Томмазо Кампанелла және оның идеялары

Кіріспе

І тарау. Италиядағы утопиялық ойдың дамуы және Томмазо Кампанелла

1.1 ХҮІ.ХҮІІ ғғ Италиядағы утопиялық ойдың дамуы
1.2 Томмазо Кампанелланың тарихи тұлғасы

ІІ тарау. Томмазо Кампанелла шығармаларындағы негізгі идеялар мен философиясы

2.1 Томмазо Кампанелла: негізгі шығармалары мен ұстанған бағыты
2.2 Күн қаласы идеясы және оның мән.мағынасы

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер мен сілтемелер тізімі:
Тақырыптың өзектілігі: Адамзат тарихындағы ең бір елеулі кезеңдердің бірі ΧYІ ғасырдың орта шенінде Батыс Европада өзінің қызығушылыларын тапқан гуманистік және утопиялық идеялардың дамуы болды. Бұл кезеңде әсіресе италиядағы гуманисттік және утопиялық ой-ең жоғарғы даму деңгейіне жетті. Ғылыми, әдеби көркемөнер, философиялық, педагогикалық көзқарастарда білінген Қайта өркендеу мәдениетінің идеялық мазмұны әдетте біз қарастырып отырған кезеңмен белгіленеді. XVI ғасырда пайда болған ғылыми және адамгершілік, утопиялық ойлардың негізінде жазылған сол кезеңнің шығармалары-қазіргі таңда және өткен уақыттарда әлем жұртшылығын өзіне қызықтыра біліп, әрқашан өзекті мәселелер қатарында болған. Бірақ XV ғасырдың өзінде-ақ Қайта өрлеу дәуірінің қайраткерлері білімділікті, соның ішінде шынайы білімділікті шығармаларында білдіріп, насихаттады.
Батыс Европа қалаларында туындап келе жатқан капиталистік қатынастар жаңа идеологияның пайда болып, өрістеп дамуына қолайлы жағдайлар жасады. Осы кезеңде әр түрлі әлеуметтік топ өкілдерінің арасынан шыққан білімді адамдардың ішінде итальяндық гуманистердің үлгісі бойынша антика заманы авторларының шығармаларын оқып-үйренуге қызығушылық білдірген үлкен топ қалыптасты.
Осылайша өз заманының ең озық білімді адамдары діни схоластикаға қарсы күресіп, дүниенің мәні туралы жаңаша көзқарастарын білдіре бастады. Солардың қатарында «Германияның қос шырағы» атанған Эразм Роттердамский мен Иоганн Рейхлин үлкен беделге ие болды. Бүгінде есімдері бүкіл адамзатқа танымал осы тұлғалардың қатарында италия ойшылы Томмазо Кампанелло да болды.
Томмазо Кампанелло Италияның сол заманғы қалыптасқан ойшылдарының ішінде көрнекті идеологтарының бірі болды. Ол өз дәуірінің және де өзіне дейінгі ғалымдардың пікірлеріне үлкен қолдау көрсетіп, өзі де көп ұзамай үлкен беделге ие болды. Томмазо Кампанелло жазған әр түрлі шығармаларында Рим папасы мен оның ізбасарларының озбырлық саясатын, испан билігіне қарсы әрекет етіп, аяусыз сынады деген жаламен бірнеше жыл абақтыда отырып, өзінің теңдесіз шығармаларын дүниеге әкелді. Рас, Томмазо Кампанелло өз шығармаларында папаның төңерегіндегілер мен бүкіл католиктік иерархияның арамтамақ өкілдерін аяусыз әшкерелеген тұстары да бар.
Томмазо Кампанеллоның ғылыми дүниетанымы, адамға, оның ішкі дүниесіне, адамның әлеуметтік статусына қарамай ар-ожданын құрметтеу идеясы оынң әдеби шығармашылығында орын алды. Оның еркін ойлау идеясын аңсайтын шығармалары XVI ғасырда феодалдық Еуропа үшін терең прогресивті мәні болды. Қалыптасып келе жатқан буржуазияның саяси идеологиясның дамуына үлес қосты.
Біз қарастырып отырған кезең, яғни ХҮІ ғасырдағы Батыс Еуропаның көптеген елдеріндегі қалыптасқан жағдай, гуманисттік идеялар мен утопиялық ойлардың дамуы шын мәнінде италия халқы мен алдыңғы қатарлы ойшылдар, соның ішінде Томмазо Кампанеллоның өз елін қалыптасқан жағдайдан құтқаруға бағытталып, ұмтылған азаттық қозғалысы, саяси бытыраңқылықққа қарсы жүргізілген күресі болды. Осы күрестің бел ортасында италия ойшылдарының үлкен тобының ішіндегі көрнектілерінің бірі Томмазо Кампанелло болғандығы рас. Өз халқы мен жалпы адамзаттың ар-ождан бостандығы мен өмір сүру құқығы үшін күрескен қайраткердің қиын-қыстау заманда, абақтының ішінде еркіндікті аңсап жазған шығармаларымен танысып, алға тартқан көзқарастарын оқып-үйрену, сонымен бірге сол заманғы дамыған идеяның мән-мазмұнын ашу ісі өзекті тақырыптардың қатарына жатары анық.
1. Томмазо Кампанелла. Метафизика. М., 1970
2. Томмазо Кампанелла. Против языческой философии. М., 1970
3. Томмазо Кампанелла. Космология.М., 1954
4. Томмазо Кампанелла. Философия доказанная ощущениями. М., 1960
5. Томмазо Кампанелла. Город Солнца. М., 1954
6. Асмус В. Ф. Томмазо Кампанелла // Под знаменем марксизма. — 1939. — № 7.
7. Александров Г. Ф. История западноевропейской философии: Учеб. для ун-тов и гуманит. фак. вузов / Ин-т философии. — 2-е изд., доп. — М.; Л.: АН СССР, 1946. — 513 с.
8. Очерки по истории физической культуры: Сборник трудов. вып. 5. — М.: ФиС; М., 1950. — 206 с.
9. Штекли А. Э. Кампанелла. — М.: 1959.
10. Рутенбург В. И. Кампанелла. — Л., 1956.
11. О трудовом воспитании: хрестоматия / сост. Аксенов Д. Е. — М.: Учпедгиз, 1962. — 410 с.
12. Горфункель А.Х. Томмазо Кампанелла. — М.: Мысль, 1969. 249 с..
13. Горфункель А.Х. Гуманизм и натурфилософия итальянского Возрождения. — М.: Мысль, 1977.
14. Штекли А. Э. «Город Солнца»: утопия и наука. — М.: 1978.
15. Львов С. Л. Гражданин Города Солнца: Повесть о Томмазо Кампанелле. — М.: Политиздат, 1979. (Пламенные революционеры). — 437 с, ил. То же. — 1981. — 439 с, ил.
16. Горфункель А.Х. Философия эпохи Возрождения. — М.: Высшая школа, 1980. — С. 301-328.
17. Панченко Д. В. Пифагорейские источники «Города Солнца» Кампанеллы и Псевдо-Окелл.// Вспомогательные исторические дисциплины, №15 , 1983. - С. 186-192.
18. Панченко Д. В. Кампанелла и Ямбул. Опыт текстологического анализа//Вспомогательные исторические дисциплины. — Л., 1982. — Т.13.
19. Панченко Д. В. Ямбул и Кампанелла (О некоторых механизмах утопического творчества) // Античное наследие в культуре Возрождения. — М., 1984. — С. 98-110.
20. Панченко Д. В. Происхождение латинской редакции «Города Солнца» Т. Кампанеллы. // Вспомогательные исторические дисциплины, № 18. 1987. С. 288-302.
21. История философии в кратком изложении. — М.: Мысль, 1994. — 590 с.
22. Реале Дж. Западная философия от истоков до наших дней. Т. 3: Новое время (От Леонардо до Канта) / Реале Дж., Антисери Д. — СПб.: ТОО ТК «Петрополис», 1996. — 713 с.
23. Чиколини Л. С. «Политические афоризмы» Кампанеллы // История социалистических учений. — М., 1987. — С. 172—196.
24. Волгин В.П. Очерки истории социалистических идей. С древности до конца XVIII в. М., 1975.
25. Ревекина Н.В. Проблемы человека италянском гуманизме второй половины XV в. — I половины XV в. Новосибирск, 1982.
26. Гутенбург В.И., Вернадская Е.В. Италия и Европа на кануне нового
времени. Л., 1974.
27. История Италии. І том. М., 1978ж
28. Стам СМ. Культура Возрождения: вопросы содержания, эволюции традиции. // Вопросы истории. М., 1977.
29. Антаковский Ю.М. Джордано Бруно, его жизнь, философская деятельность Спб., 1955,
30. БранкаВ. Бокаччо средневековый. М., 1983.
31. Пегросян М.И. Гуманизм. М., 1964.
32. История средних веков. Под ред. Карпова А. Т. I, M., 2001.
33. Internet материалдары
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті
Тарих факультеті
Дүние жүзі тарихы кафедрасы
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: Томмазо Кампанелла және оның ... курс ... ... жетекшісі
т.ғ.д., профессор ... ... ... ... “ ” 2010 ж. ... ... ... Италиядағы утопиялық ойдың дамуы және Томмазо Кампанелла
1. ХҮІ-ХҮІІ ғғ Италиядағы утопиялық ойдың дамуы
2. Томмазо Кампанелланың ... ... ... ... ... ... ... идеялар мен
философиясы
1. Томмазо Кампанелла: негізгі шығармалары мен ұстанған бағыты
2. Күн ... ... және оның ... ... мен ... тізімі:
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі: Адамзат тарихындағы ең бір елеулі кезеңдердің
бірі ΧYІ ... орта ... ... ... ... қызығушылыларын тапқан
гуманистік және утопиялық идеялардың дамуы ... Бұл ... ... ... және ... ... ... даму деңгейіне жетті.
Ғылыми, әдеби көркемөнер, ... ... ... ... ... ... идеялық мазмұны әдетте біз қарастырып
отырған кезеңмен белгіленеді. XVI ғасырда пайда ... ... ... ... ... негізінде жазылған сол кезеңнің
шығармалары-қазіргі ... және ... ... әлем ... ... біліп, әрқашан өзекті мәселелер қатарында ... ... ... ... Қайта өрлеу дәуірінің қайраткерлері білімділікті, соның
ішінде шынайы білімділікті шығармаларында білдіріп, насихаттады.
Батыс Европа ... ... келе ... ... ... ... пайда болып, өрістеп дамуына қолайлы жағдайлар жасады.
Осы кезеңде әр түрлі әлеуметтік топ ... ... ... ... ... ... гуманистердің үлгісі бойынша ... ... ... ... ... ... үлкен топ
қалыптасты.
Осылайша өз заманының ең озық білімді адамдары діни схоластикаға қарсы
күресіп, дүниенің мәні туралы ... ... ... ... ... «Германияның қос шырағы» атанған Эразм Роттердамский мен
Иоганн Рейхлин үлкен беделге ие ... ... ... ... ... осы ... ... италия ойшылы Томмазо Кампанелло да
болды.
Томмазо ... ... сол ... қалыптасқан ойшылдарының
ішінде көрнекті идеологтарының бірі болды. Ол өз дәуірінің және де ... ... ... ... ... ... өзі де көп ұзамай
үлкен беделге ие болды. Томмазо Кампанелло жазған әр ... ... ... мен оның ... ... саясатын, испан билігіне қарсы
әрекет етіп, аяусыз сынады деген ... ... жыл ... ... ... шығармаларын дүниеге әкелді. Рас, ... ... ... папаның төңерегіндегілер мен бүкіл католиктік иерархияның
арамтамақ өкілдерін аяусыз әшкерелеген тұстары да бар.
Томмазо Кампанеллоның ... ... ... оның ішкі дүниесіне,
адамның әлеуметтік статусына қарамай ар-ожданын құрметтеу идеясы оынң әдеби
шығармашылығында орын алды. Оның еркін ... ... ... шығармалары
XVI ғасырда феодалдық Еуропа үшін терең прогресивті мәні ... ... ... ... ... ... ... үлес қосты.
Біз қарастырып отырған кезең, яғни ХҮІ ... ... ... ... ... ... гуманисттік идеялар мен утопиялық
ойлардың дамуы шын мәнінде италия халқы мен алдыңғы қатарлы ойшылдар, соның
ішінде Томмазо ... өз елін ... ... ... ... ... қозғалысы, саяси ... ... ... ... Осы ... бел ... италия ойшылдарының
үлкен тобының ішіндегі көрнектілерінің бірі Томмазо Кампанелло ... Өз ... мен ... ... ... ... мен өмір сүру ... күрескен қайраткердің қиын-қыстау заманда, абақтының ішінде еркіндікті
аңсап жазған шығармаларымен ... алға ... ... ... ... ... сол ... дамыған идеяның мән-мазмұнын ашу ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттері. Жоғарыда қарастырылып отырған
еңбектер тобын ... ... ... ... ... ... алға ... көзқарастарының өз кезеңіндегі маңыздылығы
мен қазіргі таңда тарих ... ... ... ... ХҮІ ... идеяларының бірі ретінде ашып көрсету диплом жұмысының басты
мақсаты болып ... ... ... ... мақсатқа орай
төмендегідей міндеттер ... ... ... ... мен ... ... дамуы туралы
мәселелерді сипаттау;
- Томмазо Кампанелло және ХҮІ ғасыр шеніндегі ... ... ... ... ... Томмазо Кампанеллоның идеялары және оның ... ... ... ... ... «Күн ... және т.б. ... идеялық
мазмұнын айқындап, салыстырмалы талдау жасау;
Деректік негізі. Томмазо Кампанеллоның көзқарастарын оқып-үйренуде ең
басты дерек көзін ойшылың өз ... ... ... ... ... саны бірнеше шығармадан тұрады. Оның біршамасы латын тілінде,
ал ... ... ... ... ... ... Бұл ... мемлекеттерде, нақтырақ айтқанда еуропаның Германия сынды
елдерінде басылып ... ... ... ... ... көбіне оның шәкірттері болған. Томмазо Кампанелла шығармаларын
ең алғаш жинап, жазуына себеп ... ... ... және саяси өмірінде
орын алған келеңсіздіктер болды. Томмазо Кампанелланың атақты еңбектерінің
қатарына «Метафизика» атты ... ... ... [1]. Аталған
еңбекте таным түсінігін ... ... ... ... ... ... ... Шынайылық деп Томмазо Кампанелла адам ... пен ... ... ... келу деп ... ... ... мәселесін Томмазо Кампанелла барынша атап өткен шығармада
талдауға тырысқан. Сонымен қатар, Өзінің «Пұтқа ... ... атты ... ... ... атты тарауында Томмазо
Кампанелла ғалымдар мен философтардың жаңа ғылыми зерттеу ... ... ... пен шіркеудегі әрбір ғылыми жаңашылдық еш
күмән келтірмеуі керек» деп, ал егерде ... да бір қате ... ... ... ол ... авторынан ұзақ өмір сүре алмайды ... ... ... ... негізделген даңашылдықтар ұрпақ үшін
үнемі қалатындығында айтып, сол себепті де әр ... ... ... ... пікірді айтады [2].
Қоғамдық-саяси қатынастар тарихымен қатар автор астрономияға қатысты
«Космология» атты ... ... [3]. ... ... автордың ғылыми
танымы тек сол қоғам шеңберінде ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... да ... ... ... көреміз.
Өзінің «Сезінуге негізделген философия» атты шығармасында ... бір жолы ... ... ... Томмазо Кампанелла әлемді
түсінудің ескі жүйесін алып ... ... ... [4]. «Табиғатты ғылыми танып
білу үшін сезінуге арқа сүйеу керекпіз. Себебі, сезіну ғана Құдай жаратқан
табиғаттың тура ... бере ... деп ... ... сезіну арқылы
жолын былайша суреттеген Томмазо Кампанелла өзінің ... ... ... ... ... ... бастайды.
Диплом жұмысының деректік негізіне Томмазо Кампанелланың атақты «Күн
қаласы» атты шығармасын айтпай кетпеске ... [5]. Бұл ... ... 1602 жылы ... Ал, латын тіліндегі жазбасы 1613-1614 жылдар
аралығында жазылған. Осы ... ... ... 1623 жылы ... ... ... ... әңгімесі ретінде жарық көреді.
Аталмыш деректе Томмазо Кампанелла өз ... ... ... ... мысалға ала отырып жазады. Осы тұстағы салық ісінің
тым жоғары ... ... ... оны ... деген қызығушылықтан бұрын,
жағдайының болмауы, сонымен қатар түрік ... мен ... ... алу ... қатысты мәліметтер келтіріп, ... ... ... Күн ... туралы мәліметтер келтіреді.
Томмазо Кампанелланың өмірі мен шығармашылығы туралы диплом жұмысын
жазуда автордың өзіндік еңбектерінің жинағының да ... ... өте ... ... деңгейі. Томмазо Кампанелланың ... ... ... ... өте көп. ... ... туралы алғашқы
зерттеулерді оның замандастары жазған. Аталған мәселе Тәуелсіз Қазақстан
Республикасының дүние жүзі ... ... ... тыңнан көтеріліп жүрген
тақырып деп айтуға толық негіз бар. Дегенмен де, аталған ... ... ... ... атты ... ... бар [6]. ... Томмазо Кампанелланың өмірі мен шығармашылығы турасында және
ойшылдың ұстанған бағыты мен оның ... ... ... ... туралы мол
мәліметтер бар. Сонымен ... Г.Ф ... ... философии» атты ғылыми зерттеу жұмысында диплом ... ... ... ... [7]. ... ... ... пайда болуына әсер етуші жалпылама факторлар, Италияның сол
заманғы даму жағдайы мен ... ... ... ... ... да ... жетерлік материалдар кездеседі. Диплом жұмысы
барысында біз барынша ... ... бірі А.Э ... «Кампанелла»
атты зерттеу жұмыс болып табылады [9]. Сонымен қатар, В.И ... ... ... ... ғылыми түрде негіздеп
жазуымызға көптеген септігін тигізді [10]. ... ... ... ... ашып ... Томмазо Кампанелланың шығармашылығының негізгі
бағыттары туралы осы аталған зерттеу жұмыстарында барынша жақсы жазылған
деп баға бере ... ... ... жазу ... ерекше қолданыста болған еңбектің бірі-
А.Х Горфункельдің ... ... [12], ... и ... Возрождения» [13], «Философия эпохи Возрождения» атты бірегей
зерттеу жұмыстыр болып табылады [16]. Автор Томмазо ... ... яғни ... ХҮІ ғасырдағы қандай былыққа батқандығын терең аша
отырып, Томмазо Кампанелланың шығармашылығының қалыптасуының алғышарттарын
сәтті көрсетіп ... ... ... ... ... ... ... жетекші ойлар туралы өзіндік ой-пікірлерін айта
отырып, сол заманғы және ... ... ... еңбектеріндегі
көтерілген негізгі ойлармен салыстыра отырып жазған.
Осындай маңызды зерттеу жұмыстарының қатаорына жоғарыда атап өткен А.Э
Штеклидің «Город Солнца»: утопия и ... атты ... ... әбден
болады [14].
Сонымен қатар, С.Л. Львовтың «Гражданин Города Солнца: ... ... ... атты ... ... да біздің қарастырып отырған
мәселемізді ашуымызға сәтті көмекші болды [15]. ... біз ... ... «Күн ... ... ... мәні де, айтары осы
еңбекте жақсы жазылған деп баға бере ... ... ... жазу ... біздер көптеген қиыншылықтарға тап
болдық. Оның басты ... ... атап ... қазақ тіліндегі осы
мәселеге қатысты зерттеулердің болмауы болып табылады. Дегенмен, осы ... ... ... ... ... бірі ретінде сезіне
отырып, диплом жұмысы барысында іргелі орыс ... ... ... ... ... Д. В. ... ... источники
«Города Солнца» Кампанеллы и Псевдо-Окелл.» [17], «Кампанелла и ... ... ... [18], ... и ... (О некоторых
механизмах утопического творчества)» [19], ... ... ... ... Т. Кампанеллы» атты еңбектерін атап өтпеске
болмайды [20].
Сонымен қатар, Реале Дж. ... ... от ... до ... ... Л.С ... «Политические афоризмы» Кампанеллы» атты шығармасын
келтіріп ... ... ... ... Кампанелла еңбектерінің жазылу
үлгісін аша отырып аталған авторлар біз ... ... ... ... беруге тырысқан.
Сондай-ақ осы іспеттес бірнеше кандидаттық дисертацияларды да диплом
жұмысы ... ... ... өз ... жараттық. Осыдан келе
түйетініміз кандидаттық диссертациясының да маңызы өте зор болды.
Зерттеудің методологиялық негізі: Диплом жұмысын жазу ... ... ... ... ала отырып, жүйелілік, обьективтілік,
тарихи-салыстырмалылық сияқты ғылыми таным принңиптерін негізге алдым.
Сондай-ақ, осы ... ... ... ... ... жаңа ... тұжырымдар мен пікірлерді мүмкіндігінше нақты басшылыққа алып
зерттеу барысында талдау, сараптау, анализдеу тәсілдері қолданылды. ... ... ... да ... пайдаланылды және де ең бастысы
қойылған міндеттерді орындау барысында жалпыға ... ... ... ... ... ... жалпыдан жалқыға көшу принципін сақтай отырып,
еңбекте анализ, синтез, салыстыру және басқада ... ... ... ... ... ... ... Зерттеу ХҮ және ХҮІ ғасырдың
екінші жартысы аралығын қамтиды. Диплом жұмысы барысында осы ... ... ... мен ... ... ... ... яғни басты зерттеу обьектіміз ретінде қарастырыла келе, Батыс
Еуропа елдерінде ... ... ... мен ... утопиялық ойдың
дамуы, сонымен қатар қалыптасқан жағдайдың ... ... ... ... ... әсерін де қарастыруды жөн санадық. Томмазо
Кампанеллоның шығармашыл ... ... ... мен ... ... мәселелер қатарында қарастыруға тырыстық. Сонымен ... ... ... өз ... жұмыстарын жүргізген Отандық және ... ... ... және ... ... талдауға тырыстық,
яғни жоғарыдағы мәселелердің негізінде бітіру жұмысының хронологиялық
шеңбері ХҮ ғасырдың аяғы ХҮІ ... ... ... қамтиды деп айтуға
болады.
Диплом жұмысының ғылыми жаңалығы. Аталған диплом жұмысын ... мен ... ... ... жете ... өзім ... ... жасадым. Мысалы:
- диплом жұмысымда қарастырып отырған ... ... ... ... әсер ... ... ... яғни
Италиядағы орын алған саяси жағдайға барынша талдау жасалынады.
- Батыс ... ... ... ... гуманисттік және утопиялық
ойдың дамуы жағдайы мен оған әсер етуші ... ... ... ... ... ... өміріне өзімізше баға беріп, оның шығармасындағы
негізгі идеялардың мәнін ашып, автордың еңбектерін, ондағы ... ... ... барынша шынайы көрсетіп, ғылыми
айналымға қостық.
Диплом жұмысының ... ... екі ... ... екі ... қорытынды және пайдаланған әдебиеттер тізімінен
тұрады.
І. Италиядағы утопиялық ойдың дамуы және Томмазо
Кампанелла
1. ХҮІ-ХҮІІ ғғ Италиядағы ... ... ... ... соңы ... ... жаңа бір кезеңін ашқан болатын. Осы
заманғы экономиканың дамуы капиталдың қорлануы мен тығыз ... ... және тағы да ... ... ... елдерде қоғамдық
қатынастардың жаңа бір түрі-капиталисттік қатынастар пайда бола ... ... ... жаңа ... ... ... жаңаша бір ұлттар
дүниеге келім, мемлекеттік биліктің орталықтануы ... ... ... идеология ісі мықтап қолға алынып, адамдардың сана-сезімінде берік
орнаған болатын. Мысалы, адамдардың ... ... ... шіркеу
мен адамды қанау ісіне ашық қарсы идеялар да айтыла бастады.
XVI ғасырдың бас ... ... ... және ... ... ... ... алуан тармақты жүйесі бар халықаралық ықпалды күшке ... ... ... және ... ... ... өсіп ... Католиктік
шіркеудің қойған талаптары тіпті ең ірі ақсүйек феодалдардың және одан да
көбірек дәрежеде жаңа ... ... туа ... ... ... ... Шіркеу талаптары мемлекетті
орталықтандыру бағытына көшкен елдердегі король ... ... ... ... ... ... ... жерінде Қайта өрлеу дәуірі басталды. Ал,
басқа Еуропа елдерінде ХҮ-ХҮІ ғасырларда орын алған деп ... жүр. ... ... ... пен ... ... ... де пайда
болды. Осылардың әрқайсысы өзіндік құбылысы мен ... ... ... ХҮІ-ХҮІІ ғасырдағы Италиянық қоғамның дамуы феодалдық
ақсүйектермен және олардың ... ... ... ... және ... рулық ақсүйектердің өте аздығы
байқалды. Ал, Оңтүстік пен Папа иелігінде әлі де болса ... ... ... ... ... ... ие ... қалған еді. Олардың
көбісі испандық биліктің қолдауына ие болып, осы мәртебеге жетіп отырды.
Олардың ... ... ... жер ... ... демалыс орындары
болып отырса, кейіннен уақыт өте келе жерді басқаларға пайдаландыру арқылы
олар үлкен көлемдегі қаражаттарға ие ... ... жер ... ... кезекте
дем алу емес, пайда табу көзіне айналды. Жер ... ие болу ... ... ... ... ... осы кездегі Италияның алуылды
аймақтарында феодалдық және жартылай феодалдық дәстүрлер сақталды.
Жоғарғы тап ... тым ... ... төменгі жұмысшылардың жағдайы
мен олардың өмір сүру деңгейі тым төмендеп кетті. ... ... ... ... жұмыс берушелері оларға айлық жалақыны толық түрде бермей
немесе өнім түрінде есеп-айырысып олардың жағдайын тым ... ... ... осы ... ... ... ... тым төмендеп
кеткен. Сонымен бірге, жұмысшы-кедейлердің өмір сүруін тым төмендеткен
салық саясаты болды. ... ... осы ... өзім арзқылы салынып,
италия тұрғындары нан, ... май, ... тұз ... төлеу арқылы
өздерінің қожайындары алдында міндетінен ... ... ең ... тұз
салығы болғандығын қазіргі таңдағы зерттеушілер барынша айтып жүр. Осы
кезеңдегі бір тұрғынның айтқан ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтікэкономикалық жағдайынан толық мағлұмат
береді. «Біз үйден шығуға қорқамыз. Үйден шыға сала ... жаңа ... ... ... ... ал ... бізді үнемі торуылдайды. Көпестер
бізге адам ретінде қарамайды. Мұндай кедейшілікте өмір сүру енді ... деп ... ... [27. 490б]
Осы қарастырып отырған уақытта жұмыссыздық ... ... ... ... ... Риччи былай деген: «Жұмыстың жоқтығынан,
көптеген тұрғындар толық ... өтіп ... ... ... ... нан ... қайыр-садақа беретін адамның табылуы өте қиын
еді» Міне, өмір сүру мүмкіндігін шектеген ... ... ... ... Жоғарыда аталған мәліметтер бұл саясаттың бірі ұшы ғана.
Жұмысшы-кедейлерді тікелей тонауға ... ... ... ... ... ... ... немесе ол жеке тақырып. Ал, бұл саясат
жұмысшы, кедейлерге қалай әсер ... ... сол ... ... ... ... еткен ойшылдары қалай қабылдады? Ойшылдар ... ... ... ... үрдісіне ұшыраған италия ойшылдарының билік
өкілдерінің саясатына қарсы туындаған шығармалардың жазылуы жыл өткен сайын
жиілей түсті. Осы ... ... ... ... ... мен қоғамдық ойдың
түрлі салалары ... ... ... атқа ие ... ... ... арқау болып отыр. Соның бірі-италияда осы тұста утопиялық ойдың
дамуы байқалды [27. 492б].
ХҮІ ... І-ші ... ... және ... ... өзінің
әлеуметтік-экономикалық және саяси сипаты ... ... ... формасы жөнінен діни (католик шіркеуінс қарсы) ... кең ... ... Бұл қозғалыстын басты мақсаты-рим-католик
шіркеуінің ... ... ... ... ... құрылымын өзгерту және
мемлекет пен шіркеу арасындағы өзара карым-қатынасты қайта құру болып
табьлатындықтан, бұл ... ... ... атқа ие ... өрлеу мен Реформация-әлемдік орта ғасырлық тарихтағы ең ірі және
маңызды оқиғалардың бірі. Еуропаның көптеген елдерін қамтыған бұл ... ... мәні ... ескі орта ... дүниенің шаңырағын
шайқалтқан антифеодалдық, ерте буржуазиялык құбылыс болып танылды.
Қайта ... мен ... ... ... ... мен
көзқарастарында антикалық кезеңнің рухани мұрасына ... және оны ... ... білді. Бұл дәуірдің идеологтары өздері ... ... ... заң ... ... антикалық өркениеттің
бай қазынасынан ... ... қана ... жоқ. Орта ... ... күресте әлеуметтік-философиялық
көзқарастын жаңа жүйесі қалыптасты. Оның ... ... ... ... ойды қалыптастыру қажеттілігі, адамның өзін-өзі билеуі мен
кадір-қасиетін мойындауы, адамның еркін дамуына ... ... ... өз ... мен күші ... бақыттарын табуына мүмкіндік беруі болды.
Қоғамдық ой шабытының жаңа атмосферасы көркем ... ... ... ара ... ... әкеп ... «Ағартушылық қаруы» -
әдебиеттің мәні басқа дәуірлермен салыстырғанда ... ... ... публицистикалық қызметінде оқырмандар үшін қысқа өткір ... ... ... ... қозғаушы күші ретінде еңбектің ролі атап көрсетілді, адамдардың
іс-әрекет белсенділігі мен ақыл-ойдың ... ... ... ... ие болды.
Алдыңғы қатарлы философиялық және ... ой ... ... ... мен ... қарсы күрес жүргізе отырып саяси ойдың
одан әpi ... ... ... және ... ... бұрынғы дәуіріне
қарағанда неғұрлым дұрыс жалпы теориялық ұғымдардың ... ... ... өзі ... ... ... ... және адам
табиғатын танып-білуге жол ашты.
Қайта өрлеу мен ... ... ... ... үш ... ... қиын ... Оның біріншісі Н ... Ж ... ... пен ... жаңа ... анықтайтын
таза үлгідегі саяси ілім болса, екіншісі М Лютер, Т ... Ж ... ... ... шығуға ұмтылған гуманистік
идеялар, ал ... ... ... ... Бұл ... ... Mop және ... Кампанелла өз еңбектерінде
барынша жазды [28.39-45бб].
Осы тұстағы Италияның қоғамдық ... және ... ... ... ... ... бағытта қатар дамыған. Ғылыми, әдеби көркем
өнер, философиялық, ... ... ... ... ... ... мазмүны әдетте "гуманизм" терминімен белгіленеді.
Гуманистер термині ХҮІ ғасырда пайда ... ХҮ ... ... ... ... қайраткерлері өз мәдениетін белгілеу үшін бұл сөзді
қолданады. Бұл сөз ... ... ... шын ... ... өрлеу мәдениетінің осының алдында өткен орта ғасырлық шіркеулік-
феодалдық мәдениетке қарама-қарсы оның шын ... ... ... Қала
мәдениетінде көріне бастаған бұл нышан Қайта өрлеу дәуірінде одан әрі
дамыды. ... ... ... ... ... ... күреспен
шұғылданған буржуа-феодалдық-шіркеулік дүниетанудан барған сайын алшақтай
түсті. Оған о ... ... үміт етіп және ... ... ... ... ... тақуалық аскеттік мүрат өте жат еді.
Сонымен қатар, гуманизм - ... ... мен ... ... жеке ... ... ... адамның игілігіне, оның жан-жақты
дамуына, адам үшін қолайлы қоғамдық өмір жағдайын ... ... ... жиынтығы. Қайта өрлеу дәуірінде тиянақты идеялық
қозғалыс ретінде қалыптасты. Бүл кезеңде ... ... және ... теологиялық көзқарастарына қарсы көзқарастармен тығыз ... адам ... ... Діни ... ... адам заты
мен өз мұқтаждарын қанағаттандыру құқы жолында күресті.
Біздің қарастырып отырған мәселемізге сай, ... ... ... ... Mop және ... ... ... тікелей байланысты.
Жалпы, утопиялық жазба (грек тілінде) көркем әдебиеттің жанры, көбіне ол
ғылыми фантастикаға жақын. Бұл ... ... ... авторлар көбіне-көп
ерекше қоғамды суреттеумен ерекшеленген. Бұл жанрдың бастауы Томас Мордың
осы ... ... ... ... ... ... шіркеу
қызметкері Сэмюэла Перчестің еңбегінде де кездеседі. Бұл терминнің ... ... ... Платонның «Мемлекет» атты еңбегі де осы
жанрда.
Утопист-социалистердің шығармаларында адам ... мен ... ... ... ... ... ештеңе айтылмайды және олар өз
шығармаларында көрсетілген қоғамдық өмірді қалай орнату керектігі, ... мен ... ... ... ой қозғамайды. Дегенмен. олардың мінсіз
мемлекет пен ... ... ... ... ... ... одан кейінгі социалистік ілімдердің қалыптасуына
ықпалын тигізді.
Жалпы, утопиялық шығармалардың алдына қойған негізгі ... ... ... ... ... авторлар, яғни философтар мен тарихшылар,
өткен замандардың ойшылдары осы тақырып көлемінде біраз ... ... ... ... ... осы ... өзіне біршама қарсы пікір айтзқан
ғалымдар да жоқ емес. Мысалы, жаңа ... ... ... бұл ... ... ... кері ... білдіреді. Яғни,
Витгенштейн деген ғалым: «Әділеттілік деген ұғым жоқ, ол – бір ... ... елес ... оны ... ... ... ... алады», – деген
пікір білдіреді. Сонымен қатар сонау қиял, утопиядан бастап, социалистік,
комунистік, демократиялық тағы да ... ... ... де болды, әлі ... ... да бола ... ... сол көптеген еңбектердің көбісі
әділеттілікті терең ашып бере ... Ал ... өз ... лайықты
түсінік, пікір қалыптастырды. Қай қоғамда да ел ... не елді ... ... ... мәселесі, айтқан сөзі осы әділеттілік болды.
Кеңес заманында әділеттілікті теңдік арқылы түсіндірмек болып, бара-бара
әділетсіз ... ... ... ... ... пен ... екеуі екі
басқа түсінік екенін ескермеді. ... ... – әр жеке ... шығып, соған жағдай жасаумен шектелсе деген ниет ... ... қиын да ... ... және де
әлеуметтік жағдай сол заманғы көптеген ойшыладардың дәл осы ... ... ... ... ... алуға итермеледі. Диплом жұмысы барысында
бірнеше рет ... ... ... ... ... қалыптасқан ауыр жағдай
мен Томмазо Кампанелланың утопиялық шығармасы осының нақты дәлелі ... Осы ... ... ... және ... өмірінде пайда болған
әдебиеттің утопиялық атты жанры осы ... ... және ... ... ... ... өз ... тапқан утопиялық жанр сол заманның
жоғын жоқтаған шығармалар қатарын ... ... ... сол ... ... орын ... әлеуметтік теңсіздік мәселесін
барынша қозғады. Утопиялық жанрында өз шығармасын ... ... ... ... ... мен ... бақытсыз да, кедей
өмір сүруінің басты себебі жеке меншіктің қатты ... ... ... ... Ал, жеке ... болса өз кезегінде әлеуметтік теңсіздікті дамытты
деген түсінікті халыққа жеткізуді шығармаларының басты ... етіп ... ... сол ... ... ... жағдайын толық түсінген ... ... ... ... ... мен ... ... дәл ашып
бере алды. Алайда, одан құтылудың жолын ... ауыр ... ... жолын
көрсетіп бере алмады.
Италия утопистері әлеуметтік теңдік мәселесі шешілген жеке ... де өз ... ... ... жайындағы шығармаларын жазды.
Италиядағы утопиялық ойдың даму ерекшелігі де осында еді. Басты ерекшелігі
деп біз ... ... сол ... ... де ... ... шешу
ниетінен туған деп айтуымызға ... еді. ... ... негізгі
шығармаларының обьектісі болашақтағы орын алуы тиіс болатын қоғамды
орнатудан ... ... ... ... атты ... өз ... ... бұл кезеңде ғылым мен
қоғамдық өмірге өзіндік ... ... ... ... ... болды.
Солардың қатарында Еуропа мен Италия тарихында ... ... ... бар
утопиялық жанрдағы әдеби мен тарихи шығармалар немесе утопиялық ой деп біз
баса айта ... осы ... ... ... ... ... Томмазо Кампанелла
және оның басты «Күн қаласы» атты утопиялық шығармасымен ... ... ... ... ... "Күн ... ... әлеуметтік
теңсіздік пен жеке меншікті жою, өндіріс пен ... ... ... ... ... еңбекті құрметті және барлық адам үшін
міндетті деп тану ... ... ... Кампанелла өз шығармасын
солярийдің қала-мемлекеттік тұрмыс тіршілігін және ... ... ... ... ... ... жүйесі үш тармақтан тұрады.
Бірінші-әскери іс, екіншісі ... ... ... Оның
әрқайсысын өз атына лайық үш билеуші (Күш, Даналық, ... ал ... өз ... үш ... ... Ең ... ... билеуші Метафизик тұрады. Барлық мәселелер мен дауларда соңғы шешім
шығару соның ... [5. ... ... ... мен ... идеялардың мәні туралы біздер
диплом жұмысының келесі тарауларында танысатын боламыз.
1.2 ... ... ... ... орталық мәселелерін қозғайтын тарихи жазбада өзіндік
натурфилософиялық синтез қалыптастыруға тырысқан, ... ... сай ... және ... ... мен әлеуметтік-саяси саладағы
терең өзгерістерді ... ... ... ... аты, Батыс
Еуропаның ХҮІ ғасырдың соңы мен ХҮІІ ғасырдың алғашқы ширегіндегі ... ... ие еді. ... ... ... ... ... мен
Декарттың, сонымен қатар Бэкон мен Гассендидің ізбасары болғанымен, ... ... ... дәуірінің көрнекті өкілі. Осы бір уақыттың көрнекті
өкілі болып ол тек қана жан-жақтылығы мен қызығушылығының ... ... ... ... ... мен ... ... мақсатына деген
шын беріле жұмыс жасауы, өзінің ғылыми, саяси және адами ... ... ... нәтижесінде де табысқа жетіп отырған. Өзінің артта қалған
саяси және кері кеткен діни ... ... ... ... ... адам мен
гуманисттік принципке негізделген тұлғаның міндеті деп түсінді.
Жеке адамның сонымен қатар, ... ... ... ... ... жағдайы туралы пікірлері қалыптасқан Томмазо Кампанелланы тіпті,
жас кезінде осыған байланысты ойландырып, ақырында діни коммунизм ... ... алып ... ... жаңа дәуірдің философиясының негізгі көрнекті өкілі
ретінде ... ... оның ... адамдарды әртүрлі жолдарға
түсуіне рұқсат бермеді. Бір адамдар оның ... ... ... ... ... ол ... пантеизмге ұқсаса, басқаларын оның айтқан
коммунизмі шошытты. Ал, ... оның ... діни ... ... ... Томмазо Кампанелланың философиялық ойларымен қатар,
ержүрек ... адам ... ... ... ... оның ... ерлігін
сол замандарды Декарттар да қайталай алмаған екен.
1568 жылдың бесінші қыркүйегінде Калибриядағы кішігірім Стило ... ... ... Томмазо Кампанелла дүниеге келеді. [16. 12-
36бб]
Калибрия-италияның әкімшілік ауданы. Ол өзінше 5 аймаққа ... ... ... уақытта Джовани Доменико Кампанелланың атын балаға
дін қызметкерлері қойған болатын. Томмазо Кампанелла ... ... ... ... негізін қалаушылардың көрнекті өкілі.
Оның дүниеге келген уақытында, яғни сол тұстағы ... 1600 адам ... ... ... папа ... мен ... немесе жаулап алушыларының қол астында қалып қалды.
Джовани Доменико жастайынан доминикандық орденге мүше ... ... өте келе дін ... өзінің еркін ойлылығын сезген ... ... ... ... кетуге мәжбүр болған.
Джовани Доменико 10 жасқа толып ержете бастаған тұсында да әкесі сол
баяғыша кедейленген дәрежеде ... ... еді. ... ... ... ... ... нәтижесінде жағдайының қиындауы Джовани Домениконың оқуына
белгілі дәрежеде кедергі келтірді. Сол себепті де ... бала ... ... ашық ... маңына барып, ұстаздың аятқан әңгімесін зор
ынтамен тыңдап біраз жылдарын ... ... ... нәтижесінде өз
бетімен жазу мен сызуды, сонымен қатар оқуды да меңгеріп алады. Жетік ... ... ... ... грек ... ... Осы ... көптеген Батыс
ғалымдары соның ішінде Бруноға ұқсап ол 1582 жылы Доминикандық орденге
өткен. Толығырақ атап ... ... ... ... ... ... ... Стилода доминикандық қарт монахты жолықтырып, ол оның болашақ
тағдырына елеулі өзгерістер ... ... ... Ол өзі ... ... ... шіркеуге келуге ұсыныс айтады. Өмірлік мақсаты мен
міндеті айқындалмаған бала үшін бұл ұсыныс, оның ... оқуы үшін ... зор ... болды. Сөйтіп, он бес ... ол ... ... деген атты өзіне таңдайды. Томмазо деп ... ... ... Фома ... діни жазбасының құрметіне қарай орайластырылған.
Шіркеудегі бос уақытының барлығын ... оқу ... ... ... қол ... ... ... ие болып, білім нәріне сусындап өседі.
«Көп сөз ... аз сөз ... ... ұстанған оған «үндемес» деген лақап
ат танылады. Бұл лақап ат Томмазоның аз сөйлеп, көп тыңдайтын ... ... ... түседі.
Екі жыл көлемінде керемет үлкен кітаптармен танысқан Томмазо
Кампанелло діни ... ... ... осы ... таңданысын тудырып, әулие Доменико орденіне деген барлығының
қызығушылығын арттырады. Томмазо тынбай мыңдаған сұрақтардың шешімін табу
мақсатында аянбай ... ... оның ... ретінде сол қоғамның мылжыңға
толы діни тартысы мен қоғамның кері кетушілігі деген ... ... ... өзіндік ойлау жүйесі қалыптасқан және терең танымы бар
Томмазо ... ... орын алып ... ... ... көзқарасын білдіре бастайды. Күндердің бірінде оның қолына философ
Телезионың «Өз аттарына сай заттардың ... атты ... ... ... ... ... ол өзінің білімін толықтырумен қатар, жылдар
бойына іздеген сұрақтарының жауабында тапқан болды. Сол ... ... кері ... ... ... болып табылады» деген тоқтамға
келіп, онымен жалпы халық болып ... ... ... Сонымен қатар,
адамдар санасыз болса оларға білім, ақыл ... ... ету ... деп, ... түрін жою туралы пікір білдірді. Жеке меншікті жойса оның ... ... пен ... қалу ... және де өсіп келе ... ... сияқты жас таланттар байлардың баласын ... ... ... ... ... жасалған мектептерде білім алады
деген сол заман үшін алдыңғы қатарлы ой айтады. Томмазо ... ... ... ... ... өзінің сырттай таңдап қойған ұстазы
Телезионы іздеуді жөн санайды. Осы ойлағанын ... ... ... ... тек ұстазы Телезионың жақын күндерде қайтыс болғандығын естіп,
оның тек қана ... ... ... ғана ... ... [15. 34-36бб].
Рухани ұстазы болып саналған Телезионың өлімінен кейін мансапқор
Джакало Антонио ... ... ... ... ... ... атты ... жарық көреді. Осы кезде Томмазо
Кампанелла өзінің ұстазының аты мен ... ... ... 1591 ... оның ... негізделген философия» атты алғашқы еңбегі жарыққа
шығады. ... ... ... өрлеу дәуіріндегі неоплатонизмнің әсерінде
жазып шыққан деп ... ... ... ... жүр. ... қарсы айтқан Мартаның уәжедрін ғылыми ... ... оның ... ... еш ... ... дәлелдейді.
Сонымен қатар, осы шығармасында Томмазо Кампанелла әлемнің жаңа ... ... білу үшін ... ... ... ... ... ол арқылы оған жету
мүмкін емес деген ойды айтады. Ал, толық танып білу үшін сезіну ... ... ... яғни ... ... ... Осындай ойды ол өзінің
«Табиғат философиясының қысқаша жинағы» атты еңбегінде де келтіріп кетеді.
Сонымен ... ... ... ... ... ғылыми жаңалыққа жету
керектігін баса айта отырып, өз заманының ғалымдарын ... ... ... бір ... ... ашудың орнына олар өз уақыттарын адамның еңбегін
сынаумен өткізеді. Ал, олардың ашық ... ... ... шығып,
табиғатты танимын деп мақсат қойған адамды көрмедім» деп айтып ғылымды
терең ... ... жөн ... Осы турасында біздер диплом
жұмысының келесі бір тарауларында барынша баяндайтын боламыз. Бұл ... ... ... ... бірі еді. ... ... ... бар
жас оқымыстының әлі де болса ... ... ... болып, оны жақын
арада шіркеудің сотына шақырады. Сот ... ... ... ... ... ... ... ұстазының атын қорғағандығын айтып, «мен
жас өмірімде шіркеуде май шамды, сіздердің ішкен шараптарыңызға қарағанда
көп жаққанмын» деп ... ... дін ... сауалына арнайды.
Осындай батыл сөзі мен іс-әрекеті үшін ол түрмеге қамалады. ... ... әрі ... ... ... ... Кампанелланың өмірі
қашу мен тығылуға негізделген болып шығады. ... Рим ... ... ол онда ұзақ ... ... ... ... барады. Осы жерде ол
қолға түсіп, түрмеде бір жылдай уақыт өткізген ... ... ... ... және ... ... ... ол
Флоренциядағы Медичидағы кітапханаға баруды өз жоспарына қояды. Томмазо
Кампанелланың сол тұстағы не ... оның ... ... ... білу
мақсатында оның артынан дін қызметкерлері жансыздарды салып, аңду басталды.
Жансыздар Томмазо Кампанелланың қогл ... ... ... инквизиция
сотына тапсырады. 1593 жылы Томмазо Кампанелла Падуяға келіп, жас профессор
Галилео Галилеймен және оқымысты ... ... ... Осы ... ... ... ... оқып, ойланып және түйгенін жазып, осының
барлығының нәтижесінде «Италяндық басшылардың ... атты ... ... ... ... ... барша италяндық басшылар мен ханзадаларды басып
алушы испан еліне қарсы тұрып, орталықтандырылған ... папа ... ... ... ... жеке ... ... қарсы
саясаттыда уағыздаған. Көптеген адамдар үшін бұл ... ... ... ... инквизиция соты үшін бұл еңбек әсте ... ... ... ... ... Томмазо Кампанелла тағы да түрмеге
қамалып, онда екі жыл бойы отырады. Өзінің екі жыл бойғы ... ... ... оны әлі де ... ... ... оны өзінің туған
жері Калибрияға қудалап, жер аудару жағдайы қарастырыла ... Осы ... осы ... ... ... ... ... отырған еді [33.
www.google.kz].
Соттың тікелей қудалауымен ол өзінің туған жеріне қайтып оралады. Осы
кезден бастап ол немен ... ... ... ойлана бастады. Оның туған
жері Калибрия испан жаулап алушыларының қолында болып әбден ... ... ... тұратын билік және тағы да басқа жағдайлар италян халқын мүлдем
тұралатып тастаған еді. Осы қиын ... тек қана ... ... ... ... ... көтеріліс жасауды ойластыра бастайды.
Жас философ өзінің туған халқының қандай әділетсіздіктің ... ... ... ... ... ... басшысы бола біледі. Оның, яғни
Томмазо Кампанелланың соңынан ергендер барлық испан билігіне наразы топтар
жинала ... ... пен ... және жеке ... ... топ
өкілдерінен құралған топ арқылы Томмазо Кампанелла үлкен бір саяси мәндегі
төңкеріс жасауға бел ... ... ... бұл ... ... ... қоғамды құрайтын адамдар қандай болу керек деген сұрақты да
өзіне қояды. Көтеріліс жеңіске жеткеннен ... ... ... ... өмір ... сонымен қатар осы көтерілістің нәтижесінде пайда
болатын мемлекетте әділетсіздік пен адам еңбегін қанаушылық ... ... Осы ... көтерілістен кейін осы ... ... ... ... таратылып, олар әлем ... ... ... ... ... және өздерінің
өмірлерін түбегейлі өзгертіп, осы тұстан бастап адамзат ... ... ... ... Томмазо Кампанелла осының барлығын айтып тек қана
сатқындықты ғана ескермеген еді.
1598 жылы Неапольге келісімен ол ... ... ... ... ... ... ... басты айып-сыйқыршылық және тәуелсіздік жариялау
мақсатында испан билеушілеріне және ... ... ... қарсы
астыртын іс-әрекет еткені болып табылады. Осы іске тартылғандардың барлығы
да ұсталады. Томмазо Кампанелла ... ... ... ... ұстап,
ешкімге ештең айтпауды бұйырады. Алайда, сатқындықты ескермеген ол, ... ... ... жоспарының іске аспағанына көз жеткізеді.
Себебі, оның досы ... ... ... ... істің мән-жайын айтып
береді. Тұтқынға түсушілер саны осы тұстан ... өсе ... Ал, осы ... ... Томмазо Кампанелланы қинаудың түрлі жолдарын сот
тергеушілер пайдалана ... ... ... Кампанелла осындай қиындыққа
қарамастан ештеңе демей, еш алдануға бармады. Тіпті, өлім ... ... ... ... сыр ... тырыты. Әрине, алғашында ол өзінің
жанын сақтап қалу ... ... не ... ... ... күйін танытады. Сол уақыттың заңына сәйкес осындай күйдегі адамға
өлім жазасы кесілмейтін еді. 1601 жылы қатал 36 ... ... ... ... ұстай алған оған, бірнеше алдау-арбаумен қатар, ... ол өмір ... ... ... онда 27 жыл тар ... өмір ... сүруге деген қолайсыздыққа қарамастан атақты философ Томмазо
Кампанелла өзінің ... ... ... ... ... ... түрмеде отырған жылдары сөз жоқ, әлеуметтік және саяси теңсіздік
туралы ойланып, жаңа бір ерекше ... ... ... ой ... ... көпшілік жұрты немесе халқы әрине құл ретінде қала ... ... ... ... мен өзіне жұмыс берушілеріне тәуелді күйде қала
берді. Сол тұста ешқандайда теңдік пен ... ... сөз ... ... ... емес еді. «Күн ... ... қайталанбас, бірегей еңбек.
Оның ойынша бұл қалада жұмыспен барлығы ... бұл ... ... ... қашушылар жоқтың қасы деп суреттейді [6712-44бб].
Әрине, оның бұл ойы ... ... үшін аса ... мәселе болды.
Осының барлығын қорыта келе Томмазо ... өзі өмір ... ... ... ... түп негізінде дұрыс емес деген қорытындыға келеді.
Адамдардың жақсы өмір ... ... ... ... жаңа бір ... келуі
керек десе, сол ұрпақ құратын қоғам әлдеқайда әділетті де, азаматтардың
теңдігі қатаң сақталады деп ашық ... Бұл ... ... ... ... ... ... Кампанелла өз еңбегінде көбіне-көп ... ... ... ала ... ... ... ... «Метафизика», «Галилейдің аппологиясы» және атақты, әрі ... ... ... ... «Күн ... атты тарихи шығармасы.
Сот тергеушілері оған ... ... ... ... ... ... ... Томмазо Кампанелла тұтқынға түскендер арасында өзінің ... ... ... ... ... «Күн ... атты еңбегі формасы жағынан шағын көлемді Томас
Мордың айтқан идеясы негізінде жазылған еді. ... ... алыс ... бір алыс ... Күн қаласы туралы керемет әңгімелер айтады.
Қаланы жеті қала қоршап тұрған дейді, ал қала ортасында ... ... ... бар, ал ... мен ... тым ... көрінеді деп
айтқан екен. Бұл қаланың кереметтілігінің ... ... жаңа ... ... бар екен. Бұл қалада барлығыда, яғни ерлері де, әйелдері де ... және ... ... ... ... спортпен және ғылыммен,
өнермен айналыса алады. Ал, мектептерде барлығының да оқуға құқығы бар. Тең
азаматтары сияқты мектеп ... ... ... ... ... ... азаматтар сияқты шеберхана мен тағы да басқа жерлерде жұмыс
жасауға жағдайлары болады. Қаланың ... ... ... ... ал ол ... қаланың ең мықты суретшілерінің қол таңбасы
болып ... ... ... еш ... ... адам екен және ... оны еш ұялтапаған, сол себепті де бұл қалада адамдар некесіз де ... ... ... ... ... олардың некесі мен қызығушылықтары ортақ.
Кейбір жағдайларда олар жеке істерінің мәселесіне де қатты көңіл ... ... олар ... ... ... ... ... да
жол беруге болады» дейді Томмазо Кампанелла.
Алайда, ... ... толы ... қарамастан оны қудалау әлі де
болса тоқтатылмады. Оны түрлі ... мен ... ... ... ... үшін Оңтүстік Италияның әлі де болса ең қауіпті жауы
болып қала ... Ал, ... ... оны еш ... жақсы көрмеген. Томмазо
Кампанелланың идеясымен танысып, оны біліскен адамдар ... ... ... сот ісін ... ... ... ете ... 1617-1622
жылдар аралығында Германияда оның біршама кітаптары жарық ... ... ... ... таза әрі ... да ... ... екендігін
дәлелдейді. Осының нәтижесінде 1626 жылдың 23 мамырында Томмазо Кампанелла
түрмеден босап шығады. Алайда, оны тағы да ... ... ... Себебі,
1630 жылы басылып шыққан «Жеңіп шыққан атеизм» және 1633 жылы жарық көрген
«Мессия монархиясы» атты ... ... ... ... оны қатты
сынға ұшыратады. Етікшінің баласы Томмазо Кампанелланың жолы болып оны папа
Урбан ҮІІІ өз ... ... ... ... сиқыр арқылы өзінің келе
жатқан өлімін кешеуілдетеді деген соқыр ... ... ... ... оның келе ... өлімін тек қана Томмазо Кампанелла тоқтата алады.
Осыны пайдаланып Томмазо Кампанелла өзінің ... ... ... шығартуға рұқсат сұрайды. Дегенмен, бұл ойының іске аспастан оның ... ... оны ... ... түрде Францияға өткізіп
жібереді. Оны ол жер кардинал Ришелье күтіп алып, ... ... ... ... «Күн ... атты ... ... толықтай кіріседі. Кардинал
Ришелье Томмазо Кампанеллаға арнайы зейнетақы ... ... ... сай ол өз ... діни алауыздықты әшкерелеп көптеген кітаптар
мен саяси трактаттар жазып ... ... ... ... ... ... азат ... Францияның кірісуін қалады. Оның ... ... ... ... ... ... жыр ... ғалым 1639 жылдың 21 мамырында Париж қаласының түбіндегі Сен-
Жак атты шіркеуде таңғы сағат төртте дүниеден өтеді. Осы шіркеу ... ... ... ... ... ... Теңдік пен Туысқандықты
насихаттаған өз жұмыстарын жүргізген [7.23-31бб].
ІІ. Томмазо Кампанелла ... ... ... ... Томмазо Кампанелла: негізгі шығармалары мен ұстанған
бағыты
Италияның ХҮІ ғасырдағы философы, ... ... ... ... ... ... еді. Оның ... италия халқының мұң-мұқтажын
жоқтап, негізгі арман-тілектерін барынша жеткізді. ... ... ... ... отырған жылдарда жазылды. Ал, ол кейіннен оның
шәкірті Адамидің жеке қолдауымен жарық көрді.
Томмазо Кампанелла өзінің ... және ... ... solis», ... sull' optima ... және ... атты ... жақсы түрде береді. Оның еңбектерінің басты
ерекшеліктері-өмір туралы толғаныстарының әртүрлілігінде еді.
Томмазо Кампанелланың дүниетанымы қазіргі ... ... ... өз ... ... ... және мистикалық.
Осының барлығы, яғни айтып өткен философияның ... ... ... ... ... ... ... Декарттың және
Якоба Бёмнің шығармаларында кездеседі. Бэкон Кампанеллаға қарағанда уақыты
жағынан ерте ... ... ... ... ... ... logicae et animasticae» 1588 жылы жарық көрсе,
Бэконның алғашқы еңбегі тек қана 1605 жылы ... ... еді ... ... ... ... ... қайта
құру» мәселесімен біраз ой қорытады. Яғни, ... ... ... жаңа ... ғылымды жарық көргізуді ойластырады. Таза
шынайы философияның ... ... деп ... ... ішкі ой ... ... ерекшелік етіп көрсетеді. Танымның ең басты ... ... деп ... ... сақталған және миымыздағы өткеннің елесі
бізге толық ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді. Осылайша әлемдік ғылымдардың айналысып жатқан тәжірибе деген ұғым
пайда болады дейді Томмазо ... ... ... шығармаларында. Томмазо
Кампанелла өзінің «Сезінуге негізделген философия» атты еңбегінде сонымен
қатар, тағы да ... ... ... ... Сезіну арқылы
қалыптасқан таным жүйесі толық жеткіліксіз және шындыққа аса ... ... Оның ... ... деп ... біз ол ... шындығында қандай қасиетке ие ... ... тек оның ... ... ... ол жеткіліксіз болып
табылады.
- Сезіну арқылы біз шындықты ажырата алмаймыз. Себебі, сезінудің шындықты
ажырату критерийі жоқ. Біз тек ... ... ... ... елесті
шындық ретінде қабылдасақ, артынша оның жалған екендігін айтамыз.
Осы ... ... оның ... ... мен ... сол ... атақты ойшыл, ғұламалары Декарт, Галилей, Канттың
тұжырымдарымен салыстырмалы түрде ... оның ... ... та, біздің сезінуіміз тек ... ... ... немесе сол заттың елес емес екендігіне көз жеткізсе, бұл жағдай
адасқандардың бар екендігіне тағы да көз ... ... ... мен
жалған ойлар сезінушілер мен ойшылдардың бар екендігін тағы бір ... ... ... ... және ішкі ... біз шынайы
танымның бар екендігіне көз жеткізіп, оны шындыққа жақын екендігіне басқа
заттармен салыстыра ... ... ... ... сезімдер, біздің өмір сүріп жатқанымызды тағы да бір дәлелдей
түсіп, біз үшін ... ... тағы да ашып ... ... ... Біздер өзімізді керемет алпауыт күш немесе қуат ретінде
сезінеміз. Сонымен қатар, ой мен ... ... де ... және де ерік
пен махаббат ретінде ... ... Осы бір үш ... ... ... ... тән ... Былайша айтқанда өзіміз және сыртқы
әлемді қоршаушыларда ... ... бар ... рас. ... ... құр елеспен байланысып жатыр, себебі әрбір тіршілік
иесі бір істі істегенімен екінші бір істі әсте ... ... ... ішкі ... да ... ... сапаға да тиесілі. ... ... үш ... бір ... ... иесі ... ие болып,
қуатсыз немесе дәрменсіз болуымыз мүмкін. Жақсы көруімізбен қатар, ... де ... Егер де біз ... ... ... ... ... онда миымыз және санамызда оның ... ... ... өз қалпынша көрсете алады. Осылайша біз түсінетініміз күш
тек ... ... тән, ... ... ... білушілік, ерік дегеніміз
толысқан махаббат деп айтуға болаы. Бұл ... ... ... ... біз ... әлем мен ішкі ... ... алмай, адамның өзін түсіну
категориясына жатқыздық дейді Томмазо Кампанелла [4. 12-39бб].
Құдайшылдық ойынан ... ... ... ... ... Ол ... барлық заттар, яғни сүйіспеншілік, күш және ... тек ... ... қана ... Ал, жаман жақтарының өзі жақсы
қасиетінен құр қалғанда ғана іске асырылады деп ... Осы бір ... (күш, ... және ... ... Кампанелланың
еңбектерінде негізгі үш әсер етуші фактор ретінде қарасытырылады:
1. абсолюттік қажеттілік, оған барлығы да мұқтаж.
2. ең жоғарғы ... ... ... ... бір-бірімен тығыз байланысты.
3. Әлемдік гармония, оның барлығы іштей бірігіп ... ... ... ... жеке ... қарамастан әрбір зат түптің түбінде бір
Құдайға тән. Одан ... ғана ... ... ... ... ... өзара байланысуы немесе табиғи магия деп Томмазо Кампанелла
әлемді жаратудағы Құдайдың ... ... ... ... жан мен ... ... арасында Томмазо
Кампанелла көрсетпей кеткен тартылыс пен тебіліс заңын естен шығарады.
Метафизикалық сезіну әлемінде өмір ... ... өте аз ... ... адам өзін Құдай мен жалғайтын жолды іздеумен болады.
Жеке адамның сонымен қатар, тұтастай қоғамның діни ... ... ... ... Томмазо Кампанелланы тіпті, жас кезінде осыған
байланысты ойландырып, ақырында діни ... ... ... болуына алып
келді.
Томмазо Кампанелла жаңа дәуірдің философиясының негізгі көрнекті ... ... ... оның ... ... әртүрлі жолдарға
түсуіне рұқсат бермеді. Бір адамдар оның айтқандары арқылы Құдай ісінде
қорқа бастаса, ол ... ... ... басқаларын оның айтқан
коммунизмі шошытты. Ал, үшіншіден оның ... діни ... ... ... ... ... философиялық ойларымен қатар,
ержүрек батыл адам ретінде кезінде Галилейді қорғады, оның ... ... ... Декарттар да қайталай алмаған екен [3. 11-28бб].
Егер де, «Күн қаласы» идеясын сол заманғы христиан ... онда бұл ... тағы да бір ... ... ... Азаматтық гуманизмге салсақ, Кампанелла ның негізгі ... ... емес еді. ... ... ... қоғамдық
қатынастарда бұзбай, оларды сақтай отырып, жетілдіруді көздейді. ... ... ... азаматтарды әлеуметтік топтасуына жағдай жасай
алмаса да, мүліктік теңсіздікті құртуға баратын. Осы ... ... ... ... сараптап отырып, оны қандай да бір ағым өкілі
деп те айту да қиын ... бірі ... ... ... ... Томас Мор мен Томмазо Кампанелланың еңбектері
утопиялық социализмнің негізгі өкілдеріне ... Ал, ... ... тіпті
социализм идеясының көшбасшылары деп те айтып жүр.
Томмазо Кампанелла шығармалары бір қараған ... ... ... ... және ол ... аса бір ... байқауға болады. Сол замандағы қоғамның ауыр ... ... ... ... Әрине, кез-келген сұрақты немесе ... шешу үшін ... ... ... ... ... Кампанелла
шығармаларында алға қойған мақсаттырн дұрыс қойып, сол мақсатқа жету үшін
тынбай мыңдаған сұрақтардың шешімін табу ... ... ... ... ... ... өз ... дамымауы себебі, сол қоғамның мылжыңға толы
діни тартысы мен қоғамның кері кетушілігі деген ... ... ... ... ... ... айтары мен жазу үлгісі бар ... ... үшін ... ... ... жағынан ұстаз болатын адам
керектігі сөзсіз. Жоғары да ... ... ... бірінде оның
қолына философ Телезионың «Өз аттарына сай заттардың табиғаты» атты еңбегі
түседі. Еңбекпен терең түрде танысқан ол ... ... ... ... бойына іздеген сұрақтарының жауабында тапқан ... Сол ... ... кері ... ... ... ... табылады» деген
тоқтамға келіп, онымен жалпы халық болып күресу керектігін айтады. ... ... ... ... ... ... ақыл беріп, үлгілі ету ... жеке ... ... жою ... ... білдірді. Жеке меншікті жойса
оның ... ... ... пен ... ... қалу үрдісі болмайды
және де өсіп келе жатқан Джованни Доменико ... жас ... ... ... ... ... маңында емес, жағдайы жасалған
мектептерде ... ... ... сол ... үшін ... ... ой ... осы тұлғаны өзінің рухани ұстазым деп тапқан ол, ... ... ... ... ... ... мол адам болып қалыптасу
керектігін байқаған. Алдымен, оның ... ... ... ... ... аты ... қарт ... да айтып өтпеске болмайды. Жоғары да
айтып өткеніміздей Томмазо Кампанелла өзінің дарындылығы ... ... жазу мен ... ... ... ... да ... алады. Жетік түрде
латын тілін, содан кейін грек ... ... ... жылдар өткеннен кейін
Джованни Стилода доминикандық қарт монахты жолықтырып, ол оның ... ... ... ... ... ... Ол өзі сияқты
монах болуды көздеп, шіркеуге келуге ұсыныс айтады. Өмірлік мақсаты ... ... бала үшін бұл ... оның ... оқуы үшін жағдай
тудыратын зор таңдау болды [12.36бб].
Томмазо Кампанелланың көптеген Қайта ... ... ... ... ... ... қарсы пікір айтуымен
қатар, антикалық философияға да тізе бүге беру ... емес ... ... ... ... ... философиясына қарсы» атты
трактатында ол: «Пұтқа табынуды ... еш ... жоқ. ... классикалық ежелгі дәуір философиясына жөн-жосықсыз сүйене берудің
қажеті аз. Біздер үшін ... ... ... ... ... ... [2.31-39бб]. Антикалық және ортағасырлық әдет пен дәстүрге ол ХІҮ-ХҮІ
ғасырдағы хритиан ... ... және ... жетістігін қарсы
қояды. Сонымен қатар, антика мен ... өмір сүру ... ... ... ... халықтарының өмір сүруін жағдайын салыстырып,
қояды. Жаңа бір ... ... Ұлы ... кезеңімен тікелей
байланысты деген ой айтады. Алайда, антика мен ... ... ... шығарды деген ойтуындамауы тиіс. Осы жайында ол былай дейді:
«Христиан ... ... ... ... ойлап тапты. Дегенмен, бұл іс
сол заманғы философтар мен дін ... ... ... ... ... ... ... болып және теріске шығарылған Жаңа Әлемді ашып,
экватор бойында өмір барын ... ... ... ... жаңа ... ... Күн ... ашса, португалдықтар жер бетін түгел айналып
шықты. Сол себепті де, қалыптасқан астрономияны ... ... ... ... терең де түбегейлі өзгерістер арқылы өзгерту
керек. Сонымен қатар, ... ... ... ... сай күнтізбелік
істі де реформалау керек. Сонымен қоса, ауыр артиллерия мен ... ... да ... ... ... алғашқы ортағасыр үшін беймәлім болған
керемет жаңалықтар ойлап табылды» дейді [5. 5-6бб]
Осындай ғылымның жаңа ... ... ... ... ... радикалды түрде жаңарту керек ... ойды ... ... Оған қоса ... ... ... болған ойшылдардың еңбегінен
кете отырып, «Табиғат жөнінде жаңа бір ілім мен ... ... ... ... Осы ... ... ... пікірлерді жоққа шығару,
ойшылдың пікірінше ғылымның дамуын тежеу болып табылады ... ... ... ... да бір ... ... үшін оны ең алдымен Аристотель
іліміне табынушылықтан тазарту керектігін және ғылым мен ... бас ... ... барынша айтқан. «Егер де біздің
қоғамымызға қандай да бір керемет ғылымның жетістігіне сай қасиетке ие ... ... ... ... ... ғана бой түзеп, оның соңынан еріп
кеткен дұрыс еді. Алайда, әр адамға ол ... де ... ... болсын
қателесу қасиеті тән. Жаңа ашылыулар мен жетістіктер ғылымды үнемі жаңартып
тұруы ... ... ... ... ... ... ... Өйткені философияға ғылымы осы принципке негізделген. Егер ... ... ... ... ... ... ... жарты шар
туралы, сонымен біргі жаңа ... ... мен ... ... ... артиллерияның ойлап табылуы болмас ... ... ... ... соншалық тіпті ұстазының
атынан ант беріп ғылымның дамуын тежегендер туралы жаман пікірлер ... де не үшін қам ... ... ... ... ол: «қайта-қайта басылып,
адам жеркенетін, ата-бабамыз тұсындағы қайталанатын ... ... ... ... шығуына» қам жеу керек дейді. Тіпті, бұл мемлекет
үшін де қауіпті дейді, өз халқының санасын тек бір кітаппен ... ... ... да жол ... ... ... [5.48б].
Өзінің «Пұтқа табынушылар философиясына қарсы» атты ... ... атты ... ... ... ... мен
философтардың жаңа ғылыми зерттеу жұмыстарындағы құқықтарын ... пен ... ... ғылыми жаңашылдық еш күмән келтірмеуі керек»
деп, ал егерде қандай да бір қате ... мен ... ... ол өзінің
авторынан ұзақ өмір сүре алмайды деп ... ... ... ... даңашылдықтар ұрпақ үшін үнемі қалатындығында айтып, сол
себепті де әр адам-жаңашылдыққа ұмтылуға толық ... ... жету ... діни ... ... ісін ... шығара
отырып, Томмазо Кампанелла «Екі кітап» еңбегінде білім алу жүйесін ойлап
табады. Ол ... бір ... ... пен ... ... ... тұжырымына сай жасап шығады. Өзінің «Пұтқа табынушылар
философиясына қарсы» атты еңбегінде екі ... ... бар ... ... пен ... ... ... әр адам өзінің санасына қарай түсініп,
сезіне ... ... ... философия мен ғылымның ісі. Ал, ... ... ... Ол ... ... ... «аса ... емес, тек
қана адамдардың санасына тура келеді дейді. Осы екі ... ... ... мақсатпен түскен. Егер де Табиғат атты еңбекте адамдарды қоршаан
ортаны танып білуінің жолдарының өте көп ... ... ... ... ... нығайту үшін керек. Томмазо Кампанелланың пікірніше осы екі
кітап ... ... ... ... тиіс. Қасиетті жазба
Табиғаттың заңдарын теріске шығармайды.
«Қасиетті жазба» кітабы тілге жеңіл, оқуға ыңғайлы. Себебі, ол кітапта
құдайдың ісі ... ... ... атты ... ... Кампанелла ғылыми жетістіктер мен
ойларды «Інжілдің» айтқандарына тура салып қарауға ... ... да, ... ... жаңалық «Інжілдің» айтқандарымен тура келуі
міндетті емес дейді. ... ... ... ... мен философия діннен
толықтай азат етіліп шықты. Ендігі уақытта, ... ... мен ... ісі ... айтқандарынан босауға рұқсат алғандай болды. Томмазо
Кампанелла осы жайында «Егер де Коперник пен Галилейдің ... ... ... онда ... ... сөздерді солардың айтқандарына
қаратуымыз керек» деп осы еңбегінде жоғарыдағыдай ой айтады.
Диплом жұмысының ... ... ... ... ... ... ... болып саналған Телезионың өлімінен кейін
мансапқор Джакало Антонио Мартаның «Бернардин ... ... ... ... атты ... ... ... Осы кезде Томмазо
Кампанелла өзінің ұстазының аты мен беделін ... ... 1591 ... оның ... негізделген философия» атты алғашқы еңбегі жарыққа
шығады. Аталған еңбек Қайта ... ... ... ... ... деп қазіргі таңда ғалым-зерттеушілері айтып жүр. Аталған
еңбекте, Томмазо Кампанелла ... жаңа бір ... ... білу үшін ... ... етеді немесе ол арқылы оған жету мүмкін емес ... ойды ... ... ... білу үшін сезіну негізінде ... ... ... ... ... ... Осындай ойды ол өзінің «Табиғат философиясының
қысқаша жинағы» атты ... де ... ... Сонымен қатар, Томмазо
Кампанелла сезіну арқылы ғылыми жаңалыққа жету ... баса айта ... ... ... ... ... алады. «Жаңа бір ғылыми жаңалық ашудың
орнына олар өз уақыттарын адамның еңбегін сынаумен өткізеді. Ал, ... ... ... тауға шығып, табиғатты танимын деп мақсат қойған
адамды көрмедім. Олар осы табиғатты тануды ... де ... күні ... ... ... оны қорғаштаумен уақытын өткізеді» дейді [4.15-
24бб].
Сонымен қатар, Томмазо Кампанелла өзінің ... ... ... ... ... ... ... шығарады. Ол атақты
ой бойынша «жердің ... оны ... ... солай пайдаланушылардың
көбейіп, оның жемісін әділетсіз бөлінетіні туралы» ойын ... ... ... ... «Күн ... атты ... ... барлығы да
әділетті түрде шешуге ... ... ... олар ... ... ... ... еңбек етудің бір жүйесін жасап шығады дейді. Еңбек
етуде «бестік», «ондықтар» өздерінің көлемі мен ... ... ... ... осыны еңбектің тең дәрежеде бөліну деп көрсетеді. ... ... ... түрде бөліп, жұмыс жасауға толық жағдай жасалады.
Өзінің ұстазы Телезионың соңынан кейін табиғатты танудың бір ... ... ... ... Кампанелла әлемді түсінудің ескі жүйесін
алып тастау керек деген. «Табиғатты ғылыми танып білу үшін ... ... ... ... ... ғана Құдай жаратқан табиғаттың тура келбетін
бере алады» деп табиғатты танудың сезіну арқылы жолын ... ... ... ... ... ... дамуындағы алғашқы сатылардан
осылайша көріне бастайды.
Томмазо Кампанелла өзінің натурфилософиялық еңбектерінде ... ... ... ... ... ашып ... Оның ... қозғалу
тек аспан денелеріне ғана тән құбылыс. Мысалы, Күн мен ... ... ... ... дейді. Ал, жер болса суық та, қозғалыссыз жатқан,
әлемнің орталығында ... деп ... ... Алайда, сезінуге
негіздеген философ соңғы ... ... ... ол оның ... ... ... ... еді. «Біз Телезионың соңынан еріп, барлық
аспан денелері оттан тұрады деп ойладық. Алайда, Галилейдің ... ... ... тек оттан тұрады дегенге мен енді сене қомаймын» ... ... атты ... ... ... ... ... ғылыми
танымы тек сол қоғам шеңберінде ғана емес, сонымен қатар астрономия мен
аспан денелері туралы да ... ... ... ... ... аспан денелері Аристарх пен Коперник дәлелдегендей болса онда жаңаша
бір философия қажет деп есептейді Томмазо Кампанелла ... ... ... ... Күн, тау мен ай, Юпитер туралы
тұжырымдары да ... ... ... ... Ол өзінің хатында
Галилейдің еңбектерін өзінің «Метафизикасын» жазбастан бұрын оқымағанына
қатты өкініш ... ... ол ... ... атты еңбегінде
«Мен Коперниктің пікірлерін толықтай қолдаймын. Алайда, Коперникте көптеген
қате пікірлер айтқан» деп жазған. Ол ешқандай да бір ... ... ... ... ... Ол ғалымдардың ғылымдағы жаңа ... ... ... 1611 жылы ... жазған хатында
Томмазо Кампанелла «Жұлдыздардың қозғалуы» атты шығармасы туралы ... мен ... ... ... ойларға қосылмайтындығын
айтқан. Сонымен қатар, Томмазо Кампанелла Галилейдің ғалым ретінде ... ... ... ... ... ол ... дейді: «Галилей толық
деңгейде философиялық ойларға беріле алмаған және су мен ... ... деп ... ... ... ... таңқалатыным Галилей тек дене
заттарының ғана қозғалысын мойындайтындығы болып отыр. Егер де оның ... ... ... онда ... біз ... ... ... бас тартуға тура ... деп ой ... ... ... анағұрлым сәтті де, сапалы болып қала берді
[2.64-69бб].
Сонымен қатар, сол заманның ... ... ... ... ... ... екендігіне қатысты пікірлері жараспады. ... ... ... ... ие ... ол ... ... күшке бағынышты деп түсіндіруінің өзі оның ... ... ... бөлінуіне алып келді.
Өзінің таным теориясына байланысты ойлары оның Б. Телезионың бастаған
идеясын дамыта түседі. Танымның негізі «өмірлік рух» деп баға ... ... ... арқылы қоршаған ортаның заттарын танып білуге болады деген.
Өзінің сезіну қызметіне қарай, сезім мүшелерінің де ... ... ... ... ... ... рух» мәселесіне келіп тіреледі.
Тағы да баса назар аударып өтетін жайт танымдағы ... ... ... ... жаңа бір ... ... білу үшін ... білім аздық
етеді немесе ол арқылы оған жету мүмкін емес деген ойды айтады. Ал, толық
танып білу үшін ... ... ... ... дейді, яғни сезімдік қабылдау
қажет. Адамдар сезіну алдында сол сезіну обьектісі болып отырған зат туралы
да жалпылама мәліметі болғаны абзал ... ... ... ... ... Ол ... бойынша заттардың ортақ қасиетіне сай,
оларды ... ... ... ... ой. ... ... заттарды
түсіну үшін алдымен оларды құраған жекелеген ... ... ... Оның
себебін сананың алдымен жеке заттар туралы ой қалыптасуы керек, тек ... ғана ... ... заттарды түсіне алатындығымен дәлелдейді. Ортақ
заттарды түсіну үшін олардың құрамы мен құбылысы ... ... ... ... ... адам ақылының жемісі емес, ол-заттардың табиғатынан
туындайды ... оның ... ... атты еңбегінде [3.21б].
Таным түсінігін дамыта отырып, Томмазо Кампанелла ғылыми шынайылық
мәселесіне тоқталады. Шынайылық деп Томмазо ... адам ... пен ... ... дәлме-дәл келу деп түсіндіреді. Осы
аталған шынайылық мәселесін Томмазо Кампанелла ... ... ... тура ... ... ... деп адам санасындағы заттың
нақты қасиетінің ... дей ... ... осы ... алар орнын
анықтайды. Ішкі сезімдер арқылы сезінумен қатар, адамзатқа шынайылыққа жету
үшін оның жеке ... ... ... және тағы да ... ... ... ғана ... толық жетуге болады деп есептейді.
Ғылымды түрлі жолдармен жаңарта отырып, тек қана ... орта ... ... ... ... қана ... ... мақсаттары мен
міндеттері туралы да мол мәлімет алуға ... деп ... ... ... ... ... тәжірибенің де алар орны ерекше екендігін ... баса ... ... ... ... ... ... бастау алады
және тәжірибеге қайта оралады. Қарап тұрсақ, барлық ғылыми жетістік
тәжірибеге ... деп ойын ... ... ... ол «магияны меңгеру» атты ... Ал, ... деп ... ... сай ғаламның жандануы,
заттардың жалпылай сезінуге лайықтылығы деп ... ... ... ... ... ... әрі ... нәтижеге қол жеткізу
үшін жасалатын белсенді және ... ... ... ... ету» ... ... ... тылсым күштерін танып білу үшін жасалуы
тиіс және бұл магияда ... ... ... ... жоқ болады деп
түсіндірді Томмазо Кампанелла. Магия ісінде әсіресе жоғары ... ... ... ... Магиялық философияның мақсаты-адамзат ... ... ... ... ... «Осы ... ... атақты, ұлы
магзаң шығару қабілетіне ие болуы тиіс. Ол барлығына ... да ... ... астрология мен физиканы пайдалану арқылы оны тіпті ... ... деп ... ... ой ... ... Кампанелла. Сонымен
Томмазо Кампанелланың пікірніше маг-ол философ, ... күші ... ... ... Осындай барлық идеясы ... ... ... ... ... ... ... еңбектер жазуына алып
келді.
Томмазо Кампанелланың шығармаларында сол және осы күнгі өзекті мәселе
болып ... ... ... ... ... Томмазо Кампанелла
шығармаларында материя түсінігі тұрмыстың ... емес ... ... ... атты ... ... бар ... Ол
ғаламда орналасады. Ол идеалисттердің санасындағы құбылыс емес және ол
санадан емес, ... бар ... ... ... ... ұстанады.
Тұрмыстың негізі де осы материя болып табылады. Осыдан келіп ол әртүрлі
формада кездеседі және ... ... ... ... ... ... жасауымызға болады. Материя формаларға материалдық өмір сүру
кескінін береді. ... ... ... ... ... бір
физикалық денеге сай құралады [3.27-29бб].
Дж. Бруномен салыстыра ... ... ... ... ... бір діни ... бермейді. Ал, кеңістік түсінігінде Томмазо
Кампанелла натурфилософтардың дәстүрін жалғастырып, ол ... ... ... ... ... зат ретінде түсіндіреді.
Қайта өрлеу дәуірінің философтары секілді ... ... ... принципіне қарсы шығады. Аристотелдің ... зат ... ... басқа зат арқылы алады десе, Томмазо
Кампанелла ... ... ... ... ... ... ... жылдамдығын басқа бір күштен емес, ... жеке ... ... деп, ... ... ... көзі ... екендігін баса
назар қойып айтқан. Жылу-тек жер бетіндегі ... ... ... көзі ... қана ... сонымен қатар табиғаттағы барлық заттардың
негізгі күші болып табылады дейді.
Томмазо Кампанелланың пікірнше әрбір зат тек ... ... ... ... ... өзін-өзі сақтап қалу қасиетіне де ие. Өзінің қарсыласы
немесе өзін жоюшыға тек қарсы тұрып қана ... оның ... ... де
жетік білетін сезіну қасиеті бар деген. Томмазо Кампанелланың пікірінше жан-
жануар мен өсімдіктер әлемінің пайда болу ... ... ... ... күштің әсері болып табылады.
Сонымен қатар, Томмазо Кампанелла осы материя, сезіну мен өзін-өзі
сақтап қалу қасиетімен ... ... ... ... де ... ... деп отырғанымыз тұрмыстың басты үш атрибуты, яғни ... және ... Бұл ... ... ... «Метафизика»,
«Теология» және «Күн қаласы» атты еңбектерінде ... ... ... ... ... Кампанелла бұл үштікті христиан әлеміндегі
қасиетті үштіктен алып отыр ... ... ... ... ... ... ... қарсы жауап айтып, ғаламдағы барлық заттар ... атап ... ... ... ... ... барынша түсіндіреді.
Осы аталған үштікке байланысты Томмазо Кампанелланың пікірін біздер диплом
жұмысының ... ... яғни «Күн ... ... ... ... ... еңбектерінде Құдай мен Табиғат ... ... ... жаратылысын Томмазо Кампанелла Құдайдың бір
кереметі деп түсінеді. Ал, Табиғат ... ... ... ... тұрады деп түсінеді. Томмазо Кампанелланың түсінігіндегі Құдай
қатал тәртіпке ... Ол ... ... ... Кампанелланың пікірнше бүкіл ғаламға қозғалыс ... ... ... мән бермейтін секілді. Құдай ісі ол заңдылықтан тұрады. Ол
құдай ісін механикалық сағатқа ... ... ... ... ... ... қойды деп түсіндіреді.
Алайда, Томмазо Кампанелла жоғарыда атап өткенімізден бір байқағанымыз
өзіне дейінгі көптеген ғұлама ... ... ... Оның
идеясына салсақ, олардың жазып қалдырып кеткен шығармаларын оқу ісі ... ... ... тең ... шығып, олардың таңдау еркіндігін жояды.
Өзіне дейінгі барша ғұлама ойшылдардың пікірімен санаспай өз ... ... ... көрінгендей асығыс тұжырым жасаған. Әрине, Томмазо
Кампанелланың келтірген пікірлері өзіндік ... тән ... және ... ... танымына да сүйене отырып дәлелдеуге тырысқан. Томмазо
Кампанелланың ... көп ... өзі ... ... ... ... Мордың
да еңбегінде кездеседі. Ол болса өзінің басты еңбегінде біз жоғарыда атап
өткен жағдайлармен қоса, өзінің ... ... ... жақсартудың жолдарын
қарастырады. Томмазо Кампанелла да тура осында пікірлерін айта келе, «Күн
қаласы» атты шығармасында ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру белгілі бір адамдардың қолына шоғырлануы тиіс,
қоғамның жетістігіне қуанған ... ... ... ... ... ... ешкімді қанауға қызығушылық білдірмейді» дейді.
1. Күн қаласы идеясы және оның ... ... ... үшін ... ... Кампанелланың барлық
ойлары әшкереленіп ол түрмеге түседі. Жоғарыда ... ... 27 ... ... ... Осы ... жатқан уақытында оның атақты біз
қарастырып отырған «Күн ... атты ... ... ... ... ... тілінде 1602 жылы жазылады. Ал, латын тіліндегі
жазбасы 1613-1614 ... ... ... Осы ... ... 1623 жылы ... шығып, саяхатшының қиял-қаласы туралы әңгімесі
ретінде жарық көреді ... ... ... ... ... Мордың «Утопия» атты еңбегінен кейін
жүз жыл өткенде жазылған. ... ... ... ... 1516 жылы ... ... Ал, «Күн қаласы» кітабы Френсис ... ... ... бір ... ... деп ... болады.
Алайда, бұл еңбек уақыты жағынан одан да ертерек уақытта ауыз-екі
айтыла бастаған. Мысалы, жоғарыда атап ... 1598 жылы ... ... ... бірнеше монахпен өзінің саяси көзқарасытырын сол қоғам
мүддесіне сай болмағандықтан ... ... ... өттік. Оларға
тағылған басты айып-сыйқыршылық және тәуелсіздік жариялау мақсатында ... және ... ... ... ... астыртын іс-әрекет
еткені болып табылады. Сол ... ... ... ... ... Томмазо Кампанелла тұтқындарға тыныштық пен сабыр сақтап, ештеңе
айтпауды бұйырады. Томмазо Кампанелла ... ... ... ... ... ... ... қиял қаласы-Күн қаласы туралы
айтып берген [22. 51-56бб].
Томмазо Кампанелланың «Күн қаласы» атты еңбегі әлеуметтік ойлар
тарихында ... ... ие. ... ... саяси және әлеуметтік
ойлардың дамуына аталған еңбектің қосқан үлесі орасан зор. Бұл еңбек өзінен
кейін көптеген пікір-таластар мен ... ... ... ... ... ... ... ретінде бұл еңбек Томас Мордың еңбегімен қатар
бағалануы да ... ... ... керек.
«Күн қаласы» еңбегінің әдеби жағынан әрленуі тұрпайы түрде іске асқан.
Өзіне дейінгі антика дәуірінің авторлары мен өз дәуірі немесе ... ... ... еңбектеріне қарайластыра жасалып, өзіндік жазу
мәнерін таба ... ... ... Аталған еңбек диалог түрінде емес,
автордың өзіндік баяндауларынан тұратын кітап. Еңбек жаңа бір ... тиіс деп ... өзі де ... ... Сол ... ... астасып жатқан бұл еңбек сол ... өз ... ... әсте
беделін жоғалтпаған. Көптеген авторлардың пікірінше автор сол ... ... ... беру ... еңбектің құнын жоғалтқан. Көпшілік
оқиғада жанды бір құбылыс туралы айтпай, ... ... ... да бір
ғайыптан ерекше бір қоғамға түсіп, сол қоғамның ерекшелігін көрсетумен
уақыт өткізіп ... және осы ... өз ... қызықтыра алмайды дейді
[29.11б].
Еңбектің ерекше тұстары да өте көп. ... ... ... жаза ... аз ... жаңа қоғамды құру принциптерінің қызықтығымен ол
тек Италия ғана емес түгелдей дерлік ... ... ... ... ең ... ... тұсы-еңбекті ұйымдастыру ісін өте сәтті
көрсете білуінде. ... жеке ... ... ... халықтық ерекше
еңбек ету, беделге ие болу ісі, қоғамдық істі реттеу мен оның ... ... ... ... ... берілген. Міне, осы ... «Күн ... үш ... ... ... өмір ... жағдай жасады. Сонымен,
Томмазо Каманелло бірнеше бірегей құнды тарихи мәліметтерді де ... яғни ... ... ... ... көмек ретінде
қосымша мәліметтер келтіреді. «Күн қаласы» атты ... ... ... ... ... ... ... негізделген идеалды
қоғамы шынайы саяси бағдарлама болып табылады. Томас Мордан ерекшелігі
Томмазо Кампанелла ... ... ... қажеттілігі мен болатындығына
анағұрлым сенімді болды. «Күн қаласы» еңбегі ... ... ... ... нәтижесінде дүниге келді. Жоғарыда ... ... ... да ... ... барынша ашылып қалған кейінде
Томмазо Кампанелла өзінің армандарынан айрыла қоймады. өзінің осы ойларының
орындалмағанына кінәлі болып шыққан халық өкілдері мен ... және ... ... ... ... ... Кампанелла «Күн қаласын»
пайда қылуда ендігі кезекте мемлекет пен ... арқа ... ... ... ... ... ... терең де, түбегейлі
әлеуметтік өзгерістер енгізу ... ... ... ... ... ... әлі де
болса қайтпады [23.87б].
«Күн қаласы» еңбегі мазмұны жағынан біздер жоғарғы тарауда ... ... ... ... және ... ... тығыз
байланысты. Сол себепті де кей ... ... ... «Күн ... ойшылдың қысылтаяң уақытта шығара салған немесе жаза ... ... ... ... емес. «Күн қаласы туралы аңыз
кітапта тек қана евангелисттік ілім мен ... ... ... ... ... жерлерінде ғана ұқсастықтары бар»-деп Р. Америо өз ... ... ... ... бірнеше авторлардың пікірінше Томмазо
Кампанелла келтірген қияли қоғам тек хиристиан дініне дейінгі қоғамды еске
түсіреді екен. Қоғамды түбегейлі өзгертуде ... ... ... ... ... жоспарлары, әділетті де табиғи әрі саналы құрылысты
қалыпқа келтірудегі ... ... қол ... үшін ... ... ... нәтижесінде ғана жүзеге асады деп есептеген. Таза әрі
әділетті қоғамда өмір сүру Томмазо Кампанелланың пікірінше ... ... ... ... Осы тұста тек қана қандай да бір ... ... ... үміт ... қою аздық екенін Томмазо Кампанелла айта ... тек ... ... ... өзі ғана ұмтылуы тиіс деп ... де ... ... ... ... асыруын Томмазо ... ... ... ... асады десе, ал сол ... ... ауыр ... ... қоғамның болуын талап етіп тұрған еді.
Қоғамда орын алып жатқан әлеуметтік теңсіздік мәселесі мен бай ... ... тым ... ... ... ... ... «Күн қаласы
еңбегін жазуына тура алып келген еді. «Барлық христиан әлеміндегі орын алып
отырған испан басқыншылары болған жерлер тек бай мен ... ... ... куә ... ... ... қарасақ, біреулерде жүз скуди
табыс болса, ал ... ... ... үш ... де ... бар» деп ... ... пен кедейшілік, билік пен ақша
мемлекеттік билікке барып тіреледі. «Әрбір адам ... өз ... ... адам ... ... ... ... өзара ақша арқылы
махаббат алмасады. Себебі қазіргі қоғамда ақша барлығын істетеді. Ғылымды
жалғанға шығарып, дінді ... ... да ... ... құлы ... деп сол ... ащы ... айтады [27.16б].
Мемлекеттегі қоғамда теңсіздік пен жеке меншік болса ол өзін-өзі ... ... ... ... ... ... барлығының түп
негізінде Макиавелидің ілім жатыр дейді. «Барлық мемлекеттер басшылары
Макиавелиді ... үшін ... Ал, ... ... ... ... әр адам ... пайдасына сенеді» деп ой қорытады.
«Мемлекеттік қажеттілік-тирандар ойлап тапқан түсінік, ... ... ... ... қалу үшін ... ... ... өтуге болады. Ол билік етушінің
жеке мүддесіне тікелей бағытталған» деп ... ... ... [16. ... ... «Күн ... атты ... сол заманғы
Италияның барлық әділетсіздігіне, жеке меншіктік қатынасына, әлеуметтік
теңсіздігіне, ... ... мен ... ... ... Томмазо Кампанелланың жеке меншікке ашық қарсы ... ... сол ... ең бір ... ... қозғағандығын түсінсек болады.
Оның шіркеулік бөлініс пен мемлекеттік қақтығыстар турасындағы ... ... жаңа бір ... ... пен ... ... ... үшін
аянбай еңбек етті. Бұл бағдарламасы жалпылай ... тек қана ... «Күн ... ... ғана емес, оның барлық шығармаларынада
айтылып өтеді.
Көлемі жағынан шағын көлемді Томас ... ... ... ... еді. ... ... алыс жолдан келіп, бір алыс ... ... ... ... ... ... ... утопиялық жанрда жазылған.
Утопия (грек тілінде) көркем әдебиеттің жанры, ... ол ... ... Бұл ... жұмыс жазған авторлар көбіне-көп ерекше
қоғамды суреттеумен ерекшеленген. Бұл жанрдың ... ... ... ... шығармасынан бастау алады.Сонымен қатар, ағылшын ... ... ... ... де ... Бұл терминнің соңғы уақытта
шыққанына қарамастан Платонның ... атты ... де осы ... ... ... отырған жылдары сөз жоқ, әлеуметтік және
саяси теңсіздік туралы ойланып, жаңа бір ерекше ... ... ... ... Ол ... ... жұрты немесе халқы әрине құл ретінде қала
берді. Құлдық көбіне өзінің патшалары мен ... ... ... тәуелді
күйде қала берді. Сол тұста ешқандайда теңдік пен тәуелсіздік ... ... өзі де ... емес еді. «Күн ... ... ... еңбек. Оның ойынша бұл ... ... ... ... ... ... мен ... қашушылар жоқтың қасы деп ... ... өзі ... ... ... барысында Томмазо Кампанелла
Стило тауына ұқсатып жақсы өмір сүру мен ... ... ... ... Осы ... оның ... ... негізі «Күн қаласы» атты шығармасы
еді. «Күн қаласы» ... ... ... та ... қайта
жаңаруының бірегей бағдарламасы еді. Осы арман қаладағы әлеуметтік құрылыс
пен сананың қалауы, яғни ... ... ... тура ... ... Сол ... Италияның Томмазо Кампанелланың пікірінше артта
қалуының басты ... жеке ... тым ... ... деп ... Ал,
осы жағдай керісінше болып барлық қоғамдық ... ... орын ... ... мүлде басқаша болады деп сендірді. «Мүліктің ортақтығы-
барлығының да тең ... ... алып ... Адамдардың барлығы да
бай болып барлық керекті заттары болуы мүмкін немесе барлығының да ... ... ... ... ... ... мүмкін. Күн қаласында
барлық адамдар дүниеге емес, дүние олар үшін қызмет етеді» [25. 4-37бб]
Әрине, оның бұл ойы ... ... үшін аса ... ... ... барлығын қорыта келе Томмазо Кампанелла өзі өмір сүріп ... ... ... түп ... ... емес ... ... келеді.
Адамдардың жақсы өмір сүруі үшін, қоғамды өзгертетін жаңа бір ұрпақ келуі
керек десе, сол ұрпақ ... ... ... ... де, ... ... ... деп ашық көрсетеді. Бұл идеясының ... ... ... ... ... Кампанелла өз еңбегінде көбіне-көп Калибрияда қалыптасқан
жағдайларды мысалға ала ... ... Осы ... ... ... тым ... кетуі, шаруалардың оны төлеуге деген қызығушылықтан бұрын, жағдайының
болмауы, ... ... ... ... мен жергілікті қарақшыларды жаулап алу
соғыстарына қатысты мәліметтер келтіреді. Бай саудагерлердің қанауы ... ақша ... ... ... пен ... ... ... «Ашаршылық,-дейді Кампанелла салықтың көптігі мен пайызға
ақша берушілердің кесірі. Ал, ... ... ... ... негізгі
қазынасын толықтырып тұрады. Саудагерлер алған тауарларының тым жоғары ... ... ақша ... ... жоғарлылығы мемлекет халқын тым
тұралатып жіберді. ... ... ... ... қалуы мен адамдардың
осының нәтижесінде патшадан көмек сұраса, бірі ... ... ... ... ... ... барлығының басты себебі-әлеуметтік теңсіздік мәселесі еді.
Қоғамдағы ... ... ... ... ... ... көруі
мен жеке басының қамын қатты ойлауы, индивидуализмнің дамуы, қоғамнан ... көп ... ... ... ... ... бай етіп, байларды кедей етеді. Себебі, бай
қылу үшін қоғамда ... бар, ... ... себебі қоғамда жеке меншік
болса, ол бірде бар, бірде жоқ болып байдың иелігін тұралауы мүмкін»
Жеке ... ... ... отбасының да жақсылығын ... ... жеке ... ... ... деп қарастырды.
Әйелдердің ортақтығы қауымдықты қолдаудың басты құралдарының бірі деп
түсініп, ол ... ... ... іс деп ... Жеке
меншікті жоюдың алғашқы жолы ол некені же ортақ қауымдық ету ... ... ... Себебі, Томмазо Кампанелланың пікірінше әйел мен балалардың,
соонымен қатар үйдің жеке болуы ол сөзсіз жеке ... ... ... ... теңсіздікті тудырады деген ой айтады. Бұл бақылау Кампанелланың
биологиялық және астрологиялық теорияға қатысты жүргізілуі ... ... ... жаңа ... құраушы адамдарды ойлап табуда тағы да
көптеген ғылыми жаңалықтар керек деп ... Ол ... ... бағдарлама
қабылдаған дұрыс деп шешті. Осы Томмазо Кампанелланың идеясын көптеген
зерттеушілер Платонның ортақтық теориясына сай ... ... енді бірі ... жасаған себебі ол жастайынан шіркеуде тәрбиеленгендіктен деген
пікірлерді алдыға тартады [9. ... ... Күн ... ... принциптердің бірі балаларды
тәрбиелеу мен олардың оқу мәселесі де шешілуі тиіс мәселелер қатарына
жатқызылды. Кампанелланың ... бұл істе ... ... ... ... тәжірибе түрінде барлығын көріп өскен балаларға олар ержетіп,
бойжеткенде барлығы таңсық болмайды деп шешті. Балаларды өмірге ... ... ... ... ... ... ... келуі мемлекеттің
жеке қызығушылығындағы мәселе. Дүниеге келген балаларды емізуді тоқтатқан
сәттен бастап ... ... ... ... ... бала ... ... өзі сияқты балалармен бірге ойнап, хат ... ... ... жеті ... бастап нақты ғылым түрлерімен шұғылдана бастайды.
Сонымен қатар, өздері мен басшыларының қалуымен кейінірек балалар ... ... ... ... алып, міндетті түрде қол ... ... ... ... ... ... ... қабілеті барын оларды әр
шеберханаларға барып, қабілеттерін сынап көру керек. Осы жерлерде өздерінің
қабілеттерін көрсете отырып балалар өздеріне тиесіні ... ... ... ... ... ... ... өз үлестерін қосады деп ... ... [16. ... ... ... жеке ... болып табылады. Жеке адамдар
бала тууда және оны тәрбиелеуде олқылықтарға бой алдыруы мүмкін. Себепті де
мемлекеттік бақылау ... ... деп ... Ал, мемлекет Томмазо
Кампанелланың пікірінше астрологиялық және ... ... ... осы ... ... деп ... қаласы» атты еңбектің негізгі өзекті тұстарының ... ... ... ... ... болып табылады. Томмазо
Кампанелланың ойынша бұл қалада ... ... ... ... ... тұрғындары ағартушылар арқылы басқарылып, басқарушыларды
метафизиктер деп ... ... Ал, олар ... ... ... білімді
және ғұламалары арасынан сайланып алынады. Оларға, яғни басқарушыларға
көмек ретінде триумвират құрылып, оны Күш-қуат, ... және ... ... ... ... ... саяси саяси және әлеуметтік мәселелерімен
айналысады. Сонымен қатар, Томмазо Кампанелла осы ... ... мен ... ... қалу ... ... прималитеттер туралы ілімді де қозғайды.
Ол прималитеттер деп отырғанымыз тұрмыстың басты үш атрибуты, яғни жоағрыда
атап ... Күш, ... және ... Бұл ... ... ... өткеніміздей Томмазо Кампанелланың «Метафизика», «Теология» ... ... ... [10. ... ... айналысатын ісі ол-соғыс ісі болып ... ... ... мен ... қадағалап, қоғамның рухани жағынан азбауын
қадағалайды. Ал, Сүйіспеншілік болса тәрбие ісімен, бау-бақша мен өндіріс
ісі, неке қию ісі мен ... ең ... ... ... ... ... ... керемет болуына қатты мән берумен
қатар, тіпті өздерінің жылқы мен иттерінің де ... ... ... Бұл ... қоғамдағы азғындықты тоқтатады дейді. Күн қаласында
мұнымен абыздар айналысады. ... мән ... ... ... қалып
кетпейтіні анық.
Күн қаласында бала ... ... ... ... ... әйелдер
санатына қосылады. Сонымен қатар, еңбек барысы да өзінше шешілген. Жұмыс
ыңғайға қарай әр азаматқа ... ... ... ... ие ... ол
әртүрлі жұмыстарды атқару болып ... ... ... ... ... ... ... Әр жұмыскерлерге де мән беріліп,
олардың еңбек ақсыны ешкім де жеп ... Ал, ... ... ... ... ... оның, яғни жұмыстың жетілуіне байланысты ол одан ... ... ... ... ... ... сол заманның адамына
тән емес көрегендік танытып, өзінің алыс болжағыш көреген ғалым ... ... ... ... Кампанелланың пікірінше әрбір азамат ауыл
шаруашылығы ісімен айналысып, әскери істі де ... ... ... ... ... ... ... қатысып, ауыл шаруашылығының
маңызды тұстарын білуі тиіс. Ол азаматтың беделдігі мен ... Осы ... де ... ... ... иеленетін міндеті мен
жұмыстағы мансабы да шаруашылық және әскери іске икемділігімен анықталады.
Далалы аймақтарды ... оған егін егу және мал ... ... да ... ... Ол істе ерекше заңдылықтар болуы мүмкін бе?
Ал, зиялы қауым өкілдері ... ... ... тиіс пе? ... көп ... ... Кампанелла өз еңбегінде әр адам өз
міндетіне ... ... етуі тиіс ... ... ... «Күн ... қаншама жақсылықтар болады деп оны
санамалап береді. Көптеген ... ... ... ... ... ... деген ой айтады. Сол ... ... ме,н ... пен қанаудан құтылғандар Томмазо Кампанелланың пікірінше ортақ
мүлік пен жұмыс уақытын үнемдеуге алып ... ... ... ... ... әділетті бөліске салуда және жұмыс жағдайын жақсартқа
жағдайда ғана қол жеткізуге ... ... ... пікірнше осы арқылы еңбектің өнімділігін арттырып, қоғам
мүддесін ... ... деп ... ... орнының жағдайы
жасалғандығы соншалық жұмысшылар мұнда мәңгілік ... ... келе ... де баса ... ұсталады. Шеберханалар-бұл қонғамды шеберхана
қызметін атқарады. Ол жерлерде қоғамды ... да ... ... ... бұл жерлердегілер барлығы да өздерінің ұяты үшін ... ... ... ... ... ... ішінде орасан табыс
тауып, ерекше ... ... ... ... ... тұтудың да маңызы
зор
Өзінің еңбегінде Томмазо Кампанелла ... ... ... ... ... Ол ... ой бойынша «жердің көптігі оны қалай
болса, солай пайдаланушылардың ... оның ... ... бөлінетіні
туралы» ойын жоққа шығарады. Ал, Томмазо Кампанелла «Күн қаласы» атты
шығармасында ... ... да ... ... шешуге болатындығын айтады.
Себебі, олар ұжымдық кітап арқылы жұмыс атқарып, еңбек ... бір ... ... ... ... ... ... «ондықтар» өздерінің көлемі мен
жұмысшы санына қарай еңбек етеді, осыны еңбектің тең дәрежеде бөліну ... ... өзі ... әділетті түрде бөліп, жұмыс жасауға ... ... [31. ... ... ... ... қарағанда кеңірек түрде қабілетіне
қарай еңбек бөлінісі идеясына жақын ойлар айтады. Ол ... ... ... алып ... ... ... ... жеке тұлғаға ерекше
көңіл бөліп, оның барлық құқықтарына да мән беру керек. Осы әрине ... ... ... ... Бұл ... ең ... мүддесі тұрады. Оның әрбір
мүшесінің де құқықтары сақталуы да шарт.
Осындай жағдай болып тұрса «Күн ... ... ... өз ... ... ... түсінікті. «Күн қаласы» коммунисттік
идеяны насихаттаған алғашқы еңбектердің бірі. Осы бір керемет ойшылдың ... ... ... ... және ... ... ... табылады. Әрине, Томмазо Кампанелла утопиялық социализмнің көрнекті
өкілдері бола ... Оның ... ... ... ... Томас Мор,
XIX ғасырдың көрнекті өкілдері Сен-Симон мен Оуэнмен ... ... ... ... ... болады. «Күн қаласы» еңбегі гуманизм
тарихы мен ... ... мәні ... ... Азамат өзінің табиғи
артықшылығы мен қай жұмысқа икемі бар болса сол жұмыспен шұғылданады және
жұмыс істегенде ешқандайда ауыртпашылықты ... тек ... ... ... Бұл тек қана ... және ... іске ғана ... емес,
сонымен қатар қоғамның барлық саласына қатысты бірдей жүргізіледі [16. 320-
329бб].
Томмазо Кампанелланың «Күн қаласы» атты еңбегінде қоғамдық ... мән ... Күн ... әр ... ... кітаптар алдында
ешкім ұятқа қалмайды. Ешкімде ас үйде, немесе ауру күйінде жұмысқа ... ... ... ... ... қабілетіне сай реттелген. Сол
себепті де, бір жұмысқа тағайындалған адам еш қымсынбай оны ... ... ... шығуды көздеген. Мысалы, ең ауыр деп есептелетін ... пен ... ... де ... ... ... тиіс.
Еңбек қайта жанданады, ол қанаушылардың ісі болып қала бермейді.
әр азамат еңбек арқылы ... ... ... болады. Адамдар еңбекте
қызығушылығық табады. Адамның жеке денсаулық ... ... ... ... ... ... «Күн қаласы» еңбегін одан сайын
тартымды етіп, ... ... ... ... ... қалай жетуге
болатындығы туралы да, ойланып өз еңбегінде оның да шешімін тапқандай
болады. ... ... лас ... пен таза ... тағайындау үшін
адамдардың санасында қоғамға қызмет ету арқылы, оны көқріктендіру идеясын
сіңіру ... ... ... ... пікірі осы жайындағы пікірі мақсатты
емес. Әркімнің өз қабілетіне қарай ... ... ... ... идеясы да бір
қарағанда толық шешілмеген мәселе. Өскелең ұрпақты еңбек етуге құмар етіп
тәрбиелеудің мәні зор. Осы ... де ... те ... бейнеленген. Оның қиял
қоғамында жұмысты реттеу ісі адамның биологиялық жағына да сай ... ... ... қатар, оқу оқып, тәрбиеленсе де олар ауыр
жұмыстардан ... Бұл ... ... ... ... еңбек ету,
тағы да жеке адамның құқықтары мен заңды мүдделеріне негізделген [30.16-
18бб].
Азаматтардың өзіндік ... сай ... ... ... көзі
соқыр зағип жан тері мен тағы да ... ... ... ... ... аяғы ... қарауылда тұрып өз міндетін атқаруға толық
жағдай өзіне-өзі жасай алады. Сонымен қатар, кереңнің көз көру ... ... ... білдіреді. Тіпті, қиын жағдай болса мүгедектерді ауылға
жіберіп, сол жерде міндетті ... ... сай ... ... деп ... ... Кампанелла адамдардың жеке ... Оның ... ... «Күн ... тұрғындары қуыршақ
сияқты, тек басқаруға негізделген тұрғындар ... ... ... ... ... Қаладағы өндіріс пен тұтынушылық тек қауым есебінде
жүзеге асып, күндік төрт ... ... ... ... мен ... ... толық жетеді деп асаығыс тұжырым жасаған. Осындай, ой ... да ... ... Ол ... ... ... үшін 6
сағаттық жұмыс тәртібі жетеді деген. Ал, ... ... ... ... ... теңдікті бұзады деп ойлаған.
Томмазо Кампанелла былай дейді: «Басқару мен еңбек істерін ұйымдастыру
белгілі бір ... ... ... ... ... ... қуанған
олардың іс-әрекетінде ешбір өрескел қимыл білінбей, ешкім ешкімді қанауға
қызығушылық білдірмейді» дейді [32. ... ... ... жеті қала ... ... ал қала ортасында
шағын әрі әдемі көшелері болулары тиіс, ал үйлері мен ... ... ... деп ... ... Бұл қаланың кереметтілігінің бірі-ол
қалада жаңа қоғамдық өмір сүрудың жаңа формасы-қауымшылдықтың ... ... ... Бұл ... ... яғни ... де, ... де еңбек
етеді және олардың барлығы теңдей ... ... және ... ... ... Ал, мектептерде барлығының да оқуға құқығы бар. Тең
азаматтары ... ... ... ұстаздарының айтқандарын мұқият тыңдап,
тең құқылы ... ... ... мен тағы да ... ... ... жағдайлары болады. Қаланың қабырғалары керемет әдемі ... ал ол ... ... ең ... суретшілерінің қол таңбасы
болып табылады. Томмазо Кампанелла еш ... ... адам екен және ... оны еш ұялтапаған, сол себепті де бұл қалада адамдар некесіз де ... ... ... сенімде. «Тіпті, олардың некесі мен қызығушылықтары ортақ.
Кейбір жағдайларда олар жеке істерінің мәселесіне де ... ... ... ... олар ... ... ... кейде ондайға да
жол беруге болады» дейді Томмазо Кампанелла ... ... ... ... ... өмір сүріп жатады
немесе олардың барлық заттары ортақ ... ... ... ... ... әйелдері де ортақ күйде ... Жеке ... ... ... ... дамуға тоқтау болатын жағдайларда жоқ болып кетеді.
Мысалы, өзін-өзі ... ете ... ... ... ... ... ... махаббаты оянады. Барлық мүліктерінің ортақтығы соның ... ... да ... ... ... ... аша отырып,
Томмазо Кампанелла сана және ... ... ... де ... ... бір бөлігі ортақ жұмыс атқарып жатқанда ... ... ... ... және саяси әрі әлеуметтік мәселелерді шешуі керек болды.
«Күн қаласында» билігі ісі өзімен өзі ... ... ... жатқызылады. Платонның «Мемлекетіндегідей» бұл күн қаласында
рухани ақсүйектер ... ... ... ... ... ... қауымның
ерекшелігін баса назар қойып жазады. Билік басында тек қана ... ... ... ... ... ел басқару ісіне лайық деп таниды.
Томмазо Кампанелланың өмір тарихына көз ... біз ... ... ол ... ... ... сол себепті де дін бұл мемлекетте
ерекше бір құрметті ... ... ... Күн қаласының сот
қызметтері мен төменгі ... ... ... және де ... дін ... ... қатарына жатқызылады. Сол заманның
зиялылары салыстырмалы түрде алғанда аса білімді, тек ... ғана ... ісін ... ... ... екен. Ал, мемлекеттің құрылымы өзінше
бір интелектуалды олигархияға ұқсас және онда ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сондықтанда, Күн қаласындағы билік
ісі ... ... ... ... анағұрлым ерекше.
Күн қаласының тұрғындарының негізгі діндері Томмазо ... ... тура ... ... ... ... ... Күн қаласында жол берілмейді. Осылайша, Томмазо ... Күн ... ... ... бір мемлекеттің үлгісін көріп, өз елін ... ... ... Күн ... дін мен ... ісі біртектес
магиялық сенімге негізделеді. Сол мемлекеттегі шаруашылық, ... ... жеке ... ... ... ... бірлестік шешеді. Қауым
басында жоғарғы басшы тұрып, ол сонымен қатар дін қызметінде басқарады.
Өзінің ... ... ... кейін беделді мұрагері шыққан жағдайда
ешқандай ұрыс-керіссіз оған табыстаған. Саяси билік дін ... ... олар ... ... ... ... он
екі адамнан тұратын коллегия жұмыс жасайды. Олар сонымен қатар, зиялы қауым
өкілдеріне де жатады. Осылар тіпті баланың ... ... де ... ... ... егу уақыты мен жүзім жинаудың уақытын анықтаумен
айналысады және де олардың өмірінде орын алып ... ... ... ... ... кейінгі тарих үшін жазып алып отырады.Олардың
ұстанатын негізгі діндері христиан дініне өте ұқсас, сонымен бірге ... мен ... ... ... ... ... бұл
бағдарламасында магиялық дін қызметкерлерінің қоғамдық қатынастарының бірі
болған тағы бір қызметті атқарады, яғни қоғамның бір ... ағза ... ... ... ... ... арман болған қаласын тек қана италияға ғана
тән емес, сонымен бірге әлемдік тұтастық ... де ... Оның ... деп ... ... ... аурудан және соғыстан аман болуы
деп түсінді. Бір рухани дене болған мемлекеттер бірінде ... тағы да ... орын алып ... еш ... ... ... ... туыс
болып кеткен достарына жағдай жасауға асығатын болады деген. Халықтардың
жақсы ... ... ... ерекше көңіл бөлуіне алып ... Бұл ... бір ... ... ... ... ... республикалардың тең
дәрежедегі билігі болады деп есептеген. Олардың ортақ мүддесін қорғайтын
сенат ... сол ... ... әр ... орындауы парыз болып
табылады. Соғыс атаулысына тыйым ... ... ... ... ... деген. Еггер де бір мемлекет басшысы тыныштықты бұзып ... ... ... осы ... ... ... шығып отырады.
Қоғамды өзгертудің жолдарын Томмазо Кампанелла жақсы қарастырған
ойшылдардың бірі. Оның басты ... ... ... Ең ... тек ... ғана ... мен эгоизм» деп көрсетеді. Оның негізгі
көрінісі адамдардың біреудің есебінен өмір сүргісі келетіндігінде деп ... ... ... «Біз ... ... ... тоқтатамыз, сол
кезде қауымға деген махаббат оянады» ... ... жету үшін ... мемлекеттің көмегіне сүйенуді жөн санайды. Себебі, тек мемлекет
қана дұрыс емес ... ... ... бердіреді.
Халықтың басқа да бақытсыздығының себебін, ол халықтың жаңа ... ... ... немесе жаңа қоғамға ... ... ... деп ... Сол ... ең ... іс-халықтың
білімін, ойлау мәдениетін ... ... ... ... ... ... олар ... тәрбиелеініп, білім алады. Оның басты әдісі-қала
қабырғаларына салынған суреттер арқылы оқыту болып ... Ал, он ... ... енді суреттер арқылы емес, тәжірибе арқылы тәрбиелеу керек
дейді. Ал, балалардың игеру тиіс мамандықтардың ішінде ... ... ... ... ... ең басты игеруі тиіс қол өнер ісі мен ауыл
шаруашылығы мамандығын білуі керек деген. Жұмыстағы төрт ... ... ... мен ... ... ... тән мен дене ... дамытау
керек деген ой білдірген [19.25-39бб].
Томас Мор сияқты Томмазо Кампанелланың еңбегінде «Күн ... ... ... аса ... ... ... Ол мемлекеттің әр
азаматының қызығушылығы қоғаммен тікелей байланысты және адам не істеу
керектігін өзі ... ... сол ... қоғамның екінші бір баламасын алып
көрсетеді. Еңбегінің негізінде автор мемлекеттіліктің негізі болып
табылатын тәртіп пен ... ең ... ... ... Сол ... Күн қаласының тұрғындарын Құдаймен байланыстырып тұру үшін абыздар керек
болып қалады деген.
Ерекше ықылас білім беру жүйесін ... ... ... Ол ... ... әрі ... жетілген етіп шығарады деп сенді. Сонымен қатар,
қоғам мен ... және ... мен ... ... тұру үшін ... қалыптасу керек деп еңбегінде топшылаған.
Біздің диплом жұмысының методологиялық ... сай ... ... ... ... ... осындай өзіндік утопиялық
шығармасы немесе трактатымен аты шыққан әл-Фараби бабамызда «Қайырымды қала
тұрғындары» атты шығармасында ... бір ... ... ... немесе
мемлекетті аңсағанын білеміз.
Әбу Наср Мұхаммад ибн Тархан ибн Узлағ ... ...... шыққан ұлы энциклопедист ғалым, ойшыл, философ, ... ... ... ... ... отбасында дүниеге келген. Отырар
медресесінде, Шаш, Самарқан, Бұхара, кейін Харран, Мысыр, ... ... ... ... ... көне грек оқымыстыларының,
әсіресе, Аристотельдің еңбектеріне талдау жасады. Мәселен, ... ... ... және ... ... ... ... түсіндірмелер жазған. Тарихи деректер бойынша 70-ке жуық ... ... көп ... көп ... ... ... логика, этика,
метафизика, тіл білімі, ... ... ... ... ... 164 ... жазып қалдырды. Арабтың атақты ғалым-
географы ибн-Хаукалдың «Китаб масалик уә мамалик» атты ... және ... өмір ... ... ... ... ... фи әл-заман» атты
еңбегінде Әбу Наср әл-Фарабидің арғы аталарының ... ... ... ... тілінде келтірген. Болашақ ғалым алғашқы сауатын туған ... ... ашса да, 12-16 жас ... ... ... ... ... сапар жасаған. Әбу Наср әл-Фараби дүниеге келгенге дейін 126 ... ... ... ... ... ... ... қаласы бейбіт жолмен
ислам дінін қабылдаған болатын. Ол кез санасы ашық ... ... ... ... ... ... санаған. Әбу Наср әл-Фарабидің араб тілді
ғалымдар санатына қосылуы осы кезден ... ... ... ... Кәрім тек
діни қағидалар жинағы ғана емес, сонымен қатар талай ілімнің құпия ... ... ... кітап болғандықтан, Әбу Наср әл-Фараби бүкіл ислам
ғалымдарына парыз болған ... ... ... ... жету ... ... ету) және муджтахид (иджтихадпен шұғылданған ... ... ... ... мен ... ... ... амалдарына негіздеп
отыруы) жолына түскен. Әбу Наср әл-Фарабидің жас кезінен ... ... екі сыры бар. ... сол ... Бағдад халифатын басқарған
Аббас әулетінің сенімді уәзірлері, негізінен, түркістандық Фараб қаласынан
болған. Екіншіден, ... ... ... мен өнер ... бет ... ... кең ашып, барынша жағдай жасаған. Бағдадта «Баит әл-хакма» атты
ғалымдар үйі және әлемдегі ең бай ... ... ... ... Әбу ... өзін ақын, әнші, күйші ретінде танытып, одан соң ежелгі грек
ғалымдарының қолжазбаларын оқу ... ... ... ... ... Әбу Наср әл-Фараби дүниетанымы екі әлемнің көшпелілер
мен отырықшылар өркениетінің және Шығыс пен Грек-Рим ... ... ... Әбу Наср ... ... ... тіл мәдениетін, философиялық-гуманитарлық (философия,
логика, этика, эстетика, саясат, ... ... ... ... және ... (астрономия, астрология, физика, ... ... ... ... ... салаларын терең
меңгеріп, осы бағыттарда өзі де құнды ғылыми жаңалықтар ашты. Әбу Наср ... ... ... ... үш ... анық аңғарылады: ол
дүниенің мәңгілігін мойындады; танымның болмысқа тәуелділігін растады; ... ... ... ... ... пен тәуелділік бастауларын
құдіретті Алладан, аспан әлеміндегі құбылыстардың мәнінен, ақыл-парасаттан,
адамның жан дүниесінен, түр мен ... ... ... Аристотель
кағидаларынан өз дүниетанымына жақындарын қабылдады және оны осы ... Әбу Наср ... ... ... ... ... өз ... байланыстырып қарағанда ғана терең түсінуге болады. Орта
ғасырларда философиясына, ойдың дамуы діни ілім ... ... ... Наср ... ... ілімін де өз кезеңінің діни түсініктері
тұрғысынан карастырған лазым. Бірақ ол бұл ... ... ... Ол, ... «Аспан астындағы дүние» ілімінен неғұрлым
айқын көрінеді. Бұл Аристотельдің жасампаз ақыл жөніндегі ... ... ... еді. ... ақыл тек ... ... ... қозғалыс
себебі ғана емес, өз алдына логос. Осы дүниенің заңдылығы жер ... ... тән ... Жеке ... ... әлемдік санамен ұштасса ғана
дамиды. Соңғысы, яғни әлемдік сана мәңгі. Адам ... ... ... ... ... ... мәңгі екенін және басқа жаққа ұшып кетуін
бекерге шығару туады, мұның өзі діни ... мен ... ... тиек ... ... еді. Ұлы ... философияға үлкен мән берді, оған
көп үміт артты. Ол философияны қоғамды оятатын зерде, парасат ... ... ... жеткізетін негізгі бағыт, ұрпақтар арасындағы
рухани-мәдени ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің шешімін, уақыт талаптарының жауабын ... деп ... Осы ... дұрыс ойланып, ойды әрекеттену ... 9 ... ... ... ескертеді. «Қайырымды қала
тұрғындарының көзқарасы», ... ... ... ... және
т.б. саяси - әлеуметтік трактаттарында қайырымдылық пен бақыт мәселесіне
кеңірек тоқталды. ... ... ... ... ... және ... ... ежелгі ойшылдар дәстүріне сүйенді. Тек бақыт ... ... бар, оған жету ... айқын білетін, соған сәйкес әрекет
жасайтын қауым ғана қайырымдылыққа икемді екенін ескертті. Әбу Наср ... ... мен ... ... мен ... ... жетілдіру мәселесіне
қайта айналып соғып отырған. Білімсіз адамгершілік молаймайды, ... ... ... ... тани ... Жан ... ... үлкен
жетістікке жету жоқ. Ғылым мен тәрбие ұштасса ғана, рухани салауаттылыққа
жол ашылмақ. Мінез-құлқын түзей ... ... ... ... ... деп ... Әбу Наср әл-Фарабидің азаматтық, саяси, адам, ... ... ... ... ... ... нақыл
сөздері») трактатында қаралады. Бұл трактаттың тақырыптары әр түрлі ... ... бір ... адам мен ... ... оның ... ... өзіне тән бір ерекшелік ... ... және ... ... ... Әл-Фараби «Азаматтық саясатта»
қоғамды талдауды қаладан, ал «Нақыл сөздерде» ең кішкене ұядан ... ... ... ол да үйді ... ... ері мен ... мен қызметшісі, ата-анасы мен баласы, мүлкі және иесі деп ... ... тән ... ... ... ... бір бөлшегі болғандықтан, ол
қала белгілейтін ортақ мақсатқа қызмет етуге арналады, ... бұл ... өз ... ... ... ... ... туралы пікір
айтылады. Бұл жерде Фарабидің қала дегенін мемлекет деп түсіне отырып, оның
ойларынан ... ... ... биік ... табамыз.
Жалпы, утопиялық немесе қиялға ... ... ... бұл
тақырып жайлы сонау неше мың жылдықтан бері әртүрлі қоғамның алдыңғы
қатарлы өкілдері, яғни ... мен ... ... ... ... ... ... Мысалы, Сократ, Платон, Аристотель өз
еңбектерінде әділеттілік жайында көптеген ... ... Әр ... ... ... ... ... қалдырды. Екінші ұстаз атанған ұлы ғұлама
әл-Фарабидің «Қайырымды қала тұрғындары» атты ... ... ... ... қала ... және оның ... қандай
болуын, басшыға тән он екі қасиетті ... осы ... ... сіңіре
білген жағдайда ол әділетті басшы ... ... Оның ... осы он ... ... ... ... басшыны танып оған илана ... ... ... ... ... өмір ... жатқан қоғамы да
әділетті қоғам болмақ дейді. Қайырымдылық дегенде, акыл-ой, әділдік, бақыт
және теңдік идеяларын құптаған ежелгі ... ... ... Тек ... ... білімі бар, оған жету жолдарын айқын білетін, соған сәйкес
әрекет ... ... ғана ... ... ... ... Әбу Наср
әл-Фараби сезім мен ойлау, тәрбие мен іс-әрекет ... ... ... ... ... отырған. Білімсіз адамгершілік молаймайды,
білімсіз адам өзгенің абзал ... тани ... Жан ... ... жетістікке жету жоқ. Ғылым мен ... ... ... ... жол ... Мінез-құлқын түзей алмаған адамның
ақиқат ғылымына қолы жетпейді деп ескертеді [33. www.google.kz].
Сонымен ... ... ... ... ... да ... ел билеген жағдайда халықтың жағдай не ... ... ... ... ... ... ел, халқы бақыттылықтың не екенін білмейтін,
одан хабарсыз ел. Олар ... ... бір ... ... де ... оған ... де. Олардың ең жақсы деп білетін ... ... ... ... ... ... өз мақсаты үшін
бостандығы, құрметке, беделге ие болу сияқты өмірде мақсат ... ... ... жақсы болып көрінетін нәрселер. Надан қоғамның түсінігі
бойынша, аты аталғандардың әрбірі ... бір түрі және ең ... ... барлығының бір жерде болуы. Мұндай қоғам ұзақ өмір сүре
алмай, яғни жойылып кетеді» деп ... ... ... ішіндегі Италиядағы
бастан кешкен халықтың жағдайы туралы ... ... ... ... бабамыз әл-Фарабиде өзінің утопиялық ойларын білдірген.
Әрине, Томмазо Кампанелланың әлеуметтік-саяси утопиясы өзінің ... ... ... тап ... Оның қоғамды жақсартуы тек қана
қиял түрінде ғана қалып қойды. Барлық мәселелердің шешілуін ... ... ... ... ... ... ... ойлап тауып
адамдардың махаббат немесе бірін-бірі ұнату деген сезіммен санаспайды.
Арман-қиял қалаларының қоғамдық ... ... ... ... ... ... олардың билігін тек қана аздаған абыздардың қолына
шогғырландырып, ... ... мен ... ... Томмазо
Кампанелланың өзінің өмір сүріп жатқан ... да ... ... ... ... ... ... Кампанелланың арманына қол жеткізу жолындағы
барлық әрекеттері сәтсіздікке ұшырап отырды.
Дегенмен, Томмазо Кампанелланың ... мен ... ... ... ... даму үрдісі турасындағы идеялары бірнеше жүз жыл болса да
өзекті ... ... ... ... ... ... Кампанелла шығармашылығы арқылы италияның
утопиялық идеяға қатысты әдебиеті үлкен ... ... ... ... ... ... ... өзінің жарқын бетін дәл ... ... ... еді. ... ... сол тұстағы тарихи жағдай
да тікелей әсер етті. Әсіресе, испан және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... бас июшілік осы жағдайға
алып келді. ... және ... ... ... әкеліп соқты.
Көрнекті италия ойшылы, ... ... әрі ... ... ... ... ХҮІ ғасырдағы қалыптасқан
жағдайға қатысты пайда болған гуманизм идеялары мен қоғамдық ойдың ... ... ... Кампанелла Италиядағы утопиялық ойдың көрнекті идеологтарының
бірі болды. Ол осы ... ... ... ... еңбегіндегі негізгі айтылған
ойларға үлкен қолдау көрсетіп, өзі де көп ұзамай ... ... ие ... ... ... әр ... еңбектері мен оның ізбасарларының
зерттеулерінде сол тұстағы билеуші таптың озбырлық саясатын аяусыз сынады.
Ол өз ... ... ... ... ... сол ... үлгі боларлық
басшылардың іс-әрекетін жазып, өзі өмір ... ... ... ... жақпайтын тарихта қайталанбас идеяларды айтып кеткен.
Томмазо Кампанелланың атақты шығармаларының бірі «Күн ... ... ... ... 1602 жылы ... Ал, латын тіліндегі жазбасы 1613-
1614 жылдар аралығында жарық көрді. Осы нұсқасы ... ... ... ... ... ... қиял-қаласы туралы әңгімесі ретінде жарық
көреді. Аталған еңбекте автор өзінің қиял болған ... ... ... негізгі идея сол арман қаланы жазу арқылы, өзі өмір сүріп отырған
қоғамды да сондай бір керемет деңгейдегі мемлекет болуына бағытталды.
Қазіргі ... ... ... ... ... ескеріліп,
латын, жоғарғы неміс тілінен аударылып, методологиялық зерттеулерде оның
текстологиялық бағыттары ... ... Ол ... ... ... қайта қалпына келтірумен қатар, «отан», «ұлт», «Италия» ... ... ... сахнасына шығарды.
Томмазо Кампанелла өз көзқарастары арқылы қоғамға жаңа ой-пікірді ... ... XVI ... ... ... ... утопистері
пікірлеріне бағыт беруші ретінде бағаланады. ... ол өз ... ... ... ... айта ... жұмысшы тобының жоғарылауына
әсер етуші фактор ретінде қауымды қарастырады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... мәселесінде өзінше шешуге
тырысады.
Томмазо Кампанелла өз ... ... ... ... ... сонымен қатар әлеуметтік теңсіздік мәселесін арнайы ... осы ... ... ... ... ... авторлардың пікіріне
сын көзбен қарағандығын да ескеруміз қажет. Ол өз ... ... ... үшін ... ... өз заманындағы қайшылықты пікірлердің де
шырмауында қалды. Томмазо Кампанелла ... оның өз ... ... таба ... жоқ. ... ол әрқашан күні өтіп бара ... ... ... қала ... ... ... ... ХҮІ ғасырдағы
Еуропаның, дәлірек айтқанда италияда орын алған саяси жағдайды аямай ... адам ... ... етіп аңсаған мемлекеттің үлгісін көрсетіп беріп,
адамзат тарихында өзіне лайықты орнын иеленді.
Утопист ... ... ... ... алуға ынтасы мен
қызығушылығы болғанымен, жағдайы келмей ... ... ... ... күнінде әкесінің жағдайының нашарлығына байланысты мектептің ... ... өз ... хат ... жазу ісін меңгерді. Сол ... ... «Күн ... атты ... орта ... ... беру жүйесін
аямай сынап, жоғары парасатты, қажырлы ... ... мол ... ... етті. Олар оқушыларды ... грек ... ... ... ең ... ... деп санады. Сонымен
қатар, өз еңбегінде Томмазо Кампанелла осы істің ... ... ... ... ... ісін үш күшке сүйенеді. Олар: Күш, ... ... атты ... ... ... ішінде Сүйіспеншілік болса
тәрбие ісімен, бау-бақша мен өндіріс ісі, неке қию ісі мен ... ... ... ... ... ... бастауы ол
әрине, ақылды балалардың ... ... деп ... Томмазо Кампанелла одан
әрі балаларды дамыту ісін Даналыққа тапсырады. Ал, Даналық болса ғылым мен
білімді ... ... ... ... азбауын қадағалайды. Міне,
елінің болашағы болып табылатын жастар мен балалардың тәрбиеленуі Томмазо
Кампанелланың ... осы ... ... ... Сөз жоқ, оның толық әрі
нақты мәселелесін ... ... ... ... ... ... диплом жұмысы барысында Томмазо Кампанелланың «Күн қаласы» атты
шығармасын талдай отырып, ХҮІ ғасырдағы Италияның қоғамдық-саяси ... ... ... ... ... туралы бірнеше мәліметтерді
қарастырыдық. Осы ... ... ... де ... Кампанелланың
атақты шығармасы дүниеге келген.
ХҮІ ғасыр Еуропа тарихында бірнеше ... ... мен ұлы ... ... ... ... ... таралған. Осындай ағымдар
қатарында гуманизм, утопия және тағы да басқа ... ... ... таңба қалдырған бұл бағыттар бүгінгі күнде де алар ... ... дау жоқ. ... ... ... ... сұраныс пен
қажеттілікке ие, сонымен қатар теориялық және практикалық зор ... ... ... ... ... мен өзіндік идеялары
деп айтуға ... ... бар және осы ... ... ... жұмысы
барысында барынша талдап көрсеттік.
Томмазо Кампанелла тек жан-жақты білімді, келешекті болжай білетін
адам ғана ... ... ... қам жеп, игі ... пен ... күш сала ... ... артады. Сондықтан көрнекті италиян
утописі, атақты жазушы, ойшыл ... ... ... мен ... оқып ... маңызы өте зор.
Пайдаланылған әдебиеттер мен сілтемелер тізімі:
1. Томмазо Кампанелла. Метафизика. М., ... ... ... ... ... философии. М., 1970
3. Томмазо Кампанелла. Космология.М., 1954
4. Томмазо Кампанелла. Философия доказанная ощущениями. М., 1960
5. Томмазо Кампанелла. Город ... М., ... ... ... ... // Под знаменем марксизма. — 1939. — № 7.
7. Александров Г. Ф. История западноевропейской философии: Учеб. для ун-тов
и гуманит. фак. ... / Ин-т ... 2-е изд., ... М.; Л.: ... 1946. — 513 с.
8. Очерки по истории физической культуры: Сборник трудов. вып. 5. — ... М., ... 206 ... ... А. Э. ... — М.: 1959.
10. Рутенбург В. И. Кампанелла. — Л., 1956.
11. О трудовом воспитании: хрестоматия / ... ... Д. Е. — ... ... 410 с.
12. Горфункель А.Х. Томмазо Кампанелла. — М.: Мысль, 1969. 249 с..
13. Горфункель А.Х. Гуманизм и ... ... ...
М.: Мысль, 1977.
14. Штекли А. Э. «Город Солнца»: утопия и ... — М.: ... ... С. Л. ... ... Солнца: Повесть о Томмазо ... ... 1979. ... ... 437 с, ил. То же. —
1981. — 439 с, ил.
16. Горфункель А.Х. Философия эпохи Возрождения. — М.: ... ... ... ... ... Д. В. Пифагорейские источники «Города Солнца» Кампанеллы и
Псевдо-Окелл.// Вспомогательные исторические дисциплины, №15 , 1983. - ... ... Д. В. ... и ... Опыт ... ... ... Л., 1982. — Т.13.
19. Панченко Д. В. Ямбул и Кампанелла (О некоторых механизмах ... // ... ... в ... Возрождения. — М., 1984. — С.
98-110.
20. Панченко Д. В. Происхождение латинской ... ... ... ... // ... ... ... № 18. 1987. С.
288-302.
21. История ... в ... ... М.: ... ... 590 ... Реале Дж. Западная философия от истоков до ... ... Т. 3: ... (От ... до ... / ... Дж., ... Д. — СПб.: ТОО ТК
«Петрополис», 1996. — 713 с.
23. ... Л. С. ... ... ... // История
социалистических учений. — М., 1987. — С. ... ... В.П. ... ... ... ... С древности до конца
XVIII в. М., 1975.
25. Ревекина Н.В. ... ... ... ... ... XV в. — I ... XV в. ... 1982.
26. Гутенбург В.И., Вернадская Е.В. Италия и Европа на кануне нового
времени. Л., 1974.
27. История Италии. І том. М., ... Стам СМ. ... ... ... ... эволюции
традиции. // Вопросы истории. М., 1977.
29. Антаковский Ю.М. ... ... его ... деятельность Спб., 1955,
30. БранкаВ. Бокаччо средневековый. М., 1983.
31. Пегросян М.И. Гуманизм. М., 1964.
32. История средних веков. Под ред. Карпова А. Т. I, M., ... Internet ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұсылман әлемінің философиясы7 бет
Халықаралық қатынастарды сараптаудың теориялық негіздері4 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Абай Құнанбаевтың қоғам және билік туралы идеялары19 бет
Абай Құнанбайұлының ағартушылық идеялары10 бет
Адам құқығының дамуы жайлы қазақ ойшылдарының идеялары10 бет
Бұқар жырау мен Дулат Бабатайұлының тәлім тәрбиелік идеялары7 бет
Сабақтастық. Алаш идеялары және Қазақстан мұраттары7 бет
Тәуелсіз Қазақстан мұраттарының алаш идеяларымен сабақтастығы8 бет
Философия, саясат, қазіргі заман. Т Мор мен Т Кампанелланың утопистік- социалистік ілімдері.Саяси және құқық сана мәселелері.Қазақстан тәуелсіздігінің нышандары.Саяси философияның қалыптасу ерекшеліктері.XX ғасырдағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси, философиялық ойлар27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь