Шииттер

Шииттік туралы
Шииттік секталар
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Шииттер – ислам діні бағыттарының ішіндегі (сүнниттерден кейінгі) екінші ірі бағытын ұстанушылар. Исламдағы шииттік бағыт Мұхаммед пайғам¬бардың жалғыз мирасқоры, мұсылман уммасын басқаруға лайықты имам ретінде төртінші “тақуа халиф” Әли мен оның ұрпақтарын ғана мойын¬дайтын мұсылмандардың басын біріктіреді. “Шиа” араб тілінен аударғанда топ, партия, жақтаушылар, көмекшілер деген мағынаны білдіреді.
Шиизм діни доктрина ретінде біртіндеп қалыптасқан. Ол Хусейн (Мұхаммед пайғамбардың немересі, Әли және Фатима ұлдары) өлімі (680 жыл) және 749-750 жж. Аббасидтерәулетін халифтер ретінде мойындау кезі аралығында пайда болды деп есептеледі. Алайда Иранда ХҮ ғасырдың аяғына дейін суннизм үстемдік етуші болса да, имамның пәктік идеясы көрінісін беретін шиизм көптеген провинцияларда халық қозғалыстарының ұраны бола бастады. Олардың ішінде атақтылары: Куфы тұрғындарының омей халифі Хишамға (739-740), Абу Муслимге (747-750) қарсы көтерілістері, Хиджаздағы зейдитстік көтерілістер (762-763, 786), сонымен қатар Иранда ІХ-Х ғғ.
Шииттердің тарих сахнасына шыққан мерзімі туралы әртүрлі пікірлер бар. Шииттік дерек көздер бұл ағымның Мұхаммед пайғамбардың тірі кезінде ортаға шыққанын және Әзіреті Әлидің ұлылығын дәріптеп, соның жағында болғандардың “Әли Шиасын (партиясын)” қалыптастырғандықтарын алға тартады. Кейбір тарихшылар шииттіктің Мұхаммед пайғамбардың өлімінен кейін Әлиді заңды халиф ретінде талап етушілердің ортаға шығарған таза саяси ағым екендігін айтады. Ал енді біреулер бұл ағымды үшінші халиф Османның өлімінен кейін пайда болған саяси әрекет деп бағалайды.
1. http://www.confession.ru
2. Основы релдигиоведения: Учеб./ Ю.Ф. Борунков, И.Н.Яблоков, К.И. Никонов и др.; Под.ред. И.Н. Яблокова. – 4-е изд., Москва. Высшая школа, 2002 г.
3. http://www.krugosvet.ru
        
        Тақырыбы: “Шииттер”
Шииттер
Шииттер – ислам діні бағыттарының ішіндегі (сүнниттерден кейінгі)
екінші ірі бағытын ... ... ... ... ... жалғыз мирасқоры, мұсылман уммасын басқаруға лайықты имам
ретінде төртінші “тақуа ... Әли мен оның ... ғана ... басын біріктіреді. “Шиа” араб тілінен аударғанда ... ... ... ... ... білдіреді.
Шиизм діни доктрина ретінде біртіндеп қалыптасқан. Ол Хусейн (Мұхаммед
пайғамбардың немересі, Әли және Фатима ұлдары) өлімі (680 жыл) және ... ... ... ретінде мойындау кезі аралығында пайда болды
деп есептеледі. Алайда Иранда ХҮ ғасырдың аяғына ... ... ... ... да, ... пәктік идеясы көрінісін беретін шиизм көптеген
провинцияларда халық қозғалыстарының ұраны бола ... ... ... Куфы тұрғындарының омей халифі Хишамға (739-740), Абу ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар Иранда ІХ-Х ғғ.
Шииттердің тарих сахнасына шыққан мерзімі туралы әртүрлі пікірлер бар.
Шииттік дерек ... бұл ... ... ... тірі ... ... және Әзіреті Әлидің ұлылығын дәріптеп, соның жағында болғандардың
“Әли Шиасын (партиясын)” қалыптастырғандықтарын алға ... ... ... Мұхаммед пайғамбардың өлімінен кейін Әлиді заңды
халиф ретінде талап етушілердің ортаға шығарған таза ... ағым ... Ал енді ... бұл ... ... ... Османның өлімінен кейін
пайда болған саяси әрекет деп ... осы ... ... бір қарағанда тарихи оқиғаларға
сәйкес келгенімен, шииттіктің жүйелі түрде ағым болып қалыптасқан уақытын
дәл ... ... жоқ. ... шын ... ... ұлы ... 680 ... деген жерде жауыздықпен өлтірілуінен кейін саяси сипаттағы жүйелі
түрде ұйымдасқан ағым ретінде көріне бастады. ... ... ... ... ... ... ... туралы хабар жан-
жақта үлкен көтерілістердің шығуына себеп ... ... ... ... қаласында Абдулла ибн Ханзала тарапынан ұйымдастырылды.
Халықты өз жағына жиып алып ол Хусейннің өшін алу ... ... ... ... ... ... шайқаста халиф әскерлері оларды басып
тастайды. Осы секілді шииттердің ислам тарихынан көптеген ... ... ағым – ... ... бөлініп кеткен өте бытыраңқы ағым.
Шииттердің ... ... ... ... байланысты
қақтығысулар, алауыздықтар нәтижесінде жүріп отырды. VІІ ғасырдың ... ... екі ...... және радикал (шектен шыққан) шииттер
қалыптасқан болатын. Олар ... ... ... соң ... өзгеріске
ұшырады. Шииттердің діни доктринасының негізін қалаған Абдулла ибн Саба деп
есептеледі. Ол радикал шииттердің көшбасшысы ... (VІІ ... ... Оның ... ... ... соның арасында Мұхаммедтің де
“рухани ... ... ... болатындығы туралы ... ... ... яғни ... орынбасары деп жариялау
оның тегінің таңдаулы екендігіне баса назар аударады. Әлидің көзі тірісінің
өзінде-ақ, оның айналасындағылардың ... оны ... ... пір ... ... ... адамдардың біразын исламды теріс сенімдерден
сақтау мақсатында ... өзі ... ... ... ... да болған.
Шииттердің діни ілімінің ... ... ... әулетінің орнығу
уақытымен, яғни VІІ ғасырдың ... VІІІ ... ... ... ... Оған қастандық жасалғаннан кейін жараланып ... ... ... және Кербалада 680 жылы өлтірілген оның баласы
Хусейннің тартқан азабы – ... діни ... ... ... ... ... Алидтердің қайсысы имамат атына ие болуы туралы
қақтығыстар негізінде пайда болған әртүрлі бағыттар бар. ... ... ... (ХІ ... ... ... ... Бұл
бағыттар исмаилттермен салыстырғанда бәсең болып табылады. ... ... ... Алла және адам ... ... ... Ол ... субстанция” болып табылады.
Шииттер де барлық ислам жолын ұстанушыларға ортақ бастау – Құранға иек
артады. Рухани билікті Әлидің мұрагерлігіне беру ... ... ... ... ... жетекшілері) о бастан берілген, оны арнайы ... ... ... ... ... барысында өте күрделі,
кейде, тіпті шешілместей мәселелер туындап отырған еді. ... ... ... болғаннан кейін оның орнын кім басатындығы туралы алауыздық басталып
кететін, сөйтіп Әлидің үрім-бұтақтарының әрқайсысы өз ... ... ... ... ... ... берудің қағидатына қатысты көп
түрлі түсініктер ... де, ... ... Әли әулетінің мұсылман
қауымында билік етуге тікелей құқы барлығын бұлжымайтын ... деп ... ... ... ... мұсылман дін ілімінің екінші көзі,
бастауы деп есептейді. Өздерінің аңыздарын шииттер әдетте ахбар ... деп ... Олар ... ... ...... ... аңыздарын жалған деп, мойындамайды. Шииттік
ахбарлар сунниттік ахбарлармен салыстырғанда кейініректегі ... ... ... ... ... ... Х-ХІ ғасырларға тиесілі.
Мұсылмандардың ... ... ... ... ... ... әл-Кумми (903 ж. өлген), әл-Кулайни (939 ж. өлген), Мұхаммед ... (1067/8 ж. ... ... ... ... ... қасірет шеккенді, азап тартқан жанды
пір тұту кең тараған. Дін жолында азаптану идеясына, Әли мен оның ... ... ... ... ... ... тағдырларына шииттер
баса назар аударады. Аңыз бойынша Әлидің ... ... ... ... азап ... ... көмілген жері деп есептелетін тұста орналасқан
Кербаладағы (Ирак) мешіт – шииттердің ... ... ... ... олар ... ... Шииттер табынатын тағы бір жерлер — Ирандағы
Кум мен Мешхед қалалары.
Шииттік тәжірибеде кең орын ... ... ... ... ... – “өз ... ақылмен жасырып-жабу” қағидаты, яғни
адамның жеке басының қауіпсіздігіне ... ... ... әлде ... ... ... ... өз дініңе, сеніміңе берік бола тұра, іс
жүзінде – оған қарсы келетін ... ... мен ... ... ... ... ... жай жол беріп отырған жоқ. Өйткені олар – ... саны ... аз ... ... ... ... жандар.
Шииттік секталар
Шиитер өз араларында жиырмаға жақын секталарға бөлініп кеткен.
Солардың ішіндегі ... ... ... ... “шеткі”
шииттер және исмаилиттер саналады.
Шииттер арасында Әлидің ұлдары Хасан мен ... ... ... ... ... ... ... Олар Мұхаммед ибн әл-Ханафияны (700
ж. шамасында ... имам деп ... ... көп ... ... бас ... Өйткені Мұхаммед ибн әл-Ханафия пайғамбардың ... емес еді. ... ... ... жатады. Олар өздерінің мойнына
“жазықсыз өлтірілген” Хусейн үшін кек қайтаруды жүктеген. Сондай-ақ ислам
сеніміне жат ... ... ... бір ... ... бір ... өтуі
туралы сенімді енгізгендігі үшін кәпірлер деп саналған. Кайсаниттер
Мұхаммед ибн ... ... ... отын Әли ... және ... ... иегер деп жариялады. Мұхаммед ибн әл-
Ханафияның өлімінен соң оның ізбасарлары ... ... мен ... ... ... ... ІХ ғасырдың ортасына дейін тіршілік
етті.
Зейдиттік ағымның негізін салушы – Хусейннің немересі Зейд ибн ... ... ... ... тұрғысынан сунниттерге ең жақын
шииттік ағым болып саналады. Олардың негізгі мақсаты Әли әулетінен ... ... ... ... құру ... Зейд – Әлидің шөбересі,
бесінші имам деп танылды. Зейдиттер Иранда, Иракта, Хиджазда, сол ... де ... ... жерлерде олар терең тамыр жайып, өздерінің
мемлекеттерін құрды. Зейдиттердің жоғары билік ... ... ... ... тек қана ... ... ғана құқы бар, яғни имамат
тек Фатимадан және оның ұрпақтарынан бастау алуы тиіс ... ... ... ұлы – Хасанның болсын, кіші ұлы – Хусейннің болсын ұрпақтарының
билікке бірдей құқы бар. ... ... ... ... дейін жеткен
және қазіргі таңда Йемен Араб Республикасының ... ... ... саны ... ең көп әрі ... ... имамиттер
қалыптастырады. Олар Әли әулетінен ... 12 ... ... ... бір ...... ... – 12 имам жолын
жақтаушылар. Имамиттердің имамдар “баспалдағы” келесі адамдардан тұрады:
1. Әли ибн Әбу ... ... 661 ж. ... Хасан ибн Әли (Мединеде 669ж. өлген);
3. Хусейн ибн Әли (Кербалада 680 ж. өлтірілген);
4. Әли Зейн ... (713 әлде 714 ж. ... ... ... ... 732 ж. өлген);
6. Джафар ас-Садық (Мединеде 765 ж. өлген);
7. Мұса әл-Казим ... ... 799 ж. ... Әли ... ... 818 ж. қайтыс болған әлде у беріп өлтірілген);
9. Мұхаммед ат-Тақи (Бағдатта 835 ж. өлген);
10. Әли ан-Наки ( 868 ж. өлген);
11. ... ... (873/4 ж. ... ... ... (873/4 ж. ... ... сенімі бойынша он екінші имам болып саналатын Мұхаммед әл-
Махди жас кезінде жоқ болып кеткен және ... ... ... ... ... ... сол ... табылады. Қазіргі кезде
имамизм мемлекеттік дін түрі ретінде Иранда ... ... ... ... саны – ... ... ... Кувейтте, Бахрейнде, Сауд Арабиясында, Иорданияда,
Ауғанстанда және де басқа ислам тараған елдерде бар. Сунниттік ... ... ... ... ... сай, ... тартады. Олардың екі арасындағы келіспеушілік имаматтың ... ... ... ... ... бағытты ғулат (шектен шыққан ... ... атау ... ... ... мен ... ... Олардың “шектен шығып кетулерін” Әлиді және оның ұрпақтарын
құдайдай көрулерінен байқауға болады. ... ... ... ... тыс күш ... деген ойлар туындады. Олардың “жасырын” күйі
және дінге ... ... ... өтеу үшін қайта оралуы, имамдардың
көріпкелдігі, жандарының көшіп-қонып жүруі және тағы басқа ойларын мысалға
келтіруге ... ... ... ... ... кезі VІІІ ... еді. Ол – ... әулеттік дағдарыстар мен жөнсіздік ... ... ... Көп ... олар Ирак территориясында әрекет
еткен.
Шиит-имамиттер тарихында үш тарихи ірі ... ... ...... жасырынуға» дейінгі (940 ж.) кезең. Ол ... ... ... ал ... соң ... ... Сол кезде шиттік
доктрина өзінің жалпылама нақты сүлбелерін анықтап ... ... саты ... ... мен ... ... басталған еді. Сол
кезде шиттік қасиетті аңыздардың негізгі жинақтары пайда болды, құқықтану
мен телогия жайындағы ... ... ... ... ХҮІ ... басталған
үшінші кезең – Иранда имамизмнің мемлекеттік дін мәртебесін алуымен танымал
кезең. ХІХ ғасырда имамизмнің ... ... ... өзгертуге
бағытталған қозғалыс болатын.
Шиитік исламдағы шеткері бағытты гулат (шектен шыққан көзқарастарды
ұстанушылар) деген атау алған ... ... мен ... ... ... ... ... кетулерін» Алиді және оның ұрпақтарын
құдайдай ... ... ... ... ... ... туралы былай деп жазады: «Олар өздерінің иамамдарына келгенде
жүгенсіздік ... ... ... ... ... ... ... туралы құдайи ұғымдар шеңберінде ойланады. Олар бірісе – имамдардың
қайсыбірін Құдаймен салыстырады, ...... ... ... ... екі ... да ... сілтеушілік танытады – (адамды)
асыра мақтайды және (құдайды) жеткізбей тайстайды».
Шеткі шииттер ортасында имамдарға жаратылыстан тыс күш ... ... ... ... ... күйі және дінге сенушілерге құтқару
міндетін өтеу үшін қайта орлауы, имамдардың ... ... ... ... және т.б. ... ... белсенділігінің тау асқан жері ҮІІІ
ғасырда болған еді. Ол – ... ... ... мен ... ... ... еді. Көп жағдайларда олар Ирак территориясында әрекет
еткен.
Мұсылманшылықтың тарихына өшпес із ... ... ... ...... ... Олардың тарихы өзінің бастауын VІІІ ғасырдың
ортасынан алып жатыр. Шииттер арасындағы кезекті ... ... ... ... ... ... иемдену мәселесіне қатысты болды. Ол өз
ұлы – Мұса әл-Казимді өз орнына ізбасар деп, ... ... ... тағайындап кеткен еді. Джафар ас-Садықтың таңдауын
оның үлкен ұлы Исмаилдың жақтастары қабыл ... ... ... ... ... ... деп ... бастады. Ұстанымдары
түгелдей исламға қайшы болды. Олар, діни үкімдер қара ... үшін ... ... құлшылық жасамаса да болады дейді. Құран аяттарының сыртқы
мағынасы емес ішкі мәніне ... ... деп ... ... ... ... ... таңда Сирия, Үндістан және Иранда ұстанушылары бар.
Шиитер әлемдегі бүкіл мұсылман қауымының он пайызға жуығын (110 млн.
адам) ... ... бұл ... ... (80 ... ... ... жартысынан көбісі (60 пайыз), Әзірбайжан, ... (30 ... ... ... ... ... (40 ... Ауғанстан және
Пәкістан мұсылмандары (20 пайыз), Сауд Арабия мұсылмандары (10 ... ... ... ... ... ... ... мойындайтын
исмаилеттерді, 15 млн. Түркия алевиттерін, Сирия алавиттерін (тұрғындардың
12 пайызы) жатқызуға ... ... ... ... ... өте аз ... ұстайды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. http://www.confession.ru
2. Основы релдигиоведения: Учеб./ Ю.Ф. Борунков, ... ... и др.; ... И.Н. ... – 4-е ... ... ... 2002 г.
3. http://www.krugosvet.ru

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ислам дініндегі терминдер мен қағидалар15 бет
Ислам жайлы36 бет
Қазақстандағы дін және мемлекет қатынастары10 бет
Қазақстандағы қазіргі діни жағдай18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь