Соттық автотехникалық сараптама

К І Р І С П Е ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

I.ТАРАУ. СОТ ӨНДІРІСІНДЕ АРНАЙЫ БІЛІМДІ ҚОЛДАНУ
1.1. Арнайы білімнің ұғымы және оларды сот өндірісінде қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4

II ТАРАУ. СОТТЫҚ АВТОТЕХНИКАНЫҢ САРАПТАМАСЫНЫҢ ПӘНІ МЕН НЫСАНДАРЫ

2.1. Автотехникалық сараптамасының түсінігі мен мақсаты ... ... ... ... ... ... 10
2.2. Сот автотехникалық сараптаманы тағайындау мен материалдарды дайындау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2.3. Көліктің техникалық жағдайын зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
2.4. Көлік құралдарының іздерін зерттеу сараптамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ...38
2.5. Жол.көлік оқиғаларының пайда болу жолдарын анықтау ... ... ... ... ... ...42
2.6. Сарапшының қорытындысын тергеу мен сот органдарының бағалауы ... .45



III.ТАРАУ. СОТТЫҚ АВТОТЕХНИКАЛЫҚ САРАПТАМАНЫҢ ҚАЗІРГІ КЕЗЕҢГЕ САЙ МҮМКІНДІКТЕРІ

3.1. Соттық автотехникалық сараптаманың қазіргі кезеңдегі мүмкіндіктері мен келешектегі даму мақсаттарының жалпы сипаттамалары. ... ... ... ... ... ... ... 49

Қ О Р Ы Т Ы Н Д Ы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58

ҚОЛДАНЫЛҒАН ОҚУЛЫҚТАРДЫҢ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60
Автокөлік сараптамасының өзектілігі. Автокөлік адамзаттың зор жетістіктерінің бірі болып табылады. Алайда, бұл үрдістің көптеген қолайсыз жақтары да бар, сөйтіп ол өзінің оңды жағдайларымен қоса, біздің өмірге оңсыз салдарын да ала келді. Қазіргі кездегі салынып жатқан жолдар, барған сайын құнарлы жерлердің едәуір бөлігін қамтып жатыр, автомобиль атмосфераны, суды, топырақты және басқаларын қоса алғанда, қоршаған ортаны ластауда айтарлықтай рөл атқарып отыр. Автокөліктердің санының өсуі мен жүк және жолаушыларды тасымалдаудың артуына қарай, жолдарда қозғалыстар жиілене түседі, ал ол өз кезегінде, жыл сайынғы жол көлігінің оқиғаларының санының көбеюіне әкеп соғады және олар адамдардың қаза болуы мен жарақат алуына, материалдық зиян шегуіне себепкер болады. Міне осылардың салдарынан, біздің елімізде жол-көлік оқиғасы саны жағынан жылжан-жылға өсе түсуде. Мысалға, 2008 жылы жол-көлік оқиғаларына байланысты, республикада 4,5 мың адам қаза болды және 13 мыңнан артығы елеулі дене жарақаттарын алды.
Жол қозғалысы қауіпсіздігінің мәселелері күрделі болып табылады және оны шешу көптеген салалық ғылымдардың, солардың ішінде заң ғылымдарының, жекелеп айтқанда – криминологияның, қылмыстық және әкімшілік құқықтардың, құқықтық реттеу нормалары мен ғылыми ұсыныстарды зерттейтін криминаластиканың, келісімді түрде күш салуларын талап етеді, сонымен қатар, соларды жүзеге асыратын мамандандырылған мемлекеттік органдардың жоспарлы түрдегі және күнделікті атқаратын қызметтерін қажет етеді.
Қылмыстық сот ісін жүргізудуің басты міндеті болып табылатыны: қылмысты тез және толығымен ашу, кінәлілерді әшкерелеу және заңды дұрыс қолдануды қамтамасыз ету мақсатында, әрбір қылмыс жасаушы әділ жазаға тартылуы керек және кінәсіз адамдардың бірде-бірі қылмыстық жауапкершілікке және сотқа тартылмауы керек. Біздің мемлекетте құқықтық тәртіпті бұзушылық пен қылмысты жою мәселесін шешу үшін, қылмысты ашу тәсілдерін күнделікті жетілдіріп отыру қажет және оларды құқық қорғау органдарына тез арада қолданысқа ендіріп отыру керек.
Бұл жерде ең басты орын алатыны – криминалистика. Криминалистика жасалған қылмыстың нақты тәсілдерінің, жағдайларының, материалдық салдарының және басқа да жайлардың арасындағы өзара байланыстарын анықтау мәселелерін өз алдына қояды, бұл бір жағынан болса, ал енді екіншісі қылмыскердің алға қойған мақсаты мен әрекеттерін анықтау, сонымен қатар, осы байланыстар арқылы табиғи, техникалық және қоғамдық ғылымдардың, сараптамалық тәжірибелерді қоса алғанда, солардың жетістіктерін пайдалана отырып, қылмысты ашу жолдарын, тәсілдері мен тез және толық ашу құралдарын анықтауды алға қояды.
1.Шляхов А.Р. Процессуальные и организационные основы криминалистической экспертизы.М,1972.-242б.
2.Гинзбург А.Я.,Поврезнюк Г.И.,Оганов Н.И. Криминалистика:рекомендации к раскрытию преступлений. Учебно-практическое пособие.-Алматы: Жеті Жарғы, 2005.-208 б.
3. Жәкішев Е.Г. Криминалистік тактика. Алматы, «Жеті Жарғы»,1997.-18б.
4. Жулев В.И. Предупреждение дорожно-транспортных происшествия. М., 1989г. 33б.
5.Работа с микрообъектами на месте происшествия. Метод.пособие.-Волгоград.1990.-42 б.
6. Коллектив авторов. Осмотр места происшествия. М., 1960.- 15 б.
7. ҚР Қылмыстық іс-жүргізу кодексі (2009.07.04. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
8.Сова Ф.П. Следы шин автотранспортных средств и их использование в розыскной и следственной практике.м;1978.-56б.
9.И. Е. Быховский. Осмотр места происшествия. Справочник следователя. М., “ Юр. Лит-ра. “ 1982г. 244 б.
10. Васильев А.Н. Осмотр места происшествия. Москва, 1969
11. Р. Байэтт., Р. Уотте. Расследование ДТП. Москва, «Транспорт», 1983
12. В.И. Попов. Осмотр места происшествия. Алма – Ата, 1957
13.С.Е.Еркенов С.И.Сұлтанов. Тергеу әрекеттерінің тактикасы.-Алматы, Дәнекер.2002.-203 б.
14. Дулов А.Б. и др. Тактика следственных действий. Высш. Школа.1977 г. 1977.-34 б.
15. Мозговых Г.А. О характере следов на месте ДТП№ “Организация и производство судебной экспертизы” Метод.разработка.Алма-Ата,1988.-23 б.
16.Армадеров Р.Г. и др. Судебная автотехническая экспертиза. Ч.1., 1980.- 43 б.
17. Белкин Р.С., Винберг А.И. Понятие и значение заключения эксперта, как доказательства. М., 1973.- 76 б.
18. Исаев А.А. Теоретические и правовые проблемы применения специальных познаний для квалификации преступлений. – Алматы: Жеті жарғы, 1999. – С. 7-51.
19. Гинзбург А. Я., Джакишев Е. Г., Басаров Э. О. и др. Криминалистическая энциклопедия. Алматы, 1995.- 38 б.
20. Шакиров К. Судебная экспертиза: проблемы теории и практики. Алматы: Аркаим. 2002.- 23 б.
21. Нургалиев Б.М. Особенности осмотра места происшествия и возможности судебных экспертиз по делам о столкновениях транспортных средств. Караганда,1993.-168б.
22.Мозговых Г.А. Трасологическая экспертиза по делам о дорожно-транспортных проишествиях. Автореф. Канд.дисс. Алматы,1971
23. Бегалиев Е.Н. Практикум по судебной эксперизе. Алматы. Дәнекер.2002.
24. Эксперт (руководство для экспертов органов внутренних дел и юстиции),Москва., Право и закон, 2003
25. Әлмағамбетов П. Қылмыстық іс жүргізуде сот сарпатамасын тағайындау. Алматы.,Дәнекер.2004
26. Уразгельдеев Л. Об оценке заключения автотехнической экспертизы. //Журнал «сов. Юстиция// № 9, 1986 г.с.43
        
        М А З М Ұ Н Ы
К І Р І С П
Е...........................................................................
.....................................2
I-ТАРАУ. СОТ ӨНДІРІСІНДЕ АРНАЙЫ ... ... ... ... ... және ... сот ... ТАРАУ. СОТТЫҚ АВТОТЕХНИКАНЫҢ САРАПТАМАСЫНЫҢ ПӘНІ МЕН ... ... ... ... ... Сот автотехникалық сараптаманы тағайындау мен материалдарды
дайындау....................................................................
.........................................13
2.3. ... ... ... ... ... ... зерттеу
сараптамасы...................................38
2.5. Жол-көлік ... ... болу ... Сарапшының қорытындысын тергеу мен сот органдарының бағалауы.....45
III–ТАРАУ. СОТТЫҚ АВТОТЕХНИКАЛЫҚ САРАПТАМАНЫҢ ... ... ... ... ... ... қазіргі кезеңдегі мүмкіндіктері мен
келешектегі даму ... ... ... О Р Ы Т Ы Н Д
Ы…….........................................................................
...............58
ҚОЛДАНЫЛҒАН ОҚУЛЫҚТАРДЫҢ ТІЗІМІ
.............................................60
К І Р І С П Е
Автокөлік ... ... ... ... зор
жетістіктерінің бірі болып табылады. Алайда, бұл үрдістің көптеген қолайсыз
жақтары да бар, ... ол ... оңды ... ... ... өмірге
оңсыз салдарын да ала келді. Қазіргі кездегі салынып жатқан жолдар, барған
сайын ... ... ... ... ... жатыр, автомобиль
атмосфераны, суды, топырақты және ... қоса ... ... ... айтарлықтай рөл атқарып отыр. Автокөліктердің санының өсуі мен жүк
және жолаушыларды тасымалдаудың артуына қарай, жолдарда ... ... ал ол өз ... жыл сайынғы жол көлігінің оқиғаларының санының
көбеюіне әкеп ... және олар ... қаза ... мен ... ... зиян ... себепкер болады. Міне осылардың салдарынан, біздің
елімізде жол-көлік оқиғасы саны жағынан жылжан-жылға өсе түсуде. ... жылы ... ... ... ... 4,5 мың адам ... және 13 мыңнан артығы елеулі дене жарақаттарын алды.
Жол қозғалысы қауіпсіздігінің мәселелері ... ... ... ... шешу ... салалық ғылымдардың, солардың ішінде заң ғылымдарының,
жекелеп айтқанда – криминологияның, қылмыстық және әкімшілік ... ... ... мен ... ... ... ... түрде күш салуларын талап ... ... ... ... асыратын мамандандырылған мемлекеттік органдардың
жоспарлы түрдегі және күнделікті атқаратын қызметтерін ... ... сот ісін ... ... ... болып табылатыны:
қылмысты тез және толығымен ашу, кінәлілерді әшкерелеу және ... ... ... ету ... ... қылмыс жасаушы әділ жазаға
тартылуы керек және кінәсіз адамдардың ... ... ... ... ... ... Біздің мемлекетте құқықтық тәртіпті бұзушылық
пен қылмысты жою мәселесін шешу үшін, ... ашу ... ... ... ... және ... құқық қорғау органдарына тез арада
қолданысқа ендіріп ... ... ... ең ... орын алатыны – криминалистика. Криминалистика
жасалған қылмыстың нақты ... ... ... және ... да ... арасындағы өзара байланыстарын анықтау
мәселелерін өз алдына қояды, бұл бір жағынан ... ал енді ... алға ... ... мен ... анықтау, сонымен қатар,
осы байланыстар арқылы табиғи, техникалық және ... ... ... қоса ... солардың жетістіктерін пайдалана
отырып, қылмысты ашу ... ... мен тез және ... ашу ... алға ... ... ісі ... ... ... әр ... ... ең жиі қолданылатын сараптаманың бірі
бұл - автотехникалық ... Осы ... ... іске ... ... ... саралануы мен оқиғаға қатысқан көлік
құралының техникалық жағдайына қатысты, ... бар ... ... ... ... ... да және оның ... алу да ішкі істер
органдарының, прокуратураның, соттың қызметтерін, жол ... ... одан әрі ... және ... түсу аса ... бірі ... есептеледі. Жол-көлік оқиғасын тез әрі ... оның ... ... ... ... ... дәлелдерді
бағалау мен оларды жинауға ерекше нақты жол табу, жол-көлік оқиғасына ықпал
еткен себептерді ... осы ... ... ... ... ... мен
зерттеудің тәсілдерін кеңінен енгізу, сондай-ақ жекелеген ... ... дер ... ... атап ... жол-көлік оқиғасы болған
жерді аса көңіл қойып қарау, өзінің әжептеуір септігін тигізеді.
Ғылыми зерттеудің дәрежесі Автотехникалық ... ... Н.В., ... А.И., ... В.Н., ... В.В., ... М.М., ... криминалист ғалымдар Исаев А.А., Мозговых Г.А., Агушевич А.
М., Б.М. ... ... ... ... ... ... мен міндеті – автотехникалық сараптамаға
тәжірибелеріне қорытынды және саралау жүргізудің нәтижесінде, зерттеулер
жүргізу мен ... және ... ... ... ... сол
арқылы оларды Қазақстан Республикасының Ішкі Істер Министрлігінің алдын-ала
тергеу мен анықтау органдарының, күнделікті жүргізетін жұмыс ... ... ... ... ... ... ... мен оның жол-
көлік оқиғасын тергеудегі атқаратын рөліне ... ... пәні - ... ... ... оның ... ... зерттеу.
Зерттеудің нысаны - жол-көлік оқиғасының алдын алу мен ... ... ... тергеу әрекетінің, сот жүргізудің, сараптамалық
тәжірибенің, мемлекеттік жол ... ... ... ... орны
мен маңызы.
Жұмыстың әдістемелік негізі - ... ... ... ... қағидалар басты негізге алынды: материалистік диалектикалық
қағидасы; салыстырмалы-құқықтық ... ... ... және ... ... ... қағидалары.
Жұмыстың құрылымы мен көлемі: А втотехникалық сараптама ... ... ... оның пәні мен ... ... ... ... жұмыс
кіріспеден, сегіз параграфты біріктіретін екі ... ... ... ... ... ... ... СОТ ӨНДІРІСІНДЕ АРНАЙЫ БІЛІМДІ ҚОЛДАНУ
1. Арнайы білімнің ұғымы және оларды сот өндірісінде қолдану
Қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... үшін оның дұрыс және ... ... ... ... ... білімдердің ғылыми түсініктемесін берер алдында “арнайы
білім” түсінігіне заңнама берген анықтамасына көңіл ... ҚР ... ... ... ... ... не ... бір мамандық бойынша
жұмыс істеудің нәтижесінде ... ... сот ісін ... ... белгілі емес білім” ретінде анықталған.
Сонғы уақытқа дейін ... ... ... ... таным теориясындағы түсінігі қылмыстық іс жүргізуде анық емес
болды.
“Арнайы білім” шынайы ... көп ... ... бұл білімдер
нақты бір адамның кәсіби ... ... ... да бір қызмет атқарудың
нәтижесінде пайда болады. ... ... ... ... ... ... ... олардың қылмыстық процесте жалпыға мәлім еместігі және
қылмыстық сот ісін жүргізудің міндеттерін ... ... ... ... арнайы білімнің анықтамасы қылмыстық
процестегі жалпыға мәлім және жалпыға мәлім емес білімдерді ... ... ... ... ал бұл өз ... арнайы
білімдердің мәнін талқылаумен байланысты болып келетін заң ... ... ... келе ... ... ... ... іс жүргізудегі арнайы білімдердің мәнін,
олардың мазмұнын және субъектісін, ... ... ... ... ... ... ... түсініктеме берілген жоқ.
Осы жағдай арнайы білімдердің түсінігін, ... ... ... сол ... ... нысандарын анықтаудың қажеттілігін тудырады.
Бұл факт өз кезегінде осы ... ... ... ... ... саралай отырып, А.А.Эйсман ... заң, ... ... ... тек қана ... ... тиесілі білімдерді жатқызады: “Бұл жалпыға мәлім емес, жалпының
қолы жете бермейтін және ... ... ... ... ... ... ... ортасына ғана тиесілі білім, мәселен, ... ... ... ... ... ... үшін арнайы білім болып
табылатындығы сөзсіз және керісінше. Сәйкесінше, сот ... ... ... мен ... пайдалана отырып, белгілі бір сауалды шешуге қажетті
білімнің арнайы немесе арнайы еместігі туралы сұрақты шешу құқығын ... ... ... ... ... ... және ... өзара байланысына көңіл бөледі. Ол ... ... ... ... ... “Арнайы білімдер дегеніміз – ... ... ... ... ... құрайтын ғылым және техника
саласындағы білімдер және кез-келген өзге де ... ... ... ... іс ... арнайы білімдер, дәлелдемелерді
табуға, бекітуге, алуға, зерттеуге және ... ... ... ... алу және ... ... арнайы заң
ғылымдарының саласының білімдерін ... заң ... ... ... (4(. Бұл ... ... іс жүргізуде және
тәжірибеде тергеу әрекеттеріне қатысушы анықтау органдарының сараптама-
криминалистік және ... ... ... қызметкерлері
сарапшы деп танылып, олар арнайы білімге ие адамдар ... ... ... ... ... ... білімді жалпы жұртқа белгілі білімнен келесідей
ажыратады: “Арнайы білім ретінде ... ... беру және ... ... ... ... тұлғалардың кейбіріне ғана тиесілі білімді
танимыз. Арнайы білімдер ерекше дайындық пен кәсіби дағдылардың ... ... ... ... ... ... ... танымдардан
айырмашылығы қоғамның даму деңгейіне, олардың жинаған білімдерінің көлеміне
байланысты болып келеді.
Арнайы білімдердің қылмыстық істерді ... ... ... ... Г.И. Грамович ұсынады. Оның пікірінше
“қылмыстық іс ... ... ... ... ... кәсіптік дайындық
және жұмыс тәжірибесінен алынған, дәлелдемелер алуға ... ... ... қылмыстық іске маңызы бар дәлелдемелермен
жұмыс істеудің құралдары мен ... ... ... адам ... ... ... білімдері, дағдылары,
тәжірибелері”(5,23б.(.
Арнайы білімдерді арнайы емес білімдерден ... ... бөлу ... ... ... адамдардың таным мүмкіндіктері мен
қабілеттіліктерінің кең болуына және ... ... ... байланысты адамдармен тез игеріліп, аз уақыт кезеңінде арнайы
білімдер қатарынан арнайы емес білімдер ... өтіп ... ... ғылымда арнайы білімдер мен ғылыми білімдердің ... ... жоқ ... ... ... ... Бұл ... тек қана
сарапшының қызметіне ғана тән болып келеді. Шындығында да сараптама ... ... ... ... бар ... ... шарт ... табылады.
Дегенмен маман мен тергеушіге қатысты мұндай шарт ... ... ... сот ... ... ... үшін арнайы білімдердің ... ... ... біздің ойымызша ол тұста қолданылатын
білімдердің тек ғылыми болу керектігімен келісе алмаймыз. Қылмыстық істерді
тергеу ... ... ... ... ... мәселелерді шешу үшін жалпыға
мәлім емес білім мен дағдыға ие тұлғаларды тарту қажеттілігі пайда ... ... ... ... мәні мен маңызына ... бар ... ... ... ... ...... оқудың не белгілі бір мамандық бойынша жұмыс істеуінің нәтижесінде
алған, ... сот ісін ... ... шешу үшін ... сот ісін жүргізудегі жалпы жұртқа белгілі емес ғылым. ... ... ҚР ... ... ... көрсетілген.
Бірқатар ғалымдардың (А.А.Эйсманның, В.И.Шикановтың, Е.И.Зуевтің,
И.В.Сорокотягинаның, Г.М.Надгорныйдың, ... ... ... басқалардың) арнайы білімдердің мазмұнына қатысты тұжырымдарын
саралауы арнайы ... ... жүйе ... ... ... ... білімдер құқық пен жалпыға мәлім білімдерді қоспағандағы кез
келген білімдердің жиынтығын білдіреді;
- арнайы білімдер ... бір ... ... ... ... ... ... білімдер ситуациялық сипатқа ие, өйткені оларды бұл санатқа
жатқызу белгілі бір процессуалдық шешім ... ... ... ... ... білім болып табылады;
- арнайы білімдер “отандық” ғылымдардың негізінде ... ... ... ... қылмыстық істер бойынша сотқа дейінгі және соттағы өндірісте
пайда болатын сауалдарды шешуде арнайы ... ... ... ... келеді:
а) арнайы білімдер, тек қана нақты фактілік және құқықтық негіздер
болған ... ғана ... ... Мәселен, сот сараптамасын
тағайындаудың фактілік негізі болып іс бойынша ... ... ... іс бойынша сұрақтарды шешу ... ... ... ... ... ... ... тағайындаудың қажеттілігін
негіздеп көрсететін іс материалдары табылады. Сот ... ... ... ... іс ... ... ҚР ... 241-бабы табылады;
ә) арнайы білімдер заңда көрсетілген ... ... ... керек. Мысалы, сот сараптамасы секілді ... ... ... ... ҚР ... ... ... бар. Ал
дәлелдеу процесінде арнайы ғылыми-техникалық құрылғыларды қолдану – ҚР ҚІЖК-
нің 129-бабында көзделген;
б) арнайы білімерді тек қана ... ... ... ... анықтаушы, сарапшы, маман, аудармашы) өздерінің процессуалдық
функцияларының шегінде ғана пайдаланулары керек. ... ... ... ... ... іс ... функцияларының шегінен
шыға отырып арнайы білімдерді пайдаланулары ҚР ҚІЖК-нің 90, 91, 92, 95, ... ... ... шеттетуге (отвод) негіз болып табылады. Сарапшы,
маман, аудармашыға қатысты оларды шақыруға байланысты сұрақтарды ... ... ... ... ... ... ... қолдану бойынша қызметтің өзі қылмыстық іс
жүргізудің салалық қағидалары мен ... ... ... ... тиіс ... табылады. Мысалға алып қарайтын болсақ, дәлелдеу
кезінде ғылыми-техникалық құралдарды пайдалану қылмыстық іс ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізудің тиімділігін
қамтамасыз ететін және қауіпсіз болуы тиіс (ҚР ҚІЖК ... ... ... қолдану бойынша қызмет жүргізіліп жатқан
процессуалдық әрекеттің ... ... ... Мәселен, сараптама
тағайындаудың тәртібі ҚР ҚІЖК-нің 242-бабымен ... ал ... ... ... ҚР ҚІЖК-нің 242-бабының мазмұнымен анықталады;
д) арнайы білімді қолдану ... ... ... процессуалдық
құжаттарда көрініс табулары тиіс. Жекелеген ... егер ... ... ... ... ... ... киноға түсіру, дыбыс және
бейнежазба қолданылса ..., онда хаттамада оны жүргізу барысында қолданылған
ғылыми-техникалық құралдар, оларды пайдалану ... мен ... ... қолданылған объектілер және алынған нәтижеер көрсетілуге тиіс (ҚР
ҚІЖК 203-бабы)
Арнайы ... ... ... ... ... ... ... кейін, қылмыстық сот ісін жүргізудегі мұндай ... ... бар ... ... ие болады және қылмыстық істерді
тергеуде және сот ... ... ... ... ... ... ... авторлар арнайы білімдерді қолданатын тұлғаларға тек қана
маманды не сарапшыны жатқызады. Тергеушінің (соттың) өзінің жеке ... ... ... ... ... ... ... дейін даулы болып
отыр. Кәсіби оқудың ... ... бір ... ... ... ... арнайы білімдерді: тергеуші – оған ... іс ... ... ... маман, аудармашы – оларды сот немесе тергеуші іс
жүргізушілік функцияларды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... бар. ... ... ҚР ҚІЖК арнайы ... бар ... ... ... ... ... сарапшы, маман, аудармашы,
сонымен қатар олардың арнайы білімдері түрлі ... ие: ...... ... ие (ҚР ҚІЖК-нің ... ... ...... мен дағдыларға ие (ҚР ҚІЖК-нің 84-бабының ... ... ... ... ... ... ... меңгерген (ҚР ҚІЖК-нің 85-бабының 1-
б).
Сот сарапшысының арнайы ғылыми білімдері ... бір сот ... ... ... үшін ... ... ... сәйкес анықталады.
А.А.Исаевтің пайымдауынша, “сараптама мекемелерінің ... ... ... техника немесе өнер саласында танылуы тиіс және
тергеу мен сот алдында тұрған сауалдарды сараптама жолымен шешуде қажет
болатын ... ... ... ... ... ... ... зерттеу кезінде дәлелдемелік ақпараттар ... ... ... ... ... сот сараптамасының жаңа
топтарының, түрлерінің пайда болуларына алып келеді. Ал бұл дегеніміз сот
сарапшыларының арнайы ғылыми білімдерінің ... ... ... ... ... ұғымын теориялық тұрғыдан түсіңдіру оның заңнамалық
анықтамасына сәйкес келеді. Мәселен, ҚР-ның ҚР-ның 2009 ... ... ... ... ... Республикасындағы сот - сараптама қызметі туралы»
Заңының 1-бабында былай деп баянды етілген: "Сот сараптамасы — шешілуі ... бар ... ... ... ... ... білім-білік
негізінде жүргізілетін қылмыстық, азаматтық немесе әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... сәйкес сараптамалық зерттеу "арнаулы ғылыми білімдер" негізіңде
жүргізілуі тиіс. ҚІЖК-нде ... ... ... деген ұғымды
нақтыламастан, "арнаулы білім" анықтамасы беріледі. "Арнаулы ...... сот ісін ... ... шешу үшін ... адам
кәсіптік оқу нәтижесінде немесе белгілі бір мамандық бойынша ... ... ... ... процесте баршаға мөлім емес білім.
Осыдан келіп: "сот сараптамасы" ұғымының ... ... ... ... және ... ғылыми білім" ұғымдары тең мағыналы ұғымдар
ма? деген заңды сұрақ туады. Оған жауап алу үшін ... ... ... орынды болар деп ойлаймыз.
Ю.Н. Белозеров пен В.В. Рябоконьда сот сараптамасының негізін құрауға
тиісті арнаулы (ғылыми) ... ... ... ... жоқ. ... — бұл ... ... процесті жүргізетін адамдардың
немесе органдардың тапсырмасы бойынша жүзеге ... және ... ... ... және ... ... бойынша
сот дәлелдемелерінің маңызы бар қорытыңдылар беруге бағытгалған қызмет".
Р.Х. Якупов "арнаулы танымдар" жөнівде еске ... ... ... ... — бұл іс үшін ... бар ... ... үшін
адамның кәсіби қызметінің әр түрлі салаларындағы ... ... ... ... бір ... және ... нысаңдарға зерттеу жүргізуді
белгілеуден тұратын тергеу іс-әрекеті. Мұндай ... ... ... мен жеке ... қол ... ... жеке ... және басқа құқықтарын шектеуге ұласады".
Л.Н. Башкатов, Г.Н. Ветрова, А.Д. Донценко, В.И. ... ... ... ... ... ... өзге ... қарайды.
Мәселен, олар " алға қойылған мәселелер бойынша қорытындылар ... ... ... ... ... объектілерді арнаулы
танымның көмегі арқылы зерттеу процесін сараптама деп атау ... ... ... ... ... іс жүргізу кезінде ғылым, техника,
өнер немесе кәсіпшілік салаларынан арнаулы таным қажет ... ... ... бірдей таралмаған, көпшіліктің түсінуіне қиын және
бір ғана ... ... ... ... ... өндірістің,
өнердің белгілі бір саласынан арнайы тәжірибесі бар адамдарда ... ... ... деп есептеу керек".
Т.Е. Сәрсенбаев пен А.Л. Хан С.А.Шейфердің пікіріне ... ... ... және ... — бұл тергеушінің зерттеу
бағдарламасьш айқындайтын, ... ... ... үшін ... ... оның объективті және толық жүргізілуін бақылайтын іс-
әрекеттер жиынтығынан тұратын тергеу іс-әрекеті" деп пайымдайды".
Бірқатар авторлар "сараптама" ұғымын мүлде ... ... ... көшеді, мұның өзі тергеу іс-әрекетінің мөні туралы толық және
дұрыс түсінік ... ... ... ... өкеп ... сот ... — бұл ... іс-әрекеті, ал сарапшының
дәйектемесі — бұл сараптама ... ... ... ... ... 83, 84, ... тікелей түсіндіру "арнаулы білім" және ... ... ... іс ... ... былайша саралап қарауға негіз
болады:
— маманның "арнаулы білімі" болуға тиіс;
... ... ... ... ... ... ісін ... арнайы білімді пайдалану мәселесі өзінің ертеректен
келе жатқан тариыхы бар. Ресейдің 1864 жылы шыққан ... сот ... ... ... ... ... “ қылмыстық сот ісін
жүргізуге қатысу ... ... бар ... ... бір ... егер ... ... іске байланысты жағдайларды нақты
ұғыну керек болған кезде, арнайы мәліметі, ... ... ... кәсіп,
немесе басқа да айналысатын іс аумақтарынан тәжірибесі мол болса “. 1917
жылғы ... ... де ... ... заң актілері хабардар
тұлғаларды, көмектерін көрсету үшін, шақыру мүмкіндіктерін қарастырған.
Мысалы, 29.07.1918 жылының ... НКЮ ... және ... ... ... ... ... тұлғалардан жауап алу мәселелері қарастырылған.
“ Сараптама “ және “ ...... сөз ... ҚІЖК – де 1923 ... рет ... ... бұл ... мыналар көрсетілген – сарапшының
қорытындысы дәлел болып табылады ( 1923 жылы шыққан ... ҚІЖК ... ... ... ... ... жағынан арнайы білім қажет болған жағдайда
сараптама жүргізіледі ( ҚІЖК 63-бабы ), ... ... ... ... шақырылатын жағдайлар белгіленген. Жылдар өткен сайын
қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... ... берді, сот ісін қарау мен тергеу тәжірибесінде арнайы ... ... ... ... ... және тұрақтандырылды.
Тергеу әрекеттерінде және сараптама жүргізуде арнайы білімді қолданудың оң
әсері болғанымен, оның ... ... ... ... ... болмады. Қазақстанның 1959 жылы шыққан Қылмыстық іс жүргізу
Кодексінде бұл ... ... ... тапты. Бұл жерде мынаны айта кеткен
жөн, ССРО-ның басқа республикаларындай ҚазССР-інде бастапқы кезде “маман“
деген сөз ... бұл ... ... ... ... қатар
“хабардар тұлға“ деген сөзден толығымен бас тартты. Арнайы білімді міндетті
түрде, немесе қолданылуы мүмкін ... ... ... ... ... ... Бұл, заңда көрсетілген жағдайлардан басқаларына арнайы
білімді қолдануға тыйым салынатынын ... ... ... ПӘНІ МЕН ... ... сараптамасының түсінігі мен мақсаты
Сараптама ...... expertus — ... ... шыққан, дәлелді қорытынды жасайтын арнаулы білімді талап ... бір ... ... білдіреді. Энциклопедиялық тұрғыдан алғанда,
сот сараптамасы қылмыстық немесе азаматтық істің материалдары бойынша нақты
деректер мен ... ... үшін ... іс ... ... ... ... зерттеуі ретінде түсініледі. Сот
сараптамасының барысында қылмыстық немесе ... ... ... ... үшін ... ... ... ғылыми таным мен зерттеулердің
негізіңде фактілер мен мән-жайлар ... ... мәні ... сот ... ... арқылы алдын ала анықталады.
Сараптаманы тағайындау туралы нақты себептері жәйлы заң оқулықтарында
ортақ пікірлер жоқ. Ол ... А.И. ... және М.Н ... ... ... ... ісіне мәні бар жағдайлар, тергеу жолымен анықталуы
мүмкін болмаса, тек ... ғана ... ... ... болады. А.Р.
Шляхов., С.В. Бородин және А.Я. Павилиашвили басқа көз ... ... ... ... ... бар ... тергеудің басқа түрін
жүргізу арқылы анықтай алатын жағдайларда да, жүргізуге ... ... Олар ... ... ... деп ... бұл ... қорытындысының алынған айғақтармен қайта тексеруге болатындығын,
қорытындының сенімділігін тексеруге болатындығын. Е. Ғ. ... ... ... ... ол ... ... заң шығарушы “ басқа
жағдайларды анықтау үшін, арнайы білімді қолдануды жоққа шығармайды..., ...
тергеушіге ( ... ... ... ... ... ... ... мәселені өзінің шешуіне мүмкіндік береді “[3,18]. ... ... ... барлығында, хабардар тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... ғылыми, кәсәптік) білімді
талап ететін зерттеулерді ескеріп отыр. Сарапшының шешетін ... өте ... ... барлығын ескере отырып, соттық сараптаманың
ұғымын ... ... Сот ... ... ... ... берген, біздің ойымызша А. Р. Шляховтың анықтамасы деп есептейміз:
“ Сот сараптамасы – бұл, қылмыс ісінің ... ... ... ... және ... ... ... тәртіппен ғылым, техника,
көркемөнер және кәсіптік аумақтармен хабардар тұлғалардың нақты айғақтарды
анықтау үшін, тергеулік дәлелдеуге жататын сарапшының ... ... ал оның ...... және ... ... ... шындықты анықтауға бағытталған, қылмыстық іс жүргізу әрекеті
болып ... жүру ... мен ... ... ... ... ... бұзушылық, негізінен жүргізушілердің қажетті тәртіпті
сақтамауымен, жолға машиналарды ақауларын жөндеусіз ... ... ... ... ... ... тергеудің күрделілігі, осы болған оқиғаны бақылау
өте аз уақыттың ішінде болатындығына, ... ... да ... ... ... Сол ... куәлерге болған оқиғаның
себептері мен кінәлілерді анықтауда шешуші мәні бар жеке ... ... ... ... Мысалы, автокөліктердің қандайда бір
қозғалыс кезінде, олардың жылдамдығын, ... мен жаяу ... ... ... ... ... ... болады.
Осы автокөлік оқиғасының әр жағдайы бойынша тергеу жүргізілген кезде,
тергеуші, осы оқиғаның себебін түпкілікті ... ... ... ... тартумен шектелмей, анықталған себептерді жоюға тырысуы
керек.
Жол-көлік оқиғасын тергеуде, автотехникалық сараптама елеулі ... ... ... ... жасаған қорытындылары осы оқиғаға қатысты
қылмыс ісі бойынша, бірқатар өте ... ... ... ... тигізеді:
- автокөліктік жүру жылдамдығы;
- автокөліктің техникалық жағдайы;
- автокөліктің тежеулік жолының қандай екендігі;
- нақты осы оқиғаны болдырмаудың техникалық мүмкіндіктері және ... ... ... алдында тұрған негізгі сұрақтарға жауап
алуға мүмкіндік туғызады, атап айтқанда:
- жазатайым жағдайдың болғаны, не ... ... ... ... ... ... не дұрыс еместігіне
байланысты екендігі;
- жол жүру ережесінің бұзылғандығы [4,33б.].
Жол-көлік оқиғасы бойынша, кезек күттірмейтін ... ... ... ... ... болса, анықтау мен тергеу ... ... ... ... ... болған оқиғаның мән-жәйларын
толығымен қалыптастырып анықтауға және алғашқы ... ... ... ... ... ... ... отыр. Автотехникалық
сараптаманың мақсатына мыналар кіреді:
1. Көлік құралдарының техникалық жағдайларын зерттеу. Осы зерттеу
барысында, автокөліктің ақаулары ... ... ... ... ақаулардың қашан пайда болғанын;
- осы ақаулардың пайда болу себептерін;
- осы ... ... ... ... тигізетін әсерін;
- автокөлікті пайдалану мүмкіндігін.
2. Әртүрлі жолдардың жағдайына қатысты, ... ... және ... ... ... ... ... Нақты қалыптасқан жағдайға байланысты, болған жол-көлік
оқиғасын, жүргізушінің, ... ... ... ... не ... ... ... құралдарының іздері мен техникалық мүмкіндіктері арқылы,
болған оқиғаны қайтадан қалыптастыруға ... ... ... ... ... кәсіпкершілік пен жол жүру қауіпсіздігінің
техникалық жағдайына ... ... ... не ... ... ... баға беру[5,42б.].
Автотехникалық сараптаманың соңғы бөлімі бойынша, автотехникалық
сарапшы, жүргізушінің әрекеттеріне тек тек ... баға ... ... оның ... ... не ... ... Оған мыналар жатады:
- нақты жол жағдайына байланысты, автотехниканы басқаруда қолданылған
әдіс-тәсілдер;
- автотехниканы жүргізу кезіндегі қолданылған ... ... ... ( ... кері ... басып озу, артқа қарай жүру және т.с.с.
);
- жолдың жүретін бөлігінде басқа автокөліктің болуы мен ... ... ... ... сонымен қатар, жолдың өтетін
бөлігінің жағдайын, көріну, шолу ... ... ... автокөлікті жүргізу орны мен тәртібін талғап алуы.
Осы әрекеттердің барлығы, жол жағдайы мен қозғалыс қауіпсіздігі ... ... ... ... ... мүмкіндіктерінің
негізінде, жүргізушінің кәсіпкерлік көз ... ... ... ... ... саласында арнайы білім болғанын талап етеді. Бұлай
болмаған ... ... ... ... баға ... ... ... беретін техникалық бағасы, заң
арқылы берілетін бағаны ешқашанда ... жол ... ... оны тек
тергеу және сот органдары берулері керек. Бірақ, автотехникалық ... ... ... және сот ... ... ... заңға
сәйкес дұрыс баға беруге септігін тигізетіні сөзсіз.
Автокөліктің техникалық ақаулары туралы, немесе нақты қалыптасқан
жағдайға ... ... ... көз ... және ... ... ... жүргізушінің жол беруге ... ... ... баға, жүргізушінің кінәлі ... ... ... ... ... ... баға, заң
бойынша берілетін бағамен сәйкес келмеуі мүмкін.
Жүргізушінің әрекеттеріне жоғарыда айтылып кеткен техникалық ... ... ара ... ... ... ... және олар
мынандай жағдаймен түсініктеледі, яғни, ... ... ... ... ... ... жағынан әлдеқайда саяз болып келеді.
Автотехникалық сараптаманың жемісті болуы, сарапшыға сараптама жүргізу
үшін, тапсырылған материалдардың сапасына ... ... ... ... ... сапалы болуы үшін, тергеуші, материалдарды
сараптамаға жіберу алдында, алғашқы ... ... және ... ... ... сұрақтар туралы, автотехникалық сарапшының мүмкіндіктері мен
қаншалықты ... ... ... анықтап алуы керек [6,15б.].
Автотехникалық сараптаманың шешуі ... ... ... ... оқиғаның объективтік мән-жәйын қайтадан өз ... ... ... ... ... ... ... байланысты,
мұндай жағдайлар әртүрлі болады, сол себептен, ... ... ... ... мынандай деп, үзілді-кесілді көрсету мүмкін емес.
2.2. Сот автотехникалық ... ... мен ... ... тергеу барысында барлық қылмыстық іс сот сараптамасының
жүргізілуінсіз болуы мүмкін емес. ... ... ... ... ... түрде сот сараптамасы жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... іс материалдарын зерттеу
нәтижесінде іс үшін маңызы бар ... ... ... ... ... сот ісін ... ... өзге адамдардың мұндай
білімінің болуы қылмыстық істі жүргізуші адамды тиісті жағдайларда ... ... ... (ҚР ҚІЖК 240 - ... ... ... ... мен оларға жол
берілетініне сараптаманы тағайындаған орган кепілдік береді.
Сараптамалық зерттеу объектілері, егер ... ... мен ... берсе, сарапшыға буып-түйілген және мөрмен бекітілген күйінде
беріледі. Басқа жағдайларда сараптаманы тағайындаған адам сарапшыны зерттеу
объектілері ... ... ... ... ... қол ... және
зерттеу жүргізу үшін қажетті шарттарды қамтамасыз етуге тиіс.
Қазақстанда соттық сараптаманың қалыптасуының бастама алу тарихы, 1939
жылы ... ... ... мемлекеттік заң институтының қылмыстық құқық
пен іс жүргізу кафедрасының шеңберінде криминалистикалық лабораториясының
ашылуынан басталады. ... ... ... түсе ... ... ӘМ ... 1951 ... сәуір айында жеке криминалистік
ғылыми – ... ... ( КҒЗЛ ) ... ... ... ... ... одан әрі дамыту қажеттілігіне және тергеушілер мен
сот қызметкерлеріне пәрменді ... ... ... ... ... сәуір айында КҒЗЛ негізінде Алматы соттық ... ... ... ( ... ) ... ол 1966 жылы ... соттық
сараптамалық ғылыми-зерттеу институты (ҚССҒЗИ) болып өзгертіледі. ... осы ... ... ҚР ӘМ – нің ... ... ... ... оның бөлімшелерінде көптеген әртүрлі ... ... ... қатар, инженерлік-техникалық, соның ішінде автотехникалық
сараптамаларда жүргізіледі.
Алғашқы рет соттық автотехникалық сараптама 1959 жылы ... ӘМ – ... ... ... ... ... ... содан
кейін басқада одақтық республикаларда жүзеге асырылады. Бұған дейін бұл
сараптамаларды штаттан тыс ... ... ... ... ... жылы ... сот ... ғылыми-зерттеу институтында
автотехникалық сараптама бөлімі ашылады, оған 3 ... орын ... ... 1961 жылы ... ... ... ... болып Кисляков
Ю.Д. қабылданады, ол қазірде соттық сараптамашы ... ... ... ... ... жатыр, ал 20. 09. 1961 жылы САТС ... ... ... М.М. ... ол ... дейін және осыдан кейінде
ҚР ІІМ МАИ бастығы болып істеген, қазіргі кезде ол ... ... ... 10. 1962 жылы ... сарапшы қызметіне Прокопенко Д.С.
қабылданады, қазіргі ... ол ... жүк ... ... етіп ... соттық сараптамасының ғылыми – зерттеу институтында бірінші
соттық автотехникалық сараптаманы, тергеу органдарының тапсырысы бойынша
1962 жылдың ... ... ... ... Ю.Д. ... ... бірақ
өкінішке орай бұл Қазақстандағы бірінші ... ... ... ... ... ... жүргізілген сұхбатқа қарағанда, сол
кездегі шешуі қажет ... ... осы ... ... ... ... ... Сонымен қатар, автотехникалық
сараптаманың қажеттілігі жылдан-жылға көбейіп келеді.
Егер, ... ... ... ... алғашқы жылында 25
сараптама жүргізілген болса, келесі 1963 жылы 86 ... 1973 жылы ... ... 1975 жылы - 516 ... 1981 жылы – 1,5 ... ... ал 1997 жылы – 4000 аса ... ... ... ... өсуі, соттық автотехникалық сараптама ісін ... ... ... ... мен ... ... ... мүмкін болып отыр.
Апаттық жағдайды туғызатын жол-көліктік оқиғалар субъективті және
объективті себептер мен жағдайлардың негізінде пайда ... ... ... ... тек ... ... ... болуын
туындататын себептер мен жағдайларды білгенге байланысты болмайды, ... оның ... ... ... мен ... дәлелдерінің анықталуына,
себептік мүдделігіне, жол оқиғасының жағдайына қатысты барлық ... баға ... ... ... ... ... ... және т.с.с. байланысты болады. Тергеушіге
осылардың барлығын нақты анықтауы үшін, көп ... ... ... ... ... автотехникалық сараптаманың ғылыми негізі инженерлік-техникалық
және білімнің құқықтық салаларының өзіндік біте қайнасуы болып табылады,
оны соттық автотехника деп ... ... ... сот пен ... ... ... болатын
мәселерді шешу мақсатындағы, соттық ... ... , ... мен түр ... ... ... ... мен дамуының
әдіс-тәсілдері мен заңдылығы туралы инженерлік-техникалық және ... ... ... ... Осы түстес сараптаманың ғылыми негізі
(инженерлік-көліктік сараптама ... ... ... ... ... ... ... жерінде тұр және бірқатар ... ... өз ... ... ... ... үлгілісі мен оны есептеп шығару; оның шығару ... ... ... көрсету және жөндеу; механика және математика;
материалдардың тежеуіш ... ... ... ... мен ... ... электротехника; сонымен қатар, жолдар
мен жол құрылымдарын пайдалану; метеорология.
Соттық автотехника, ... ... ... іс пен
криминалистиканың заңдық ... ... ... жол ... ... құралдарының қозғалыс қауіпсіздігін ... ... ... мен ... ... қолданысқа тарты
арқылы қалыптасады.
Сонымен, соттық автотехника – бұл, ... ... мәні бар ... ... аса ... ... бар,
зерттеулердің әдіс-тәсілдерінің ғылыми жүйесі.
Соттық автотехникалық сараптама – ... және ... ... ... анықтау үшін, дәлел бола алатын нақты жағдайларды
сарапшының қорытындысы ретінде, ... мен ... ... заңда қарастырылған тәртіп бойынша жол-көліктік оқиға туралы,
істің ... ... ... мәні бар, ... іс ... болып табылады.
Соттық автотехникалық сараптамалардың мүмкіндіктері, негізгі
ғылымдардың ... мен сол ... ... ... ... болуына байланысты болады. ... ... ... ... ... даму деңгейіне) жағдайы мен
тиісті әдіс-тәсілдердің болуына қатысты ... ... ... ... ... саласына қатысты
қойылатын сұрақтар, сарапшының осы сала ... ... ... ... ... ... ... және осы сұрақтардың мазмұны мен
автотехника саласындағы арнайы білімнің сипатына қарай, сонымен ... ... ... тәсілінің ерекшелігіне қарай, нақты
деректерден ( жағдайлардан ) құрылады[9.244б].
Нақты сараптаманың пәнін жалпы ғылыми тұрғыда ... ... ... ... Алғашқы жағдайдағы пән – бұл, нақты іс бойынша сараптаманың
тағайындалуы туралы қаулыға сәйкес анықталатын нақты деректер.
Соттық ... ... ... жол-көлік оқиғасының
жағдайы жайлы нақты ... ... ... ... ... ... ... болғаны;
- Көлік құралдарының техникалық жағдайлары;
- Жолдың қандай жағдайда екендігі;
- жол-көлік оқиғасы қатысушылардың іс-әрекеттері;
- жол-көлік оқиғасының ... ... ... ... себептер мен
жайлар, бұлар, сарапшыға ... ... ... ... ... ... ... құралдары, қылмыстық
және әкімшілік істерінің материалдары) автотехникалық сала бойынша
арайы ... ... ... ... сараптама жүргізу
тәсілдері арқылы анықталады.
Сарапшының анықтаған нақты деректері, тергеуші мен сотқа, ... ... ... ... ... ... қатар,
осы оқиғаның пайда болуына себепкер болған жайларды, анықтауға ... ... ... даму ... ... мүмкіндіктері мен пәнін кеңейте түседі.
Соттық автотехникалық сараптаманың нысандары – бұл, тергеуші мен
соттың сарапшы-автотехникке ... ... ... шешу ... ... ... ... тапсырылған, жол-көлік оқиғасы туралы мәліметтердің
көздері болып табылады. Мұндай көздер болып табылатындарға, әртүрлі заттар
жатады, ... ... ... ... ... ... ... жердегі әртүрлі бөлшек заттар;
- көлік құралдары;
- көліктің агрегаттары;
- көліктің түйіндері мен ... ... ... мен ... ... ... кеңістік пен уақыттық мөлшерлердің мәні жайлы мәліметтер.
Сонымен қатар, осы жоғарыда көрсетілгендермен бірге басқада ... ... ... жайларда жатады, осылардың жиынтығы,
жан-жақты зерттелгеннен соң, сарапшыға, өзінің алдына ... ... және ... ... ... ... ... негізі ретінде қабылданған жол - көлік оқиғасы туралы
мәліметтер, алғашқы ... деп ... Осы ... ... ... ... ... мүмкін:
- жол мен ауа райы туралы;
- көлік құралдарының техникалық ... ... ... қақтығысқан, немесе адамдарды соққан кездегі ... ... ... ... мен жаяу ... ... сипаты туралы және
т.с.с.
Әдеттегідей сарапшы-автотехниктің зерттеуіне мыналар жатады:
-механикалық және электрмеханикалық көлік құралдары (темір жол, әуе,
теңіз бен өзен ... ... ... ... ... ... троллейбустар, трамвайлар,
тракторлар және өзіндік жүретін механизмдер, сонымен қатар, тіркеуіштер,
жартылай тіркеуіштер, ... және т.б., ... ... ... ... ... ... мәні бар жайларды анықтауға қажетті болады
және арыздануға ... ... ... ... ... ... ... біліктілікті талап етеді.
Сараптамалық зерттеулердің нысандары ретінде көрсетілетіліуі мүмкін
көлік құралдарының түрлерінің толық тізімін беру өте ... ... ... ғылыми-техникалық жаңғырулардың әсерлі дамуы мен жылдан-жылға
автокөліктердің жаңа ... ... ... ... ... шеңбері арта түсуде.
Жол-көлік оқиғаларының болатын орындары: жол, дала, аула, муз басқан
өзндер және көлік құралдарының негізінен қозғалып жүретін, ... ... ... органдардың, сарапшының қарамағына
тапсыратын, негізгі материалдардың ... ... ... дәлелдер,
бөлшектер, механизмдер және т.б.
Сараптамалық тәжірибе жүргізу нәтижесінде ... ... ... ... ... мен ... ... орнын зерттеген кездегі
алынған мәліметтер, сараптамалық зерттеудің нысандары болуы мүмкін.
Автотехниканың ... ... ... ... ... ... ... қорытындысы бар, негізгі деректердің
нәтижелерін, бастапқы мәліметтер ретінде қолдануларына ... ... ... ... ... ... ... мүмкін,
мысалаға, трасологтар, дерігерлер, ... және т.б. Бұл, ... ... бір ... қызмет істейтіндергеде қатысты
болып келеді. ... және ... ... ... ... ... барысында алған ... ... ... құқықтары бар. Сараптаманың басқада бір түрінің жүргізілуінің
талап етілуіне байланысты, қосымша бастапқы деректердің алынуы қажет ... ... ... ... ... бар ... әкеп беру туралы өтініш жасауына құқығы бар.
Сараптама тағайындаған органның ... ... ... ... ісі бойынша қорытынды ... ... ... ... ... ... жағдайы мен тексерілгені туралы хаттамалар,
жол-көлік оқиғасы ... ... ... және ... ... жіберілген іс материалдары, сараптама тағайындалғаны туралы
қаулыда аталып көрсетілуі керек. Белгілі бір бекітілген тәртіп бойынша ... ... ... ... тапсыруға болмайды. Іс
материалдары сараптамалық зерттеудің нысаны ретінде, тек мынандай жағдайда
бола алады, егер, ... ... ... ... ... ... ... қаулыда көрсеткен болса және ... ... ... ... ... ... ... болса [10,231б.].
Сонымен, қылмыс ісінің материлдарында бар және соған қосылып тіркелген
кез-келген ... ... ... нысаны болып табылады, егер, ... ... ... ... тапсырылған болса және қойылған
сұрақтар бойынша қорытынды жасауға мәні бар бар болатын ... ... ... ... өз ... материалдар
жинауға құқығы жоқ. Бірақта, ол сараптама тағайындаған органның зерттеуге
тапсырған іс ... бар ... ... егер ... ... мәні ... болса, зерттеуге құқығы бар.
Сараптамалық нысандар мен алғашқы деректерді араластыруға болмайды,
себебі, олардың бірен-саранын сараптама ... ... ... ал ... ... таңдап алады. Сарапшы-автотехник, ғылыми-
техникалық және зерттеулік оқулықтарда бар, ғылыми-техникалық және анықтама
беретін деректерді талғап алу ... ... ... ... ... қатар, ғылыми шығарымдарда, мемлекеттік стандартизацияда,
нұсқаулар мен т.б-ында бар ... ... мен ... ... өз ... ... құқығы бар.
ҚР ҚІЖК 242 бабына сәйкес сараптама ... заң ... ... ... ... ... ... сараптаманың теориясында,
көрсетілген заңдық негізбен қатар, ... ... ... ұғым бар, ол, “ ... бар ... анықтау үшін, арнайы білімнің қажет етілуі “.
Заңның талабына сәйкес, соттық автотехникалық сараптаманы тағайындау
туралы қаулыда, мыналар көрсетіледі:
а). ... ... ... ... ... ... мен ... жасалғаны, оны тағайындаған органнның аты-жөні, сол жөнінде сараптама
тағайындалған қылмыстық істің, немесе азаматтық істің номері;
ә). ... ... ... Сараптама жүргізілуі керек соттық сараптама органының аты-жөні;
в). Сарапшының шешуі үшін ... ... ... қарай, қажетті
алғашқы деректер, атап айтқанда:
- жолдың өтетін жерінің жағдайы (оның кеңдігі, төселімінің түрі,
еңістік беткейінің ... және оның ... );
- ... ... түрі және ... жағдайы, оған жүктің
басылғаны, ... ... ... ... ... ... және т.с.с.) болған жердің ... жаяу ... жүру ... ... ... жүру ... (егер ол тергеу, немесе сот арқылы
анықталған ... ... ... ... ... ... және ... сынған әйнектердің сынықшаларының, шашыраған лайлардың және т.с.с.
жатқан ... ... ... зақым алушы (басып кету, соқтығысу және т.с.с.)
заттардың, көлік құралдаырының орналасқан ... және ... ... ... қалай тұрғаны;
- жүргізушінің орнынан жолды көру мен шолу мүмкіндігі;
- жүргізушіге қауіп төнген мезет (егер бұл мезетті тергеуші, ... ... ... );
- ... тежеуішті жедел қолдандыма, ал егер қолданған болса,
көлік құралы басып кету ... ... ... ) ... ... адамды басып кеткеннен кейін, тежелген күйде қаншалықты жерге
дейін барды;
- жаяу адам ... ... ... қай ... ... ( ... ... қай жерін соққан және т.с.с. );
д). Сарапшының қарамағына берілген материалдар:
- сараптамалық зерттеу нысандары (көлік құралы, оның ... және ... );
- ... қатысты мәліметтер бар құжаттар (жол-көлік оқиғасы
қарау хаттамасы және осы ... ... );
- ... техникалық жағдайы туралы жасалған қаралу және тексеру
хаттамалары;
- ... ... ... ... ... тәжірибелерінің хаттамасы;
- графикалар мен фотосуреттер және т.с.с.;
- ... ... ... бар ... ... ... сараптаманы сапалы жүргізудің алғы шарты болып
табылатыны, оның материалдарын ... ...... ... ... деректер. Соттық автотехникалық сараптаманы дайындау ... сол ... ... ... кезінде-ақ басталады, ал, содан кейін,
басқада тергеу әрекеттерін жүргізу кезінде – жауап алу, тергеу ... және ... ... материалдардың көлемі, ... ... ... ... ... ... байланысты болады.
Қойылған сұрақтардың мазмұнына қарамай, соттық автотехникалық сараптама
тағайындау ... ... ... ... ... түрде тапсырылуы керек:
1. Жол-көлік оқиғасы болған жердің ... ... ... ... ... болған жердің қаралу хаттамасына, сол ... ... ... ... ... Көлік құралыныңтехникалық жағдайының қаралғаны мен тексерілгені
туралы ... ... ... барлығын сот-тергеу органдары сараптамаға
жібереді, сонымен қатар, сот автотехникалық сараптама жүргізу нысандарын
қоса жібереді, олар:
- ... ... өзі, оның ... ... агрегаттары;
- құжаттар – тергеу тәжірибесінің хаттамасы, оқиға орнында көрсету
хаттамасы, трасологиялық ... ... ... ... ... ... материалдармен танысу кезінде, зерттеу
жүргізу үшін, кейбір бастапқы ... іс ... ... ... ... ... Мұндай жағдайларда, сарапшы, сараптама
тағайындаған органға қорытынды жасауға мүмкін емес ... ... ... ... ... бастартуға мәжбүр болады ( ҚР ҚІЖК 252 бабы
)[].
Кез-келген сараптаманың, соның ... ... ... мен ... ... көп ... шұғыл тергеу әрекеттерін өз
уақытында жүргізу мен солардың нетижелерін іскерлікпен көңіл қойып белгілеп
алуда ... ... ... мен жол ... мен жол ... ... жол-көлік оқиғасы болған жерге өз уақытында
келеді, бірақта, ... ... ... ... ... ... ... жазып, дайындамайды.
Жоғарыда аталған құжаттардың әрқайсысына бейнелеуге қажетті негізгі
көрсеткіштерді қарастырайық.
Жол-көлік оқиғасы болған жерді ... ... ... ... ... жол-көлік оқиғасы болған жерді
қараудың үлкен мәні бар. Көп жағдайларда оқиға болған жерді қарау ... ... ең ... орын ... ... ... тергеу барысының
барлығы осыларға байланысты болады. Кейбір жағдайларда, осы ... ... ... ... дәлелдерді алудың бірден-бір таптырмайтын құралдарының
бірі болуы мүмкін.
Оқиға болған жерді қараудың мақсаты:
- іздер мен ... ... табу және ... ... ... пен жүргізушіні іздестіруді (егер олар жасырылған болса)
ұйымдастыру үшін, қажетті мәліметтерді алу.
Оқиға болған ... ... ... хаттамаға жазылып,
бекітіледі.
Жол-көлік оқиғасы болған жерді қарау тәсілі, мынандай негізгі мәнімен
анықталады:
а). жол оқиғасының өзіндік сипатыменен, олар:
- ... ... ... мен сырғып кету қашықтығы;
- көлік құралдарының жаяу адам мен алдындағы кедергілерді басып
кетуі.
ә). ... ... ... ... ... ... немесе болмауыменен.
Тергеу әрекетінің бұл тәсілі, оқиғаның нақты пайда болу ... ... ... ... ескере отырып, белгілі бір реттерімен қолданылған
әдіс-тәсілдердің ең тиімді және әсерлілерінің бірі болып табылады[14,34б.].
Жол-көлік ... ... ... ... – бұл, ... ... тергеу
әрекеті. Бұл, әртүрлі сараптамаларды, ең алдымен, соттық-автотехникалық
және трасологиялық сраптамаларды жүргізу ... ... ең ... ... мен ... ... ... мүмкіндік береді. Сол себептен, жол-
көлік оқиғасы болған жерді білікті ... ... ... ... және ... ... ... ең бір қажетті шарттардың бірі болып
табылады. Қажет болған жағдайда тергеуші, тиісті білім аумағының ... ... ... ... ... ... ... кезінде, оның
қарамағында мыналар болуы керек:
- тергеушінің шамаданы;
- фотоаппарат;
- руль дөңгелегінің люфтісін анықтайтын құрал – люфтометр;
- жолдың ... ... ... құрал ;
- десселерометер – көлік құралының жүрісін ақырындатқанын анықтайтын
құрал;
- қуыс бұрғы ( щуп ) – ... ... ... ... манометр – қысымды өлшейтін құрал;
- штангенциркуль – көлік бөлшектерінің сызықтық мөлшерін анықтайтын
құрал.
Тергеуші, жол-көлік оқиғасы болған жерге келе ... ... ... ... ... ... жүзеге асыра бастайды, олар мыналарды
анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... мен осы оқиғаны көргендер кімдер екендігі;
- жол-көлік оқиғасы қандай жағдайдың себебімен пайда болғаны;
- оқиғаның қай кезде болғаны;
- ... ... ... жағдайы өзгеріске іліккені, немесе ілікпегені
(оның нақты нендей нәрсемен айқындалатыны );
- ... ... мен ... қай жерде екендігі.
Оқиға болған жермен жалпылай танысқаннан кейін, тергеуші, ол ... ... ... бұл ... ... ... ... қарау
болып табылады, бұл бірнеше кезеңге бөлінеді:
а). дайындық кезеңі – бұл ... ... ҚР ҚІЖК 221, 222 ... ала ... қарау әрекетіне қатысушыларды шақырады, олардың
анкеталарын толтырады және олардың құқығы мен міндеттерін түсіндіреді[7];
ә). Жол ... ...... ... кездегі жолдың жағдайы мен немен
төселгенін, жолдың шет жағы мен өтетін жерінің кеңдігін, жолдың ұзындығының
көрінісін, бұрылу радиусын, егер ... ... ... ... ... бұрышын, қозғалыс сипатын (бір жақты, немесе екі ... ... жол ... және ... болуы, олардың әсер ету
аумағы, өтетін жерлердің белгіленуі, ... ... ... ... және
болған кездегі көрінетіндігі мен бағдарланылатындығын,сол ... ... жол ... ... және ... ... реттелетіндігін
анықтау мақсатында жүргізіледі;
б). оқиға болған жерді тікелей қарау – оқиға болғаннан кейін көліктің
қалай тұрғанын, жолдың ... жері мен ... ... басып кеткен, немесе
соқтығысқан орнын, баллонның протекторының жағдайын, тонналығын,көлікке
қаншалықты жүк ... ... ... ... оның ... спидометрдің көрсеткішін, тежеуіш жүйенің манометрін, егер
жол – көлік оқиғасына ... ... бар ... ... ... ... тетігінің жағдайын, оқиға болар алдындағы ақауларының бар
екендігін және оның ... ... және ... ... кейінгі пайда
болған ақауларын, бұзылған жүктердің, құрылымдардың, ағаштардың және т.б.
қандай екендігін, іздер мен ... ... ... бар екендігін және
олардың орналасқан жерлерін анықтауға бағытталған[15,23б.].
Оқиға болған жердегі ... ... ... мен ... ... ... іздерін тауып алу керек және олардың ... мен қай ... ... ... және ... ... ... тежелгені көрінетін іздерді және олардың мөлшері мен бұл іздер қай
дөңгелекпен (алдыңғы, ... сол ... оң ... және т.б.)
қалдырылғаны мен қай ... ... ... ... көрсетілуі керек,
бұданда басқа, қан іздерінің, ми шашырандыларының, шаштардың, асфальтта,
жерде, құрылымдарда, ... жол ... және ... ... бар ... жолдың өтетін бөліктерінде қолдың, аяқтың және
т,б. іздерінің бар екендігі туралы көрсетілуі керек, ... ... ... ... сынып қалғанына, немесе жоғалтып алғанына
байланысты, шашылған бөлшектері мен ... ... ... ... ... ... болған жерден мәйіт табылған жағдайда, оны ... ... ... ... ... ... көлік құралына қарай қалай орналасқаны;
- іздер мен айналадағы ... ... ... ... ... денесінде, киімдерінде жарақаттар мен зақымдардың, іздер
мен ... ... ... бар ... жеке ... ... портфель, бас киім және т.б.) қалай
орналасқаны.
Жол-көлік оқиғасы болған барлық жағдайлар ... ... ... ... бекітілуі керек. Жол-көлік оқиғасының өзіне ... ... ... ... әрқашанда көшелер мен жолдардың
белгілі бір бөлімдері болып табылады. Сол себептен, жол-көлік ... ... ... ... ... барлығында бірдей ортақ белгілер
болады. Бұл, қарау кезінде жол-көлік оқиғасын қараудың бір ... ... ... техникалық жағдайын қарау мен тексеру хаттамасын және
ЖКО үлгісін қолдануға мүмкіндік береді, бұл құжаттарда ... ... ... ... ... ... жауап беру түрінде
сипаттама беру керек. Егер, берілген бланкада іздер мен ... ... ... орын ... ... ... ... қарау хаттамасын
қосымша парақтарда толықтырып жазуға болады[15,98].
Оқиға болған жерді қарау барысында бағдарлық, ... ... ... фотосуреттерге түсіріледі. Дайындалған фотосуреттер кейіннен
фототаблицаға жапсырылады және ... ... ... ... ... ... ... болған жердің қаралғаны туралы жасалған хаттаманы ,
осыған қатысқандар оқып ... ... және ... ... ұсынған
пікірлерін енгізгеннен соң, хаттамаға олар қолдарын қояды, ал ... ... ең ... ... ... ... және ... қатысқан
жүргізушілерде қолдарын қояды.
Жол оқиғасының ... – бұл, ... ... жерді қарау
барысында,басқада тергеу әрекеттерін (атап айтқанда, ... ... алу, ... ... алу) жүргізген кезде, сонымен қатар,
әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... арналғандығы туралы, ауа райының қандай болғаны туралы ... ... ... ... ... бейнелеу болып табылады.
Жол оқиғасының үлгісін масштабы белгіленген миллиметрлік қағазда
жасаған ыңғайлы, әрі жеңіл ... Бұл ... ... жеңілдетеді және
болған оқиғаның жағдайын толығырақ көрсетуге мүмкіндік береді, ал ол болса,
өз кезегінде, сарапшының жұмыс жүргізуіне көмектеседі және сот пен ... ... ... ... баға беру ... бұл үлгі оны ... ... етіп көрсетеді.
Жол-көлік оқиғасын тергеу кезінде, көп жағдайда жол торабының көріну,
шолу мүмкіндігі мен жағдайы шешуші орын алады.
Жол торабының көрінуі мен шолу ... тек ауа ... ғана ... сонымен қатар, жол бөлігінің жүретін жерінде басқада көліктердің,
ағаштардың, ... және ... ... ... ... барлығын үлгіде көрсетіп, бейнелеу керек.Бұданда басқа жолдың оң
жағы мен сол жағының шолу мүмкіндігін анықтап алу ... ... ... ... тек оның ... ғана (асфальт, тастар және т.б.)
көрсетпеу керек, сонымен қатар, сол төселімдердің қандай жағдайда екендігін
көрсету ... атап ...... ... ... мұз басқан және
т.с.с., себебі, бұл, ... жол мен ... ... ... ... шығару кезінде, өте маңызды болып табылады.
Жолдың еңістігінің қандай екендігін нақты градус ... ал ... ... мөлшерін қисық метр арқылы көрсету керек.
Барлық жағдайларда жол-көлік оқиғасының үлгісін ... ... ... ... кез-келген уақытта қажет болған жағдайда оны ... ... ... ... ... ... ізді анық көрсету керек және оның көрінісі қандай
екендігі бейнеленуі ... ... ... ... ... ... кезінде анық таңбасы қалдыма және т.с.с. Көлік ... ... ... тежелгені көрінетін жерінен бастап
артқы, немесе алдыңғы дөңгелектерге (қай дөңгелек екендігін ... ... ... ... ... ... қатысушы көлік құралының өз орнынан қозғалып
кеткен жағдайда, немесе оның оқиға орнында мүлде жоқ ... ... ... ... ... үлгіде ескерпеде көрсетіледі және оның
қалай өлшенгні туралы анықтама ... ... ... ... ... ... ... тек рулеткамен, немесе метрмен өлшенуі
керек.
Осыдан басқа, үлгіде барлық жол белгілері қойылуы керек, олар ... ... ... ... сонымен қатар, нысанды басып кеткен жер нақты
(тежелу іздің қай жерінде, оның ... ... ... ... көрсетілуі
керек. Үлгіге, жасалған хаттама сияқты, соны жасаған тергеуші мен куәгерлер
қол ... ... егер ... ... ... ... өз ... керек.
Ең соңғысы, үлгінің жасалуы жер ... ... ... ... керек.
Жол-көлік оқиғасы бойынша, автотехникалық сараптама жүргізу үшін,
тергеуші, немесе анықтау органының қызметкері, заңға сәйкес өзінің ... ... ... ... ... шығарылған қаулы,
әрқашанда өте маңызды қылмыстық іс жүргізу құжаты болып табылады.
Автотехникалық сараптаманы ... ... ... ... ... керек:
1. Қаулының қашан және қай жерде шығарылғаны туралы.
2. ... ... ... ... ... және ... ... Қандай қылмыс ісі бойынша, автотехникалық сараптама жүргізіліп
отырғаны туралы.
4. Осы қылмыс ... ... ... ... ... ... ... алулар мен басқада қылмыстық ... ... бар ... ... ... ... ... тапсырылуы керек, ал сарапшы оларды
қажетті зерттеулерді жүргізу үшін, алғашқы ... ... ... ... ... ... ... тапсырылғаны
көрсетіліп жазылады.
6. Автотехникалық сарапшының шешуіне жататын сұрақтар.
7. Автотехникалық сарапшының қылмыс ісі ... ... ... ... ... ... және басқа да
материалдардың тізімі көрсетіліп жазылады.
Автотехникалық сараптаманы тағайындау ... ... ... ... қатарына мыналар жатады:
- оқиға болған жерді қарау хаттамасы және сонымен қоса ... ... мен ... жол полициясы қызметкерлері жасаған хаттама мен жол-көлік оқиғасы
болған жердің нұсқалық үлгілері;
- көлік құралдарын ... ... ... қоса ( ... ... ... жерді қараудан бөлек жүргізілген болса );
- жол полициясы қызметкерлі жасаған көлік құралдарының техникалық
жағдайы туралы ... ... ... ... мен соны ... алынған
жауаптардың хаттамасы;
- егер тергеулік тәжірибе (эксперимент) жүргізілген болса, соның
хаттамасы;
Көлік құралдарының жағдайына ... ... ... ... болса, хаттамада зерттелуі қажет нысандар көрсетіледі.
Тергеу тәжірибесінде сараптаманы жүргізудің екі түрі ... ... ... ... ... бұл ... тергеуші,
немесе сот өзінің қаулысын және барлық ... ... ... ... ... ... ... жүргізу мекемесінің жетекшісінен
алады.
2. Тергеуші, немесе сот, қажетті қорытынды беру үшін, тиісті
мамандығы мен ... бар кез – ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстары сараптамалық мекемеде, немесе тікелей
тергеушінің, ... ... ... ... ... ... өзінің
арнайы біліміне сәйкес жүргізген зерттеуінің негізінде, қорытындыны өз
атынан береді және берген қорытындысына жеке өзі ... ... ... тудырмайтын ереже, ... ... ... ... ... да ... ... егер сарапшылар арасында келіспеушілік туындаған
жағдайда, сарапшылардың әрқайсысы қорытындыны жеке-жеке беру ... іс ... ... ... анық ... ... ... қате берілген қорытындылар,
сарапшыны қылмыстық жауапқа тартуға емес, сараптаманы қайтадан жүргізуге
негіз болып табылады.
Сарапшы ... ... тек ... ... ... ... ... жүргізуден бас тартқаны үшін немесе қорытынды берден бұлтарғаны
үшін тартылады.
Жол-көлік оқиғасына қатысты қылмыстық іс ... ... ... ... ... алу қажеттілігі туындайтын жағдайлар сирек
кездеспейді. Мысалы, металдың ... ... сыну ... ... ... ... тапсырылған сарапшының мынандай
құқықтары бар:
- қылмыстық істің материалдарымен танысуға;
- өзіне қосымша материалдарды табуы ету туралы өтініш беруге;
- ... әсән ... ... тұлғаның рұхсатымен, сараптаманың
мәселесіне қатысты, кез-келген тергелік әрекеттерді жүргізуге;
- сотталып отырған тұлғаға, жәбірленушіге және куәге ... ... бар ... беруге;
- сараптаманы сот орнында жүргізген кезде, сараптамалық зерттеуге
қатысы бар ... ... ... ... ... ... соттық тергеудің қатысушысы ретінде, өзіне
қойылған сұрақтар туралы, өзінің пікірін ... және ... ... ... ... шегінен шығып кеткен болса, осы
сұрақтардың барлығын, немесе олардың ... алып ... ... ... ... ... ... сонымен қатар сот отырысында, қолданудағы
заң сарапшыға өте маңызды құқық берген – ол, ... ... ... ... атап ... ... ... сұрақтардың қойылмағаны
жәйлы және ... ол ... ... ... ... ... ... енгізіп, бекіту құқығы. Бұл жерде
мынаны ерекше ескеру керек, тек ... ... ... сөз ... ... ... автотехник өзінің арнайы білімінің негізінде
анықталуы мүмкін жағдайлар;
Екішіден, ондай ... тек ... ... жүргізу
барысында ғана анықталуы керек.
Осы белгіленген шарттарсыз, ... ... ... ... ... жағдайларды, өзінің шығарған қорытындысында бекітуге құқығы
жоқ [22,23б.].
Жол-көлік оқиғасына қатысты қозғалған қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... сараптама жүргізуге,
шақырылған сарапшы автотехникті қатыстыруға болмайды:
- айыпталушыға, жәбірленушіге, азаматтық талап етушіге, ... ... ... бабы жағынан мүдделі болған болса,
немесе мүдделі болса;
- жәбірленушінің, азаматтық талапкердің, азаматтық ... ... ... ... ... ... оның заңды
өкілінің, айыптаушының, қорғаушының, тергеушінің, немесе ... ... ... ... ... ... болса;
- жәбірленуші, азаматтық талапкер, азаматтық жауапкер, куә ... ... ... егер ол осы ... ісі ... ... ... ретінде қатысқан болса, анықтау әрекетін жүргізуші тұлғаға,
тергеушіге, айытаушыға, қорғаушыға, айыпталушының заңды өкіліне,
жәбірленушінің ... ... ... ... ... ... немесе тілмаш ретінде көмек берген болса;
- сарапшы автотехник туралы, оның осы қылмыс ісіне тікелей, немесе
жанама түрде мүдделі ... ... да ... бар ... ... осы ... ісі ... тексеру жүргізген болса және сол алынған
материалдардың негізінде қылмыстық іс қозғалып отырған болса;
- егер ол қылмыс ісі ... ... ... ... ... ... ... соттық медицина саласы бойынша сырттай ... ... );
- ... ... маман ретінде біліктілігінің өте төмен
екендігі анықталған болса.
Жоғарыда аталып өткен жағдайлардың бірі сарапшы автотехникке ... ол осы ... ... ... ... ... іске ... қатыса алмайтыны туралы айтуы керек.
Сарапшы автотехник, анықтау жүргізіп отырған тұлғаның, тергеушінің,
прокурордың және соттың ... ... ... ... керек, бірақ ол
өзінің тікелей міндетін ... ... ... ... ... ... ... сараптамалық зерттеу жұмысын жүргізуге дайындық
жүргізу барысында, қылмыс ісінің материалдарымен танысу ... ... ... бір ... ... жетіспейтінін анықтаған болса,
немесе қозғалған қылмыстық істің материалдарының ішінде жоқ болып шықса,
мұндай жағдайда ... ... ... ... бас ... ... және осы ... жұмысын тағайындаған органға, қолда ... ... ... ... мүмкін емес екендігі туралы,
жазуша түрде хабарлайды.
2.3. Көліктің техникалық жағдайын ... мен ... ... ... ... ... және қарау кезінде тергеуші
мен жол ... ... ... ... ... ... хаттамада мәліметтердің дұрыс жазылуы, алдағы тергеу ... ... ... ... еске ... жөн.
Оқиғаға қатысқан көлікті техникалық қарау кезінде ... ... ... ... ... ... ... сараптамалық
зерттеу жүргізу барысында, техникалық саралануына маңызы аз ... ... ... ... ... ... өзі атап
көрсеткен механизмдердің ақауларын, сонымен қатар, оқиғаның сипатына ... ... ... әсер ... ... ... ... зерттеп, жазып алу
керек.
Көлікті оқиға болғаннан кейін қарау, ... ... ... ... соның болуына ықпал еткен ақауларды анықтау мақсатында жүргізіледі,
сонымен қатар, көліктегі бұзылған жерлері мен іздерді ... ... ал ол өз ... ... ... болғаны жайлы бірқатар
түсінік береді.
Осы қараудың нәтижесін көрсететін құжаттың дәлелдік мәні болғандықтан,
мұны мына тұлғалар жүргізуі керек, олар ... ... ... ... ... ... мүмкін және барлық жағдайларда
қараудың нәтижелері анық және білікті көрсетіліп, бекітілуі керек[16,43].
Көліктің техникалық қарау ... ... ... ... ... ... бейнеленіп, көрсетілуі керек, олардың: тежеуіш
жүйесі, рульмен ... ... ... беру ... ... қарау екі кезеңмен жүргізіледі:
Біріншісі- автокліктің өзін қарау.
Екіншісі - автокөліктің техникалық ... ... ... ... оның түрін, маркасын, тіркелген нөмерін,
жүгінің бар не жоғын, сонымен қатар, автокөліктің зақымданған ... не жоқ ... ... ... ... болса олардың түрлерін,
бағыттарын анықтайды. Адамның ... ... ... ... ... ... ... өтсе), автокөлікті қарауды сол
қақтығысқан жағынан бастап ... ... ... ... ... ... ... содан кейін барып, көліктегі
пайда болған зақымдарды бір-бірімен салыстыру арқылы ( жол-көлік оқиғасына
екі, немесе бірнеше ... ... ... ) ... ... жүргізеді.
Кез-келген, көліктің техникалық жағдайын қарау хаттамасындағы тіпті
өте күрделі техникалық мәліметтер, осы іске қатысушылардың ... ... ... ... және ... ... ... жазылып
көрсетілуі керек.
Көлік құралының бұзылған ... бар ... ... ... ... ... ... нақты көрсетіп жазу керек.
Қаттамада мысалға былай жазу: “ тежеуіштері бұрынғысына ... ... “, “ ... ... ... толтырылған “ және т.с.с., - деп
жазуға жол берілмеуі керек, себебі, ол көліктің бұзылғанына байланысты ... ... ... баға ... ... ... тежеуіш жүйесін тексеру барысында, оқиғаға қатысқан көлік
құралына бақылаулық тексеру ... ... ... бұл ... ... зерттелетің, яғни тексерілетін көлік құралына жол ... өзі ... ... ... ... бір ... ... әдетте ол 40км/с болады, осыдан кейін тежеуішті қосады, сөйтіп
ол көліктік ... ... мен ... ізінің ұзындығын анықтап
белгілейді. Тежегіш жүйеден қандайда бір ақау анықталған ... оның ... ... ... оның ... әсер еткенін белгілейді.
Автокөліктің дұрыс істеп тұрған қол тежегіші арқылы храповиктің
құрылымындағы тетіктер 3-4 рет сырт етіп іске ... ... және ... ... болуы керек.
Мотоциклдердің, мотороллердің және мопедтердің тежегіштерінің дұрыс
жұмыс істеп тұрғандарын, қол және аяқ тежегіштерін бір мезгілде іске ... ... ... ... ... байланысты, көлік құралын қарау
хаттамасына сол ерекшеліктерді көрсетіп жазу керек, мысалға:
- пневматикалық ... ... үшін – ... ... ... және ... педаліне бір рет басқаннан кейінгі ауаның
қысымының төмендеуі ( бұл ... ... ... ... ), ... жүйеден ауаның шығып жатқаны мен көлік
құралының қозғалыс үстіндегі компрессор ... ауа ... ... ... ... гидравликалық тежеуіш жетегі үшін – тежеуіштің бұзылған жағдайында,
тежеуіш педалінің қозғалыстық мөлшері, ... ... ... ... сонымен қатар,тежеуші жүйенің
жетегінің қандай жағдайда екендігі.
Аяқпен басатын тежеуіштің бұзылған жағдайында, қол ... ... ... ... ... хаттамасында, тек қол тежеуішінің
тежеу нәтижесі жеке көрсетілуі керек.
Рульмен ... ... ... кезде, хаттамада оның дұрыс
істейтіні туралы көрсетіледі, егер дұрыс істемейтін ... ... ... ... ... ... Барлық жағдайларда рульдік
дөңгелектегі, рульдік тартулық күштерінің қосылған жеріндегі ... ... ... ... ... және ... басқаруының техникалық жай-күйін қарап тексергенде, мыналарға
назар аударылады:
- руль басқаруының люфті ... ... ... руль ... ... мен ... ... зақымдалған, немесе
босап кетпедіме;
- руль жетегінің (привод) бөлшектері зақымданбадыма, олар ... ... ... ... түйістіру шарнирінде артық люфт барма, әлде жоқ па;
- рульдің бұралуы қиын ... руль ... ... ... бар ма, әлде жоқ ... тексерген кезде, хаттамада олардың протекторларының қандай
екендігі көрсетіліп жазылады ( ... жаңа ... ... ... ... ... яғни жүгіру жолындағы тереңдігі 1мм
дейін, немесе олар толығымен жойылған, немесе жарылған жерлері бар, немесе
кордтарының жіптерінің үзілген ... бар және ... ), ... ... ауаның қысымдарының әртүрлі болғандығы, көліктің не ... ... ... ... ... ... аударылғанын анықтауға көмегін
тигізеді. Дөңгелектердің техникалық жағдайын қарап тексергенде мыналарға
көңіл аударады:
- ... ... шина сай ... ... ауа ... қандай;
- оның нормаға сай келуі;
- шиналардың тозу дәңгейі;
- ... ... ... және ... ... ... ... люфтілер;
- алдыңғы дөңгелектерді орнату бұрышының дұрыстығы.
Автокөліктің техникалық жағдайын карау және тексеру хаттамасында, руль
басқаруы мен ... ... ... ... туралы мәліметтерден басқа,
жүру бөлігінің, жарық беру мен дыбыс шығару құралдарының техникалық ... ... ... ... ... ... беру ... қандай жағдайда ... Егер ... ... ... ... ... фарлардың жақын,
және алыс жарықтарын қосқан кезде, жолдың қаншалықты ... ... ... ... ... ... ... спидометр мен тежегіш
жүйенің манометріне ... ... ... ... ... ... ... байланысты қирағандарын, жаншылғандары мен
майысқандарын бейнелеу кезінде, олардың ... ... қай ... және ... ... ... жол ... қаншалықты биіктікте
орналасқаны көрсетілуі керек. Егер қирағандардың, ... ... ... бейнелеп жазу қиынға соқса, онда, олардың жалпы
көрінісін фотосуретке түсіріп алынылуымен ... жеке ... мен ... бірнеше рет суретке түсіріп алу керек.
Сонымен қатар, көлікті ... ... оған ... ... ... ... керек және жүктердің шанақта ( кузов ) ... ... ... мен ... жүк екендігі, қалай бекітіліп
байланғандығы көрсетіледі.
Тіркемесі, ... ... ... жұмыс істейтін көлік құралын
қараған кезде, хаттамада олардың ілінісу құралдарының ... ... не бар, не жоқ ... ... жайы қандай екендігі
міндетті түрде көрсетілуі ... ... ... ... ... көрсетілуікерек. Егер жүк басылған болса, олардың шанаққа
қалай орналастырылғаны, жүктің түрлері (ұсақ ... ... ... т.б.) және ... ... ... олар ... бекітілгендері
көрсетілуі керек.
Хаттамада қосымша жабдықтардың жайларының қандай екендігі, артқы ... ... ... ... ... ... бекітілгендері,
әйнек тазалағыштардың жайлары, дыбыстық сигналдарды, кабина есіктерінің
құлпыларының, ... ... ... ... ... және т.с.с.
Бөлшектер, тетіктер, агрегаттар, көлік құралдарының өздері, автокөлік
құралдарының техникалық жағдайларына сараптаманы ... мен ... ... ... ... ... болып табылады.
Негізінде, тергеуші, сараптаманы ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді, солардың ішінен
зерттеуге жіберілген қандай бөлшектер, тетіктер, ... және ... өзін ... ... ... ... ... 2500 – 4000-ға дейін бөлшектер бар,
сондықтан, көлік құралының ... ... ... ... тағайындаған кезде, тергеушіге, сотқа, нақты сұрақтар қою арқылы
сараптамалық зерттеулер көлемін мүмкіндігінше азайтуға ... ... ... техникалық жағдайы қандай дегеннің орнына,
автомобильдің аяқпен ... жайы ... ... кезінде (сырғымалы, жанаспалы, қақтығысу, басып
кету, аударылу), автокөліктің бөлектері, тетіктері мен механизмдері сынып,
майысып және ұшып ... де, ... метр ... ... ... түседі. Егер
жолында кедергі кездеспесе ұшу ... ... ... ал ... сол бағытын өзгертіп, басқа жерлерге барып түседі.
Бөлініп қалған бөлшектер, тетіктер мен ... ... ... ... ... ... ... көрсететін іздерді
қалдырады.
Жол-көлік оқиғасы болған орында жерге бояуы жағылған заттың бөлшегі,
фардың және ... ... беру ... ... беру ... ... сынған шашырандылары, автокөліктен аққан сұық заттар
мен ... ... ... газдан пайда болған дақ сияқты ... ... ... ... ... оқиға болған жерде көбірек ұшырасатыны жарық
түсіретін фарлардың сынықтары.
Жол-көлік-оқиғасы болған жерден жарық түсіруші құралдардың сынықтарына
трассологиялық зерттеу жүргізу, оқиға болған ... ... ... кеткен автокөліктің түрін, маркасын және моделін анықтауға мүмкіндік
береді, ал ол, өз кезегінде ... ... ... ... ... ... тиісті іздер мен зақымданған бөлшектер
байқалған жағдайда, қажетті мәселені шешу үшін, трассологиялық сараптама
тағайындау керек ... ... ... ... дөңгелегінің ізі көліктің жүру бағытының траекториясын
дәл көрсетеді. Оған мыналар ... ... ... ... ... ... және тағы ... іздің
ырғалуы;
- протектордың көлемді көрінісі. Осы ізге қарап шинаның ... ... ... ... Ізге ... ... дейінгі жылдамдық
мөлшерін анықтайды.
ә). Көліктің сырғанау ізі басқа көлікке соғылуын және соқтығысқаннан
кейінгі, оның содан ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Ол:
- жол үстіндегі сызылған тұс, шұңқыр, сырып кету;
- бүлінген шина немесе дөңгелектен қалған кейінгі із; ... ... ... боялған нәрсеге түскен сызат, таңба;
б) Ұсақ бөлшектерге бөлінген тетіктер бөлігі;
- басқанда, немесе соқтығысқанда ұсақ ... ... ... ұсақ ... жатқан орындағы шаң, соқтығысу орнын барынша
дәл анықтайды.
- Сыртқы шамның және басқа да жарық құралдарының ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді;
- Аударылғанда жанындағы терезе шынысының жатқан ... ... ... дәл анықтауға көмектеседі;
- Көліктен түскен дақ, аққан тамшының орналасуларына қарай, көліктің
қозғалу траекториясын анықтауға мүмкіндік береді;
- ... ... ... дақ, ... қай ... тұрғанын және
қалай тұрғанын анықтауға көмегін ... ... ... ... бұлардың айырмашылығы, бұлар көп уақытқа
дейін өзінің мәліметтік мәнін сақтайды және кез-келген уақытта сараптамалық
зерттеулерге ... ... ... ... ... жиі ... ... төрт
негізгі топқа бөлуге болады:
1. Көлікке және жылжымайтын ... ... ... құрылыс және
т.б.) соқтығысқанда қалған іздер мен зақымдар.
2. Бір көлікке жекелеген бөліктің бөлшегінің басқаның үстіне түсуі
арқылы із ... Бұл ... ... ... ... ... бөлшектердің шашылғандығын анықтауға мүмкіндік береді.
3. Басқа көліктің ... ... ... ... ... ... ... қысу, сызып кеткен іздер).
4. Жолға тиген тетіктің бастапқы қалпының түрінің өзгеруі.
Боялған бөліктің бояулары ұсақ-ұсақ бөлшекпен біраз ... ... ... ... бір ... ... ... тез ауысып кетеді,
сондықтан оны тез арада тіркеу керек. ... ... ... оның ... ... ... және қай бөлшегінен ұшып түскенін анықтау керек.
Автокөліктің зақымданған бөліктерін хаттамаға қалай ... ... ... да ... ... жағдайларда, жоғарыда аталған нысандар зерттеу жұмыстарын жүргізу
үшін, ... ... ... пен ... ... ... аралықтарынан
біршама кешігіп түседі, сол себептен тергеушіге, ... ... ... ... бұл ... қай жерде сақталғаныдғы туралы,
қандай жағдайда сақталғаны туралы, түрлерінің өзгергені, не өзгермегені
туралы және т.б. анық ... ... ... ... ... кету жағдайын зерттеу кезінде, алғашқы деректерді
дайындау үшін – жаяу адамның жүру жылдамдығы, жүру ... жаяу ... ... жағы және оның ... ... ... кеткен жердің көзге
көріну мүмкіндігі, қақтығысудың жайы, аяқ киімінің жол ... ... ... бар ... тырналған іздер, зардап шеккен адамның денесін
сүйреткендегі іздер, қан іздері, ... оның ... ... ... және ... - ... тәжірибесінің хаттамасы, оқиға болған жерде
зардап шеккендердің, ... ... ... нәтижелері, сот-
трасологиялық сараптаманың актісі және т.б. тапсырылуы керек.
Жол-көлік оқиғасы ... ... ... ... ... пайда
болған іздерді табу қиынға түседі, өйткені қақтығысқа қатысқан автокөліктің
шашылған бөлшектері мен зардап шеккен адамның жатқан жерімен, оның ... ... ... ... ... метр қашықтықта жатулары мүмкін.
Сотық автотехникалық сараптама, оны тағайындаған ... ... ... ҚР ӘМ ... мекемелерінде
сараптама жүргізу туралы заңының ... ҚР ӘМ ... ... ... ... және соттық автотехникалық сараптаманы жүргізу
туралы нұсқауға, сәйкес жүргізіледі.
Сараптамаға жіберілген материалдардың ... ... ... ... сол ... ... ... жүргізу мүмкін болмаса,
мекеменің жетекшісі немесе оның орынбасары ... ... осы ... ... ... хабарлайды.
Егер сараптаманы тағайындаған орган жіберген кемшіліктерін түзету
үшін, ешқандай шара қолданбаған болса, сараптама мекемесінің ... ... ... ... соң, материалдарды сараптаманы орындамаған күйі қайтарып
жібереді.
Сарапшы, тек, сараптама мекемесінің жазуша нұсқауы ... ... ... сараптама жүргізу туралы қаулыны, зерттеу мақсатында түскен
барлық материалдар мен заттық дәлелдерді тапсырғаннан кейін ғана, сараптама
жұмысын жүргізе ... ... ... ол ... жүргізу туралы
қаулыда көрсетілмеген және зерттеу нысанына жатпайтын заттық дәлелдер ... ... ... ... ісіне қатысы бар материалдарды өз
еркімен алуға; араптама жүргізіліп ... ... ... ... сыртында сақтауға; оған тапсырылған сараптама
жұмысына басқада ... ... және ... ... ... ... сарапшыларға беруге; тергеулік ... ... ... ... күдіктілермен, сот ісі қаралып
жатқандармен, зардап шеккендерменен, куәлерменен, ... арыз ... ... ... берумімен және аудармашымен
басқада байланыс ждасауына құқығы бар.
Сараптамаға ... ... ... ... ... ... ... тағайындаған органға, қосымша материалдарды жіберуді,
жазуша талап ете ... ( ҚР ҚІЖК 83 – бабы ... ... жедел жіберу қажет болған жағдайда, әсіресе, қаладан басқа
жақтағы сараптама ... ... ... ... ... оның ... рұхсатымен, ол сол талаптың мазмұнын телефон,
немесе телеграф арқылы хабарлауына ... ... ... ... ... ... ... арқылы, мідетті түрде сол органға жіберуі керек.
Нақты сараптаманы жүргізу мезгілі, сараптама жүргізу Нұсқауына сәйкес
сараптамалық мекеменің (бөлімнің) жетекшісі ... ... ... ... ... ... саны бар ... сараптама жасау
мезгілі 10 күн, ал, күрделі зерттеуді ... ... ... ... – 20 күн. Осы ... 20 күннің ішінде сараптаманы
бітіруге мүмкін болмаған жағдайда, бұл туралы сараптаманы ... ... ... және ... келісу арқылы қосымша уақыт
белгіленеді.
Сарапшы – ... ... ... үш ... ... ... ... Қорытынды;
Кіріспе бөлімінде мыналар көрсетіледі:
- сараптама жұмысының атауы, оның ... оның ... ... ... ... ... ... олар ерекше аталып
көрсетіледі;
- сараптаманы тағайындаған органның ... ... ... ... ... аты, ... аты, білімі,
мамандығы (жалпы және сарапшылық), ғылыми атағы мен ғылыми ... ... ... ... ... үшін ... материалдардың
уақыты және қорытынды жасалып, қол қойылған күні;
- сараптаманы жүргізудің негізі ( ... ... ... ), оны ... және кім ... ... ... материалдардың атаулары, олар қалай ... ... ... ... хатталғаны мен түрлері;
- қосымша материалдарды ... ... ... ... ... қорытынды жасауға елеулі мәні бар, қай жерден алынғаны міндетті
түрде көрсетілген қылмыстық істің жағдайы мен ... ... ... ... кезінде қатысқан тұлғалар туралы мәліметтер
(фамилиялары, есімдері, іс жүргізудегі орны );
- сарапшының шешуіне ... ... ... ... ... ... кезде, жол-көлік
оқиғасына қатысы бар көлік құралы туралы мәліметтердің барлығы ... ( ... ... ... техникалық жағдайы, қозғалу жылдамдығы ),
мысалы, ... С., ... ... ... 2 ... құм ... ...
54 “ № А 546 KLM машинаны, сағатына 50 – 60 км. ... ... ... ... келе жатқан. Оқиғаның әртүрлі деңгейі ... ... ... ... ... шыққан жері, немесе
қақтығысқан жері негізгі алғашқы ... бірі ... ... ... нысанды басып кеткен (қақтығысқан, аударылған) жерді, міндетті
түрде жолдың бөліктеріне ... ... ... жаяу ... басып кету жағдайы орын алған болса, онда, мынандай
жағдайлар көрсетілуі керек:
- жаяу адам қауіпті аумақтың қанша ... ... ... ... ... ... ... сол қауіпті аумақта қанша
уақыт жүргені );
- ... ... қай ... жаяу ... ... қай ... ... басып кеткенге байланысты жаяу адам, қандай жарақат ... ... ... ... ... қарай, жарақат алған жаяу
адам, өзін қағып кететін жерге дейін 3.5 секунд жүрген. Ол, оң ... сол ... ... ... ... алып жолға құлап түседі,
содан ол тоқтаған автомобильдің сол жақтағы артқы ... ... ... ... ... ... ... ... қаулыда (ұйғарымда) қалай
берілсе, сол күйінде өткізіледі, бұларды өзгертуге жол ... ... етіп ... қажет болған жағдайда, сарапшы, ... ... ... (ұйғарымда) қажетті өзгерістерді енгізуді
сұрап өтініш жасайды. Сараптама тағайындалған қаулыда ... ... ... сарапшы, зерттеу жұмысын ең дұрыс ретін ... ... ... ... ... құқығы бар.
Қойылған сұрақтардың дұрыс шешімін беру үшін, қолданылатын анықтамалық-
нормативтік құжаттар:
- Қаулылар;
- Бұйрықтар;
- Нұсқаулар;
- ... ... және ... ... ... методикалық
оқу құралдары.
Сараптаманы қайтадан жүргізген кезде, оның кіріспе бөлімінде бірінші
рет ( алғашқы ) жүргізілген сараптама туралы ... ... ... ... ... ... ... немесе жұмыс істейтін жерлері, жасалған қорытындылардың
номерлері, ... ... ... ... қатар, сараптаманы
тағайындау туралы қаулыда (ұйғарымда) көрсетілген, қайтадан сараптаманы
жүргізудің ... ... ... ... ... барысы мен оның
нәтижелері мазмұндалады, сонымен қатар, анықталған деректерге ғылыми түрде
түсініктеме ... ... ... сұрақтарының әрқайсысына зертеу
бөлімдерінің белгілі бір тарамдары ... ... ... ... ... екі, немесе бірнеше сұрақтарға бір уақытта жауап берілуі керек
жағдайда, олардың нәтижелері зерттеу бөлімінің бір тармағында ... ... ... нысандарының жағдайлары;
- сараптамалық зерттеуге қолданылатын тәсілдер;
- сараптамалық жерттеулердің жүргізілуінің жайлары;
- есеп-қисап жүргізу кезіндегі ... ... ... ... қорытындыларды негіздеу үшін маңызды болатын тергеу әрекеттерінің
(жауап алу, оқиға болған жерді қарау, ... ... ... ... ... суреттерге, қосымша берілген мәліметтерге сілтеме ... ... ... түсініктемелер беру;
- зерттеулердің нәтижелеріне сараптамалық баға беру.
Егер кейбір қойлған сұрақтарға жауап беру мүмкін болмаса, бұл ... ... ... ... ... ... ... сараптама жүргізілген кезде, сарапшылар, зерттеу бөлімінде
өздерінің қорытындыларын жеке-жеке мазмұндайды. Егер мынандай жағдай орын
алған ... ... ... ... зерттеу бөлімінде жасалған
қорытындының нәтижелерінің алғашқы жүргізілген сараптаманың қорытындысының
нәтижелерінен айырмашылықтары көрсетіледі, бұлардың не себептен ... ...... ... ... ... ... мен деңгейлердің басқаша өлшемдерін қолдану, есептеуден
кеткен қателіктер және т.с.с. Зерттеу бөлімі ... ... ... ... етіп мазмұндалуы керек. Мамандықтарға арналған
арнайы сөздіктерге ... ... ... ... қорытындылары берілген сұрақтарға жауап ретінде
мазмұндалады және кіріспе ... ... ... ... ... ... ретпен қорытынды жасалады.Қойылған сұрақтардың әрқайсысына
мәнді жауап берілуі керек, немесе ... бір ... ... ... еместігі көрсетілуі керек.
Сарапшыға арнайы қойылмағанымен, бірақ зерттеу ... ... ... ... ... ... ... мазмұндалады.
Жасалған қорытынды нақты және анық тілмен баяндалуы керек, кейін олар
туралы әрқилы түсініктеме ... жол ... ... ... баяндалған зерттеу нәтижелері, қойылған сұрақтарға
мейлінше толық жауап берген болса және оларды қорытынды бөлімінде ... ... ... ... ... ... ... қалған ерекше жағдайда,
сол зерттеу бөлімнің ... ... ... болады.
Сарапшы, болған жол-көлік оқиғасына ықпал еткен жағдайларды анықтаған
соң, сондай жағдайлардың алдын алу үшін, ... ... ... ... жеке бір ... ... жазады, олар шығарылған
қорытындылармен бірге сараптаманы тағайындаған органға жіберіледі.
Қорытындыға сараптаманы жүргізген сарапшы ... ... ... ... ... ... расталып, сараптама тағайындаған орғанның
жетекшісіне жіберіледі.
Егер қорытындыға қосымша фототаблица, ... ... ... т.с.с., берілетін болса, онда оларға сарапшының қолы қойылып, штамп
басылып ... ... мен ... ... екі дана ... оның біреуі сараптаманы тағайындаған органға жіберіледі, ал
екіншісі сараптама ... ... ... жүргізетін органның (құрылымдық бөлімшелерінің) жетекшісі
берілген қорытындын қарау кезінде, оның дұрыс ... ... ... ... ... ... еместігін, немесе
сараптама жүргізу ... ... ... сол ... қате
қорытынды жасалды деген пікір ... ... ... ... мен ... ... үшін, сарапшыға қайтарылады. Егер сарапшы
өзінің берген ... ... ... ... болса, онда, сараптама
мекемесінің жетекшісінің сол сарапшының қатысуымен бірнеше сарапшыларға
жерттеуді жүргізуді тапсыруға ... бар, олар ... ... ... ... береді.
Егер, сарапшы, сараптама жүргізуді тағайындаған органның қаулысында
(ұйғарымында) көрсетілген сұрақтарға, бұл сұрақтардың оның ... ... ... ... байланысты, немесе қарытынды беруге материалдардың
жеткіліксіз берілуіне байланысты, мәнді жауап бере алмайтын ... ал ... ... ... ... ... ... берудің мүмкін
еместігі туралы мәлімет етеді[20,23].
Сараптамаға ... беру ... ... ... толық
болмаса, емесе олардың сапалары ... ... онда олар ... ... ... ... ... үшін арнайы білімнің қажет болмаған
жағдайында, сонымен қатар, бұл ... ... ... ... онда бұл
берілген сұрақтар сарапшының ... ... ... ... ... деп есептеледі.
Қорытынды жасау мүмкін емес екедігі туралы ... екі ... ... ... ... сарапшының қолы қойылыады, сараптама
мекемесінің мөрімен ... ... бір ... ... органға жіберіледі, ал екінші данасы сараптама жүргізген
мекемеде қалады.
Егер бұл ... сот ... ... ... ... болса, онда бұл
екі данада жасаладыда, бір данасы сотқа жіберіледіде, екіншісі сараптама
жүргізген ... ... ... бір сұрақтар бойынша жасаса, ал екінші бір ... ... ... ... және сол ... ... мәлімдеме жасауға
негіз болған жағдайда, бір ғана құжат жасалады – ... ... ... нысандары болған заттар мен құжаттар,
сарапшының тиісті белгілер қойылғаннан ... ... ... ... ... ... немесе қорытынды жасауға мүмкін
емес деген мәлімдемемен бірге жіберіледі.
Соттық автотехникалық сараптаманы сотта жүргізу тәртібінің бір ... бар. Егер ... ала ... ... ... ... сот, сараптама мекемесіне ... ... сот ... ... ... ... жетекшісінің ұйғарымын алған соң,
сарапшы белгіленген уақытта сот отырысына келуі керек. Сотта автотехникалық
сараптама ... ... ... алдын ала тергеу барысындағыға
ұқсайды – ... ... бір ... ... ... білім арқылы
шешу қажеттігі.
Сотта сараптама жүргізу ... ... ... ... шақыру, оның шешуге қатысты сұрақтарға ... ... жіне ... ... ... ұйғарым
шығару;
6. Іске қатысты берілген материалдармен сарапшыны таныстыру;
7. Дәлелдерді зерттеу ... ... ... ... ісін жүргізушілердің сарапшыға сұрақтарды тұжырымдап
жасауы, ... ... ... және ... ны ... ... шығарылуы;
9. Сараптама жұмысын жүргізу және қорытынды шығару;
10. ... ... ... ... ... ... ... алу.
Сарапшы нысандарды тікелей (мәйіт, қан, және ... ... ... соттық автотехникалық сараптама жүргізудің айырмашылығы, сарапшы
бұл жағдайда сол материалдық ... ... ... Бастапқы
дерекетерде бейнеленіп жазылған және сот ісінің материалдары ... ... жол ... ... ... ... ... болып табылады. Соттың анықтаған ... ... ... ... ... және ... ... сарапшыға
тапсырылады.
Сарапшының, сот ісінің тергеу ... ... ... дейін,
сараптаманың тақырыбына қатысты жағдайларды зерттеуге ... ... ... ... істе өте қажетті, себебі, жол-көлік оқиғасының
техникалық жақтары заңгерлерге өте күрделі мәселе болып табылады. Сот ... ... ... жапа ... ... ... алған
кезде, заттық дәлелдерді (автомобильді, оның тетіктері мен бөлшектерін,
ЖКО болған жерді және т.б.) ... ... және ... ... ... ... ... береді. Барлық пайда болған сұрақтарды,
сарапшы сот алдына өтініш арқылы жеткізеді [21,168б.].
Соттың ... ... ... ... ... ... тек ... жағдайларда лабораторияда жүргізілуі
мүмкін. Оның ... ... ... ... жүргізу барысындағы
сараптамадан айырмашылығы жоқ. ... ... ... ҚР ҚІЖК ... талабына сәйкес жүзеге асырылады. Қорытындыда алған деректер,
зерттеу барысы мен нәтижелер дәйеті ... ... ... ... жасаған қорытындысын жария етеді, содан кейін, сот және осы қылмыс
ісін жүргізуге қатысушылар, қорытындының анығына жету ... ... алу үшін оған ... сұрақтарды қоюларына болады.
2.4. Көлік құралдарының іздерін зерттеу ... ... ... ... трасологиямен зерттеледі, оларға
төмендегілер жатады:
• қозғалатын бөлшектердің іздері;
... ... ... ... ... ... іздері;
• көлік құралдарынан бөлінген бөлшектер мен детальдардың іздері.
Көлік құралдарының ... ... ... ... сондай-ақ көлік
құралдарын қылмыстың құралы ретінде қолданған кездерінде де зерттелінеді.
Көлік ... ... ... ... ... ... және диагностикалық мәселелерді шешуге болады. Қозғалатын
бөлшек ... және ... ... ... бойынша, одан бөлінген
детальдары мен бөлшектері бойынша көлік құралдары идентификациялануы немесе
бір топқа ... ... ... ... ... ... де шешіледі. Мәселен, болған оқиғаның механизмімен байланысты:
қозғалу жүйесі мен бағыты, соғысқан (басып ... ... ... ... мен ... және басқа да жағдайлар анықталады.
Қозғалатын бөлшектердің іздеріне рельссіз ... ... ... ... арба мен ... ... жатқызылады.
Дөңгелек іздері айналу және сырғу арқылы түседі. Бірінші ... ... мен ... ... ... және құмға, сондай-ақ басқа
да батып қалу кезінде пайда болатын іздер, ал екінші ... ... ... ... ... ... қалғаннан кейінгі олардың сырғанап
барып түсетін іздері жатады.
Қатынасқа түсетін объектілердің өзіндік қасиетіне байланысты іздер –
қозғалатын ... ... ... ... және ... іздер болып
бөлінеді. Беткі қабатты іздер – қабатталу ... ... ... өтіп ... ... ... қалдырған) іздері және
қабатсыздану (балшықта ... ... ... ... Қабатталу іздері
позитивті (боялған сыртқа шығып тұрған ... ... ... ... (дөңгелек протекторларының арасында қалған батпақ) іздері деп екі
түрге бөлінеді. Дөңгелекпен қатынасқа түсу нәтижесінде өзгеріске ... лай, ... ... ... ... ... табылады.
Қозғалатын бөлшектерден қалған іздер арқылы көліктің қозғалыс
бағытын, жағдайын (тежеу, тоқтату); ... ... ... ... ал ... ... ... идентификациялауға болады.
Артқы қосарланған дөңгелектердің болуы, болмауы арқылы, сондай-ақ
автокөлік базасының көлемімен, сорап іздердің ені ... жүк ... ... ... ... ... болады.
Сорап ізінің ені – дөңгелектің артқы оң және сол ... ... ... арақашықтығы. Түзу бағытта ... ... ... ... алдыңғы дөңгелек іздерін артқы дөңгелек
іздері толық немесе жартылай басатынын ... ... ... ... ... ... жағдайларда зерттелінеді.
Автокөлік базасы – бұл алдыңғы және артқы дөңгелек остерінің арасындағы
арақашықтығы. Базаны көлік құралдары дөңгелектерінің ... ... және ... іздері бойынша анықтауға болады.
База, сорап іздері арқылы – автокөліктің түрі анықталады, ал ... ... ... ені, ... ... ... дөңгелектің
сыртқы диаметрі арқылы анықталады. 29-суретте қозғалыс бағытының белгілері
көрсетілген: . ... ... ... ... ... ... бейнесінің бұрылу бағыты; 2-іздердің жанындағы шаң-тозаңдардың
орналасуы; 3-басып өту кезінде ... ... ... орналасуы; 4-
топырақты басып өту кезіндегі тастың айналасындағы саңылаулардың ... ... ... ... (а) мен ... ... (б)
қатынасы (а>б); 6-із түбінің ... ... ... ... ... ... ... бағыты стрелкамен көрсетілген (барлық
жағдайларда). Протектордың жүргізу бөлігінің ені – ... ... ... ... бір шетінен екінші шетіне дейінгі арақашықтықты өлшеу
арқылы анықталады. Ізде қалған протектор өрнегінің ... ... оның ... ... ... ... бекітіледі. Содан
кейін мамандардың ... ... ... ... ... жататындығы
анықталады. Барлық белгілерді бағалау арқылы алынған мәліметтер ... ... ... ... Протектордың ақау белгілері
арқылы да көлік құралдарын идентификациялауға ... ... ... ... ... ... шынжырының (гусениц)
қозғалыс іздері табылған жағдайларда, сорап іздердің (табан шынжыры мен
сорап іздерінің ... ені ... және ... құралының қозғалатын бөлігінің іздері адам аяғының іздерін алу
сияқты әдіспен ... ... ... ... ... ... ... түсіріледі. Протектор суреттерінің барынша анық көрінетін
учаскелерін жеке-жеке ... ... ... ... фототүсірілімдер
масштабты сызғышты қолдану арқылы жүзеге асырылады. Протектордың жекеленген
белгілерін ... ... ... ... ... жасалынады.
Егер көлік құралының қозғалатын бөлігінің іздері жәбірленушінің
киімінен табылған жағдайда, онда ол ... рет ... ... ... ... айқын көрсету үшін фотосуретке алдымен ... ... ... ... соң ... ... жазып, іздің жанына
қатарластырып масштабты сызғыш қойып іздің өзін фотоға түсіреді.
Оқиға болған ... ... ... ... ... ... қалыптары мен фототүсірілімдері сараптамалық зерттеулерге
жіберіледі.
Трасология арқылы келесідей сұрақтар ... із ... ... ... ... ... ... жерде қалған көлік құралы іздерінің типі (маркасы, моделі)
қандай?
... ... ... ... қай ... қарай бағытталған?
• бұл іздер ұсынылып отырған дөңгелектің ізі ма, жоқ па?
• жәбірленушінің киімінде қалдырылған іздер ... ... ... оң жақ, сол жақ) ... ... ... мәселесі нақты бір (белгілі) көлік
құралының қозғалатын бөлшегінің ... ... ... жасалған
жағдайларда, олардың дөңгелектеріне немесе ... ... ... ... жүргізу үшін қажетті материалдарға
ерекше көңіл бөлінуі ... ... ... барлық жабдықтарымен жинап
толық ұсынған жөн. ... ... ... ... үлкендігі мен
салмағының ауырлығына байланысты, оны ... ... ... ... ... ... бола бермейді. Көлік құралдарын жүргізген кезде
олардың дөңгелектеріндегі идентификациялық жеке ... ... ... ... да ... ... ... өзі емес, оның
дөңгелектері немесе олардың үлгілері жіберіледі.
Зерттеуге жататын үлгілер: көлемді және ... ... ... байланысты алынады. Көлемді іздер алу үшін көлік құралдарының
дөңгелегінің жалпы және жеке белгілерін ... ... ... ... оның ... ... шапшаңдық жылдамдығын азайта отырып
айналдырып жүргізеді. Сөйтіп дөңгелектің 2-3 ... ... ... ... ... алынған іздер мұқият қаралып оқиға болған жерді қарау
кезінде алынған қалыптағы ... ... ... бар екі ... ... ... іздердің осы учаскілерінің гипстік
қалыптары жасалынады.
Егер зерттелінетін ... ... ... ... ... де ... қабатты болуы тиіс. Ол үшін оқиға болған жерде бекітілген
белгілерге ұқсас белгілері бар дөңгелек ... ... ... ... алады. Арнайы бояуды резеңкелі білік арқылы ... ... ... ... ... ... жағдайларда барлық
дөңгелектердің іздері алынады. Дөңгелектің ... ... ... ... жөн (дұрыс).
Оқиға болған жерден табылған детальдар мен ... ... ... және оны ... ... нақты оқиға болған
(соғысқан, басып кеткен) учаскені анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... сипатталып
топтастырылуы мүмкін:
• көлік құралы әйнегінің, фар әйнегінің ... және ... ... ... ... лак, бояу ... ... көлік құралы бөлшектерінің бөлігі;
• жеке тораптарының құрама бөліктері немесе тіреуіш детальдары.
Фар және басқа да ... ... ... ... ... ... ... анықтауға болады.
Көлік құралдарынан бөлініп қалған лак және бояу ... оның ... ... және бұл ... ... жұмыстарына
пайдалануға, сонымен қатар, көлік құралы табылғаннан ... ... ... ... ... ... береді.
Көлік құралы бөлшегінің сынықтары ретінде ... ... ... ... ... ... орнатылған (сыртқы жағындағы
айналарының, антеннасы, қырындағы ... ... ... ... т.б.) ... ... ... қалған детальдар арқылы көлік
құралдарының ... ... ... ... ... түрі ... одан бөлініп қалған бөлшектер бойынша теңдестірулер жүргізіледі.
Оқиға болған жерде ... ... ... ... ... бүтінді оның бөлшегі ... ... ... ... ... ... ... жеке заттар қарастырылады. Мысалы: куртка
матасының ... одан ... ... ... Заттарды ортақ
пайдаланудан қалған іздері бар ... ... да ... ... ... ... жатады; сондай-ақ бір агрегаттың жартысы (бөлігі де)
да объект болып табылуы (мысалы: құралының деталі одан бөлініп ... ... ... ... ... ... қарау және сараптық зерттеулер арқылы келесідей
жағдайларда: өзара ... ... бір ... ... туралы
мән-жайларды; олардың бөлшекке бөлінуінің ... ... ... ... анықтауға болады. Мұндай зерттеу нәтижелері – қылмысты
ашу мен тергеуге ... ... ... ... ... ... оқиға болған жерден табылған және алынған ... аса ... бөле ... олар ... ... сынықтары)
қандай заттың бөлшектері болуы мүмкін екендігі жөнінде болжамдар жасаулары
тиіс. Бұл ... шешу үшін ... ... ... ... әрі жан-
жақты талдауы қажет. Соның нәтижесінде тергеуші ... ... ... ... ... алып, ары қарай іздестіру жұмыстарын жүргізу
керек. ... ... ... ... ұсақ ... ... алу үшін қажетті техникалық ... ... ... ... ... ... металл үгінділерін табу мен алу үшін ... жөн. Ал ... ... шаңсорғышты пайдалана отырып, әртүрлі
тор-фильтрлері ... ... ... бөлініп қалған бояу бөліктерін,
үгінділерін жинап алуға болады.
Табылған заттардың топтық қасиеттерін анықтау негізінде олардың жалпы
белгілерін ...... ... ... ... мәселесі болып
табылады. Мысалы: жол-көлік оқиғасы болған жерден табылған ... ... ... ... ... жағдайларды анықтау кезінде іздестіру
жұмыстарын жеңілдету үшін қарастыратын топ ... ... ... Қараудың бұл кезеңінде мамандармен (товароведтер, инженер-технолог,
көлік инженерлері мен т.б.) ... ... ... ... ... бүтіннің бөлшектері (оның ... ... ... ... мен ... ... материалдары т.б.)
масштабты фототүсірілім тәртібі қолданыла отырып фотосуретке түсіріледі.
Әсіресе заттардың ұсақ ... ... ... ... бояуының
бөлшектері) өте көп мөлшерде табылған және оны оқиға болған жерде сипаттап
суреттеуге немесе бейнелеуге мүмкіндік болмаған жағдайларда, оны ... ... ... ... Табылған бөлшектердің шеткі жақтары
(жиектері) сынып қалмас үшін оған ерекше көңіл бөле отырып, аса ... Бұл ... ... ... ... арқылы
салыстырып сәйкестендіру үшін өте қажет.
Сараптамаға әртүрлі жерлерден табылған заттардың бөлшектері немесе
заттар және ... ... ... бөлшектер жіберіледі. Трасологиямен
төмендегідей сұрақтар шешіледі:
• екі ... ... ... бір ... ... құрайды ма?
• ұсынылып отырған объект (деталь, бөлшек) нақты бір механизмге (агрегатқа
және т.б.) ... ... ... ... ... ... бір ... (комплектіні) құрайды ма?
• бұл заттар бір жерде (бір қорапта) бірге сақталды ма, жоқ па?
Бүтінді бөлшек ... ... ... ... ... ... объект жасалған заттардың, лакпен боялған
қабаттардың құрамын зерттеумен; объектінің физикалық қасиетін: ... ... ... ... зерттеумен және
т.б. зертеулерімен толықтырылады.
2.5. Жол-көлік оқиғасының пайда болу жолдарын анықтау
Жол-көлік оқиғасының жағдайын анықтау ... ... ... ... ішінде ең маңызды орын алатыны, оқиғаның қалай болған
жолдары.
Жол-көлік оқиғасының болу жолдары деп ... ... - ... болу ... мен ... ... ... сонымен қатар, олардың
пайда болуының жағдайлары. Жол-көлік оқиғасының пайда болу жолдары, ... ... ... мен әртүрлі ... ... ... , ... ... ... нысандарға
қатысты қозғалыстарының белгілі бір бағыты мен реттілігін және ... ... ... бірге басқада нысандармен, оқиғаның әртүрлі кезеңдерінде
өзара іс-әрекет жасаған кездеріндегі ... ... ... ... даму жолдарының қосындысы болып табылады.
Г. А. Мозговых криминалистикалық ... ... ... ... жол-көлік оқиғасының пайда болу жолдарына басты роль
береді, себебі, жол-көлік оқиғасын ... ... ... ... ... ... ықпал етеді [22,23]
Көлік құралдарының қақтығысуының, кедергілерге ... ... ... ... жиынтығын толығымен жан-жақты
анықтау, яғни, оқиғаның ... болу ... ... ... ... ісі мен ... оқиға қатысушының кінәсінің қандай екенідігі мен
қаншалықты екендігі туралы мәселені шешуге мүмкіндік береді.
Жол-көлік ... ... болу ... ... үшін, сарапшы-
автотехник, жол-көлік оқиғасы болған жердегі жағдайды зерттейді ... ... ... ... ... ... құралдарының және басқада нысандардың
қозғалыстарының ерекшеліктерін сипаттайтын, коэфициенттік ... ... ... карсылық коэфициентін және т.б.);
- жол-көлік оқиғасына ... және ... ... ... ... қозғалыстары;
- жол-көлік оқиғасы болған мезеттегі жолдағы жағдай туралы деректерге
сәйкес, жүргізушінің орнынан айналаның қаншалықты көрінетіндігі ... ... ... ... болуына, немесе соған ықпал етуі ... ... ... ... ... ... ... оның жеке бөліктерінің) пайда болу
жолдары анықталдары анықталған болса, сарапшы-автотехник, енді ... ... ... ... ... күш ... бағытын
(сарапшы трасологпен бірге );
- көлік құралдарының қозғалыс жылдамдығын;
- көлік құралдарының тежеулік және тоқтау жолдарын;
- жол-көлік ... әр ... ... ... көлік
құралдарының, заттардың өзара тұрған орындарын;
- жол оқиғасының өршу ... ... ... (соттың)
көрсетуіне қарай, жол-көлік оқиғасын ... ... ... ... ... ... (соттың ) көрсетуіндегі
көлік құралдарының белгілі бір жол бөлігін жүріп өткендегі уақыт
мөлшерін;
- жүргізушінің ... ... ... ... ... осы ... ... орналасу жайын.
Сарапшы-автотехник, жол-көлік оқиғасына қатысушылардың, әртүрлі
жағдайлардағы ... ... және ... анықтайды:
- пайда болған жол-көлік оқиғасының, сол кездегі жолдың жағдайына
қарай, оқиғаға қатысушылардың осы ... ... ... ... ... ... екендігін, сонымен қатар, олар қандай
қоғалыс қауіпсіздігінің және ... ... ... ... ... жасаулары керек екендігін;
- оқиғаға қатысушылардың көлік ұралдарын жүргізудегі және осы ... ... орын ... басып кету, қақтығысу), олардың
арасындағы іс-әрекетірінің себептік байланыстарын.
Соттық автотехникалық ... ... оның ... ... ... нақты түсінігі болу, тергеушіге (сотқа) автохникалық
саптаманың ... ... ... ... ... шығып
кетпеуді қамтамасыз етеді, сонымен қатар, дұрыс құрастырылмаған ... ... ... ... ... қылмыстарды тергеу мен
қарауда жеткілікті ... жоқ ... ... соттық
автотехникалық сараптаманы тағайындау барысында, маман автотехникпен
кеңскені жөн ... ... ... сараптама жүргізудің уақытын қысқартуға
мүмкіндік береді, ал ол өз ... ... ісін ... мен ... ... ... ... мен сарапшының еңбек уақытын сақтап қалады.
Қазіргі кезде, Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінің соттық
сараптама Орталығының орындайтын сараптамаларының ішіндегі ең кең ... ... ... болып табылады. Сарапшы автотехниктіңжұмысы
әрқилы және күрделі болып ... ... ... ... ... ... қатар, ол, көлік құралдарының бұзылған
жерлерін, оқиға болған жерді, заттық дәлелдерді ... ... ... ... ... автокөлік қылмысы бойынша қылмыс ісін қарау
кезіндегі сот отырысына қатысады.
Осылардың барлығы ... ... ... ... ... ... ... Еңбекті көп талап ететін есеп-қисаптарға байланысты,
сараптама қорытындысының дәлелділігі мен сенімділігін ... ... ... уақытын қысқарту үшін, сараптамалық ... ... ... ... сараптаманы ... түрі ... ... ... ... ... ... сараптаманың сапасын және ең бірінші кезекте оның сенімділігін
арттырады;
- сарапшыларды техникалық операциялардан (есеп-қисап ... ... ... және ... ... ... жүргізу уақытын қысқартады;
- сарапшының еңбек өнімділігін арттырады.
Автотехникалық сараптама жүргізу ... ... және ... кету – ... ... ... жүйелер жемісті
қолданылып жүр.
Мысалы, “Автотекс-3“ жүйесі жаяу жүрушілерді ... ... ... ... ... ... ... үшін,
қызмет етеді және 14 мәселелер бойынша зерттеулер жүргізуге ... К. Н. ... ... ... ... жасап және зерттеу
ісіне қолданып енгізу, ... ... өте ... бар ... көз ... Бұл, ... сапасының артуы мен
сарапшыны жалықтыратын іс-әрекетерді азайтуымен ... ... ... уақытты едәуір қысқартады ( мысалға, жеке программалық ... ... ... ... ... арқылы жасау 5 -тен 10
минутқа дейінгі уақытты алады )[20,23б.].
2.6. Сарапшының қорытыдысын ... мен сот ... ... ісін сот ... шешу ... ... ... соның
ішінде автотехникалық оқиғаның мәселесі бойынша, шындықты анықтау, қылмыс
ісіне мәні бар ... орын ... ... ... осы ... ... ... деректерді, басқа құбылыстар мен ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Дәлелдеу – бұл, қылмыс ісіндегі нақты жағдайларды анықтаудың маңызды
және бірден-бір тәсілдердің бірі болып ... ... ... ... мүмкін емес, ал оған кінәлілер әшкереленбейді, егер ... ... ... ... ... ... және ... болса.
Сарапшының қорытындысы қылмыс ісін дәлелдеудеу көздерінің бірі болып
табылады. Ол, сот ісіне байланысты белгілі бір ... шешу ... ... техникалық және басқада ... ... ... ... , ... іс ... ... көзі сипатында
қарастырылады. Дәлел ретіндегі сарапшының қорытындысы – бұл, материалдық
нысандарды зерттеу нәтижесінде анықталып, ... ... ... берген
мәліметтеріндегі нақты деректердің жиынтығы, сонымен қатар, ... ... ... ... ... арнайы білім аумағында хабары бар тұлғаның,
осы білімдерді қолдану арқылы жүргізген зерттеулерінің ... ... ... жиналған мәліметтер.
Мәліметтік жағынан, сотық сараптаманы жүргізу кезінде сарапшының
танымдық әрекеті, ... ... ... ... ісінің
материалдарында бар мәліметтерді алу, жинау және оларды ... ... ... ... ... осы ... ... қылмыс ісін
жүргізудегі бекітілген түрлеріне сәйкес тиісті орындарға беріледі.
Сонымен, сарапшының қорытындысы, объективтік шындықты анықтауға мәні
бар жағдайлар туралы, ... ... ... ... көзі ... дәлелдерге баға беру деп, қылмыс ісіне байланысты жиналған
нақты ... ... ... ... емес деп анықтама беруді айтады,
сонымен қатар, қаралып отырған істі шешу үшін, олардың маңызын ... ... ... ... баға ... олар ... қорытындыда
көрсетілген мәліметтердің, шын мәнінде болған жағдайларға сәйкес келетінін
растау болып табылады. Қылмыс ісін шешу ... ... ... ... баға беру, немесе олардың ... ... ... не
нәрсені көрсететінін, олардың қылмыс ісін дәлелдеуге ... ... ... ... ... ... Олар ... зерттеудің жалпы
теориясының дәлелдерге баға берудің ортақ ұстанымдарына ... ... ... ... ... ... жоқ. Сол
себептен, төменде сарапшының қорытындысының сенімділігіне баға беру туралы
сөз болады.
ҚР ҚІЖК 128 ... ... ... қорытындысының алдын-ала
белгіленген күші жоқ, басқа дәлердердің ... оның ... ... және ... ... ... тергеушілер мен судьялардың қылмыс ісінің
барлық жағдайларының жиынтықтарын жан-жақты, толық және объективті ... ... ішкі ... ... ... ... баға
берілуі керек. Тергеуші (сот) сарапшының қорытындысын дайын айғақ деп
қарамауы керек, ... ол ... ... ... мен дәлелдік
күшіне объективті баға ... ... ... ісінің заңына сәйкес
сарапшының қорытындысына баға беру тәртібі, дәлелдерге баға берудің ... ... ... ҚІЖК 83 ... ... ... ... алдына қойылған сұрақтар
бойынша, ғылыми негізделген дұрыс қорытынды беруге міндетті.
Дәлердерге баға беру ... атап ... ... ... ... баға бергенде, тергеуші (сот), сарапшының өзінің арнайы
біліміне сәйкес жүргізілген зерттеудің ... ... ... ... ... ... Сол ... тергеуші (сот) берілген
материалдарға сараптамалық зерттеудің деңгейін ... ... ... мен ... ... ... ... білуі кажет. Хабардарлық және объективтілік – бұл, ... ... ... Егер ... ... ... сай келмесе,
онда бұл сарапшыны алып тастауға, немесе сараптаманы қайтадан тағайындауға
негіз болуы мүмкін.
Сараптамалық қорытынды ... пен ... ... ... ... ... істі ... шартын
сақтау нәтижесінің негізінде, сараптаманың тағайындалғаны мен жүргізілгенін
білдіреді.
Сарапшының қорытындысының негізделгендігі, сарапшының зерттеулері мен
оның ... ... ... ... және ... жүргізілгендігін аңғартады. Тек негізделген қорытынды,
қаралып отырған мәселе бойынша дұрыс шешілді ... ... ... ... ... ... және ... деректері шындыққа жанасатынын
көрсетеді.
Негізделгендік, сарапшының жеткілікті хабардар екендігін және жоғары
деңгейдегі ... ... оның ... және ... ... қамтамасыз
етілгенін, өзінің қызметін дұрыс атқаруға қажетті орын мен ... ... ... жұмысы мен қорытынды жасауға адал және ... ... ... ... ... және
жүргізілген зерттеудің толық, ... және ... ... сарапшының зерттеу жүргізу барысында шешуді талап ... ... ... ... мен ... ... бірде-бірін
ұмыт қалдырмағанын, қажетті , алғашқы деректердің барлығын қолданғанын,
жасалған ... ... ... жолы мен ... ... жеткілікті
мазмұндағанын түсіндіреді.
Жан-жақтылық, зерттеу барысында шамаланған сараптамалық болжамдардың
барлығының тексерілгендің ... ... ... ... және оның ... бағалануы нақты ғылыми тұрғыда
жасалғандығын, зерттеу мен қорытындының арам оймен емес, әділ шығарылғанын
көрсетеді. ... ... ... ... да ... ... мәселелерді толық ұғу мүмкіндігі мен дұрыс екендігіне сендіру.
Сенімділік, дәлелді екендікті, ішкі ... жоқ ... ... және ... ... арнайы білім мен
заң жағынан сауатты екндігін, сөз ... ... ... ... ... ал ... ... оларды білікті
түрде көрсетү мүмкіндігін қамтиды.
Сарапшының қорытындысының дәлелдік күші ... ... ... ... ... келмеуінде емес, шындық қорытындысы болған жағдайдың
үрдісіне дәлме-дәл келуінде.
Сараптамалық қорытындының жоғары ... ... ... ... ... ... алдында жай ғана артықшылығымен емес,
нақты жағдайда оның ... ... ... ... ... дәрежелеріне, ғылым мен техниканың жетістіктеріне, ... ... ... ... ... ( сот ) сарапшының жасаған қорытындысына баға ... одан ... ... ... оның ... екі ... ... қорытынды бөліміндегі мазмұн мен жасалған қорытындыдан
қарама-қайшылықты аңдаған болса, қорытындының анық ... ... ... емес екендігін анықтаса, онда ол ҚР ҚІЖК 255 бабының 1
тармағына ... ... ... ... ... ... (сот) сарапшының қорытындысын негізделмеген деп тапса,
онда ол ҚР ҚІЖК 255 бабының 1 ... ... ... ... алады.
Егер тергеуші (сот) сарапшы автотехниктің қорытындысымен келіспейтін
болса, онда ол өзінің келіспейтін себептерін дәлелдеуі керек.
Тергеуші мен соттың сарапшының берген ... ... ... ... іс ... ... ( ... қорытындысы, үкім,
ұйғарым ) көрсетілуі керек.
Мысал ретінде сарапшы автотехниктің зерттеуінің қорытынды ... жол ... ... (ЖҚЕ) ... қарай, оның қолданған
әрекетінің сәйкес келетіндігі туралы сұраққа ... ... ... “ ЖҚЕ 6., 9. ... талабына сәйкес, жүргізуші, жол
қауіпінің пайда болуына байланысты автомобильдің ... ... оның ... шараларын қолдануы керек “. Актінің зерттеу ... ... ... оқиғаны болдырмаға техникалық мүмкіндігі
болмағанын көреміз. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... ... шаралар қолданғанымен, болған ... ... ... ... деп ... жазуы керек еді. Бұл,
осы жол-көлік оқиғасымен себептік ... ... ... жол ... ... жүргізушінің іс-әрекетінде қайшылық жоқ екендігін
білдіретін еді.
Осы туралы Л. Оразгелдиев те айтады – ... ... ... ... ... жағдайларға байланысты, жол қозғалысының Ережесіндегі сол
немесе басқа тарауларында қарастырылған әрекеттерді орындауы ... ... ... оның әрекетінің заңсыз деп ... ... ... тек ол ... ... ... жолының бір сатысы ғана
болып табылады ... ... ... ... ... мен сот, ... қылмыс ісінің материалдарында көрсетілген
іс-қимылдарын салыстыруы керек, содан ... ... оның жол ... ... ... ... қабылдаулары керек. Жүргізушінің жол-көлік
оқиғасын болдырмауда техникалық мүмкіндігінің болғаны, не ... ... ... ... баға ... ... ... барлық
жағдайларын ескере отырып тұжырымға келу керек. Егер, ... ... ... ... қолданған іс-қимылдары заңды деп есептеліп,
оның бұл оқиғаны болдырмауға техникалық мүмкіндігі болмады деген ... ... ... осы ... ... ... кінәлі емес
деген қорытынды шығаруға негіз бола алады. Ал енді егер, жүргізуші, жол-
көлік ... ... ... ... ... ... болса ( айталық,
қозғалыс жылдамдығын арттырып жібергені ), сол ... ... ... ... ... етілген болса, онда, ... ... ... ... ... ... деген қорытындысы, тергеуші мен
соттың жүргізушінің бұл жерде кінәсі жоқ ... ... ... ... ... жоқ ... байқалады.
Мысалы: түнде жолдың өтетін бөлігінде жатқан адамды ... ... ... ... ... ... қозғалған қылмыс ісін,
тергеуші тергеуші тоқтады. Бұл ... ... ... ... басып
кетпеуге жүргізушінің техникалық мүмкіндігі болмағанын анықтағанымен, ол
өзінің қорытындысында, автомобильдің қозғалыс ... ... ... жол ... көру ... сай ... ... көрсеткен. Бұдан мынандай қорытындыға келуге ... өзін өзі жол ... ... ... мүмкішілігінен айырды
деген, себебі, егер ол жүру ... ... ... ... онда ... ... мүмкіндіктен айырылмас еді. Бұл оның іс-қимылында қылмыс
ісінің құрамы бар ... куә бола ... Осы ... ... тергеушінің алғашқы қабылдаған қаулысының күші жойылды.
Тергеушілер мен судьялар сарапшы ... ... ... ... үшін, сараптамлық мекемелерде олармен түсініктемелік оқу
сабақтарын жүргізу орынды болады деген қорытынды жасауға болады.
III–ТАРАУ. ... ... ... ... ... ... қазіргі кезеңдегі мүмкіндіктері мен
келешектегі даму ... ... ... атап ... автотехникалық сараптаманың тақырыбы болып
табылатын нақты ... ... ... жол-көлік оқиғасы қалай болғанын анықтаумен байланысты, болған
жағдай ... ... ... ... ... жағдайы туралы деректер;
- оқиға болған жердегі жол жағдайы туралы деректер;
- жол-көлік ... ... ... ... ... ... ... болуына ықпал еткен жайлар тралы деректер;
Соттық автотехникалық сараптама (САС), инженерлік – көліктік сараптама
тектестерінің ... ... Ол өз ... ... ... ал ... түр ... бұлар осылар сияқты өздерінің тақырыбына, нысандары мен
жеке тәсілдеріне қарай салаланады[23,113].
Соттық автотехника – бұл, ... келе ... ілім ... ...... сараптаманың әлі біршама жас буыны болып
табылады. Бірақта, алдыңғы қатарлы тәжірибелерді талдап қорытудың, едәуір
тәжірибелік және ... ... ... ... ... бұл ... ... негізі қаланды, бұл енді оның ... ... ... жол ... ең ... ... ... тежеуішті жедел қосуы арқылы
қақтығысуды (басып ... ... ... ... ... шешу ... негіз бола алатын мөлшерлік деңгейлерді, әрі қарай
тәжірибелік тексеру сатысы болып табылады.
Жүргізушінің қозғалу кезінде соқтығысу ... ... ... ... ... ... ... шара қолдануы үшін, сол жағдайды анықтау
мақсатында белгілі бір мөлшерлердің ... ... ... ... ... ... автохниканың алдында тұр.
Көлік құралдарының жаңа ... ... ... ... әртүрлі үлгілерінің тежеуіш жетегінің қосылуының кешігіп
қалу себептерін анықтау ... ... және ... ... беру ... соқтығысқан кезінде олардың бұзылу іздері арқылы,
қозғалыс жылдамдығын анықтау тәсілдерін іздестіру өте ... ... ... кезде автомобильдердің қозғалу жылдамдығы мен ... ... ... ... ... іздің сырғу түріндегі
ұзындығын анықтау арқылы анықталады. Бірақ, қазіргі кезде тежеуіш ... ... ... ізін ... ... кездеседі, сол себептен,
қолданылып жүрген тәсілдер жарамсыз болып қалады. Ал ... мен ... ... ... ... жылдамдықтары мен басып кету
(қақтығысу) жағдайын болдырмудың техникалық мүмкіндіктері туралы ... ... ... қойылып жүр.
Міне сол себептен, ерекше жаңа тәсілдерді жасап шығару өте маңызды,
солардың көмегімен автомобильдегі ... ... мен әр ... ... мәселелері шешілер еді.
Жол көлік оқиғасына байланысты мәселердің құрамын жетілікті шешу үшін,
көлік құралдарының бөлшектерін химиялық – ... ... ... ... ... әрі ... ... қажет, осыған орай
көліктің омырылған, шіріген және т.б. анықтауға болады.
Сонымен бірге, автоматтандырылған мәліметтік-іздестіру жүйесін құру
қажетті ... ... ... ... ... ... ... болады:
- сараптаманың пәні мен мәселелері;
- сараптаманың нысандары;
- соттық ... жеке ... ... ... ... немесе жүйелері.
Дәлелдеу тақырыбы мен арнайы білім ұғымдарын есепке ала отырып,
автотехникалық ... ... ... түрлерге бөлуге болады:
- көлік құралының техникалық жағдайының сараптамасы (техникалық
диагностикалық сараптама);
- ... ... ... ... болу жолдарының сараптамасы;
- көліктік-трасологиялық сараптама ... ... ... ... ... мен бұзылғандарын зерттеу);
- көлік құралын жүргізушінің және жол-көлік оқиғасына басқада
қатысушылардың ... мен ... ... сараптамасы;
- жолдың, жол жайының және қоршаған (сыртқы) ортаның жайларының
сараптамасы;
- Барлық атлып кеткен автотехникалық сараптамалар, ... ... ... ... ... ... жол – көлік
оқиғасының түрі мен оны зерттеу тәсіліне байланысты, ... ... ... ... ... ... ... қажет
мәселенің сипатына қарай, көлік құралының техникалық жағдайына
сараптаманың түрлік тармағы ретінде, мыналарды ... ... ... ... ... ... қаланың электр көліктерінің техникалық жағдайларының диагностикалық
сараптамасы;
- шынжырлы және арнайы машиналардың ... ... ... көлік құралдарының быт-шыт ... ... ... сараптамасы.
Сараптаманың міндеттері, қылмыс ісі бойынша соттық дәлелдеу
мәселелерімен тығыз ... ... ... ... деген ұғым,
сарапшылардың алдына қойылатын сұрақтардың ұғымымен ұқсас келеді. ... ... ... ... ... Бір ғана ... мәселе,
әрқилы құрастырылған бірнеше сұрақтар түрінде айтылуы ... ... ... ... ... ... жүргізілетін нысандар мен
сараптамалық зерттеу ... ... ... Сараптаманың
міндетінің мәні, сараптама жүргізілетін өздеріне тән ... ... ... мүмкіндігіне байланысты анықталады, сол себептен,
міндеттің ... осы ... ... мен ... ара қатынастары
арқылы және соттық сараптаманың түріне қарай ... ... ... ... ... ... сәйкес, оны
шешу тәсілдері құралып жасалғаннан ... ... ... ... ... – бұл, ... ісі ... дәлелдеуге жататын
жағдайларды анықтау – ол, ғалымдарды, сараптамалық зертеу тәсілдерінің жаңа
түрлерін ойластырып табу және бар тәсілдерді жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... болып
табылатындар:
- көліктің бұзылған жерлерін анықтау;
- олардың пайда болған себептері мен уақытын ... сол ... ... оқиғасынының пайда болуына тигізген
әсерін анықтау;
- жүргізушінің техникалық ақауларды дер ... ... ... ... ... техникалық ақаулар мен болған жол-көлік ... ... ... ... ... құралының техникалық ақауларының салдарынан пайда болған жол-
көлік оқиғасына болдырмаудың техникалық мүмкіндіктерін анықтау;
Жол-көлік ... ... болу ... ... ... ... ... анықтайды:
- оқиғаның болу жағдайын;
- көлік құралдары мен жаяу адамдардың жүру бағытын, қозғадлу ... ... ... (басып кету) кезіндегі жерде, көлік құралдары мен жаяу
адамдардың өзара қалай орналасқандарын;
- ... ... ... ... ... ... жол-көлік оқиғасы болған кездегі
жол жағдайының қаншалықты күрделі екндігі мен ... ... ... ... мен ... алған алғашқы деректердің негізінде,
жол-көлік оқиғасының немесе оның жеке ... ... ... ... ... ... мыналарды анықтайды:
- қақтығысқан екі автокөліктің соқтығысу күшінің бағытын;
- тежеуіштің және толығымен тоқтау ... ... ... әр ... ... нысандардың өзара
орналасу жайларын;
- оқиғаны болдырмаудың техникалық мүмкіндіктерінің ... ... бір ... ... ... өту уақытын;
- оқиғаның жағымсыз салдарының жолын қыюға, жүргізушінің техникалық
мүмкіндігі болған мезетті.
Жол-көлік ... ... ... ... ... жүргізілетін
автотехникалық сараптаманың міндеттері болып табылатындар:
- ілінісу коэфициентін анықтау;
- көлік құралдарының қозғалуына келтірілетін ... ... ... ... ... жерінен, айналаны бағдарлау көлемі мен көру
қашықтығын анықтау.
Есептеу ... ... ... ... ... ... ... дейінгі, мүмкін деген қозғалу жолын, сол белгіленген
уақыттағы олардың қай ... ... ... ... ... және
тоқтаған жолды, көлік құралының белгіленген жол аралығын қанша уақытта
жүріп өткені, анықталады.
Мыналарды анықтау мақсатында, ... ... ... мен жол-көлік
оқиғасына басқа қатысушылардың іс-әрекеттерін зерттеудің маңызды мәні бар,
олар:
- жол-көлік ... ... ... жүргізушінің қандай әрекет істеу
керектігі;
- қоғалыс қауіпсіздігі мен көлікті пайдалану ... ... ... көзқарас бойынша, жүргізушінің іс-әрекетіне баға
беру ... ... ... жағдай мен жүргізуші арасындағы іс-әрекеттердің өзара
себептік байланысы.
Мысалы, жүргізушінің руль тетігін, тежеу жүйесін, ... беру ... ... ... беру жүйесін іске қосуы мен осындай ... ... ... ... араларындағы өзара техникалық себептік
байланыстары [24,228].
Автотехникалық сараптаманың шешетін мәселелерінің толық ... ... ... ... атап шығу іс жүзінде мүмкін емес. Тек ... ... жөн ... ... ... ... ... қажет ететін
көптеген сұрақтарға сарапшының жауап бере ... ... ... ... ... ... аспауы керек және құқықтық білім
саласына бас сұқпауы керек.
Төменде, соттық автотехникалық сараптаманы салалау үлгілері ... ... ... ) келтіріліп отыр:
А). Көлік құралдарының техникалық жағдайдарының сараптамасы:
а). ... ... ... ... ... ... ... көліктерінің техникалық жағдайларының
диагностикалық сараптамасы;
б). шынжырлы және арнайы ... ... ... ... сараптамасы;
в). көлік құралдарының ... ... ... ... әр ... пайда болу жолдарының
сараптамалары:
а). көлік құалдарының соқтығысуларын, тұрған көлікке және қозғалмайтын
кедергіге соғылуларын зерттеу;
ә). жаяу ... ... кету ... ... ... көлік құалдарын және жол-көлік оқиғасының басқа
түрлерін зерттеу;
в). жол-көлік оқиғасының ... ... ... ... жүргізушінің іс-әрекетін зерттеу.
Б). Құрама көліктік-трасологиялық сараптама (іздер мен ... ... ... ... ... көлік қралдарының дөңгелектерінің іздерін зерттеу;
ә). шынжыр табан ... ... ... ... ... жеке ... іздерін зерттеу;
в). жапа шеккендердің (жол-көлік оқиғасына қатысушылар) зақымданған
жерлеріндегі ... ... ... ... жүргізуші мен ЖКО қатысушы басқада тұлғалардың
жағдайларының және ... ... ... ... ... ... Жаяу адамдардың психофизиологиялық жағдайлары мен ... ... ... жағдайға қарай жасаған іс-
қимылының уақыттық мәнін дұрыс айырып ... ... ... мен ... ... ... жағдайының, жолдың үстіндегі жағдайлардың және қоршаған (
сыртқы ) ортаның жағдайларының сараптамасы.
Қарастырылған сараптамалардың салалану жолдары, соттық ... ... ... одан әрі ... ... ... шешетін мәселелердің аумағы;
- жаңа тәсілдерді ойластырып жасау және оларды мамандардың іс жүзінде
жүзеге асыруы.
Бұлай етудің себебі, көп ... ... ... ... ЖКО пайда болу жолдары мен сот тәжірибесінің
мәселелеріне тек ... ... ... қорытынды
жасайды.
Жоғарыда көрсетілгендей, соттық автотехникалық сараптаманың шешетін
мәселелерінің барлығын, осы ... ... ... ... ... мүмкін еместігіне қарай, біз, ең жиі кездесетін
автотехникалық сараптамалдың екі ... ... ... ... техникалық жағдайларының сараптамасы.
2. Әртүрлі жол-көлік оқиғасының пайда болу жолдарының ... ... (КҚ) ... жағдайларын (ТЖ) зерттейтін
нысандар: автомобильдер, троллейбустар, трамвайлар, тракторлар ... ... ... ... ... ... ... материалдар (құжаттар, бөлшектер, тетіктер, механизмдер және
т.б. ).
Автотехникалық сараптаманың ең жиі кездесетін ... ... әсер ... ... мен ... ... табылады. Кез-
келген нысандардың техникалық жағдайына (оның жүйелерінің, тетіктерінің,
бөлшектерінің) жүргізу барысында, ... ... ... ... жағдайлар анықталуы мүмкін. Зерттеу нәтижелерінің сенімді болуы
үшін, техникалық диагностиканың негізінде жасалған, қандайда бір ... ... ... ... ... мен белгілі бір жүйенің жұмыс істеу
ерекшеліктерін зерттейтін тәсілдер мен ... ... ... ... сараптаманы жүргізу керек.
Техникалық диагностика, автотехника жүйесінің бөлшектері ... ... ... ... ... ... және солардың дұрыс
жұмыс ... ... ... ... жағдайларды анықтау
мақсатында, жүйенің жұмысын көрсететін белгілер мен құбылыстарды анықтайды
және зерттейді. Техникалық диагностика ... , ... оның ... ( ... ) ... ... зерттейтін тәсілдерді
ойластырып жасайды, бұл жүйенің және оның бөлшектерінің техникалық дұрыс
болуының шараларын анықтайды және ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Автомобильдерді пайдаланумен айналасатын инженерлер мен сарапшы
автотехник ретінде ... ... ... техникалық жүйелердің
жағдайларын тексеретін диагностикалық тәсілдерді ... алу ... ... ... ... болып келеді. Өндірістегі инженер
техника жүйесінің бұзылуына себепкер болған бөлшекті ... ... ... ... ... мақсатында белгілі бір шараларды анықтайды
және оның келешектегі жұмыс істеу мүмкіндігіне болжау ... Ал, ... ... ... ... ... ... болып
табылатыны, - бұл, техникалық диагноз қою, жүйенің бұзылуына ... ... ... ... ... және ... ... болғанын
(толық, немесе берлі-жарым), жүйенің бұзылу кезінде қалай ... ... ... ... ... себептерін және қай ... ... ... ... ... ... жүргізуді талап етеді.
Сарапшы, автомобильге диагностика жүргузу кезінде, жүйенің ... әсер ... ... мен ... бөліп алады және ... ... ... ... ... тексеру жоспарын жасайды, яғни,
соларға диагностикалық тестілеу ... ... Бұл ... ... ... бұзылғанын анықтаумен шектелмейді. Оған, техникалық бұзылудың
себептерін және ... қай ... ... болғанын, жол-көлік болмай тұрып бұл
ақауларды тауып алу мүмкіндігін, көліктің оқиға болған мезеттегі ... ... ... ... мен ... ақаулар арасындағы өзара себептік
байланысты анықтау керек.
Табылған ақаулар мен жүйенің ... ... ... ... ... туралы мәселені шешу үшін, сарапшы, нақты
автомобильді пайдалану мен жөндеу туралы нұсқаулардың ... ... ... ... ... ... ... немесе тетікті
бөлшектеп ... оның ... ... ... ... және оны дұрыстап
жөндеуді білуі керек, содан кейін жөнделген тетікті автомобильге қойып,
жүйенің ... ... ... білуі керек.
Сонымен қатар, сарапшы, жол-көлік оқиғасының пайда болуы мен жүйенің
бұзылуына себепкер ... ... ... ... ... жайларды анықтайды
және бұл жүйенің келешектегі жұмыс істеу қабілетінің ... ... тек ... жүйенің техникалық жағдайына қатысты
деректерді анықтап, жинап және ... қана ... оған ... ... керек.
Жүйенің бұзылу себебін анықтаған кезде, оның реттілігінің тәртібін
сақтау керек. Кез-келген жүйеге сараптамалық зерттеу жүргізілуін ... ... ... зерттеуге дайындалу;
- техникалық құралдың қозғалыс кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... ( бөліктерді, тетіктерді, механизмдерді );
- алынған нәтижелерге баға беру және ... ... ... оның ... ... жайлары мен сарапшының
алдында тұрған мәселерге байланысты болады. ... ... ... ... оқиғасы болған жерде, немесе арнайы бөлінген ғимаратта және ... ... ( ... ) ... қойған сұрақтарына байланысты, оның
міндеттері әртүрлі болады, оның міндеті жеке механизмді, жүйені, немесе
нысанның ... ... ... зерттеумен шектелуі мүмкін. Былай
айтқанда, сарапшының зерттеу жұмысына дайындалу ... ... ... байланысты болады. Сарапшы зерттеу ... ... ... ... ... істің жағдайын айқындау;
- қажетті аспаптар мен құралдарды дайндау;
- зерттеу тәртібін белгілеу;
- толық зерттеу жүргізудің мүмкіндігін қамтамасыз ету;
- қажетті анықтамаларды, ... және ... ... ... зерттеу жүргізу кезінде мүдделі тұлғалардың ішінен кімдердің
қатынасатынын анықтап ... ... ... ... бекітілетінін анықтау.
Сол, немесе басқа техникалық жүйені сырттай қараудың ішіне мыналар
кіреді:
- ... ... ... оның жеке ... ... ... ... бөлшектердің беттеріне жабысқан бөгде заттарды (бояудың, қанның
жағылғаны, киім бөліктерінің, балшықтардың жабысқаны және ... ... ... ... ... ақаулары (мыжылған, тырналған,
шытынаған, сұйықтардың аққандары және т.б.);
- жеке бөлшектердің қаншалықты бекітілген, люфтінің болуы, рычагтар
мен педалдардың ... ... ... ... ... ... ... бөлшектеудің көлемі мен ретін анықтайды.
Сырттай қараудың нәтижесі мыналар болуы ...... ... нақты жерін , бұзылудың себебін және оның осы ... ... ... ... ... ... алдына қойылған
міндеттерді қысқа уақытта және ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
Егер сырттай қарау кезінде пайда болған бұзылулардың қандай ... ... ... ... ... онда бұл техникалық жүйені
(механизмді) бөлшектеуге тура келеді.
Сараптама ... ... ... ... бұзылмағанына көз
жеткізіп алу керек. Бұндай болмаған жағдайда, сарапшы, зерттеу ... ... беру ... еместігін мәлімдеуі керек. Мысалы, егер,
автомобиль зерттеу жүргізілуге дейін оның ... ... ... ... ... жол-көлік оқиғасының болған кезіндегі ... ... ... ... ... ... деп ... Бұл жағдайда, сараптамалық зерттеу ... ... ... ... деп айту ... ... ... жүйесі, рулі, қозғаушы бөлігі және жарық
беру құралдары, сараптама жүргізудің негізгі агрегаттары мен жүйелері болып
табылады, себебі, ... ... ... ... ... ... ... қралдарының техникалық жағдайларын зерттеу бойынша, сарапшының
алдына қойылуы мүмкін сұрақтардың, қысқаша тізімі төменде көрсетіліп отыр:
1. Бұзылмаған ... ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған кезінде, аяқ тежеішінің
(рульдің, шинаның және т.с.с.) техникалық ... ... ... барысында анықтаныз.
2. Жүргізуші, жол-көлік оқиғасы (басып кетеу, соқтығысу,
аударылу және т.б. ) болмай ... ... аяқ ... шинаның, сыртқы жарық беру құралдарының) істен
шыққандығын анықтап алу мүмкіндігі болдыма.
3. Автомобильді ... ... ... ... ... өз ... бағытқа қарай жүріп кететін, қандайда-бір бұзылу
өзгерістері ... ... ... ... қараған кезінде, немесе
жүріп бара жатқан кезде, ... ... ... көрсететін тетіктің, күпшектің “ ступица “
және т.б.) істен шыққаның анықтау мүмкіндігі болды ... ... ... ... ... іске ... кезде
анықтауға болама, әлде, тек оны ... ... ... ... ... ... ... жолағының жолына шығып кеткені,
рульдің (аяқ тежеуішінің және т.б.) ... ... емес ... ... ... ... ... ... маркалы автомобильден алынған тежеуіш барабан (шкворень,
цапфа және т.с.с.) мемлекеттік стандарттың талабына ... ... ... Бөлшек материалының дұрыс дайындалмағанына куә болатындай,
қандайда-бір ақаулар барма, егер ... ... оның ... ... ... ... болған оқиғаға қатысы бар қандайда-бір
механикалық бұзылыстар барма, егер бар болса, оның шыққан тегі
қандай.
3. Автомобильдің ... ... ... ... ... тетігінің
техникалық жағдайы оқиғаның пайда болуына әсер етті ме.
4. Көрсетілген бөлектің бұзылуы қалай болды, ұзақ ... ... әлде бір ... ... бөлшегінің бұзылуының қандай себебі бар.
6. Бөлшектің ... ... ...... дейінбе, оқиға
кезіндеме, немесе оқиғадан кейін бе.
Автотехникалық сараптама, жекелей айтқанда, көлік ... ... ... жол-көлік оқиғасының себептері мен соған ықпал
еткен жайларды анықтау мәселесі бойынша, жетерліктей мүмкіндіктері бар.
Ғылыми ... ... ... бар ... ... ... ... алдын алуға бағытталған іс-әрекеттік мәні
бар ұсыныстар зерттеліп жасалады.
Қ О Р Ы Т Ы Н Д Ы
Жоғарыда қарастырылған ... ... ... ... келіп,
мынандай қорытынды жасауға болады:
- жол-көлік оқиғасы қазіргі заманның өзекті мәселелерінің бірі ... ... ... жыл ... ... миллиардтық материалдық зиян
шектірумен ұштасады;
- жол-көлік оқиғасы адам өміріне өте қауіпті болып табылады, себебі,
осыған байланысты әр жыл ... ... ... өз ... ... ... бұл ... қазіргі кезде жалпы мемлекеттік маңызы бар сатыға
көтерілді;
- ... ... ... шешу ... кең көлемдік шараларды
ұйымдастыру қажет болып отыр;
- жол-көлік оқиғасы ықпалын тигізетін себептер мен жайларды жою ... ... ... ... ... ... құралдарының құрылымдық (конструкция) сипатын жетілдіру;
- олардың беріктілігі мен қолданыс қауіпсіздігін арттыру;
- ... ... мен ... ... ... талапқа сай
деңгейде жақсарту;
- жүргізушілердің мамандық шеберлілігін арттыру;
- жүргізушілердің жолдағы қозғалыс Ережелерін ... ... ... ... ... ... ең маңыздыларының бірі
болып табылатыны:
- ішкі істер органдарының қызметтерін барынша жетілдіру;
- прокуратура мен сот ... ... ... ... ... ... қысқарты мақсатындағы шараның тағы бірі,
ол, алдын-ала тергеу сапасын жоғары деңгейге жеткізу;
- жол-көлік оқиғасы алдын алу мен ... ... ... үшін,
арнайы білімдерді кеңінен пайдалану;
- жол-көлік оқиғасы жан-жақты зерттеп және ... ... ... ... бұл ... ... ... ең жас және енді-енді
дамып келе жатқан, білім саласының бірі;
- жол-көлік оқиғасы қатысты соттық автотехникалық сараптаманың ... ... ... ... ... анықтау;
- көлік қралдарының тетіктері мен бөлшектерінің қызметтерінің қандай
екендігін анықтау;
- автокөлік жүргізушінің ... ... ... алдында және содан
кейінгі іс-қимылдарына баға беріп, қорытынды жасау;
- ... ... ... ғылыми-техникалық жетістіктерді кеңінен
қолдану;
- сарапшы автотехниктің білімін үзбей арттырып отыру;
- жол-көлік оқиғасы жан-жақты және толық ... ... ... ... ... ... сенімді және объективті
болуы;
- жүргізушінің іс-қимылына психофизиологиялық саралау тәсілдерін
енгізу;
- ... ... ... ... одан әрі
жетілдіру.
Осы жоғарыда ұсынылған мәселелерді ... ... ... ... ... ... алда ... басқа да көптеген
мәселелерді шешуге, сөзсіз өзінің ықпалын ... деп ... ... ... А.Р. Процессуальные и организационные основы криминалистической
экспертизы.М,1972.-242б.
2.Гинзбург А.Я.,Поврезнюк Г.И.,Оганов Н.И. ... ... ... ... ... Жеті ... ... Жәкішев Е.Г. Криминалистік тактика. Алматы, «Жеті Жарғы»,1997.-18б.
4. Жулев В.И. Предупреждение дорожно-транспортных происшествия. М., 1989г.
33б.
5.Работа с микрообъектами на ... ... ... ... ... авторов. Осмотр места происшествия. М., 1960.- 15 б.
7. ҚР Қылмыстық іс-жүргізу кодексі (2009.07.04. берілген өзгерістер мен
толықтырулармен)
8.Сова Ф.П. Следы шин ... ... и их ... ... и ... практике.м;1978.-56б.
9.И. Е. Быховский. Осмотр места происшествия. Справочник следователя. М., “
Юр. Лит-ра. “ 1982г. 244 б.
10. Васильев А.Н. ... ... ... ... ... Р. Байэтт., Р. Уотте. Расследование ДТП. Москва, «Транспорт», 1983
12. В.И. ... ... ... ... Алма – Ата, ... С.И.Сұлтанов. Тергеу әрекеттерінің тактикасы.-Алматы,
Дәнекер.2002.-203 б.
14. Дулов А.Б. и др. Тактика следственных ... ... ... ... ... ... Г.А. О ... следов на месте ДТП№ “Организация и
производство судебной экспертизы” Метод.разработка.Алма-Ата,1988.-23 б.
16.Армадеров Р.Г. и др. ... ... ... Ч.1., ... ... Белкин Р.С., Винберг А.И. Понятие и значение заключения ... ... М., 1973.- 76 ... ... А.А. ... и правовые проблемы применения специальных
познаний для квалификации преступлений. – Алматы: Жеті жарғы, 1999. – С. ... ... А. Я., ... Е. Г., ... Э. О. и др. ... ... 1995.- 38 б.
20. Шакиров К. Судебная экспертиза: проблемы теории и практики. ... 2002.- 23 ... ... Б.М. Особенности осмотра места происшествия и возможности
судебных экспертиз по ... о ... ... ... Г.А. ... экспертиза по делам о дорожно-транспортных
проишествиях. Автореф. Канд.дисс. Алматы,1971
23. Бегалиев Е.Н. Практикум по ... ... ... ... ... ... для экспертов органов внутренних дел ... ... и ... ... Әлмағамбетов П. Қылмыстық іс жүргізуде сот сарпатамасын ... ... Л. Об ... ... автотехнической экспертизы.
//Журнал «сов. Юстиция// № 9, 1986 г.с.43

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Олигофрендерге соттық психологиялық сараптама жүргізу шаралары9 бет
«Экологиялық сараптама түрлері »19 бет
Бензин және олардың маркаларының сараптамасы23 бет
Билер кеңесінің соттық функциясы15 бет
Брокерлік фирманың қор операциялары жобаларына сараптама жасауды ұйымдастыру7 бет
Жаңа туған сәби өлігіне сот-медициналық сараптама64 бет
Заттар мен материалдардың сот сараптамасы28 бет
Кедендік сараптама: мақсаттары, міндеттері, объектілері38 бет
Криминалистикалық сараптама жүргізу барысында оқиға болған жердегі эксперттік зерттеудің ерекшеліктері10 бет
Мемлекеттік экологиялық сараптама24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь