Сәбит Дөнентаев жайлы

1. Кіріспе.
2. Негізгі бөлім:
а) Сәбит Дөнентаевтың өмір жолы мен шығармашылығы.
ә) Сәбит Дөнентаевтың ақындық ерекшелігі.
3. Қорытынды.
Ақынның шығармашылық ізденісінің қайнар көзі ел санасын оятып, ұлт тәуелсіздігін жырлаған Алашшыл әдебиеттің идеялық арнасы мен сабақтасып жатыр. Академик С. Қирабаевтың “Ахмет пен Міржақып идеясы елді оятты. Алдымен оты бар, ақылы бар жас таланттар оянды. Олар ұстаздарының ісін жалғастырып әкетті. С. Торайғыров, М. Жұмабаев, С. Дөнентаев, М. Сералин, С. Көбеев, Ж. Аймауытов, С. Сейфуллин, Б. Майлин, М. Әуезов сияқты бірін- бірі толастыра шыққан жастар тобы әдебиеттің жанрлық, тақырыптық ізденістерін байытып, қазақ халқы өмірінің шындығын кең көлемде бейнелеуге жетті. Елдің артта қалушылығын сынап шеней отыра, отаршылдық езгіге қарсы үн көтерді, тәуелсіздіктің туын биік ұстауға тырысты” деген пікірі ұлт- азатшыл бағыттағы қаламгерлер мұрасының құндылығын, өзектілігін айқындай түседі.
Ұлтты ояту, ел қамын жеу, қазақ халқының азаттығы- Сәбит
поэзиясының басты өзегі. Бұл дәуір талабының туындаған келелі тақырыптар
десек әдебиеттегі ұлттық сарынның терең қоғамдық және әлеуметтік сипат
алуында “Қазақ”, “Айқап” газет- журналдарының маңызы, ықпалы да зор
болды. Өз кезегінде Сәбиттің ең алғашқы өлеңдері де елдікті темір қазық етіп,
халық сабасына азаттық пен азаматтың, ағартушылық пен адамгершілікті ізгі
қасиеттер дарытқан “Айқап”, “Қазақ” басылымдарында жарияланды.
Ұлттық мүдденің мұзжарғыш кемесі бола білген басылымдардағы
көсемсөз саяси- әлеуметтік лирика “Оян, тұр, жатпа қазақ” –деп халықтың
елдігі мен ерлігінің сарқылмас бала күніне үміт артты, тың серпіліс берді.
Ғасырлас тоғысындағы отаршылдық пен отаншылдық арасындағы
бітіспес майданда ұлт тағдыры мен азаттығын сезінуде әр азаматтың жұрт
алдындағы парызын парасат пайымына салды. Ал, А. Байтұрсынұлының
“Басқадан кем болмас үшін біз білімді, бай һәм күшті болуымыз керек. Білімді
болуға оқу керек. Бай болуға кәсіп керек. Күшті болуға бірлік керек.
        
        Мазмұны:
1. Кіріспе.
2. Негізгі бөлім:
а) Сәбит Дөнентаевтың өмір жолы мен шығармашылығы.
ә) Сәбит Дөнентаевтың ... ... ... ... намыс бар ма,
қазақ?” деп
отаршылдық езгідегі халқының
ұлт намысын қайрап,
ел мүддесін мұрат
тұтқан ақын Сәбит
Дөнентайұлы ... ... ... ... орын ... ... ... қайнар көзі ел санасын оятып,
ұлт тәуелсіздігін жырлаған Алашшыл әдебиеттің идеялық арнасы мен сабақтасып
жатыр. ... С. ... ... пен ... ... елді ... оты бар, ... бар жас таланттар оянды. Олар ұстаздарының ісін
жалғастырып әкетті. С. ... М. ... С. ... М. ... ... Ж. ... С. Сейфуллин, Б. Майлин, М. Әуезов сияқты бірін-
бірі толастыра шыққан ... тобы ... ... ... ... ... халқы өмірінің шындығын кең көлемде бейнелеуге
жетті. Елдің артта қалушылығын сынап шеней отыра, ... ... ... ... тәуелсіздіктің туын биік ұстауға тырысты” деген пікірі ... ... ... мұрасының құндылығын, өзектілігін айқындай
түседі.
Ұлтты ояту, ел ... жеу, ... ... азаттығы-
Сәбит
поэзиясының басты өзегі. Бұл дәуір талабының туындаған келелі
тақырыптар
десек әдебиеттегі ұлттық сарынның ... ... және ... ... “Айқап” газет- журналдарының маңызы, ықпалы да
зор
болды. Өз кезегінде Сәбиттің ең алғашқы өлеңдері де елдікті ... ... ... ... пен азаматтың, ағартушылық ... ... ... ... ... ... жарияланды.
Ұлттық мүдденің мұзжарғыш кемесі бола білген басылымдардағы
көсемсөз саяси- ... ... ... тұр, ... ... –деп
халықтың
елдігі мен ерлігінің сарқылмас бала күніне үміт артты, тың серпіліс
берді.
Ғасырлас тоғысындағы отаршылдық пен отаншылдық арасындағы
бітіспес майданда ұлт ... мен ... ... әр азаматтың жұрт
алдындағы парызын парасат пайымына салды. Ал, А. Байтұрсынұлының
“Басқадан кем болмас үшін біз білімді, бай һәм күшті ... ... оқу ... Бай ... кәсіп керек. Күшті болуға бірлік керек.
Осы
керектердің жолында жұмыс істеу керек.” деген ұлағаты қазақтың жоғын
жоқтап, ар- ... ... ... қай- ... ... ... бойтұмары мен ұстанымы болғаны тарихи шындық. Ояну дәуірі ұлт
әдебиетіне ... ... ... ... алға ... орай әдебиеттегі ағартушылық, демократтық, гуманистік ой-
пікір екендігі кезекке мақсаты айқын саяси күрес сипатындағы ұлттық
идеямен
жаңғыра түсті. ... ... ... ... ұлтының ауырын
жеңідету, ауруын азайту жолына жұмсалмасқа мүмкін ... ... ... ХХ ... ... ұлт ... ... тәнімен сезінді.
Сәбит Дөнентаев 1894 жылы бұрынғы Семей ... ... ... ... ауылда (қазіргі Павлодар облысы) кедей шаруаның
отбасында туған. Жас кезінде Сәбит ауылдағы молдадан ескіше ... ... ... ... ... ... ... татардың
медресесінде Нұрғали деген молдадан төте оқу әдісімен оқып, бірқатар
білім
алады. Онан кейін ... ... ... Қасым қажы Ертісбаевтың
медресесіне түсіп оқиды. Бұл медресе сол кездегі ескі қадым оқуы
әдісіне
қарсы төте ... ... әр ... ... ... жақтаған медресе
болады. Сәбит осы медресеге ... ... ... (1911- ... ... өнер ... ... жолда талпыну әрекеттеріне ... ... ... жаңа пікірлі кейбір мұғалімдерден қазақ, татар
тіліндегі ғылыми, әдеби кітаптарды қадағалап оқитын болса, екінші
жағынан
сол ... ... ... ... ... ... ... газет,
журналдарды үзбей оқиды. Абайдың өлеңдер жинағын да осы медреседе
жүргенінде тауып оқиды. Орыстың атақты жазушысы ... ... ұлы ... ... ... өлеңдерін де қызыға
оқиды. Бұл оқулардың барлығы Сәбит үшін босқа кетпейді. Әкесі молда
болсын деп медресеге әкеп берген ... енді дін ... ... ... ... мешеулігін әбден сезіп, нағыз ғылым жолын,
ақындық өнер жолын ұстауды негізгі мақсат етеді. Сәбиттің ой- санасы
тез
өседі, ... ... тез ... қай жылдардан жаза бастағандығы туралы бізде дәл
мәлімет
жоқ. ... ... ... ... ... кезден бастап жазуға
кіріскендігі байқалады. Сәбиттің “Қиялым” атты өлеңі 1913 жылы ”Айқап”
(22- санда) ... ең ... ... Ал осы өлең 1915 ... ... ”Уақ- түйек” атты жинағының екінші бөліміне кірген.
Сонда кітаптың бірінші бөліміндегі осы өлеңнің 1913 ... ... ... өлең ... және ... оқып ... сезімі ояна
бастаған жас
талапты Сәбитті Павлодардағы медресе көлеміндегі ... ... ... ... ... ... аздығы оны қатты
қынжылтады. Ақы төлеп өз бетімен біраз уақыт оқиды. ... ... ұзақ ... әрі ... әрі ... ... Осы кезде жазған
“Өз
өзіме” деген бір ... ... ... ... ... алмай майданға
Көп білімді жинай алмай қайранға.
Білмек түгел білгенінен айрылып
Қалды жүрек ... ... ... ... сияқты “Қиялым”, “Үміт”, “Менің жайым”, “Сыр”, ... ақын ... ... ... ... ... ... бірақ
тар
заман, қыспақ өмір, кедейшілік, жоқшылық, қазақ елінің қараңғылығы ол
талаптарына тұсау болып тұрғандығын ... ... ... қоям қайда,
Шығар күн болмаған соң атарлық таң”-
деп ... ... ... ... ... ақын ... Ол ... замандас жастардың қатарында қажырлы іске, өнер-
білім жолына беріледі. Осы талаптылығының арқасында Сәбит Дөнентаев
өзінің жазған ... ... ... сол ... газет,
журналдарға
үнемі жіберіп отырады. Алғашқы өлеңдер жинағын ... ... ... ... ... бірге оқитын Қасым қызы Сәния Ертісбаева оның
өлеңдер жинағы басылып ... ... ... ... атты жинағына кірген өлеңдері және
“Айқап”
журналы мен “Қазақ” газетінде басылған өлеңдері бірден оқушы
жұртшылықтың назарын аударды. Сәбит осы тұстағы ... жас ... бірі ... танылып, әдебиет сындарында ауызға алына
бастайды.
Сәбит медресені бітіргеннен кейін ауылда ... ... ... оқытады. Онан кейін 1916 жылы маусым жарлығына байланысты
майданның қара жұмысына алынбақ ... бой ... ... ... ... ... жұмыскер болады. Баян мен Екібастұз арасында
почта тасу қызметін де атқарады. Бірақ, елдегі байлар мен ... ... ... ... ... ... ... Сәбит Рига
қаласында қара жұмыс істеп тұрады. “Шілде”, “Екібаста”, ... ... ... ... “Жәмила қыз” сияқты маңызды өлеңдері осы 1915- 16
жылдары жазылады.
1917 жылы ... ... ... кейін Сәбит майданнан
елге,
Семей қаласына қайтып келіп, мұғалімдер дайындайтын курста оқиды.
Уақытша үкіметтің тұсындағы буржуазияшыл- ұлтшылдардың “ұлт
бостандығы”, ... ... ... ... ... Сәбит
Дөнентаев
кейбір өлеңдерін ұлтшылдық бағытта жазады. ... ... ... ... ... ақын ... ... күштердің опасыздығын, халық мақсатына қарсы
әрекеттерін көзі көріп, түсініп сезген сайын, ұлтшылдық бағыттан ... үзе ... ... ... ... ... Кеңес үкіметі
орнағаннан кейін Сәбит Дөнентаев ауылдағы кеңес жұмысына белсене
қатысады. ... сот ... ... ... ... ... арасында
кеңестік
төңкерістің тілек- мақсатын насихаттау, кеңес заңын іске ... 1919- 1923 ... ... ... ... ... туралы біздің қолымызда ешқандай дерек жоқ. Алайда Сәбитпен
бірге істес ... ... ... ... және 1924 жылғы “Қазақ
тілі” газетінде жарияланған көптенген өлеңдеріне қарағанда, Сәбит сол
1919
жылдардан бері әр ... ... ... ... ... 1920 ... ... деген байдың Қорлығайын атты қызына үйленген. Қызды
үлкен даумен- кеңес сотының күшімен алған. Осы жағдайға байланысты ... ... ... ... ... ... бірақ сақталмаған.
1924 жылы Сәбит Семей қаласына шақыртылып, “Қазақ ... ... ... Осы ... ... ... “Жаңа
ауыл”,
“Қызыл дала”, “Социалистік шығыс”, “Екпінді” болып өзгерген) азғана
үзіліспен өзі қайтыс болғанға дейін қызмет істейді. Сәбиттің өлеңдері
мен
мақалалары, көбінесе, осы ... ... ... ... ... ... ... орталығындағы газет, журналдарда да
жарияланады.
1924- 1930 жылдар арасындағы Сәбиттің шығармашылық
қызметті аса
өнімді, күрделі де болады. ... осы ... ... ... ... ... бәріне өзінің көзқарасын білдіріп, ... ... үн ... көп ... Ол қазақ аулындағы мәдениет
тақырыбынан бастап, халықаралық оқиғаларды қамтып жазады. Ол ҚазАПП-
тағы кейбір солақайлардың жолбике, бұрынғы ... ... ... ... да ... ... ... деген
өсектеріне де құлақ аспастан өзінің төңкерісшіл мазмұнды шығармаларын
мықты идеялық ... зор ... ... жаза береді. Тек өзінің
шығармаларына ғана емес, ол ... жаңа ... ... жас ... жазу ... аса ... ... қарайды, сөз, тіл
шеберлігін
жетілдіру, өмірді терең біліп жазу- әрбір жас ... ... ... деп ... Бір жас ... кемшілігін сынай келіп:
Сен жазушы болса екен деп,
Өмір ... бұра ала ... кір, ... ... сыналама!
деп ақыл айтады.
Сәбит Дөнентаевтың көркем шығармаға ... ... ... ... ... ... қамқорлықпен қарағандығы туралы
ақын Сәду Машақовтың естеліктерінде жақсы айтылады. ... ... ... үлгі алып ... жас ... да аз ... ... үздіксіз қызмет, қажырлы шығармашылық
еңбек Сәбиттің денсаулығына зор әсер ... ол ... ... тұра ... ... жатып қалып жүреді. 1930 жылы Сәбит таза ауада
тұрып, денсаулығымды түзеймін деп Бесқарағай ... ... ... ... қызметінде болады. Бірақ Сәбитті 1931 жылы Семейге
қайтадан
газет қызметіне шақыртып алады.
Отызыншы жылдардың бас ... ... ... ... ... ... ... танылады. Басты жазушылар мен
сыншылар Сәбиттің шығармаларына үлкен мән беріп, өлеңдер жинағын
бастыру мәселесін көтереді. Міне, осы ... ... ... ... ... оны 1932 жылы ... Қазақстан Мемлекет Баспасына
әкеліп тапсырады. Сәбит 1929 жылдан Қазақстан пролетариат- шаруа
жазушылар Одағының мүшесі болады.
Сәбит ... өзін ... ... ... ауру мен безгек
ауруларынан
айыға алмай, 1933 жылы 23 ... ... ... қайтыс болады. Ол
әкеліп тапсырған өлеңдер жинағын 1935 жылы Қазақстан Көркем Әдебиет
Баспасы басып ... ... ... Сәбиттің бірқатар өлеңдері қазақ
орта
мектебінің оқулықтарында және басқа шағын жинақтарда жарияланып ... ... ... ... ... ... ... ескі патриархалды- феодалдық тіршіліктен капиталистік даму
жолына түскен прогрессивті қозғалысқа ... ... ... ... жырлайды. Бұл талап- тілек 1905 жылғы буржуазиялық-
демократиялық орыс төңкерісінің ... ... ... Ресей
патшалығының отаршылық қысымындағы халықтар 1905 жылғы көтерілістен
кейін ұлт бостандығы ... ... ... ... ... яғни
саяси- экономикалық, рухани қысымдардан босану талабын қалың еңбекші
бұқара біртүрлі түсінетін болса, ... өз ... ... ірі ... топтар өздерінің үстемдігін сақтау тұрғысынан түсінді.
Сондықтан да ұлт ... ... ... бір- біріне қайшы екі түрлі
таптық сипаты бар ағым ... ... ... өз ... байларының
да,
отаршыл патша үкіметінің де қысымын бірдей көрген, еңбекші қалың
бұқараның ұлттық- азаттық күресі, бұл ... ... ... ... ескі ... қол ... отырып, жаңа туа бастаған
буржуазияшыл таптың мақсатын көздеген буржуазияшыл ұлтшылдық
бағыттағы ағым еді.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сәбит Дөнентаев7 бет
Сәбит Дөнентаев поэзиясы36 бет
Сәбит Дөнентаев. Өмірі мен шығармашылығы25 бет
Сәбит Дөнентаевтың шығармашылығы35 бет
«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу7 бет
С. Дөнентаевтың шығармашылық кезеңі10 бет
С. Дөнентаевтың өмірі мен шығармашылығы33 бет
М.Әуезовтің "Адамдық негізі - әйел" мақаласы6 бет
Сұлу сөздің сардары – Сәбит Мұқанов35 бет
Сәбит Мұқанов 10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь