Референдум - Қазақстан халқының билікті тікелей жүзеге асыруының конституциялық құқықтық нысаны

РЕФЕРАТ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
ГЛОСАРИЙ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.8
1 РЕФЕРЕНДУМ . ХАЛЫҚ БИЛІГІН ЖҮЗЕГЕ АСЫРУШЫ ИНСТИТУТЫ РЕТІНДЕ
1.1 Референдумның түсінігі, маңызы және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.2 Қазақстан Республикасындағы референдум институтының дамуы және құқықтық реттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА РЕСПУБЛИКАЛЫҚ РЕФЕРЕНДУМ ӨТКІЗУ МЕХАНИЗМІ
2.1 Референдум тағайындау туралы бастамашылық ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
2.2 Дауыс беру және оны қорытындылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42
2.3 Республикалық референдум өткізудің дұрыстығы туралы
мәселені Республиканың Конституциялық Кеңесінің қарауы ... ... ... ... ... ...54

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59
Әр мемлекеттің құрылуымен, дамуына мемлекеттің тарихи өзгерістері әлеуметтік және мемлкеттік–құқықтық болмыстары белгілі бір мақсатқа жетудің бірден-бір көзі екендігі мәлім.1 [1.23 б.]Алдыңғы тәжіребиені еске ала отырып, яғни батыс демократия қағидасына сүйене отырып, көпұлтты және көпфессионалды қоғамымызбен ерекшелене отырып, алғаш тарихымыздағы тәуелсіз мемлекет құрдық – деп толық сеніммен айта аламыз. Біз демократияны жаңа өмірдің бастауы еместігін, ол біздің мемлекетіміздің басты мақсаты екенін білдік. Демократияны жою мүмкін емес. Сонымен Қазақ мемлекеті құрылды. Біздің мемлекетіміз саяси даму моделі жағынан және әлеуметтік дамуы жағынан батыс демократияға теңестірілген мемлекет ретінде әлемге, жалпыға танылды.
Қазақстан Республикасының Конституциясы – демократиялық, өркениетті даму жолына түскен мемлекет пен қоғамның негізгі, басты нормативтік актісі. Конституция қоғамдық өмірдің барлық салаларын өз нәрімен сусындататын зор ауқымды саяси-құқықтық күшті болуына жинақтаған. Конституция мемлекеттік және қоғамдық құрылысты, оның болашаққа бағытталған ұйымдастырылуы мен қызметі принцептерін белгілейді. Онда адамдар мен азаматтардың, мемлекеттің қайнар көзі және әлеуметтік негізі ретінде бүкіл халықтың конституциялық мәртебесі бекітіледі. Конституция тек конституциялық құқықтың ғана емес, сондай-ақ ұлттық құқықтың барлық салаларының да қайнар көзі болып табылады. Сондықтан оған басқа нормативтік құқықтық актілерде кездеспейтін сипаттар тән. Конституцияны Қазақстан халқы қабылдады. Сондықтан Конституцияда халықтың оның мәнін сипаттайтын еркі білдірілген. Социолизм кезінде де Конституция халықтың еркін білдіреді деп есептелді. Осыған орай халық еңбекшілерден-жұмысшы табынан, шаруалар мен еңбек интеллигенциясынан тұратындығы көрсетілді.
Халықты бұлайша сипаттау кез келген әлеуметтік құбылысқа, марксшіл-лениншіл ілімге тән таптық көзқарасқа негізделді.
Конституцияда республиканың мемлекеттік өкіметінің барлық органдарынан құрылымы мен функциялары, республикалық және жалпы федеративтік органдарынан өзара қарым-қатынастары белгіленген, барлық еңбекшілердің нәсілі мен ұлтына қарамастан толық тең екендігі кепілдік берілетіні жазылды. Конституция Кеңестер сайлауынан жүйесі мен тәртіптерін, олардың компетенциясын, азаматтардың негізгі құқықтары мен міндеттері белгіленді.
1 Котов А.К. Суверенный Казахстан: гражданин, народ – Алматы: «Жеті жарғы», 1997 – 198 с.
2 Послание Приезидента Республики Казахстан Н.Назарбаева народу Казахстана (Часть І ). НОВЫЙ КАЗАХСТАН В НОВОМ МИРЕ. Астана, 28 февраля 2007 года.
3 http. w.w.w. akorda.kz . «Референдум в Казахстана»
4 Назарбаев Н.А. Казахстан-2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев. Послание Президента страны народу Казахстана //Казахстанская правда, 11 октября 1997
5 Қазақ ұлттық энцоклопедия. А-, 1998-820 с.
6 Мишин А.А. Конституционное (государственное) право зарубежных стран. - М: Белые Альвы, 1996-с.157
7 Катков Д.Б., Корчиго Е.В. Конституционное право. - М., 1999 – 227 с.
8 Мурашин А.Г. Непосредственное народовластие в системе социалистического самоуправления народа. - Киев: «Вышая школа», 1989. - 289 с.
9 Сафаров Р.А. Институт референдума в условиях общенародного государства. // Советское государство и право. 1963. – 20 с. 10 Ведомости съезда народных депутатов СССР и Верховного Совета СССР, 1991. - №1. – 16 с
11 Ведомости Верховного Совета Республики Казахстан. // 1993. - №23-24. - 513 с.
12 Ведомости Верховного Совета Республики Казахстан. // 1995 №1-2, 21 с.
13 Ведомости Верховного Совета Республики Казахстан, 1995 №22, с. 131//
14 «Қазақстан Республикасындағы құқықтық реформаның Мемлекеттік
Бағдарламасы туралы» Қазақстан Республика Президентінің Жарлығы.
24.031994ж.
15 Сообщение Центральной комиссии референдума Республики Казахстан об
итогах голосования республиканском референдуме 29 апреля 1995 года
// Советы Казахстана, 1995,4 мая//
16 Зиманов С. Конституция и Парламент Республики Казахстан, Алматы: «Жеті Жарғы», 1996. 264 с.
17 Балиева З. Избирателю о выборах в РК (памятка). - Алматы, 1998. - 91 с.
18 Конституционный Закон Республии Казахстан о референдуме 6 апреля
1999 // Каз.Правда, 8 мая. 1999 год

19 Ведомости Верхного Совета Республики Совета, 1995 год, ІІІ-2, с.140
20 Ведомости Верхного Совета Республики Совета, 1995 год, П-2, 21
21 Вопросы регу лиования порядка назначения и проявления инициативы о
проведении республиканского референдума. // Саясат. - 1998г.- №4. – 60 с.
22 Конституционный закон Республики Казахстан. О внесении измений и
дополнений в Указ Президента РК, имеющий силу Конституционного Закона
о республиканском референдуме от 6 апреля 1999 года.
//Каз. Правда, 8 мая, 1999г.
23 Ведомости Верховного Совета РК. //1995,,№ 22, с.131.//
24 Пхон Бунтхал . Правовое регулирование вопросов организации и
провдения республиканского референдума. - // Саясат. - №8. – 1997.160 с.с.
25 Коваленко А.И. Конституционное право России: Право и Закон, 1997 137 с.
1.1 Конституция Республики Казахстан от 30 августа 1995, Алматы, 1995.
1.2 Конституция Республики Казахстан от 28 января 1993, Алматы, Казахстан, 1993.
1.3 Закон Республики Казахстан о внесении измений и дополнений в Конституцию Республики Казахстан от 7 ноября 1998 // КазПравда, 1998, 8 октября//
1.4 Декларация «О государственном суверенитете Казахской Советской Социалистической Республики» от 25 ноября 1990. Этапы государственности, Алматы, Жеті Жаргы, 1997.
1.5 Конституционный закон «О государственной независимости Республики Казахстан» от 16 декабря 1991 года //Вечерняя Алма-Ата, 1991, 19 октября//
1.6 Указ Президента Республики Казахстан, имеющий силу Конституционного закона «О Республиканском референдуме» от 25 марта 1995 //Вести Казахстана, 1995, 4 ноября //
1.7 Конституционный Закон «О республиканском референдуме» от 2 ноября 1995 // Вести Казахстана, 1995, 4 ноября//
1.8 Конституционный Закон Республики Казахстан о внесении измений и дополнений в Указ Президента, имеющего силу Конституционного закона «О республиканском референдууме» от 6 апреля 1999, //КазПравда, 1999, 8 мая//
1.9 Конституционный Закон «О выборах в Республики Казахстан» от 28 сентября 1995 // Вести Казахстана, 1995, 30 сентября.//
1.10 Конституционный Закон Республики Казахстан о внесении измениий и дополнений в Указ Президента Республики Казахста, имеющий силу Конституционного закона «О выборах в РК» от 6 апреля 1999 //Казахстанская Правда, 1999,8 мая//
1.11 Конституционный Закон «О Парламента РК и статусе его депутатов» от 16 октября 1995 //КазПравда, 1995, 18 октября//
1.12 Закон Республики Казахстан от 31 мая 1996 «Об общественных объединениях». Законы и постановления, принятые на 1 сессии Парламента РК 1-го созыва //Алматы, Парламент РКД 996.//
1.13 Закон о всенародном голосовании (республиканский референдум СССР) //Известия советов народных депутатов СССР, 1990, 29 декабря//
1.14 Постановление Центральной Избирательной комиссии от 8 деакбря 1997 об избрании и регистрации депутатов Сената Парламента РК на выборах, состоявшихся 8 октября 1997 //КазПравда, 1997, 9 декабря//
1.15 Закон КазССР от 27 июля 1991 «Об общественных объеинениях в КазССР» //КазПравда, 1991, 15 августа//
1.16 Указ Президента Республики Казахстан, имеющий силу закона от 17 марта 1995 «О порядке организации и проведения собраний, митингов, шествий и демонстраций в РК», // Вечерний Алматы ,1995, 20 марта//
1.17 Конституция Японии от 3 мая 1947. Конституции 16 стран мира, Алматы, //Жеті жарғы, 1995//
1.18 Закон РК. О Внесении измении и дополнении в закон «О республиканском референдуме» от 4 мая 2008 года.
2.19 Баймаханова Д.М. Конституционно- правовые проблемы развития непосредственной демократии, дисс. к.ю.н., Алматы, 1998.
2.20 Баймаханова Д.М. Референдум: к вопросу о понятии //Вестник КазГУ, серия юридическая, Алматы, 1997, №5//
2.21 Баишев Ж., Шакиров К. Конституция 16 стран мира, Алматы, «Жеті Жарғы», 1995
2.22 Балиева З. Избирателю о выборах в РК (памятка), Алматы, 1998
2.23 Ведомости Верховного Совета Республики Казахстан, 1995, №22
2.24 //Ведомости Верховного Совета Республи Казахстан, 1995, №1-2//
2.25 //Ведомости Верховного Совета Республики Казахстан, 1993,№23-24//
2.26 //Ведомости съезда народных депутатов и Верховного Совета СССР, 1991, №1//
2.27 //Вестник Центральной избирательной комиссии РК, 1995, №10-11//
2.28 Волкова О. Да и нет не говорите. Почему у вас нет закона на референдумах //Комсомольская Правда, 1989, 15 января//
2.29 ЗимановС Конституция и Парламент РК, Алматы, Жеті Жарғы, 1996
2.30 Ибраймов С.Б. Правовое государство //Закон и время, Алматы, 1999, №1//
2.31 Йовичич М. Референдум, Белград, 1957
2.32 Ким В.А. Основной закон работает //КазПравда, 1989, 20 июня//
2.33 Ким В.А., Ким Г.В. Конституционный строй РК, Алматы, 1998
2.34 Казахстан: этапы государственности (Конституционные акты), Алматы, «Жеті Жарғы», 1995
2.35 Коваленко Конституционное право России, право и закон, 1997.
2.36 Козлова Е.И., Кутафин О.Е. Конституционное право России, Москва, «Юрист, 1996»
2.37 Коток В.Ф. Проблемы развития непосредственной демократии в Советском государстве, Автореф.дисс. д.ю.н., Москва, 1965
2.38 Коток В.Ф.Референдум в Системе социалистической демократии, Москва наука, 1964
2.39 Коток В.Ф. Съезды и совещания трудящихся – форма непосредственной демократии, «Москва, Юридическая литература, 1964»
2.40 Коток В.Ф. Наказы избирателей в социалистическом государстве, «Москва Наука, 1967»
2.41 Котов А.К. Суверенный Казахстан: гражданин, нация, народ, Алматы, Жеті Жарғы, 1997
2.42 Маманов, Табаков С.А. Лукуяненко М.В. Конституционное право РК (терминологический словарь), Алматы, Сауле, 1995
72
2.43 Марченко А.Референдум –это мы // КомсПравда, 1989, 28 августа
2.44 Мишин А.А. Конституционное (госдарутвенное) право зарубежных стран, Москва, Белые Альвы, 1996
2.45 Мурашин А.Г. Непосредственное народовластие в системе социалитического самоуправления народа, Киев, вышая школа, 1989
2.46 Морозова Л.А. Конференция по вопросам подготовки и проведения референдумов //Госдарство//
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Заң факультеті
Конституциялық және әкімшілік ... ... І Т І Р У Ж Ұ М Ы С ... ... ... ... билікті тікелей жүзеге
асыруының конституциялық құқықтық нысаны
Орындаған: Сыртқы
бөлімінің 3-курс
ІІ-топ ... ... ... ... ... бақылаушы:
Құсайнов Д.Ө.
Кафедра меңгерушісінің
рұқсатымен қорғауға
жіберілді
Кенжалиев З.Ж.
з.ғ.д. профессор
Алматы, 2010
М А З М Ұ Н Ы
РЕФЕРАТ……………………………………………………………………………3
ГЛОСАРИЙ…………………………………………………………………………4
КІРІСПЕ………………………………………………………………...................5-8
1 ...... ... ... ... ... ... Референдумның түсінігі, маңызы және түрлері……………………………….8
1.2 Қазақстан Республикасындағы референдум институтының дамуы ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДА РЕСПУБЛИКАЛЫҚ РЕФЕРЕНДУМ ӨТКІЗУ МЕХАНИЗМІ
2.1 Референдум тағайындау туралы бастамашылық…………………………….32
2. Дауыс беру және оны қорытындылау……………………………...................42
3. Республикалық ... ... ... ... ... ... Кеңесінің қарауы…………………..54
ҚОРЫТЫНДЫ……………………………………………………………………57
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ…………………………...........59
Р Е Ф Е Р А Т
Дипломдық ... ... ... - ... ... ... жүзеге асыруының конституциялық құқықтық ... ... ... референдум түсінігін мазмұнын ашу, оның түрлерін
анықтау, Қазақстан Республикасындағы аталған институттың ... ... ... ... ... және тағы ... тақырыпқа қатысты
сұрақтар қаралады.
1- бөлігінде референдумның түсінігі және оны топтастыру. Сонымен
бірге ... ... ... тәртіптік реттеудің ескі және жаңа
нормативтік актілеріне анализ жасадым.
2-бөлігінде Республикалық референдумның ... ... ... ... мазмұнын сипаттайтын термонологиялар:
Конституция - Негізгі заң, Жарлық, Конституциялық заң, құқықтық ... ... ... ... суверенді мемлекет,
тәуелсіз мемлекет, бап, дәреже, мәртебе, дауыс беру, сайлау, референдум,
бүкілхалықтық ... беру және ... ... және ... ... беттерінде.
Жұмыстың көлемі 58 беттерден тұрады.
Жұмысым Кіріспеден, 2 ... 6 ... ... дипломдық
жұмыс мазмұннан, сондай-ақ қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен
тұрады.
ГЛОСАРИЙ
Республикалық референдум – Қазақстан Республикасы Конституциясының,
конституциялық заңдарының, ... және ... ... өзге де
неғұрлым маңызды мәселеріне арналған ... ... ... дауыс беру.
Демократия – халык билігі, мемлекеттік кұрылыс нысаны. Бұл билік
халықты ... ... көзі деп ... ... және ... ... ... негізгі органдарының сайланбалық ... ... ...... ... ... ішкі және сыртқы саясатының
негізгі бағыттарын ... ел ... және ... ... ... ... ... ең жоғары лауазымды тұлға.
Парламент – ең жоғары өкілетті заң шығарушы ... ...... ... ... пен коғамның негізгі заң, қазақ
коғамында Ата заң деп аталады.
Конституциялык кенес – Қазақстан Республикасының Конституциясын ... ... ... - ... ... ...... Социалистік Республикалар Одағы
Вето – Парламент кабылдаған заң жобасына Президенттің қол коймауы, ... ...... ... ... шешім немесе кұжат
КІРІСПЕ
Әр мемлекеттің құрылуымен, дамуына мемлекеттің тарихи
өзгерістері ... және ... ... белгілі бір
мақсатқа жетудің ... көзі ... ... [1.23 ... еске ала ... яғни ... ... қағидасына сүйене
отырып, көпұлтты және көпфессионалды қоғамымызбен ерекшелене отырып, алғаш
тарихымыздағы тәуелсіз мемлекет құрдық – деп ... ... айта ... ... жаңа ... бастауы еместігін, ол біздің мемлекетіміздің
басты мақсаты екенін білдік. Демократияны жою мүмкін емес. Сонымен Қазақ
мемлекеті құрылды. Біздің мемлекетіміз ... даму ... ... ... ... жағынан батыс демократияға теңестірілген мемлекет ретінде
әлемге, жалпыға танылды.
Қазақстан Республикасының Конституциясы – демократиялық, өркениетті
даму ... ... ... пен ... ... ... ... Конституция қоғамдық өмірдің барлық ... өз ... зор ... ... ... ... жинақтаған.
Конституция мемлекеттік және қоғамдық құрылысты, оның болашаққа бағытталған
ұйымдастырылуы мен қызметі принцептерін белгілейді. Онда ... ... ... ... көзі және ... ... ретінде бүкіл
халықтың конституциялық мәртебесі ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ ұлттық құқықтың барлық
салаларының да ... көзі ... ... Сондықтан оған басқа нормативтік
құқықтық актілерде кездеспейтін сипаттар тән. ... ... ... ... ... ... оның ... сипаттайтын еркі
білдірілген. Социолизм кезінде де Конституция халықтың еркін білдіреді деп
есептелді. Осыған орай халық еңбекшілерден-жұмысшы табынан, ... ... ... ... ... ... ... кез ... ... құбылысқа,
марксшіл-лениншіл ілімге тән таптық көзқарасқа негізделді.
Конституцияда республиканың мемлекеттік ... ... ... мен ... республикалық және жалпы
федеративтік органдарынан өзара ... ... ... ... мен ... ... толық тең екендігі кепілдік
берілетіні жазылды. Конституция Кеңестер сайлауынан жүйесі мен тәртіптерін,
олардың компетенциясын, азаматтардың ... ... мен ... 1 [2, 33 ... АССР –нің Одақтас республика болуы оның жаңа Конституциясын
жасау да қажет етті. Осыған сай ... ... ... ... ... 9 ... 3 ... бойынша Констиутциялық комиссия құрылды.
Комиссия Конституцияның негізінде КСРО-ның жаңа Конституциясын басшылыққа
ала отырып және Қазақстанның ... және ... ... ... отырып, Қазақ ССР-і Конституциясының жобасын жасап
шығаруға шешім қабылдады.
Конституциялық комиссия ұсынған ... ... ... комитеті
Президумы негізінен мақұлдап, оны Қазақстан Советтерінің төтенше
Х-съезінің қарауына жолдау ұйғарылды. Жоба бүкіл ... ... ... 1937 жылы баспасөз арқылы жарияланды. Талқылау 1,5 айдан ... ... ... 26 ... ... ... ССР-і Конституциясын
бекітті. Конституция Қазақс ... ... ... ... ... ... оның ... негізі
еңбекшілер депутаттарының Советтері болып табылады деп жариялады. 2 [3.]
Алғаш және ... рет ... ... Одағы тарихында 1991
жылы наурыз айында ... ... келу ... ... Бірақ ол Кеңес
Одағының ыдырауын тоқтата алмады.
Қазақстан ... ... ... референдумды
мемлекеттің маңызды мәселелерін шешудің құралы ретінде ... 1995 жылы 2 ... ... ... ... Бірінші
29 сәуірде Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігін ұзарту
жөнінде;
екіншісі 30 ... ... ... ... қабылдау
кезінде.
1995 жылы 2 қарашасында «Республикалық референдум туралы»
Мемлекеттің жаңа заңында жалпыхалықтық дауыс беру ... ... ... тұрды. Референдумның құқықтық негізін - Қазақстан
Республикасы Президентінің жарлығымен бекітеді.1 [4.16 б.]
Қазақ заң ... ... ... толыққанды
объектісі болмады.». Бірақ референдум туралы заңды білу және практика
жүзінде оны ... ... ... түрде анализдеу, түрлі
шешімдерді шешуге көмектеседі. Қазақстан Республикасы Президентінің
халыққа жолдауында, ... даму ... ... ... ... отырып, Қазақстанда өткізілген әлемдік ... жаңа ... ... ...... ... ... немесе керісінше жалпыұлттық сайлауды жария ... ... ... және ... ... қарастырылды.
Өзіңнің
6
стратегияңды құру үшін, болып жатқан процесстердің күшті және ... ... ... ... ... көптеген мәселелер құқықтық реттеуде
туындайды. Сырттан қарағанда референдум сайлау процессін еске ... ... беру ... бір шешімге келуі. Бүкілхалықтық дауыс беруді
ұйымдастыру кезіндегі заңдық жобада және мемлкеттік маңызы бар ... ... ... ... бар, дәл сол тікелей демократияның өзгеше
формасы. Көптеген шешімі жоқ ... ... ... ... реті жолымен байланысты. Тағы да тап осы органның
функциясын сайлау комиссиясы ... онда ... ... ... референдумның қызметіне ауыстырылады.
Референдумды қаржыландыру мәселесі даусыз шешіледі. ... тек ... ... ... ... ... демократияның дамуы ретіндегі сұрақ етіп
дипломдық жұмысқа тақырып етіп алдым.
Осы зерттеулер өзіне төмендегідей мақсат қояды:
- референдум түсігін ... оның ... ... ... ... ... білу, оның Қазақстан Республикасында өткізілу
институттарын анализдеу.
- жергілікті референдумның республикалық деңгейдегі өткізілу ... ... ... жету үшін келесі тапсырмалар:
- Референдум функциясына қатысты сұрақтарды жарыққа шығару;
- Конституция - ... ... аса ... ... ... ... ... ретінде;
Дипломдық жұмыстың нормативтік негізі. ... ... ... ... ... ... ... мен өзгертулер енгізілген, Қазақстан ... ... ... ... ... заңы, Қазақстан
Республикасының сайлау туралы заңы және басқа да ... ... шет ... ... ... ... актілері.
«Республикалық референдум - Қазақстан халқының билікті тікелей
жүзеге асыруының ... ... ... ғалымдардың еңбектері жазылды. Бірақ референдум институттары енді
бой көтергенімен, оған ... ... ... ... ретінде көңіл бөлді.1 [5, 1-5,7 б.]
Дипломдық жұмысты жазғанда: В.А.Сапарғалиевтің, Г.С.Баймаханованың,
Д.М.Пхон ... ... жиі ... ... ... ... негізін В.Ф.Коток, А.А.Мишин,
М.Иовичин, В.А.Ким, Д.М.Баймаханова сынды ғалымдардың идеяларын қостым.
8
1 РЕФЕРЕНДУМ – ... ... ... ... ИНСТИТУТЫ РЕТІНДЕ
1.1 Референдумның түсінігі, маңызы және түрлері
Референдум (лат. referendum-хабарландыруға тиісті нәрсе) мемлекеттік
маңызы бар ... ... ... ... Мұндай демократиялық мемлекет
алғаш рет Швейцарияда қолданылды. Арнайы даярлық қажет ... ... ... ... ... Референдумға заң не халықтар жобасы,
басқару сипатындағы ... ... ... ... екі түрі ... ... қабылданған шешімнің ешбір қосымша бекітусіз
бірден мемлекет аумағында міндетті күші болады және жаңа ... ... ... және жаңа ... ғана ... 1 [5.187 ... референдум белгілі бір мәселе жайындағы ... білу үшін ... ... ... ның қорытындысы өкімет үшін
міндетті болмайды. Халықтар құқықтық мәселе бойынша ... ... ... ... ХХ ... ... жиырма жылы ішінде өріс алды.
Мысалы; Еуропа Кеңесіне мүше болу ... ... ... ... ... Швеция, Ирландия елдерінде референдум ... ... ... ... ... ... ... Президенті
қабылдайды. Оған 18 жасқа толған Қазақстан ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік, салық саясаты, бюджет, билік
орындарының ... ... ... адам ... мен құқығы; әкімшілік-
аумақтық құрылыс пен шекра мәселесі референдумға негіз бола ... ... ... ... референдум өткізіліп, халық
бірауыздан Ата ... ... ... ... Конституциясының,
конституциялық заңдарының мемлекеттік өмірінің өзге де ... ... ... ... ... бойынша бүкілхалықтық дауыс
беру. Қазақстан Республикасының алдымен егемендік алуы, ал ... ... қол ... ... акт ... бас-аяғы 1-
2 жылдың ішінде болғанымен (1990-1991 жылдар), шын мәнінде өте ... ... толы ... ... еді, Ал ... ... үшін ... қасиетті де қастерлі екені айтпаса да ... ... мен ... ... ... тарататып
айтар болсақ ғасырлар қойнауына ... ... ... ... және ... ... ... байланысты екендігіне ешкім шүбә келтіре қоймас.
Осы төңкеріс күндерінен ... ... ... ... шығу ... ... және бұл ... тоқтату мүмкін емес екендігі өмір ақиқатына
айналды.1 [1. 9 б.] 1991 жылы КСРО Президенті ... ... ... ... ... ... ... мәжбүр болды. 1991 жылдың желтоқсан айында
Кеңес Одағы құлады. Оның ... ... ... ... болып қайта құрылды. Қазақ КСРО-сы жойылды. Оның аумағында жаңа
мемлекет яғни, Қазақстан Републикасы бой көтерді. Қазақстан Республикасының
заңдық күші бар ... ... ... ... халықтар
Ассамблеясында жобасы мақұлданған, республикалық ... ... ... ... ...... Конституциясы болып табылады. Қазақстан Республикасының
мемлекеттік құқықтық практикасында референдум тікелей демократиялық ... ... ... 2 [2. 37 ... ... ... 1993 жылы ... таптық
сипаттамасынан тұңғыш рет бас тартты. Онда енді жұмысшы табы ... және ... ... туралы сөз болған жоқ. Жалпы ... 1993 ... ... да, 1995 жылғы Конституцияда да
қолданылмайды. Дегенмен, ... ... де ... ... ... Республикасы Конституциясында халық тұрғындардың бүкіләлеуметтік
қабатын жинақтаған тұтас әлеуметтік-саяси құбылыс ретінде ұғынылады.
Осыған орай, «халық» ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қабаттарға, таптарға бөлінбеушілікті білдіреді,
сөз жоқ, бұл ... ... ... ... ... мемлекет әлеуметтік, яғни, бүкіл халықтың өкілі ретінде
танылады. Бұл мемлекеттің тұрғындардың қандай да болсын бір ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Мемлекет
тиісінше, олардың әлеуметтік жағдайларына ... ... ... ... көрсетуі тиіс. Қазақстан Республикасының
Конституциясы бүкіл халықты ... ... ... ... құқықтарын
шектемей конституциялық–құқықтық қатынастар субъектісі ретінде таниды.
Екіншіден, халық ұғымына ... ... ... Бұл, мемлекеттегі бүкіл
халықтың әлеуметтік базалық негізін құрайтын ... ... ... ... ... ... және мәдени ... ... ... ... ... Конституциясын жасаушы деп
тану оның мәндік сипатын білдіреді. Сондықтан Қазақстан Республикасының
1995
10
жылғы Конституциясы ... ... ... осы ... ... ... ... Қазақ халқы Конституцияны ... ... ... ... ... мен ... ... референдум арқылы енгізілуі
мүмкін. Басқаша ... ... ... ... қана ... жоқ, ол
Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу жобасын ... ... бере ... ... ... жағдайда да халық сырт
қалмайды. Парламент халықтың жоғары өкілетті органы, ... ... ... ... мен ... ... ... халқы Конституцияны қабылдайтын бірден-бір субъект деп
танудан оның құрылтайшылық сипаты ... ... ... ... ... ... ... көзі және егемендікті қолдаушы
болып табылады. Сондықтан ол құрылтайшылық биліктің иесі. Нақ ... ... ... ... ... оның ... және құрылым
нысандарын, әлеуметтік–
экономикалық құрылыс негіздерін, адам мен азаматтың мәртебесін белгілейді.
Тек халық, ал халық атынан тек ... қана ... ... ... ... ... Сонымен бірге Конституцияда
мемлекеттіліктің мейлінше ... ... ... ... ... Ол – мемлекеттік құрылымының біртұтас нысаны,
басқарудың ... ... және ... ... ... Конституциясының құрылтайшылық сипаты оны
қабылдау мен оған өзгерістер енгізудің ерекше ... ... ... ... мен ... мейлінше ерекше орнын, Парламент,
Президент, Үкімет ... ... ... сот органдары үшін, азаматтар
үшін оның құқықтық ... еш ... ... ... ... ... ... сипаты оның барлық
нормативтік қағидаларының еш шүбәсіз танылатындығынан, басқа ешбір
нормативтік құқықтық акт ... ... ... өмір ... ... деп және басқалай тани алмайды.
Мұндай ерекше сипат тек Конституцияға ғана тән.
Бұл жағдайға назар аударып ... ... ... ... ... ... кейде жақсылық нышанындай есептеледі.
Конституцияның қайсыбір ... ... ... ... ... ... ұсыныстар айтылады. Мұндай акциялар ескінің,
кеңестік кезеңнің сарқыны, ол кезде КСРО ... ... мен ... ... әр ... ... Конституцияға өзгерістер мен
толықтырулар ... ... ... ... ... 1978 ... де осылай болды, айналып келгенде ол ешкімге қажеті жоқ
жалаң нұсқаулық құжатқа айналды.
Әрине, бұдан ... ... ... уақыт сынына
ұшырауы, өскелең қоғамдық қатынас талаптарына сай келмеуі мүмкін емес
деген ой тумаса ... ... ... ылғи да ... ... ... ... нормаларды өзгерту қажеттігі ... ... ... ... ... қоғам үшін тән құбыыс. Нақ
осындай қоғамда түбірлі өзгерістер мейлінше тез және жиі ... ... ... ... әсер ... ... емес. Осыны ескере
отырып, өткеннен де сабақ алу керек. ... ... ... жоғарлығын қамьамасыз ету үшін мұндай ... ... ... мен ... ... ... ... жеке ерекше нормативтік акт ретінде рәсімдеу керек.
Мұндай көзқарастың ... ... ... бар. ... Қазақстан
Республикасы Конституциясының құрылтайшылық сипаты сақталады. Шын мәнінде,
Қазақстан Конституциясы ... ... ... ... бері өмір
сүретін мемлекеттің қатардағы кезекті Конституциясы емес. Ол жаңа құрылым
және басқару нысандарымен, ... ... ... ... және ... ... жаңа ... мемлекетті құрды.
Екіншіден, аталған құрылтайшылық сипатына орай Қазақстан Республикасының
1995 ... ... ... мәдениеттің тарихи жадын бейнелейді.
Ешқашан енді мұндай Конституция болмайды.
Ол Қазақстан мемлекетінің қазіргі ... ... ... ... ... аясында туды.
Сондықтан ол өзіне айрықша мұқият қарауды, нақ осындай түрінде,
қабылданған күйінде сақталуын талап етеді. Үшіншіден, ерекше құрылтайшылық
сипаты мен ... мәні ... акт ... ... ... ... ... қалыптастыру, бірінің соңынан бірі ... ... оның ... ... көтеру үшін де маңызды. ... ... ... ... аз ... ... оның
басты актілердің негізі болып отырған АҚШ Конституциясын еске алған жөн.
Көптеген қағидаларының тек тарихи-танымдық ғана мәні бар ... ... үшін ... мың жылдар бойғы діни жазбалар қасиетті сенім
сияқты есептеледі.
Бір жағынан, ... ... ... ... ... заңы
ретінде қолданылуы Конституцияның маңызды ерекшелігі болып табылады. Бұл
халықтың
12
мемлекеттік биліктің қайнар көзі және ... ... ... ... байланысты. Конституция мемлекетті оның барлық
атрибуттарымен құрады. Ол оның ... ... ... жоғарғы билігімен, азаматтығымен, дербес заңдарымен және
басқаларымен орнықтырады. Конституция ... ... ... ... ... өзара қатынасының негізін қалайды.
Конституция қоғамдық: экономикалық, ... ... ... жекелік
құрылыстың негіздерін анықтайды. Сондықтан мемлекет ғана емес, ... да ... ... ... ... ... байланысты қоғам, оны құрушылар өз ... ... ... ... ... ... ... институттарға: саяси партияларға, діни, мәдени бірлестіктерге
және басқаларына қатынасы болуы мүмкін. Мақсаты мен әрекеті конституциялық
құрылысты күштеп ... ... ... ... көздейтін
қоғамдық бірлестіктер құруға және ... ... ... салатын
Конституцияның нормативтік ережелері тура және тікелей қолданылады.
Президенттің Парламентке немесе Референдумға Конституцияға ... ... ... құқы ... оның ... ... ... және мемлекеттің атынан сөйлейтін жағдайымен белгеленген арнаулық
құқығы бар. Мұндай құқықты президенттің ... ... құқы ... ... Бұл ... ... құқық, өйткені, Парламенттің қарауына
немесе референдумға енгізілетін ... ... ... ... ... өзі белгілейді. Енгізілетін
өзгерістер мен толықтырулардың мазмұнын Президенттің ... ... ... онда ... ... ... оны ... қарауына беру қажет деп ұйғарса, Конституцияға
енгізілетін өзгерістер мен ... ... ... референдумға
шығарылмайды.» демек, «жоба» деген сөзді енгізілген ... ... ... жөн. Мұны ... 1995 ... 2 ... «Республикалық
референдум туралы» Конституциялық заң күші бар Жарлығының 18-бабындағы
қағида растайды. Онда, референдум ... ... ... ... ... ... (енгізілген) мәселенің (мәселелердің)
тұжырымдалуы» белгіленетін тиісті ... ... ... ... Демек, конституциялық заңда Президенттің конституциялық бастама
құқына ие екендігі анық көрсетілген. ... ... ... ... ... ... ... қызмет етеді.
Қазақстан Республикасының Конституциясында, Президент туралы,
Парламент және оның ... ... ... ... ... ... ... мен толықтырулар енгізуге болатын
актінің бір ғана түрі қарастырылған – ол ... ... ... ... ... ... жай заң ... шешім. Осындай шешім қабылданғаннан
кейін Конституцияға ... мен ... ... ... мен ... ... Конституцияның сапасына,
конституциялық қағидалардың мемлекет пен қоғамның болашақтағы стратегиялық
мақсаттары мен ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ халықаралық құқық
нормаларын қаншалықты бейнелей алатындығына байланысты туындайды. ... ... ... қатаң талап тұрғысынан келсек,
негізінен, ол ... ... бере ... ... ... ... бұл
көбіне көп Конституция қызметінің нәтижесі. Мұны ... ... ... бұл ... ... Конституциясын
жетілтірмейді деген сөз емес. Қазақстан Конституциясына ... ... ... ... Сонымен бірге Конституцияның тұрақтылығына
қамқорлық жасап та отыру қажет.
Демократияның тікелей әрі маңызды түрі референдум болып ... орай ... ... ... ... «Қоғамдық
және мемлекеттік тұрғыдағы ең маңызды да көкейкесті мәселелер халықтың
талқылауына шығарылып, жалпы ... ... ... ... ... ... заңмен белгіленеді. Қырғыз Республикасы
Конституциясының 1-бабы бойынша. «Халықтың еркін ... алу үшін ... ... ұқсас мемлекет өміріне қатысты мәселелер референдумға қойылу
мүмкін. Референдум өткізудің негіздері мен ... ... ... ... ... ... ... ең маңызды
мәселелерді (мысалы, мемлекет басшысының не парламенттің елге үндеуі) не
болмаса жергілікті маңызды мәселелерді ... ... ... ... ... үндеуі) сайлау корпусына таратып, ... ... ... ... ... ... ... Жиналыс Мемлекет өміріне қатысты заң жобаларын не соған ұқсас
мәселелерді референдумға қоюға құқылы. Осы көрсетілген ... ... ... ... салық, мемлекеттің қаржылық міндеттемелері
мәселелерін, шетел мемлекеттерімен болған келісім-шарттарды ... не ... ... ... ... енгізумен және оны жою, сондай-ақ
мемлекеттік қорғанысқа тиісті ... ... ... ... ... ... 84-бабына сәйкес референдумды бұл
елде Ресей ... ... ... ... мәселелерді өз мәніне қарай төмендегіше
бөліп көрсетуге болады;
Конституциялық (өзгертулер мен толықтырулар ... ... жаңа ... ... ... ... ... жобасы немесе күші бар заң);
консультациялық (мысалы, нақты бір елдің халықаралық ... ... ... бір мәселе бойынша жұртшылық пікірін білуді ұйымдастыру.
Осындай референдум Швейцарияда оның БҰҰ-ға мүше ... ... ... ... ... ... ... бекіткен. Мысалы,
Жапония Конституциясының 96-бабында парламенттің екі палатасы ... ... ... ... ... жобасын референдумға қою
міндеттелген; сол секілді Өзбекстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... қарақалпақ
халқының жалпыға бірдей референдумы негізінде шыға алады.) факультативтік
(кейбір мәселелерді референдумда ... ... ... немесе сайлау
корпусының еркіне ... ... ... ... Республикасы
Конституциясының 9-бабына сәйкес
референдум сайлау құқығына ие 300 мыңнан кем емес азаматтардың талабымен
де өткізіледі).
Осы арада сайлаудың да, ... да ... ... ... көп
екенін айта кеткеніміз жөн: олардың екеуіне бірдей дәл сол сайлау
корпусының өзі ... оны ... дәл сол ... ... дауыс беру
нәтижелерін де солар жүзеге асырады. Алайда, бір-біріне ұқсамайтын өзіндік
ерекешеліктері де бар. Ол ... ... ... ... ... ... ... объектісі болып әрдайым адам ... ... және т.б.), ал ... ... бір ... мәселе
(конституция жобасы немесе аса маңызды ішкі ... ... ... қамтитын және т.б. заңдар) қаралады. Екіншіден, ... беру ... ... ... ... ... ... ал дауыс берудің нәтижелері ... ... ... жүзеге асады. Сонымен қатар, референдум өткізгенде
әдетте, сайлау ... ... ... ... ... ... құрылмайды. Шетелдердің мемлекеттік тәжірибелерінде одан
да басқа өзгешіліктердің болуы ықтимал. 1 [6. 15 б.]
15
Референдум институты ХХ ғасырда кеңінен таралды және ... ... ... көп ... әлем ... заңдық кепіл бола алады.
Референдум – бұл азаматтардың көңіл білдіру формасы. Республикалық
референдум – Қазақстан ... ... ... және ... ... өзге де ... ... мәселелеріне
арналған шешімдердің жобалары бойынша бүкілхалықтық дауыс беру.
Референдумның маңызды нысаны:
- ... ... беру ... ерікін білдіру.
- Референдумда қабылданған заң жобалар, жаңа референдумде күшін жоғалтады.
- Референдум халықтардың тікелей өзін ... ... ... бұл ... да бір органдардың бекітілуінсіз референдумның қорытындылары
ресми түрде жарияланған кейін заңдық ... ... ... ... 1 [7. 110 ... Конституцияның 3-бабы 2-тармағында көрсетілген, ... ... ... ... және еркін сайлау арқылы жүзеге
асырады, ... өз ... ... ... ... ... ... Конституциялық заң Қазақстан Республикасының
Конституциясына ... ... ... тағайындау, әзірлеу және
өткізу тәртібін белгілейді.
Референдум - осы заманғы мемлекетке сай көрсетілген органға ... ... беру ... ... демократияның формасы. Сонымен қатар,
шет мемлекеттерде кез келген дауыс ... ... деп ... - қатып қалған ереже емес, тек ғана ... тыс ... ... ... ... қозғаушы күштері
тікелей халық ... ... ... ... ... ... Бұл өте қуанышты жай, өйткені Швейцария бүгінгі таңда
демократиялық ... ... ... ... ... ... ... шыққан мемлекет. Мұнда қандай да бір заңды қабылдау
және референдумда ... ... ... шарт емес, тек ғана 50 мың халықтың
қол жинаса ... ... да ... ...... ... қиын ... қажет етеді.
Референдумның құндылығы мынада:
- референдум арқылы халық тікелей ... ... ... ... ... ... халық өзінің мемлекеттік ішкі және ... ... ... ... ... ... ... мен үкіметтің халықтың
пікірімен санасуға жол ашады.
16
Жоғарыда айтылғандай, референдумның ... ... ... ... ... ... ... қабылданған
шешімдермен халықпен жалпықабылданған заңдар, пікірлер сәйкес келеді.
Мысалға: ... ... мен ... ... ... өзгертуде және алдын
ала келісу кезінде де референдум арқылы ... ... ... ... мен
Ұлыбритания арасындағы мемлкетаралық жаңа заңды қабылдау референдум арқылы
шешілді.
Референдум - еуропалық ... ... ... ... және саяси одақтасу сұрақтары бойынша өткізіледі.
Референдум ... ... ... 1995 ... Конституциясы
қабылданды. Конституциялық ... ... ... ... ... бұл институттарды өз еңбектерінде ... ... ... қарай:
Референдумды әртүрлі негіздерге топтастыруға болады:
- пәні бойынша яғни сұрақтары бойынша
- дауыс беруге қарай, референдумдағы қабылданған ... ... ... ... ... бойынша
- бүкілхалықтық дауыс берудің қорытындысы бойынша.
Орналасу территориясына байланысты ... ... ... ... ... ... - тек мемлекеттің аумағында өткізіледі.
Жергілікті референдум - әкімшілік-аумақтық ... ... ... бар ... ... аумағында шешіледі. Олар
федерациядан бөлек ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, Қазақстанда жергілікті референдум ешқашан
өткізілмеген. Біздің мемлекетте жергілікті референдумның құқықтық негізі
жоқ, бар ... оған ... акті ... ... - маслихаттың актісі жобасымен шақырылады.
Ол ... ... ... ... ... халық көп жиналып,
облыстық, аудандық, қала, елді ... ... ... ... ... ... ... өткізілу жөніндегі
қорытындыларын, мемлекеттік маңызы бар, өкілетті органдар: ... ... ... ... ... ... ... қабылданған актілер мына түрлерге Конституциялық және
халықаралық мәселелері бойынша заң шығаратын болып ... ... жаңа ... ... ... конституциялық реформа немесе конституцияға толықтар өзгертулер
енгізеді, конституциялық заңдар ... ... ... ... ... ... демократиялық қоғамда кеңінен таралған.
Толығымен ... ... бұл ... ... ... ... құқықтарының сақталуына кепіл береді.Келісім-шарт ... ... ... жағдайларда бейбітшілікті қамтамасыз етеді.
Сонымен конституцияға мына елдерде Германия, Испания, Қазақстан,
Литва, Морокко, Турция, ... ... ... ... жаңа ... ... беру арқылы қабылдайды.
Заң шығарушы референдумға әдеттегі заңдар, референдум жолымен
бекітілген өзгертулер мен ... ... ... шығарылады,
Заң шығарушы референдум арқылы мемлекеттің саяси ішкі және ... ... ... Аса маңызды саяси шешімдер барлық
азаматтардың қарауына референдум ... ... ... ... Конституциясында бекітілген норма. 92б. ... ... заң ... ... ... ... ... бар. Мысалы, Италияда, рефрендумға салық және ... ... және ... ... және кешірім жасаушылық (помилование)
мемлекеттер арасында ... ... ... ... ... ... ... күш беру халықаралық келісім-шарттарына шығармайды, қаралмайды.
Көрсетілген ... ... ... қайшы келеді, өйткені билік
халықтың қолында. Профеесор В.Ф.Коток референдумды қабылданған шешеімдердің
заңдық күшіне қарай ... ... ... ... ... және
императивтік (императивный).
Кеңес беруші (консультативный) референдумды өткізу барысында көп
пікірлер айтылады, халықтың пікірлері, ойлары ... ... ... ... ... ... қабылдайды. Бізге бұл мүлде дұрыс ... ... Аты ... тұрағандай кеңес беруші референдум - яғни
референдумның дәл өзі емес пе? ... ... не? Бұл ... ... ... ... деген емес пе? Егерде осындай бағытты ... ... ... ... 1995 ... ... ... беруші референдумға жатқызуға болады. Кеңес беруші
референдумның шешімі - ... ... ... ... ... қоғамдық дамуға бағытталған мәселелерді шешуден айырмайды.
Кеңес беруші референдумда халықтың ... ... тек ... беру ғана. Сонымен Испанияның 1978 жылғы 27 желтоқсанындағы
конституциясының 92-бабында көрсетлігендей маңызды ... ... ... ... жауаптары Бас Кортесамен немесе Королмен, заңмен
бекітіледі. Ал, императивтік референдум дегеніміз - соңында бәріне міндетті
түрде ... ... ... 1995 жылғы 30 тамызда қабылданған
Қазақстан Республикасының ... пен ... ... ... ... ... ... беру кезінде сұрақ қаншалықты маңызды болса, сонша
халықтың ... ... ... Кез ... ... ... ... арқылы қабылдайтынын еске түсірсек ... ... ... болып саналады. Басқа сұрақтар бүкілхалықтық дауыс беруінсіз
жолымен шешіле береді.Бүкілхалықтық дауыс беру ... ... ... және ... ... болып бөлінеді.
Міндетті (обязательный) референдум деп, пайда болған ... ... ... ... ... ... ... барлық штаттарындағы конституциясының өзгертілген жобасы.
Осы кезде нақты сұрақ референдумның ... ... ... ... - сол өзі ... референдум, референдумның бұл
сұрақтары бойынша өткізілуі міндетті емес, мұндай бүкілхалықтық ... ... ... ... ... ... ... өткізілуін сайлаушылардың ынтасына байланысты өткізіледі.
(Мысалы, Италия) федерациясының субъектісінен (Швейцария) немесе орталық
өкіметтің ... ... ... ... ... күші бар ... тек ... дауыс беру арқылы тоқталылады және жүзеге асырылады.
Факультативті референдум ... ... ... ... ... және ... өзгертеді, тоқтата алады.
Шетел авторлары әртүрлі елдердің Конституциясын ... ... ... абсолютті міндетті және біршама ... ... ... ... міндетті референдум жоғарыда айтылғандай біршама
19
нақтыланған референдум конституциялық өкілді органдардың ... ... ... ... табылады. Шетелдің конституциялық
құқық оқулықтарының авторлары референдумның тағы бір түрін ... ... ... ... бұзу ... ... ... Италия Конституциясының 75-бабы немесе ... ... ... ... ... ену мәселелерін қарайды. Біздің ... ... ... ... ... Тағы бір бөлігі – қабыл
алмау референдумы. Қабыл алмау ... ... ... ... заңды бұзудан, (петиционный) үкіметке жазбаша берілетін
ұжымдық арнаулы яғни АҚШ-та көп таралған өтініштен ... ... ... ... азаматтардың белгілі бір заңды қабылдау кезінде қол
қою арқылы белгілі бір күнде өткізіледі.
Сайлаудан ... ... ... ... ... тікелей
шешім қабылдайды), референдум сонымен бірге ... ... ... ... ... сияқты, елдің барлық сайлау корпустары
қатыса алады. Екі жағдайда да ... беру ... ... ... ... ... ... кезіндегідей мүдделі партиялар кең
пропагандық компанияны әр жерге орналастырады.
Әдебиеттерде референдумның басқа ... ... ... ... ... және ... жағдайларға бөледі. Референдумға бір
мағыналы баға беру ... ... ... жүргізген бұл институттың
демократизмі немесе реакционисі (әсері) шынайы ... ... ... ... ... көптеген мемлекеттер референдумға жақындауға
конституциялық ... ... ... Данияның 1953 жылғы
Конституцияның 42-бабының 6-тармағында референдумның көп ... ... ... ... ... монархтың статусы
жөніндегі анықтама ... және т.б. 1958 ... 4 ... ... ... ... 89–бабында келісілгендей Франциядағы
Республикалық басқарудың форматы қайта қараудың пәні бола алмайды. Халықтық
сувернитеттің мұндай шектеулерінің түрі антидемократиялық ... ... ... ... мәні болмайды, егер бұл мемлекеттердің ... ... ... еске ... халық өзінің бостандығын
шектеді сонымен бірге сувернитеті, еркіндігі көріне бастайды.
20
Халық билігі мемлекеттің дамуындағы ішкі саяси мәселелерін ... ... ... ... ... еркіндікті, халықтың
көңіл блдіруін болжайды. Бұл түрі ... ... ... ... 1995 ... ... ... Еуропалық бірлестіктегі
мемлекеттің әрі қарай мекен ету мүмкіндіктерін қарау ... яғни ... оң ... ... ... ... түрлі облыстардағы
мәселелерді шеше отырып, референдумдар құқық ... ... ... ... болады. Басқаша айтқанда, бүкілхалық дауыс берудің
жүргізілу мақсаты бойынша ... ... ... және ... ... мемлекеттік құқық теориясында жоқ. ... ... ... ... ... ... толық түсіну мемлекеттің
саяси маңызды мәселелерін шешу үшін және оны ... ... ... түсіну керек, оның заң шығару кезінде
сұрақ шығаруы, халықаралық ... және т.б. ... ... ... ... ... 1979 жылы Шотландия және Уэльсте заң қабылдау
кезінде мәселелері ... ... ... ... өкілді атқару
органдары және жеке парламенттермен бекітіледі.
Бұзылған референдум халықтың заң шығаратын орындардың қарауына
тыйым ... ... ... ... Оған ... заңды толығымен
немесе жарым-жартылай бұзу мәселелері қарастырылады. Тоқтатылған ... ... ... ... ... Сонымен, дауыс беру пәнінің
көңіл бөлуі ... заң ... ... ... тыйым салу заңына
көңіл бөлуі сияқты, бірақ Италияның ... ... ... ... бұл ... дауыс беруден айырмашылығы, мемлекеттің
саяси өміріндегі анархиядан аластады және қоғамның ... ... ... ... ... бір ... өткізуге рұқсат етілмейді,
парламенттің бір палатасының өкілеттік мерзімі бітуі және ... ... ... алты ай ... ... сайлау кезінде ғана
жол беріледі. Бұзылған референдумның фактісі ретінде, оның өткізілудегі
бастаушысы, ... ... әр ... ... ... ... ... сияқты, белсенді таңдау құқығы бар, яғни тікелей ... ... ... ... ... ... заңда қаралған өзге
бастаушысы болуы мүмкін.
Сонымен, бекітуші және бұзылған ... ... өз ... ... ... ... ... заңды бұзу құқығы заңды қолдану
21
құқығы сияқты маңызды. Ол мемлекеттің ... ... ... ... қамтамасыз етеді және бұл құқықты теріс пайдалану мүмкіндігінен
аулақ болуы. Қазіргі мемлекеттік ғылымында ... ... ... ... ... жағынан топтастыруы мен өткізуін қабылданған ... ... ... ... ... ... король,
парламент, сонымен қатар сайлаушылар референдумның петициялдық бастаушысы
бола алады.
Қазіргі таңда берілген негізі бойынша референдумды үш түрге ... ... ... ... мұндай топтастыру мемлекеттік басқарудың монархиялық формасы бола
алмайды. Төмендегі топтастырудың қолдану дұрыс болар еді.
1. елбасының бастауымен
2. парламенттің бастауымен
3. сайлаушылар бастауымен
Сонымен, ... ... ... ... форманы мемлекеттік
басқармасында тәжірибе қолдану, референдум сияқты мемлекеттік ... ... ... ... бір ... әртүрлі системасын ашуға
көмектеседі.
Қазіргі заманда тікелей демократияның кейбір институттары айтарлықтай
қиындаса, референдум ... ... ... ... ... 70 жылдан аса уақыт ішінде Советтік үкімет кезінде бір-ақ ... ... ... (1991 жыл наурыз айында). 1995
жылдың ... ... екі ... референдум өткізілді,
Қазақстан Республикасы Президенті жарлығы формасында ... ... бар екі акт ... ... ... ... оның ... қатысын,
референдумдардың мемлекеттік құрылымның біріккен элементі болама әлде жоқ
па. Практикаға ... ... ... қарайық, референдумға қатысу
барысында халық белсенді ... ма. ... ... 1995 жылы 29 ... Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 1991 ... ... ... ... ... ... 2000 жылдың 1
желтоқсанына дейін созуға келісесіздер ме?» ... ... ... болатын. Бұл референдумның өткізілу процессіде дауыс беру
референдумның барлық 10.194 ... ... ... ... референдумға қатысушылардың қатарына енгізілгендерден,
22
дауыс беруге қатысқандар 8.309.637.адам, немесе 91,21%. ... ... ... ... ... ... созу ... пікір
айтқандар, 95,46% құрады, 312,256 немесе 3,76 % ... ... ... ... бюллетендер жарамсыз болып қалды.1 [15.]
Екінші референдум 1995 жылы 30 тамызда 1995 жылдың 1 ... ... жаңа ... ... Конституциясын
қабылдайсыздар ма? деген мәселемен өткізілді.
Бұл референдумның ... ... ... беру ... 10.253.
аумақта болды. Республика азаматтарының жалпы саны, дауыс ... ... ... «ИӘ» ... дауыс беруші азаматтардың саны
-7.212.733, немесе 89,14%. ... ... - 800.839, ... 9,90%, ... ... ... саны-78,103.1 [15.]
Референдумға қатысу азаматтарды экономикалық былықтар кезінде яғни
өздеріне сенімді, яғни ... да бір ... ... ... жасайтынына, бюрократизм және пара алушылық, коррупция кезінде әлсіз
екеніне толық сенеді.
Заңжобалар, жоғары халықтық санкция алғандар, ... ... ... ... ... ... ... беру қорытындыны
жариялаған сәттен бастап құқықтық көзі ретінде қолданылады. Сонымен қатар,
актілер, халықпен ... ... ... бір ... құрайды, олар
Қазақстан халықтырының тікелей сувернитетін білдіреді.2 [9.24-25б.]
Қазіргі таңда түрлі демократиялық құрал ретінде заңдық ... ... ... ... ... ... ... бүкіл әлемге өзінің дамыған,
сайлау жүйесі дамыған, ел ... ... ... ... ... сайлау заңы қарастырылуда. Сайлау жүйесінде тек Қазақстан
сарапшылары емес басқа да көптеген шетел сарапшы мамандар тікелей ... ... 17 ... ... депутаттарының толық ... ... ... ... ... ... мен
толықтырулар енгізген болатын». Құжат елбасының заңдық инициативасы
қаралған. Бұл ... ... ... мен ... ... болды. Заңдық нормаларға толықтырулар өзгерген конституциямен
жасалады.
Жаңарған Конституция жобасы Республикалық референдумға ... ... ... ... ... ... Парламент шешімі
Конституцияға сәйкес шығарылады. Егер Республика Президенті Констиутцияға
өзгерістер мен толықтыруларды республикалық
23
референдумға шығару ... ... ... ... ... Парламент
Палаталарының әрқайсының депутаттары жапы санының кемінде бестен төртініңң,
көпшілік дауысымен ... ... осы ... ... ... ... заң қабылдауға құқылы. Мұндай жағдайда
Республика президенті сол ... қол ... ... оны республикалық
референдумға шығарады. Конституцияға өзгертулер мен ... ... ... деп ... олар үшін ... көбі дауыс берсе, дауыс
беруге екі үш ... ... ... ... бар қалалар және облыстан
қатысса, қабылданған деп есептеледі.
Заң Қазақстан Республикасы Президентке қол қоюға ... және ... ... ... Қазақстан Республикасындағы референдум институтының дамуы
және құқықтық реттелуі
Референдум институты ... ... Ол ... рет Швейцарияда
Берн контонында 1439 жылы өткізілді. Әрине, бұл ... ... ХХ ... ... ... ... түрі ... түрде: Европада -101,
Африкада-25, Австралия және Океанияда-45.1 [6.152 б.] ... ... ... анализдеу барысында бұл институт әрқашан демократияның дамуына
қызмет жасады деп айтуға болмайды, керісінше ... ... ... ... ... ... мақсатқа қызмет жасаған жоқ.
Референдумды ... ... рет ... 1933 жылы Германияның Лиги
Ұлтынан шығу кезінде және Президент ... мен ... ... ... қатар 1938 жылы Австрияның Германияға қосылуы ... ... да ... ... болсақ 1989 жылы сәуірде Уругвайда 1986
жылы рақымшылық туралы ... ... ... бойынша плебисцит өткізілді. 53
% ресми тіркелгендердің 2,3 млн қатысушылардың дауыс беруі ... ... ... 80-ге жуық өлім ... істерде, басқа да қылмыстарда, 180-
нен 200-ге дейін әскери офицерлердің ... ... ... бойы ... болады және қылмыскерлер ешқашан жазаланбайды
деләнген. ... ... ... Республикасы өзін
жариялағандай «референдумде оның кері жақтарымен жетіспеушіліктер
24
болғанымен күшті демократиялық потенциал» болып ... ... ... ... ... ... ... міндетті атрибуты, бірақ оның
қажетті негізгі ... Бұл ... ... ... ... өкіметтің шынайы
көзі ретінде алға шығуы, ал азаматтық қоғамға-өкіметті қадағалау. Қазақстан
Республикасы Конституцияның 3-бабында ... ... ... ... ... билікті тікелей республикалық ... ... ... арқылы жүзеге асырады, сондай-ақ өз билігін жүзеге
асыруды мемлекеттік ... ... ... ... ... алғышарт және саяси-құқықтық ... бір ... ... табылады.
Біріншіден, халық тікелей жоғары заң шығарушы ретінде алға шығады,
мемлекеттік органдардағы барлық азаматтарға және ... ... ... нормасын санкциялайды.
Екіншіден, референдум азаматтардың ойлау дәрежесін жетелдетеді.
Үшіншіден, халықтық әлеуметтік функциясы жүзеге ... ... ... ... қадағалау сияқты, солай болғандықтан
референдумдарда заңдықжобаларға императивтік баға ... ал ... ... ... ... ... қызметте әбден
жетілдіруге міндеттейді.
Төртіншіден, мемлекеттік және қоғамдық істерге ... ... ... ... ... ... әсер етуін күшейтеді.1 [8. 64-65 б.] ... ... ... ... ... ... референдумның тәжірибесі жоқ
екенін ғалымдар әртүрлі пайымдайды. ... ... ... ... ... ... он жыл ішінде бүкілхалықтық референдумды өткізу мәселесі
қозғалмаса, бұл тек бір нәрсені ғана ... ... ... мәселенің ... ... ... ... көрінуі және Советтік мемлекетте дамуы, ащы ... ... және Ұлы Отан ... ... алу ... деп ... ... да, ол ойлайды, яғни институт халықтық дауыс беру фактілік ... ... және ... референдум туралы заңның жоқтығына
байланысты қолданылмады. Әрине, бұл дұрыс кешегі ... ... ... ... ... оның бір ... қолдану жолындағы құқықтық
реттеу схематизмінің болмауы, ... ... ... ... қанша
жазылған халықтық дауыс беру туралы нормативтік актілердің болмауы.1[9. 20
б.]
25
Бірақ қазір оны басты себеп деп ... ... ... ... онда ... ... ... жағдайы болуы, төтенше
орталықтандыру, Республиканың құқығына қысым жасау, үстемдік барлық ... ... ең ... адамның жеке тұлғалық қызығушылығының
ешқандай мәні болмағандығы, бұл институт күшті ... қуат ... ... емес ... ол бас жақ ... қауіп төндірді.
Әрине, 1990 жылы 27 желтоқсанда бәрібір КСРО –да бүкілхалықтық дауыс ... ... 1991 жылы ... ... ... ... қалу ... өткізілді.
Бұл іс-шараның ел басшысы одақтың қирауын сақтап қала алмады. ... ... ... ... жеке мемлекетке бөлінбей сақталуына
келісім беретіндігіне уәдесін алу үшін керек болды.
Сонымен, 1991 жылы ... ... ... ... жеке ... болды. Заңдық көзқараста Қазақстан Тәуелсіз мемлекетінің негізі
1990 жылғы 25-қазандағы ... ... ... ... туралы
декларациясында, 1991 жылдың 16-желтоқсанындағы «Қазақстан Республикасының
Мемлекеттік Тәуелсіздігі туралы» ... ... ... 1993
жылы Қазақстан Республикасы Конституциясында әрі қарай бекітілді.
Сайлау туралы заңның негізі және біздің елдегі ... ... ... актілеріне жатады, адамдардың құқығының бүкілхалықтық
декларациясы (1948ж). ... және ... ... ... ... ... құқығын қорғау және негізгі бостандығы туралы Еуропалық
конвенция, онда демократиялық ... ... ... халық
алдындағы жауапкершілігі, әділдік, сайлау еркіндігі және шынайлығы. Біздің
елімізде сайлау системасы орнауы жүйелі және ... 1991 ... ... ... ... бәрін басынан бастады. ... ... ... және құқықтық системаның құрылуы ... ... жүру ... еліміз тәуелсіздік алған бірінші ... ... ... және ... өмір ... ... ... жаңа саяси системеның құрылуы 1995 жылы, яғни ... ... ... ... ... ... Республикасының
демократиялық сайлау жүйесі қарқынды дамыған ... ... 1995 ... Республикасы Президентінің Жарлықтары қабылданды, Конституциялық
заң күші бар; «Республикалық референдум ... және ... ... заңдары. «Қазақстан Республикасы Президентінің
Конституциялық заң күші бар ... 1999 ... ... ... ... ... туралы» Конституциялық Заңы болып
өзгертілген, тек ... ... 5 рет ... мен ... ... ... ... туралы заңымыз қабылданған
екі нормативтік акті болып табылады, яғни бұл ... ... ... тек ғана 1995 жылғы.Қазіргі қолданыстағы Республикалық референдум
туралы Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы №2592 ... 1995 ... 2 ... қол ... болатын. Бұның алдындағы акті 1995
жылдың 25 наурыздағы Республикалық ... ... ... ... ... ... Екі ... бір жылда
қабылдануын былай түсіндіруге ... 25 ... ... жарлық 1993
жылдағы Конституциясымен ережесімен қабылданған болатын. Бірақ 1995 жылы 30
тамызда республикалық референдумда жаңа ... ... сол ... ... ... ... жаңа ... қабылдауға тура келді.
1995 жылдың 2 қарашасындағы ... ... ... пәні ... ... Мына ... ... Конституцияның, коснтитуциялық ... ... бар ... ... ... ... өміріндегі маңыздыжәне басқа мәселелердің
шешімі.
Екі актінің ... ... ... өткізілу
қағидаларының бекітілуі, бұл келесідей қағидалар;
- референдумға өз еркімен қатысуы және еркін ... ... ... тең және ... ... дауыс беру арқылы
референдумға қатысуына азаматтардың тікелей құқығы;
- жариялығы.
1995 жылдың 2 ... ... ... ... ... ... қатысуға құқылы-бұл республика азаматы, 18 жасқа
толған, тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және ... ... ... ... ... ... ... намына, тұрғылықты
жеріне байланысты немесе кез келген өзге жағдаяттарына ... ... ... жылдың 25 наурыздағы жарлық бойынша республикалық
27
референдумды тағайындау келесідей субъектілерге ... ... ... Презентке. Қазір республикалық референдумды тағайындауды тек ғана
Қазақстан Республикасы Президенті ... ... ... тәртібі, референдумның қорытындыларын шығару жағынан екі актіде
ұқсас, бірақ өзгеше органы, республикалық ... ... ... ... 1995 ... 25 ... ... бойынша бас прокурордың
наразылығы бойынша Конституциялық Сот құқылы болды, Конституциялық
референдумға жатпайтын нышаны ... ... ... ... ... ... ... терреиториясын жатқызуға болады. 1995
жылдың 2 қарашасындағы Конституциялық Заңдағы сәйкестік ... ... ... ... ... ... Парламент
депутаттарының жалпы санының ... ... бір ... ... ... бойынша Конституциялық Кеңес ... ... ... ... дұрыстығы туралы мәселені шешеді. Мұндай
ретте республикалық референдум нәтижелерін шығару өтініштің қаралу кезеңіне
кідіртіледі.
Референдум туралы заңды ашып ... ... мына ... ... неге ... ... акт ... қысқа мерзімде қалай
қабылданды? 1995 жылдың 30 тамызда ... ... ... ... ... ... ретінде келісілген, демократияның қолданушы
құралының бірі болды, яғни ... ... ... ... шешуде белсенді рөл атқарды. Республикалық ... оның ... ... ... зерттейтін болсақ. Бірінші
стадиясы референдумды тағайындау инициативасы болып табылады. ... ... ... ... ... ... Республикасы
Президенті, Қазақстан Республикасының тікелей Парламенті Президентке
инициатива арқылы көңіл ... ... ... ... ... мәжілісінде әр палата депутаттарының жалпы санының көп
дауысы арқылы ... ... ... ... ... Сол сияқты
Үкіметте Президентке инициатива арқылы көңіл ... ... ... мәжілісінің және оның мүшелерінің жалпы дауысының басым дауысымен
жоғарлайды және Қаулымен дайындалады.1 [10. 10 ... ... ... ... ... тағайындау
туралы инициативаға Қазақстан Республикасы Президентінің
қабылданған шешімі. 2 [11. 513 б.]
28
Референдумның өткізілудегі үшінші стадиясы – бұл оның дайындығы.
Төртінші стадиясы-тікелей ... беру және ... ... ... мекеме және сайлау туралы нормаға сәйкес референдумда ... ... ... ... референдумның қорытындыларын шығару.
Референдум өткізілуіндегі алтыншы стадия-Республикалық референдум өткізудің
дұрыстығы туралы мәселені Республиканың Конституциялық Кеңесінің қарауы. 3
[12. 21 ... ... ... ... ... реттеу
Республикадағы демократиялық процесстің ... бес ... ... КСРО-ның одақтас республикасының бірі
социалистік кезеңде Қазақстанның дамуы алады. КСРО-ның 1977 ... және 1978 ... ... ... ... ... болды, негізінде ... ... ... ... ... құқықтық реттеудің екінші
этабы 80-жылдардың аяғында басталды, және Қазақ КСР-ның Конституциясына
өзгертулермен ... ... ... 1990 жылдың 27
желтоқсанындағы «Бүкілхалықтық дауыс беру (СССР-дің референдумы туралы)».
1991 ... 17 ... ... бүкілхалықтық референдум болды, онда КСРО-
ны сақтау мәселесі қаралды.1 [13, 131 б.]
Үшінші этап 1991 ... 16 ... ... ... ... жариялаған кейін басталды. Шарықтау шегі 1993 жылдың
28 қаңтардағы ... ... ... ... ... тағайындау құқығы Жоғары Кеңестің ерекше юридикциясынан
Жоғары Кеңес пен Президенттің ортақ ... ... ... ... этап 1993
жылдың желтоқсанда Жоғары ... он ... ... ... этап 1995 жылдың наурызынан 30 тамыз аралығын қамтиды. Оның
басталуы 1995 жылдың 25 ... ... ... күші ... ... «Республикалық референдум туралы» ... ... [14.] ... этап ... екі ... ... өтті. Конституциялық жоба туралы және Президенттің өкілеттігін созу
жөнінде бүкілхалықтық дауыс беру жолымен қабылданданған жаңа 1995 ... ... ... Республикасының Конституциясы қабылданды.
Конституция негізінде ... заң күші бар ... ... ... ... заң шығарды.
29
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА РЕСПУБЛИКАЛЫҚ РЕФЕРЕНДУМ ӨТКІЗУ МЕХАНИЗМІ
2.1 Референдум тағайындау туралы ... және ... ... ... ... азаматтары, қазақ ұлттарының
тарихи тағдыры қосылған барлығы Қазақстанның халқын құрайды, ... ... ... көзі және ... ... ... ... Конституция сәйкес мемлекеттік органдарды
сайлау ... және ... ... ... ... ... ... референдумға қатысу құқығы тегін,
әлеуметік, лауазымдық және мүліктік жағдайына, жынысына, нсәіліне, ұлтына,
тіліне, дінге ... ... ... ... немесе кез-келген өзге
жағдаяттарға қарамастан Республиканың он ... ... ... ... Сот ... ... деп таныған, сондай-ақ сот үкімімен
бас бостандығынан айыру ... ... ... ... ... жоқ. ... өзге ... референдумға қатысу
құқығын қандай да болмасын тікелей не жанама шектеуге жол берілмейді ... заң ... ... ... халықтың ресми өкілі болып табылады,
өзінің оггандары және институттары арқылы өзінің еркіндігін білдіреді.
Сайлау және ... ... ... ... құқығын мемлекеттің
басқару жұмыстарында білдіре ... ... ... ... ... және ... органдарды сайлауға және жергілікті өзі-
өзі басқару органдарын сонымен қатар республиклық референдумға ... [16. 253-254 ... ... ... ... ... Қазақстаннның
тәуелсіздік алған жылдарғы ашық, әділ сайлауды айтатын болсақ, ең бірінші
еліміздің қабылданған заңдарын, қолданыстағы ... ... ... мен толықтыруларылары енгізілген заңдарды жатқызуға болады. Оның
құрылуы ... ... 1995 ... 30 ... ... ... ... байланысты.Нақты тарихи құжаттар
бойынша елімізде президенттік басқару нысаны қабылданды, ... ... ... және ... тұрақтылықты сақтап
қалуға септігін тигізді. ... ... ... референдумға
қатысу құқығы тегін, әлеуметік, лауазымдық және
мүліктік жағдайына, жынысына, нсәіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына,
намына, тұрғылықты ... ... ... өзге ... ... он ... жасқа жеткен азаматтарына беріледі. Сот іс-әрекетке
қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот ... бас ... ... ... ... ... қатысуға құқығы жоқ.
Республиканың өзге ... ... ... ... ... да
болмасын тікелей не жанама шектеуге жол берілмейді және бұл заң ... ... ... тең ... ... және олардың
әрқайсысы тиісінше бір дауысқа не ... не тең ... ... ие болады.
Азаматтар референдумға тікелей қатысады. ... ... ... ашық әрі ... ... ... асырылады.1 [17 17-18 б.] Референдумды
өткізу туралы шешім мен оған ... ... ... азаматтардың
назарына бұқаралық ақпарат құралдары арқылы ... ... ... өткізуді ұйымдастыру жөніндегі өзінің ... ... ... ... құру, комиссиялардың құрамы, орналасқан
жері және жұмыс уақыты туралы, референдумға қатысу құқығы бар азаматтарыдың
тізімі туралы азаматтарды ... ... ... республика қоғамдық бірлестіктерінің
өкілдері, шет мемлекеттер мен халықаралық ... ... ... ... ... ... сайлау комиссиясы белгіленген
тәртіппен куәландырылады. Өкілдер мен ... ... ... араласуына жол берілмейді. Бұқаралық ақпарат
құралдары референдумға ... пен ... ... жария етіп отырады,
олардың референдум комиссиялары жанында тіркелген өкілдерінің республикалық
референдум өткізуге байланысты ... ... ... ... азаматтарының, қоғамдық бірлестіктерінің референдумға
қойылған мәселе (мәселелер) бойынша жиналыстарда, ... ... ... ақпарат құралдарында өз пікірін ... ... ... ... ... үгіт материалдарында осы материалдарды
шығарған ұйымдар, оларды басып шығарған орын мен таралым, оларды ... ... ... ... ... тиіс. Бұқпантай үгіт материалдарын
таратуға тыйым салынады.
Республиканың конституциялық құрылысын күштеп өзгертуге, тұтастығы
бұзуға, ... ... ... ... ... әлеуметтік,
нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық және рулық астамшылыққа, сондай-ақ
қатыгездік
31
пен зомбылыққа ... ... жол ... ... күн мен ... ... күні үгіт ... тыйым
салынады. Дауыс беретін жайлардан басқа жерлерде бұрын ... ... ... ... ... орындарда сақталуы мүмкін.
Референдум әзірлеу мен ... ... ... тек ... ... есебінен жұмсалады. Мемлкеттік органдар,
жергілікті өзін-өзі басқару органдары, ... ... ... ... ... ... қарамағына референдум әзірлеу
мен өткізу үшін қажет үй-жайларды, жабдықтар мен ... ... ... ... мен ... ... ... мемлекеттік органдарының, заңды тұлғалары мен ... жоқ ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге тікелей немесе жанама түрде қандай да ... ... ... 1993 ... 30 ... Қазақстан Республикасы
Конституциясы азаматтардың заңдарды ... ... ... ... ... үшін республикалық референдум жүргізілуге болады. 1
[18.]
1993 ... ... ... ... ... ... - референдум өткізілу жөніндегі шешімдерді қарауға мүмкіндік
берді. Референдумды өткізу жөнінде шешім ... ... ... референдум талқысына қойылатын мәселелер;
Республикалық референдумның талқысына;
Мыналар;
1) Республика Конституциясын, конституциялық заңдарын, ... ... ... мен ... ... Республиканың мемлекеттік өмірінің өзге де ... ... шешу ... ... тек, ... ... кеңес беруінен кейін ғана құқылы ... ... және ... тәртібі конституциялық заңмен бектіледі,
бірақ Қазақстан Республикасының Жоғары Кеңесі, заң ... ... деп ... Бұл Жарлықтың барысында 1995 жылы 29 ... ... ... ... Президенттің Жарлығы
қабылданды, онда мынадай сұрақ қойылды; 1999 ... 1 ... ... ... ... ... ... Н.Ә.
Назарбаевтың өкілеттігін 2000 жылдың 1 желтоқсанға ... ... ... Президенті 1993 жылы Қазақстан
Республикасы ... ... ... сәйкес Жоғары
Кеңестің кеңес беруінен кейін республикалық референдумның өткізілуі жөнінде
шешім қабылдайтын еді, ... ... ... ... соттың шешімімен
тоқтатылды, және осыған байланысты 1995 жылы 10 желтоқсанда «Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... және ... қосымша өкілеттік» туралы Республикалық Заң қайта күшіне енді.
Бұл Заң ... ... ... ... ... ... шешім қабылдауға өкілеттік береді. Президенттің өкілеттігін созу
жөніндегі ... ... ... толықтырулар республикалық
референдумға шығарылды? Бұл сұраққа 1993 ... ... ... ... жасау арқылы жауап беруге болады, сонымен ... ... ... ... Жарлығы бойынша да жауап
беруге болады.
1993 жылғы Конституцияда мемлкеттік маңызы бар мәселелер ... ... ... ... ... Конституцияда бұл
сұрақтар тізімдемесі мазмұндалмаған, сонымен ... ... ... де ... ... ... Президенттік Жарлықта, қандай
мәселелер бойынша референдумды өткізуге болмайтыны ... ... ... ... созу жөніндегі мәселе жоқ. Бұл сұрақты
мемлкеттік маңызы бар ... ... ... ... бола ... болады, өйткені-Президент - елбасы, және халық мемлекеттік
биліктің бірден-бір көзі ... ... ... туралы шешім
қабылдайды.
1995 жылғы Конституцияда республикалық ... ... ... ... ... тағайындау бастамашылығы Қазақстан
Республикасының Президентінде болады. Біріншіден, ... ... ... ... ... қабылдайтын жалғыз тұлға ... ... ... ... ... ... және Қазақстан Республикасы Президенті Жарлығының 10-бабына сәйкес,
1995 жылдың 2 қарашасындағы заңдық күші бар ... ... ... референдумды тағайындау ... ... ... тиісті. 1 [19. 131 б.]
Бұрын қолданыста болған заң (1993 жылғы Конституцияның 64-бабының
33
7-тармағы және ... ... ... ... ... 10-тармағы, конституциялық заң күші бар «Республикалық
референдум туралы»1995 жылдың 25-наурызындағы).2 [20. 21 ... ... ... ... тағайындауда тек
тілегін ғана білдіреді. ... ... ... ... ол
референдум тағайындау туралы бастамашылықпен ... ... ... ... ... ... ... Палаталардың
бөлек отырысында мәселені әуелі-Мәжілісте, ал ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады және Парламент Палаталарының тиісті
қаулыларымен рәсімдейді.
Үшіншіден, 1995 ... ... ... ... ... ... қызметке негіз болатындай етіп
нақтылап қойды. Конституцияның 1-бабында айтылғандай, мемлекет өмірінің ... ... ... ... оның ішінде республикалық
референдумда немесе Парламента дауыс беру ... ... ... ... ... референдум туралы» конституциялық заңда референдумды
тағайындау кезінде ... ... ... ... ... Үкіметінде болады, ол референдум тағайындау туралы
бастамашылықпен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Үкіметінде болады, ол референдум тағайындау
туралы ... ... ... ... ... ... көтеруді Үкімет өзінің мәжілісінде мүшелерінің
жалпы санының көпшілік даусымен жүзеге асырады және ... ... Сан ... ... ... облыстарын, астанасы мен
республикалық маңызы бар қалаларын тең ... ... ... ... құқығы бар екі жүз мыңнан кем емес Республика
азаматтарында ... олар ... ... ... ... ... ... тілек білдіреді. Бір ғана мәселе
(бір ғана ... ... ... ... ... ұсыныстар қайта
енгізілуі мүмкін және оларды Республика Президенті аталған мәселе (аталған
мәселелер) жөнінде ... ... ... кейін кемінде екі жыл
өткеннен соң ғана қайтадан қарайды.
Егер референдум өткізу ... ... ... ... ... ... ... әр облысынан, астанасынан және
республикалық маңызы бар қалалардан кемінде үш-үштен өкіл кіретін
34
референдумның бастамашыл тобы ... ... ... тобы
референдумға қатысу құқығы бар азаматтар, ... ... ... облысынан, астанасынан және республикалық маңызы бар ... ... ... ... жиналыста құрылады. Жиналыс өткізуден кемінде
он күн бұрын оның бастамашылары ... ... ... жергілікті
атқарушы органға жиналыстың уақыты, орны және мақсаты туралы жазбаша
хабарлауға тиіс. ... ... ... қатысушыларды тіркеу
жүргізіледі, олардың міндетті түрде тегі, аты, әкесінің аты, ... және ... ... ... жеке ... куәландыратын
құжаттың деректемелері ... ... ... ... тобының мүшелері жиналысқа қатысушылардың ... ... ... ... тізімінде топтың әр мүшесінің тегі, аты,
әкесінің аты және ... жері ... ... ... оған ... жауап қайтарылуы үшін бастамашыл топ ... ... ... тобы ... ... ... топты және
ол референдумға ұсынған мәселені (мәселелерді) тіркеуді ... ... ... ... ... санайтын болсақ, ұйымдастыру басқармасының
мақсаты қысқартылады, соған сәйкес әр облыстың, республикалық маңызы бар
қалалар, астана ... қол саны ... ... ... ... ... 11-12 құрайды, енді оны есептеу оңайболады, ... ... ... 17-18 мың қол ... ... ... ... бұл шындыққа
жанаспайды.
1995 жылдың 25-наурызындағы бұрын қолданыста болған жарлық бойынша ... тек ... ... ... бар ... ғана ие болған. Бұдан
басқа, Қазақстаннның ... ... қол ... және азаматтардан
референдум жүргізу жөніндегі мәселесі қозғау қиындау болатын. Одақтас заң
бұл ... ... ... ... ... құрамында 100 адамнан кем емес
және ... 2 ... ... ... бірақ екі жағдайда да КСРО
республикаларының үкіметінің жарлығынсыз өткізіледі. Мақсатқа сәйкес өкілді
барлық облыстардан, ... ... бар ... 200 мың ... ... ... Орталық комиссияға жіберетін уақытты 15 күнге дейін
қысқарту керек. Референдумды тағайындау Президенттің ... ... ... ... ... ... өзінің (президенттің)
өкілеттігіне сенімсіздік білдіру емес, яғни 1995 ... 2 ... ... ... ... ... тікелей демократияның формасы ретінде мемлекет механизмінде
жоғары дәрежеде болмасада, ... ... ... ... ... ... ... болып еркін бәсекеге және түрлі формаларына
негізделген, мемлекеттің тікелей ... жол ... ... ... ... ... ... құрылысы
негіздерінде баяндаған басты принцептер Ата заңның ... ... ... ... ... тағы бір ... ... еркін білдіруі. Қазақстан
Республикасының Конституциясында ... ... ... бастауы
–халық деп жазылған. Халық билікті тікелей республикалық референдум және
еркін ... ... ... ... ... өз билігін жүзеге асыруды
мемлекеттік органдарға береді. Сонымен ... ... өзі ... ... Оған ... 1995 жылдың 30 тамызында Қазақстан халқы Конституцияны
референдум және еркін сайлау арқылы қабылдады. Конституция-құқықтың ... Олай ... ... ... келе ... ... ... өмір
сүріп жатқан барлық ұлттардың еркін білдіреді, ойын жүзеге асырады десек,
асыра айтқандық емес. Халықтың ... ... ... ... да ... ... ... күші бар жарлықтар, жай нормативті жарлықтар,
қаулылар қабылдайды. Халық Президентті ... ... ... ... ... өз өкілеттігінің шеңберінде нормативті актілер-заңдық күші
бар жарлықтар, жай нормативті жарлықтар, ... ... ... ... ... құқығын қалыптастыратын бастау болып
есептеледі. ... ... ... тек бір ... немесе әлеуметтік
топтың еркін білдіріп, мүддесін ғана қорғамайды. Ол –халық үшін қызмет
істейді. ... заң ... ... ... ... сан ... ... Үкіметінде болады, ол референдум
тағайындау туралы ұсыныстар қайтара енгізілуі мүмкін және ... ... ... ... ... мәселелер)жөнінде алдыңғы шешім
қабылданғаннан кейін ... екі жыл ... соң ғана ... ... ... өткізіліуіндегі шектеулер референдум
тағайындалғаннанкейін және шешімдер қабылданғаннан бір немесе 3 ... ... ... ... ... ... Президентпен
бекітіледі.
Үшіншіден рферендумға жіберілмейтін сұрақтар тізімі.
36
Конституциялық – ... ... ... ... реті ... ... ... Көрініп тұрғандай, бұл ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бір
жағынан бұл халықтың шынайы ниетін шынай түрде білдіруге мүмкіндік ... ... ... және ... ... қарастыратын болсақ
референдум тағайындау кезінде қиындықтар кездеседі. Бұл жағдаймен келісуге
болмайды. Референдумды заң айналып кету ... ... ... проблемаларды
шешуші өкілі ретінде қарауға болмайды. Ол тек ... ... ... ... ... көзі болып табылады. Келешек, демократиялық
қоғамның құрылуы, ол халықтың мемлекеттік маңызды мәселелерді жеке ... ... ... ... ... тағайындаудағы қиындау реті, ол
еліміздің жоғары тұлғасының қарауына жіберілмеуі керек.
• әр ... ... ... ... бар ... мен ... ... көрсеткіштерін мына формулаға ... ... 200 мың; у=х, ... ... ... ... ... х-әр облысты көрсететін, республикалық маңызы
бар қалалар мен Астана азаматтарының төменгі көрсеткіштері.1 [21. ... ... ... ... ... Президентінде;
2) Қазақстан Республиасының Парламентінде болады, ол референдум тағайындау
туралы бастамашылықпен ... ... ... ... Бастамашылық көтеруді ... ... ... ... әуелі-Мәжілісте, ал содан кейін Сената өз көмегімен
қарау арқылы жүзеге асырады және Парламент ... ... ... ... ... Парламентінде болады, ол референдум
тағайындау туралы ... ... ... ... ... ... көтеруді Үкімет өзінің
мәжілісінде мүшелерінің жалпы санының көпшілік даусымен жүзеге асырады
және тиісті ... ... Сан ... ... ... ... ... мен республикалық
маңызы бар қалаларын тең мөлшерде білдіретін
37
республикалық референдумға ... ... бар екі жүз ... кем ... ... болады, олар республикалық референдум тағайындау
туралы бастамшылықпен Республика Президентіне тілек білдіреді.
Бір ғана мәселе (бір ғана ... ... ... ... ... қайтара енгізілуі мүмкін және ... ... ... ... ... ... жөнінде алдыңғы шешім
қабылданғаннан кейін кемінде екі жыл өткеннен соң ғана қайтадан қарайды.
Республика Президенті ... пен ... ... ... ... бойынша референдум тағайындау туралы мынадай:
1) ... ... ... ... ... оның ... ұсынылатын мәселе
(мәселелер) бойынша Конституцияға өзгертулер мен толықтырулар
енгізу, конституциялық заң, заң немесе өзге де шешім қабылдау
қажеттігі туралы;
3) Референдум ... ... ... ... ... бірін қабылдайды.
Егер Республика Президенті Конституцияға ... ... ... ... ... туралы Парламенттің
ұсынысын қабылдамай тастаса, ... ... ... ... ... ... ... төртінің, көпшілік даусымен
Парламент Конституцияға осы өзгерістер мен толықтыруларды енгізу ... ... ... ... ... ... ... сол заңға
қол қояды немесе оны Республикалық референдумға шығарады. 1 [22.]
Референдум тағайындау туралы шешімді Республика ... ... ... ... ... ... ... өткізу мезгілі;
2) оған қойылатын мәселенің тұжырымдамасы белгіленеді;
3) референдумды өткізуге байланысты өзге де мәселелер шешіледі.
Республика ... ... ... келісумен оны
өткізгенге дейін оның бастамашыларының еркін неғұрлым дәл білдіру үшін
референдумға ... ... ... ... нақтылай
түсуге хақылы. Референдум тағайындау туралы Республика Президентінің
Жарлығы, Конституция, ... заң, ... ... ... ... ... мен толықтырулар
бұқаралық ақпарат ... ... ... ... бола ... ... адамның және азаматтың конституциялық ... мен ... ... ... ... ... мен ... құрылысы мен шекараларының;
3) республиканың әкімшілік-аумақтық құрылысы мен шекараларының;
4) сот әділдігі, қорғаныс, ұлттық қауіпсіздік және ... ... ... пен салық саясаты;
6) рақымшылық пен кешірім жасау;
7) Республика Президентінің, Парламент Палаталары мен Үкіметінің қарауына
жататын ... ... ... және сайлау, лауазымынан
босату;
8) ... ... ... туындайтын міндеттемелерін
орындау мәселелері референдум талқысына қойылатын мәселелер бола
алмайды.
Республикалық референдум өткізудің принциптері
Референдум ... ... ... өз ... ... және ... ... азаматтардың референдумға жасырын дауыс беру арқылы ... ... және төте ... ... ... ... ... дайындықты орталық сайлау комиссиясы, аумақтық сайлау
комиссиясы, учаскелік ... ... ... ... ... олар ... ... функцияларын орындайды.
Орталық референдум комиссиясының өкілеттіктері
Орталық референдум комиссиясы:
1) Республикасының бүкіл аумағында референдум туралы заңның орындалуын
бақылауды жүзеге ... оның ... ... ... ... ... ... Республиканың бүкіл аумағында міндетті шешімдер
қабылдайы;
2) Референдумға дайындық пен оны өткізуді ұйымдастырады;
3) Референдумды ұйымдастыру мен ... ... ... ... жасайды және оны Республиканың Үкіметіне табыс етеді;
39
4) Референдум комиссияларына ... ... ... ... ... және ... тұрады; рефрендумды ұйымдастыру мен
өткізуге арналған қаражаты олардың арасында бөледі;
5) Референдум комиссияларын материалдық-техникалық қамтамасыз етудің жай-
күйін бақылайды.
6) ... ... ... ... ... ... мен шағымдарды
қарайды;
7) Дауыс беруге арналған бюллетеньдердің, сайлаушылар тізімінің, қол ... ... ... үшін қажетті өзге де құжаттардың
нысандары мен ... ... беру ... ... ... тәртібін белгілейді;
8) Референдум комиссияларының, мемлкеттік органдарыдың және олардың
лауазымды тұлғаларының референдумға ... пен оны ... ... жөніндегі есептерін, сондай-ақ қоғамдық
бірлестіктер органдарының сайлау ... ... ... ... ... ... ... Референдумға референдумға дайындықтың барысы туралы азаматтарға
хабарлап отырады;
10) Республика ... ... ... ... ... бұл ... ... ақпарат
құралдарына хабар берілуін қамтамасыз етеді;
11) Референдумның бастамашыл тобын және оның референдумға ... ... ... ... ... және бұл ... ... құралдарында ресми хабар орналастырады;
12) Референдумның бастамашыл тобын тіркеу туралы ... ... ... ... ... тіркеу туралы куәлік беруді ... ... бір ... қол қою ... ... Осы ... ... көзделген жағдайларда бастамашыл топ
мүшелерінің қызметін; бастамашыл топтың қызметін тоқтату туралы және
оны тіркеу ... ... ... алу ... ... қабылдайды;
15) Осы Конституциялық заңда көзделген жағдайларда жекелеген учаскелерде
(әкімшілік-аумақтық бірліктерде) референдум өткізуді жарамсыз деп
таниды.
Орталық ... ... ... оның ... ... кемінде үштен екісі қатысқан жағдайда құқылы.
Орталық ... ... өз ... оның мүшелері жалпы
санының көпшілік дауысымен қабылдайды.
Референдумға дайындық пен оны өткізуді мыналар жүзеге асырады;
1) Орталық ... ... ... орындаушы Қазақстан
Республикасының Орталық сайлау комиссиясы;
2) Аумақтық референдум комиссияларының функциясын орындаушы Қазақстан
Республикасының ... ... ... Учаскелік референдум комиссияларының фукциясын орындаушы учаскелік
сайлау комиссиялары.
Аумақтық және учаскелік ... ... құру мен ... ... тиісті әкімдер «Қазақстан Республикасындағы сайлау
туралы» Конституциялық заңымен белгіленген тәртіппен жүзеге асырады.
Аумақтық референдум комиссиялары:
1) ... ... ... ... ... беруге арналған учаскелерді
құрады;
2) тиісті әкімшілік-аумақтық бөліністердің аумағында референдум туралы
заңның орындалуына ... ... ... учаскелік комиссиялардың қызметін ұйымдастырады, референдум өткізуге
арналып бөлінген ... ... ... бөледі;
4) учаскелік референдум комиссияларын материалдық-техникалық қамтамасыз
етудің жай-күйін бақылайды;
5) Референдум ... ... ... ... ... мен ... Учаскелік референдум комиссияларының, жергілікті мемлекеттік органдар
мен олардың лауазымды тұлғаларының референдумға дайындық пен оны
өткізуге ... ... ... ... ... қоғамдық
бірлестіктер органдарының референдумға дайындық пен оны өткізуге
байланысты мәселелер бойынша хабарламасын ... ... ... ... комиссияларынан дауыс берудің нәтижелері туралы
хаттамаларды алады, тиісті ... ... ... нәтижелерін шығарады;
8) Референдумның бастамашыл тобының қол қою ... ... ... ... талаптарға сәйкестігіне тексеру
41
жүргізеді.
Аумақтық референдум комиссияларының мәжілістері олардың мүшелері
жалпы санының кемінде үштен ... ... ... ... ... комиссиялары өзінің шешімдерін олардың
мүшелері жалпы санының көпшілік ... ... ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан
Республикасының Конституциялық заңымен белгіленген
2) ережелерге ... ... ... ... ... ... тізімін жасайды, осыған байланысты мәселелерді шешеді;
3) азаматтарды республикалық ... ... ... ... ... ... тізімдегі қателіктер мен
жаңсақтықтар туралы арыздарды қарайды, оларға ... ... ... ... ... ... ... беретін күн, уақыт, орын және оның тәртібі туралы
хабардар ... ... ... және дауыс беруге арналған кабиналар ... ... ... ... референдум өткізілетін күні учаскеде дауыс беруді ұйымдастырады;
7) учаскеде дауыстың саналуын жүргізеді және дауыс ... ... ... ... ... ... пен оны ... мәселелері
жөніндегі арыздар мен шағымдарды қарайды және солар бойынша шешімдер
қабылдайды;
9) бюллетеньдерді жарамсыз деп тану туралы шешім қабылдайды.
Учаскелік референдум ... ... ... ... санының кемінде үштен екісі қатысқан жағдайда құқылы.
Учаскелік референдум комиссиялары өздерінің шешімдерін, ... ... ... ... ... үшін комиссия мүшелері жалпы
санының үштен ... ... ... ... болатыннан басқа реттерде,
олардың мүшелері жалпы ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Референдум комиссияларының өз өкілеттіктері шегінде қабылдаға
шешімдері тиісті аумақтағы барлық мемлекеттік органдардың, жергілікті
42
өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... орындауы үшін міндетті.
1. Референдум комиссиясының төрағасы, төрағаның орынбасары, хатшысы
немесе ... ... ... ... референдум өткізуге
арналып бөлінген қаражат есебінен орташа жалақысын сақтай отырып,
референдумға дайындық пен оны ... ... ... ... ... ... ... алады.
2. Мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, ұйымдар,
сондай-ақ олардың лауазымды тұлғалары ... ... ... ... асыруында оларға жәрдемдесіп отыруға, жұмысы
үшін қажетті мәлісеттер мен материалдарды ... ... өзге де ... ... сәйкес Президент 1995 жылы 2 ... ... ... ... заң ... ... Аталған актіде референдум түсінігі және оның пәні, анықталған
қатысушылары, тағайындау тәртібі, өткізуге ... және ... ... ондағы қабылданаған шешімнің заңдық күші, заңмен
қамтамасыз етілуі. Президенттің ... акті ... ... ... Орталық комиссиясы, жергілікті ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Референдумға дайындық кезінде жариялықты және
агитациялық компаниялармен қамтамасыз ету ... ... ... және ... ... ... сайлауы шынайы
ойластырылғанын ... ... ... ... ... ... әрбір сқрақтары референдумға дауыс беруге дейін
3-4 ай бұрын ... ... ... ... ... ... және республикалық референдум өткізлу инициативасының пайда
болуы толық жетілдіру және түзелуді қажет етеді.1
Референдумға дайындық ... және ... ... ... ... ... ... басты рөл
ойнайды. Бұрынғы формуланың реті шынайы болған, енді мына ... ... ... қатар атқарушылық органдар қызметін атқарады.
Қазір сайлау жөнінде және ... ... ... ... тек
Парламент Мәжілісінде ғана болады. Жергілікті өкілді органдар аумақтық
және учаскелік комиссиясының қалыптастыруынан аластатылған. Бұл
43
әкімдердің прерогативасы. Бұл ... ... ... логикасына
қарсы келеді, системаларды құру, қолданыстағы үлесу қағидасына, ... ... ... ... ... еркін білдіретін
малихаттар жатады.
Референдум – азаматтардың тікелей көңілін білдіруі және белгіленген
аумақтық ... ... ... ... ... Яғни бұл ... екі ... айтарлықтай алшақтық жоқ, олар өзара тығыз
байланысты. Осы мәселені екі жолмен шешуге болады. Бірінші ... ... ... және ... ... ... тағайындалады. Бастапқы кезде жергілікті атқарушы өкіметтері
қосылады. Екінші жол-комиссияның құрамында ... және ... ... ... ... ... ... ету.Референдум комиссияларының өз
өкілеттіктері шегінде қабылдаған шешімдері тиісті ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ олардың лауазымды тұлғаларының орындауы ... ... ... төрағаның орынбасары,
хатшысы немесе мүшелері комиссиясының шешімі бойынша, референдум өткізуге
арналып ... ... ... ... ... ... ... дайындық пен оны өткізу кезеңінде өндірістік немесе
қызметтік міндеттерін орындаудан босатыла ... 1 [14. 54-55 ... ... ... ... ... органдары, ұйымдар,
сондай-ақ олардың лауазымды тұлғалары референдум комиссияларының өз
өкілеттіктерін жүзеге асыруында оларға ... ... ... ... ... мен ... ... етуге, өзге де көмек көрсетуге
міндетті.
44
2.2. Дауыс беру және оны ... ... ... ... ... ... дауыс беру мерзімі, орны, ... мен ... ... Республикасындағы сайлау туралы» Қазақстан Республикасының
Конституциялық заңында белгіленген ... ... ... беру ... мен орны туралы учаскелік референдум комиссиясы
азаматтарға дауыс ... ... ... он күн ... ... ... ... көрнекті жерде референдумға ... ... ... заң, заң ... ... ... мен толықтырулардың мәтіні ілінуге тиіс.
Республикалық референдум өткізу кезінде дауыс беруге арналған ... ... ... ... қойылған әрбір мәселенің
тұжырымдасы және дауыс ... ... ... ... ... бірден бірнеше мәселе қойылған болса, олардың ... ... ... ... ... бюллетеньтер түсі жағынан ажыратуға
тиіс. Дауыс беруге арналған бюллтеньдер қазақ тілінде және орыс ... ... ... ... ... жинақы тұратын
халықтың ... ... ... Дауыс беруге арналған
бюллетеньдерді жасау тәртібін Орталық ... ... ... ... ... ... беру өткізілерден кемінде жеті күн
бұрын дауыс беруге арналған бюллетеньдермен ... ... ... күні ... ... сағат 8-де
учаскелік комиссияның төрағасы референдумды ашық деп ... ... ... ... және ... беру ... ... беруге арналған ... ... ... ... ... ... комиссия төрағасы азаматтарды
дауыс беруге шақырады.
Учаскелік сайлау комиссия төрағасы:
1) комиссия мүшелерінің қатысуымен сайлау урналардағы ... ... ... ... ... ... тексереді, дауыс беруге
арналған урналарды пломбылайды және мөртаңбалайды.
2) Комиссия ... ... ... ... ... ... ... беруші тек өзі дауыс береді.
Басқа бір тұлғаның атынан дауыс беруге жол берілмейді.
45
Дауыс ... ... ... ... жеке басының куәлігін көрсеткен
жағдайда дауыс беру бюллетньдері таратылады. Бюллетенді алғандар ... ... [23. 102 б.] ... ... отырған комиссия мүшелері,
ол жерге өздерінің ... ... және ... беруге қарсы болған фамилияның
тұсына да қол қояды. Денсаулығына ... ... ... ... ... ... ... олардың сұрауымен азаматтардың
тұрған жерінен барып дауыс жинауға құқығы бар. Дауыс беру ... ... ... ... беруді бақылаушылар жазбаша куаландыруға құқылы.
Дауыс беру учаскесін ашу ... ... ... ... ... беру ... ... қояды. Дауыс беру
учаскесінде жұрттың назарына «Дауыс беру учаскесіндегі жүру ережесі» анық
көрініп тұрады. Дауыс беруге ... ... ... ... кіре беріс
жерде азаматтарға көрінетін жерде ... ... Жүру ... ... дауыс беру өткізілетін күні сайлау комиссияларының мүшелері,
сенімді ... ... ... бұқаралық ақпарат өкілдері
қатыса алады.
- ... ... ... ... көрсетпейді;
- дауыс беруші жеке басы куәлігін немесе ... ... ... ... беру ... ала ... ... бір тұлғаның атынан бюллетень алуға
рұқсат жоқ;
- ... ... ... өзі ... ... ... ... кейін дауыс беруші ғимараттан кету керек;
- ОВД қызметкерлері тек комиссия төрағасының шақыруымен ғана қатыса ... тағы айта ... ... ... беруші комиссия төрағасына немесе сайлау
хатышысына ... ... ... беру ... ... ... ... төрағасы жауап береді.
Сайлау комиссиясының төрағасы мен хатшысы учаскедегі дауыс ... ... ... қол ... құқылы. Дауыс берушінің сұрауымен
бүлінген бюллетенді жаңа бюллетенге ауыстырады. ... ... ... сызып-сызып тастайды және бюллетеньдерді санаған кезде ... ... ... ... ... ... ... арналған урналарды ғимараттан тыс жерлерге ... ... ... ... ның ... ... кезіндегі жарамсыз
бюллетеньдер;
Референдумның қорытындыларын шығару кезінде:
1) белгеленген үлгідегі;
2) учаскелік ... ... ... қол ... ... ... ... қайтарылған жауаптар нұсқаларының
бірден-біреуі сызылып тасталмаған;
4) ... ... ... ... еркін білдіруін анықтау
мүмкін болмаған бюллтеньдер жарамсыз бюллетендер деп танылады.
Референдумға қойылған ... ... ... нұсқалары
сызылып тасталған бюллетендер жарамды деп танылады, бірақ дауысты санау
кезінде ... ... ... ... ... бюллетендердің жарамсыз
деп танылуына байланысты ... ... ... мәселені
дауыс беру жолымен уачскелік референдум комиссиясы ... Бұл ... ... ... ... ... кемінде үштен екісінің дауысымен
қабылданады.
Дауысты ... және ... ... ... ... ... ... санау кезінде:
1) учаскедегі республикалық референдумға қатысу құқығы бар азаматтардың
жалпы санын;
2) бюллетень алған азаматтардың санын;
3) дауыс беруге қатысқан ... ... ... ... ... оң ... ... берілген дауыс санын және әрбір
мәселенің теріс шешімін жақтап берілген дауыс санын;
5) жарамсыз деп танылған бюллетеньдер ... ... деп ... ... дауысты санаған кезде есепке алынбайтын
бюллетеньдер санын белгілейді.
3) Учаскеде дауыс санауға және ... ... ... ... анықтауға байланысты өзге мәселелер осы Конституциялық
заңға ... ... ... ... Республикасындағы сайлау
туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңымен белгіленген
ережелерге сәйкес ... ... ... шығару.
Орталық референдум комиссиясы дауыс ... ... ... ... ... ... Республикасының референдумға қатысу құқығы бар
1) азамататарының жалпы санын;
2) Дауыс беруге ... ... ... қойылған мәселенің оң шешімін жақтап дауыс берген,
референдумға қойылған мәселенің ... ... ... ... ... ... көбі ... берсе, ол жөнінде шешім қабылданды деп
саналады.
Республикалық референдумға шығарылған Конституцияға өзгерістер мен
толықтырулар, егер олар үшін ... ... ... ... және астананың кемінде үштен екісінде дауыс ... ... ... ... ... ... ... қабылданды деп
есептеледі. Дауыс берудің қорытындылары ... ... ... ... ... ... оған Орталық референдум
комиссиясының ... ... ... ... мен ... қояды және қаулымен бекітеді.Егер референдум барысында немесе
дауыстарды санау не ... беру ... ... ... ... ... немесе «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы»
Қазақстан Республикасының Конституциялық заңын бұзу орын ... ... ... ... референдум нәтжелерін шығару кезінде оның
жекелеген уачскелерде (әкімшілік-аумақтық бөліністерде) ... деп тани ... ... жартысынан көбі дауыс беруге
қатысса, референдум өткізілген ... ... «ИӘ» ... деген
50 пайыздан астамы дауыс берсе шешім қабылданды деп ... ... ... ... ... ... ... дауыс беру өткізілген күннен ... жеті күн ... ... ... ... жарияланады. Республикалық
референдумның қорытындыларын шығару;
Орталық референдум комиссиясы дауыс берудің нәтижелері туралы
табыс етілген хаттамалардың негізінде:
1) Қазақстан ... ... ... ... ... жалпы санын;
2) Дауыс беруге қатысқан азаматтардың санын;
3) Референдумға қойылған мәселенің оң шешімін ... ... ... ... ... ... ... жақтап дауыс Берген
азаматтардың санын және дауыс беруге қойылған жекелеген әрбір мәселе
бойынша жарамсыз деп ... ... ... ... ... ... ... бар азаматтардың жартысынан көбі дауыс
беруге қатысқан болса, референдум өткізілген деп саналады.
Егер дауыс берудің нәтижесінде референдумға қойылған мәселе ... ... ... ... ... беруге қатысқан азаматтардың жартысынан көбі
дауыс берсе, ол жөнінде шешім қабылданды деп ... ... ... ... ... мен ... ... үшін облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың
кемінде үштен ... ... ... ... ... жартысынан
астамы жақтап дауыс берсе, қабылданды деп есептеледі.
Дауыс берудің қорытындылары Орталық референдум ... ... ... рәсімделеді, оған Орталық референдум комиссиясының
Төрағасы, Төрағаның орынбасары, хатшысы мен мүшелері қолдарын қояды ... ... Егер ... ... ... ... санау не
дауыс беру нәтижелерін анықтау ... осы ... ... немесе
«Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Қазақстан ... ... бұзу орын ... ... ... референдум комиссиясы
референдум нәтижелерін шығару кезінде оның жекелеген ... ... ... ... деп тани ... ... ... өткізудің дұрыстығы туралы мәселені
Республиканың Конституциялық ... ... ... ... ... төрағаларының,
Парламент депутаттарының жалпы санының кемінде бестен бір ... ... ... Конституциялық Кеңес даулы ... ... ... ... ... мәселені шешеді. Мұндай
ретте Республиалық референдум нәтижелерін шығару өтініштің қаралу кезеңіне
кідірлетіледі.
Орталық референдум ... ... ... ... ... дау ... ... референдумға дайындық пен оны
өткізуге байланысты материалдарды ... ... ... ... ... ... жағдайда референдумды
49
Республика Конституциясына сәйкес емес деп тануға хақылы. Мұндай жағдайда
Орталық референдум комиссиясы референдум Конституцияға ... емес ... ... ... ... бір ... ... дауыс беруді өткізу туралы шешім қабылдайды. Конституцияға сәйкес
емес деп танылған Республикалық ... ... ... ... ... ... дауыс беру учаскелерінде (әкімшілік-аумақтық
бөліністерде) жарамсыз деп танылады, өткізілген референдумды Конституицяға
сәйкес деп тану ... ... ... ... ... ... ... қабылдаған шешімдердің күшіне енуі.
Референдумда қабылданған Конституция, Конституциялық заңдар, заңдар,
олардағы өзгертулер мен толықтырулар, референдумға қойылған өзге ... егер ... ... ... ... ... ... мен толықтыруларда, референдумда қабылданған өзге де шешімде
басқа мерзім белгіленбесе, ... ... ... ... хабар
жарияланған күннен бастап күшіне ... ... ... ... ... бүкіл аумағында міндетті күші бар және Республика
Президентінің немесе мемлекеттік өкімет органдарының актілерімен қандай да
бір қуаттауды ... ... ... шешім мен Республика Конституциясының,
конституциялық заңдарының, заңдарының және өзге де ... ... ... ... ... ... ... мен өзге де нормативтік ... ... ... ... сәйкес келтіру арқылы жойылады.
Республика азаматының референдумға қатысу жөніндегі құқығын еркін
жүзеге асыруына, оған қойылған мәселе (мәселелер) ... үгіт ... ... ... кедергі келтіру, сайлау құжаттарын қолдан жасау,
дауыстарды қасақана дұрыс санамау, ... беру ... бұзу ... ... туралы заңды өзге де бұзу заңда белгеленген
тәртіппен жауаптылыққа әкеліп соғады.
Мемлекеттік ... мен ... ... референдум
ұйымдастыру және өткізу мәселелері жөніндегі іс-әрекетіне сотқа ... ... ... ... ... тұрақты жаңа кезеңге кірді. ... ... ... ... құрды, әлемсүйгіш азаматтық қоғам
ретінде сезіне отырып, халықтың бостандығы мен құқығын ... ... ... ... ... Конституциясында жоғары құқықтың бірі
жалпыадамдық құндылық болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... мемлекет,
азаматтық қоғам және басқа Қазақстанның мемлекеттік құқықтық ғылымында
қарасытырлмағандары да бар. ... ... ... ... пайда
болды, яғни құқықтық мемлекеттің заңдық тұрғыда дамуына да ... ... ... ... ... ... ала ... болып
табылатын ұлттық бірыңғайлық пен мемлекеттік бірлікті қалыптастыру, өзін
Қазақстан халқы ... ... білу ... ... ... ... анық.
Айта кететін жайт ... ... ... ... ... ... конституциялық заң күші бар жарлығына
өзгертулермен ... ... және аты ... ... ... заң ... ауыстырылды. Тура Қазақстан Республикасы
Президентінің «Қазақстан Республикасының сайлау туралы» ... ... бар ... ол да ... ... ... ... заңы болып өзгертілді.
Референдум тікелей демократияның қолданыстағы формасы болып табылады.
Ол халықтың мемлекет өмірінде маңызды мәселелерді ... ... ... еркімен рәсімделді.
Сондықтан, кемшіліктерге қарамастан, бұл демократияның тікелей
институты біздің қоғамымызда дами береді. Бірақ ... ... ... ... бар. 1995 ... 30 ... ... қабылданған Конституция практикасында
көрсетілгендей, бәрі бірдей ... ... ... ... ... қоса нақты ұсыныс жасауда пікірлер айту біздің болмысымызға жат
қимыл ... ... ... ... ... ... ... тыңдау өте қажет болды. Бұл үшін 1989 жылдың КАЗ ССР-дың «Мемлекет
өміріндегі маңызды мәселелерді халықтық талқылау туралы»
51
заңдық ... ... ... ... Жаңа ... халықтық талқылауға
арналған ... ... ... ... ... жобасы,
конституциялық заңдар), талқылау мерзімі, тәртіп, ... ... және ... мен ... ... ... қатар өзіндік референдумның өткізілуіне жергілікті
рферендумның ... ... ... ... ... ... ... жергілікті референдум өткізілмеген. Бұл референдумның институты
біздің елде онша дамымаған және оған ... ... акті жоқ. ... ... ... ... немесе ережесі болуы мүмкін. Әрине
өзіне сәйкес нормативтік актісінің болғаны дұрыс ... еді. Яғни ... ... ... принцептерін, тапсырмаларын, жергілікті
референдумға шығарылатын сұрақтардың ... және ... ... ... өткізілу процедурасын толық
қамтитын мәселелері қарастырылуы керек.
Жергілікті ... ... ... референдум
процедурасы ұқсас болып келеді, тек азғана масштабта. Бірақ комплекстік
көзқарастың даму ... ... ... құқықтық процессін дамуын
жеделдетеді. Бүгінде құқықтық мемлекеттің құрылуында барлық алғы шарт бар.
52
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1 ... А.К. ... ... гражданин, народ – ... ... 1997 – 198 ... ... ... Республики Казахстан Н.Назарбаева ... ... І ). ... ... В ... ... Астана, 28 февраля
2007 года.
3 http. w.w.w. ... . ... в ... ... Н.А. ... ... безопасность и улучшение
благосостояния всех казахстанцев. Послание Президента ... ... ... ... 11 ... ... Қазақ ұлттық энцоклопедия. А-, 1998-820 с.
6 Мишин А.А. Конституционное (государственное) право зарубежных стран.
- М: ... ... ... ... Д.Б., Корчиго Е.В. Конституционное право. - М., 1999 – 227
с.
8 Мурашин А.Г. Непосредственное народовластие в ... ... ... - ... ... ... 1989. - 289 ... Сафаров Р.А. Институт референдума в условиях общенародного государства.
// Советское ... и ... 1963. – 20 ... ... ... ... депутатов СССР и
Верховного Совета СССР, 1991. - №1. – 16 ... ... ... ... ... ... // 1993. - №23-24.
- 513 с.
12 Ведомости Верховного Совета Республики Казахстан. // 1995 №1-2, ... ... ... Совета Республики Казахстан, 1995 №22, с. 131//
14 «Қазақстан Республикасындағы құқықтық реформаның Мемлекеттік
Бағдарламасы туралы» Қазақстан ... ... ... Сообщение Центральной комиссии референдума Республики Казахстан об
итогах голосования республиканском референдуме 29 апреля 1995 года
// Советы Казахстана, 1995,4 мая//
16 ... С. ... и ... Республики Казахстан, Алматы:
«Жеті Жарғы», 1996. 264 ... ... З. ... о выборах в РК (памятка). - Алматы, 1998. -
91 ... ... ... ... ... о референдуме 6 апреля
1999 // Каз.Правда, 8 мая. 1999 ... ... ... ... ... ... 1995 год, ... с.140
20 Ведомости Верхного Совета Республики Совета, 1995 год, П-2, 21
21 Вопросы регу лиования порядка ... и ... ... о
проведении республиканского референдума. // Саясат. - 1998г.- №4. – ... ... ... ... Казахстан. О внесении измений и
дополнений в Указ Президента РК, имеющий силу ... ... ... ... от 6 апреля 1999 года.
//Каз. Правда, 8 мая, 1999г.
23 ... ... ... РК. ... 22, ... Пхон ... . Правовое регулирование вопросов организации и
провдения республиканского референдума. - // ... - №8. – ... ... А.И. Конституционное право России: Право и Закон, 1997 137
с.
54
1.1 Конституция Республики Казахстан от 30 ... 1995, ... ... ... ... ... от 28 ... 1993, Алматы, Казахстан,
1993.
1.3 Закон Республики Казахстан о внесении ... и ... ... Республики Казахстан от 7 ноября 1998 // КазПравда, 1998, 8
октября//
1.4 Декларация «О государственном ... ... ... Республики» от 25 ноября 1990. Этапы государственности,
Алматы, Жеті Жаргы, ... ... ... «О ... ... ... от 16 ... 1991 года //Вечерняя Алма-Ата, 1991, 19 октября//
1.6 Указ Президента ... ... ... силу ... «О ... ... от 25 марта 1995 //Вести
Казахстана, 1995, 4 ноября //
1.7 Конституционный Закон «О ... ... от 2 ... ... ... ... 1995, 4 ноября//
1.8 Конституционный Закон Республики Казахстан о ... ... ... в Указ Президента, имеющего силу Конституционного закона «О
республиканском референдууме» от 6 ... 1999, ... 1999, 8 ... ... ... «О ... в Республики Казахстан» от ... 1995 // ... ... 1995, 30 ... Конституционный Закон Республики Казахстан о внесении ... ... в Указ ... ... Казахста, имеющий силу
Конституционного закона «О ... в РК» от 6 ... 1999 ... 1999,8 ... Конституционный Закон «О Парламента РК и статусе его депутатов» от 16
октября 1995 //КазПравда, 1995, 18 октября//
1.12 ... ... ... от 31 мая 1996 «Об ... Законы и постановления, принятые на 1 сессии Парламента РК
1-го ... ... ... РКД ... Закон о всенародном голосовании (республиканский ... ... ... ... депутатов СССР, 1990, 29 декабря//
1.14 Постановление Центральной Избирательной комиссии от 8 деакбря 1997 об
избрании и ... ... ... ... РК на выборах,
состоявшихся 8 октября 1997 ... 1997, 9 ... ... ... от 27 июля 1991 «Об ... ... в КазССР»
//КазПравда, 1991, 15 августа//
1.16 Указ ... ... ... имеющий силу закона от 17 марта
1995 «О порядке организации и проведения собраний, митингов, шествий ... в РК», // ... ... ,1995, 20 ... ... ... от 3 мая 1947. Конституции 16 стран мира, Алматы,
//Жеті жарғы, 1995//
1.18 Закон РК. О Внесении измении и ... в ... «О ... от 4 мая 2008 ... ... Д.М. Конституционно- правовые проблемы ... ... ... ... ... 1998.
2.20 Баймаханова Д.М. Референдум: к вопросу о понятии //Вестник КазГУ,
серия юридическая, Алматы, 1997, ... ... Ж., ... К. ... 16 стран мира, Алматы, «Жеті
Жарғы», 1995
2.22 Балиева З. Избирателю о выборах в РК ... ... ... Ведомости Верховного Совета Республики Казахстан, 1995, №22
2.24 //Ведомости Верховного Совета Республи Казахстан, 1995, ... ... ... ... ... ... ... //Ведомости съезда народных депутатов и Верховного Совета СССР, 1991,
№1//
2.27 //Вестник Центральной избирательной ... РК, 1995, ... ... О. Да и нет не ... ... у вас нет закона на
референдумах ... ... 1989, 15 ... ... ... и ... РК, ... Жеті Жарғы, 1996
2.30 Ибраймов С.Б. Правовое государство //Закон и время, ... ... ... М. ... ... ... Ким В.А. ... закон работает //КазПравда, 1989, 20 июня//
2.33 Ким В.А., Ким Г.В. ... ... РК, ... ... ... ... государственности (Конституционные акты), Алматы,
«Жеті Жарғы», 1995
2.35 ... ... ... ... ... и закон, 1997.
2.36 Козлова Е.И., Кутафин О.Е. Конституционное право России, Москва,
«Юрист, 1996»
2.37 Коток В.Ф. ... ... ... демократии в Советском
государстве, Автореф.дисс. д.ю.н., Москва, 1965
2.38 Коток В.Ф.Референдум в Системе социалистической демократии, Москва
наука, 1964
2.39 Коток В.Ф. ... и ... ...... ... «Москва, Юридическая литература, 1964»
2.40 Коток В.Ф. Наказы избирателей в социалистическом государстве, «Москва
Наука, 1967»
2.41 Котов А.К. Суверенный Казахстан: гражданин, ... ... ... ... 1997
2.42 Маманов, Табаков С.А. Лукуяненко М.В. Конституционное ... ... ... Алматы, Сауле, 1995
72
2.43 Марченко А.Референдум –это мы // КомсПравда, 1989, 28 августа
2.44 Мишин А.А. Конституционное (госдарутвенное) право ... ... ... Альвы, 1996
2.45 Мурашин А.Г. ... ... в ... ... ... Киев, вышая школа, 1989
2.46 Морозова Л.А. Конференция по ... ... и ... //Госдарство//
Сәлеметсіздер ме! Құрметті мемлкеттік аттестациялау комиссиясының
төрағасы! Құрметті комиссия мүшелері!
Сіздердің назарларыңызға «Республикалық референдум – ... ... ... ... ... ... құқықтық нысаны ... ... ... ұсынғалы отырмын. Бұл тақырыпты таңдау
кездейсоқтық емес. Себебі ... ... ... мені ... өмір ... ...... өміріндегі саяси проблемаларын шешуге тікелей
араласуы, билікке араласуы, олардың көкейінде жүрген ... ... рөлі ... ... ... ... ... және
қудалаудан қорықпай, көзқарастары мен пікірлерін ашық талқыға салатын жеке
азаматтардың белсенділігіне, бейресми ... емес ... ... органдар қатарындағы мекемелердің әлеуметтік белсенділігіне
күнделікті ... куә ... ... ... ... мысал келтіретін болсам
көрші Қырғыстан мемлекетін алып қарауға болады. Халықтың Президентке деген
өкпе-назын еркін, ашық ... ... және ... отставкаға кетуін
талап етуі – халық билігінің көрінісі емес пе? ... мұны да ... ... ... ... деп білеміз. Сонымен дипломдық жұмысымды
талдап ашуға рұқсат етіңіздер!
Референдум (лат. ... ... ... ... бар ... халықтық дауысқа салу. Мұндай демократиялық мемлекет
алғаш рет Швейцарияда қолданылды. Арнайы даярлық қажет ... ... ... ... ... ... заң не халықтар жобасы,
басқару сипатындағы мәселер ұсынылады. Референдумның ... екі түрі ... ... ... ... ешбір қосымша бекітусіз
бірден мемлекет аумағында міндетті күші болады және жаңа ... ... ... және жаңа ... ғана жойылады. 1 [5.187 б.]
Консультативті референдум белгілі бір мәселе ... ... білу үшін ... ... ... ның ... өкімет үшін
міндетті болмайды. Халықтар құқықтық мәселе бойынша ... ... ... ... ХХ ғасырдың соңғы жиырма жылы ішінде өріс алды.
Мысалы; Еуропа Кеңесіне мүше болу ... ... ... ... ... Швеция, Ирландия елдерінде референдум өткізіледі. Қазақстанда
референдум өткізу туралы шешімді Қазақстан ... ... Оған 18 ... толған Қазақстан азаматы қатыса алады. Сот
төрелігі, қорғаныс, ұлттық ... ... ... ... ... ... басқару нысаны, адам бостандығы мен құқығы; әкімшілік-
аумақтық құрылыс пен шекра ... ... ... бола ... ... ... алғашқы референдум өткізіліп, халық
бірауыздан Ата Заңды ... ... ... ... заңдарының мемлекеттік өмірінің өзге де ... ... ... ... жобалары бойынша бүкілхалықтық дауыс
беру. Қазақстан Республикасының ... ... ... ал ... ... қол ... ... акт есебінде бас-аяғы 1-
2 жылдың ішінде болғанымен (1990-1991 жылдар), шын ... өте ... ... толы ... ... еді, Ал ... халқы үшін бұл
даталардың қасиетті де ... ... ... да ... егемендігі мен тәуелсіздігінің тарихын тұтастай тарататып
айтар болсақ ... ... ... ... ... Одағының
ыдырауымен және тәуелсіз мемлекеттер достастығының құрылуымен байланысты
екендігіне ешкім шүбә ... ... Осы ... ... ... ... ... шығу процесі белең алды және бұл процесті ... емес ... өмір ... ... [1. 9 б.] 1991 жылы ... ... арнайы жарлығымен СОКП-ның Орталық ... ... ... 1991 ... ... ... ... Одағы құлады. Оның
құрамындағы Одақтас Республикалар тәуелсіз мемлекет ... ... ... ... ... Оның ... жаңа мемлекет яғни, Қазақстан
Републикасы бой көтерді. Қазақстан Республикасының заңдық күші бар ... ... ... ... ... жобасы мақұлданған,
республикалық референдумда қабылданған, Қазақстан Республикасының ...... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының мемлекеттік құқықтық практикасында референдум ... ... ... қолданыла бастады. 2 [2. 37 б.]
Референдумға дайындық пен оны ... ... ... асырады;
4) Орталық референдум комиссиясының фнукциясын ... ... ... ... комиссиясы;
5) Аумақтық референдум комиссияларының функциясын орындаушы Қазақстан
Республикасының аумақтық сайлау ... ... ... ... ... ... ... комиссиялары.
Назар аударып тыңдағандарыңызға рахмет!

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы демографиялық жағдайды жөндеу мен негативті үрдістерді жоюының мүмкіндік жолдары26 бет
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Демократия және оның түрлері20 бет
Конституциялық құқық пәнінен дәрістер78 бет
Республикалық референдум10 бет
Сайлау жүйесінің ұғымы5 бет
Қазақстан Республикасы сайлау құқығы және сайлау жүйесі17 бет
VIII Тақырып. Үкіметтің ұйымдастырылуы мен қызметінің конституциялық негіздері22 бет
«Аутентификация. Мүлде тікелей құпиялық (PFS – Perfect Forward Secrecy) және Куәландыру орталығы. SSL, TLS қолдану»16 бет
«Мемлекет нысаны түсінігі, түрлері және ерекшелігі»68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь