Қаратау фосфорит алабы туралы


КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1. тарау. Кен орнына бұрын жүргізілген геологиялық барлау, зерттеу, бағалау жұмыстарына шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2. тарау Кен орнының геологиялық құрлысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3. тарау. Кен денесінің морфологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
4. тарау. Кеннің заттық құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5. тарау. Кеннің шығу тегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
6. тарау. Геологиялық барлау жұмыстарының әдістері ... ... ... ... ... ... ... ..
7. тарау. Қорды есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ТІРКЕМЕ А ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ТІРКЕМЕ Ә ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ТІРКЕМЕ Б ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қазақстан жер қойнауы пайдалы қазбаларға өте бай. Соның ішінде біздің қарастыратынымыз – Қаратау фосфорит алабы. Қаратау фосфорит алабы Қаратау тауының солтүстік-батыс сілеме-Шолақтау баурайында,Жетімшоқы және Ақтау тауаралық аңғарында,бұта аралас боз жусан,сұлыбас,бетеге, т.б. астық тұқымдас шөптесін өскен сұр топырақты шөлді белдемде орналасқан. 1964 жылы Қазақ политехникалық институтының (қазіргі Қ.И.Сәтпаев атындағы Ұлттық техникалық университет ) бөлімшесі ашылды. Қаратау фосфоритті алабы қоры жөнінде дүние жүзінде бірді-екілі кенорындары ғана шамалай алса, сапасы жағынан оған әлемде тең келері жоқ.

Пән: Тау-кен ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1- тарау. Кен орнына бұрын жүргізілген геологиялық барлау, зерттеу, бағалау
жұмыстарына
шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
... ... ... ...
2- тарау Кен орнының геологиялық құрлысы
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3- тарау. Кен денесінің морфологиясы
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
4- тарау. Кеннің заттық
құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5- тарау. Кеннің шығу
тегі
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ...
..
6- тарау. Геологиялық барлау жұмыстарының әдістері
... ... ... ... ... ... ... ..
7- тарау. Қорды
есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ..
ТІРКЕМЕ
А ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ...
... ... ... ... ... ... ...
ТІРКЕМЕ
Ә ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ...
... ... ... ... ... ... ...
ТІРКЕМЕ
Б ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ...
... ... ... ... ... ... ... .
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

КІРІСПЕ
Қазақстан жер қойнауы пайдалы қазбаларға өте бай. Соның ішінде
біздің қарастыратынымыз – Қаратау фосфорит алабы. Қаратау фосфорит алабы
Қаратау тауының солтүстік-батыс сілеме-Шолақтау баурайында,Жетімшоқы және
Ақтау тауаралық аңғарында,бұта аралас боз жусан,сұлыбас,бетеге, т.б. астық
тұқымдас шөптесін өскен сұр топырақты шөлді белдемде орналасқан. 1964 жылы
Қазақ политехникалық институтының (қазіргі Қ.И.Сәтпаев атындағы Ұлттық
техникалық университет ) бөлімшесі ашылды. Қаратау фосфоритті алабы қоры
жөнінде дүние жүзінде бірді-екілі кенорындары ғана шамалай алса, сапасы
жағынан оған әлемде тең келері жоқ.

1. Кен орнына бұрын жүргізілген геологиялық барлау, зерттеу, бағалау
жұмыстарына шолу.

Жамбыл мен Оңт. Қазақстан облыстарындағы фосфорит кендері
шоғырланған өңір. Жамбылдың солтүстік-батысында 100 км-ден басталатын
Қаратау фосфорит алабының ұзындығы 100-120 км, ені 25-30 км. 1936 жылы
геолог И.И.Машкара Кіші Қаратау(Бат. Тянь-Шань) жотасында ұсақ түйірлі
кремнийлі-карбонатты төменгі кембрийлік фосфорит қабаттарын ашты. Ал 1937-
46 жылдары П.Л. Безруков, Б.М. Гиммельфарб, А.С. Соколов, т.б. осы өңірден,
әр түрлі 40-тан аса үлкенді-кішілі кен орындар мен кенбілінімдерін
анықтады. Бұл жылдары алаптағы фосфориттердің қоры 2 млрд. т деп
бағаланған. 1946 жылы алаптың алғашқы кен орнын игеру басталып,Шолақтау
кенті (қазіргі Қаратау қаласы) салынды. Мұнда Шолақтау кен орны негізінде
Қаратау кен-химия комбинаты іске қосылды. Осы комбинатқа қарайтын Жаңатас,
Ақсай, Шолақтау, Көксу, Түйесай кендкрі пайдаланылуда. 1960-80 жыдары
Қаратау алабына мемлекеттік үлкен маңыз беріліп, оны арнайы барлау үшін
Жаңатас геологиялық барлау экспедициясы ұйымдастырылды. Фосфоритті горизонт
ашылған жолақтың ішінде 49 жеке кен орны анықталған. Барлық кен орындар
аймақтық жіктелім бойынша 5 топқа бөлінеді. Бірінші топтың кен орындарына
ірі Шолақтау фосфорит кенінен басқа бірқатар шағын: Тамды, Арбатас,
Сүлейменсай, Насынқұл, Шолақтау-II, Қотырбұлақ. Жетімшоқы-I және II кіреді.
Тамды, Арбатас, Қотырбұлақ, Жетімшоқы I және II кен орындарының өндірістік
мәні төмен. Екінші топтың кен орындарын ірі Ақсай, фосфорит кені, Түйесай
фосфорит кені және қоры шағын : Көктал, Тесіктас, Шилібұлақ. Қыршабақты кен
орындары құрайды. Үшінші топ өндірістік мәні төмен бірқатар ұсақ (Жетімтал,
Бүркітті, Ақтас, Қарашат, т.б. ) кен орындарын қамтиды. Олар Ақсай және
Көксу кен орындарының аралығында орналасқан. Төртінші топ бірнеше
өндірістік және ұсақ кен орындарын біріктіреді. Олар Ақжар, Үшбас, Жартас,
Арқалысай, Көксу, т.б. бесінші топқа өндірістік Көкжон фосфорит кені,
Жаңатас, Гиммельфарб кендері және бірқатар ұсақ кен орындары кіреді. Бұл
өлкеде химия өнеркәсібі жақсы дамыған. Кәсіпорынға кенді негізінен Шолақтау
кеніне береді. Ал 1959 жылы Ақсай, Жаңатас ірі кен көздері ашылып,
фосфориттің мол қорын игеру қолға алынды, мұнан біраз бұрынырақ Жамбыл
қаласында суперфосфат заводының құрылысы басталып, екі жылдан кейін ол
өзінің алғашқы өнімін берді. Бұл өнеркәсіп рыногы Республикамыздағы
ұнтақталған фосфор шикізатын, товарлы фосфор рудасын, фторсыздандырылған
фосфор, шақпақ қант шығаратын бірден-бір аудан. Сондай – ақ, сары фосфор,
минералдық тыңайтқыш, спирт және былғары тауарларын шығаруда кешеннің
Республика бойынша үлес салмағы үлкен. Қаратау алабының мол қоры негізінде
болашақта еліміздің фосфорит шикізатына деген қажеттінің 40 пайызы өтеледі.
Кеннің негізгі қоры қазіргі кезде пайдаланылып және пайдаланылуға берілуге
әзірленіп жатқан Жаңатас, Ақсай, Шолақтау, Көксу, Көкжол, Үшбас, Ақжар тағы
басқа жерлерде шоғырланған осы кен орындарындағы мол фосфор шикізатының
негізінде Республикамызда минералдық тыңайтқыш еселеп артады. Бұл салада
кешеннің үлес салмағы Республикада 78 пайызға жетеді.
Фосфориттер теңіз алаптарының түзілімдері және платформалық,
геосинклинді шартында қалыптасады. Олар аймақтық құрылымда таралады. Б.М.
Гиммельфарб фосфорит кен орындарын өнеркәсіптік генетикалық жіктемесін
кестеде көрсетілгендей түрлерге бөлді.

Фосфоритті кен орындардың негізгі және қосымша түрлері

Топ Түрі Қосымша түрі Кен орындар
Шөгінді жыныс Платформалық Жалбырлы Егоровское,
Түйіршіклі-бақалшажоғарғы-Камдік,
қты Ақтөбелік топ,
Қойнауқатты Ленинградтік,
Катангстік
Геосинклинді Жалбырлы Солт. Кавказ
Түйіршікті аймағындағы
Қойнауқатты Каратаг, Қаратау,
селеук
Метаморфты Шолақтау
Слюдянка

2. Кен орнының геологиялық құрлысы

Қаратау – Жамбыл кешені облыстың оңтүстік – батыс өңіріне
орналасқан. Оның құрамына Жамбыл, Қаратау, Жаңатас қалалары, көптеген елді
мекендер және оларға жақын орналасқан ауыл шаруашылығы аудандары кіреді.
Қаратау фосфориттері кембрий кезеңінде теңіз түбінде тұнған шолақтау
свитасы құрамына кіреді. Бұл сивтаның фософрлы шөгінділері төменнен жоғары
қарай мынандай стратиграфиялық кезекпен қабаттасады: доломиттер, кремнийлі
және кентасты қабаттар. Кентасты қабаттар негізінен фосфориттерден тұрады.

5 Кеннің шығу тегі

Рифей бірлестігі Көкжота сериясы жотасының солтүстік – шығысынан
оңтүстік – батысына қарай созылып жатыр. Ол кешенде жасыл-сұр, қара-жасыл,
ашық жасыл, сары, жасыл-күңгірт, кварц-хлориттенген, серицит-кварцты,
филиттелген алевролиттер, ізбестастар, құмтасталған ізбестастар бар.
Өзгерген порфириттер, диабаз, кварцты порфирлер жиі байқалады. Әр
тастобырдың бөліктерінде, құмтастар мен карбонатты жыныстарды үш бөлікке
бөлген: төменгі-құмтастар(600 м), ортаңғы-әктасты-құмтасты-тақтатаста р(200-
250 м) және жоғарғы-тақтатасты-әктастар(100-150 м). Бүкіл тастобырдың
қалыңдығы 3000-3500 м.
Көкжота тастобырының оңтүстік-батысында Талас-Ферғана жарылымы
жарылған, ал солтүстік-шығысында – Қарой жарылымы бар, ол үлкенқарой
тастопшасымен шектеседі.
Үлкенқарой тастопшасы Қаратау алабының барлық жерінде таралған. Ол
жерде конгломераттар, гравелиттер, алевролиттер, сазданған тақтатас,
доломиттенген әктастар және вулкаонгенді жыныстар бар. Құрамы, түсі және
біркелкі қасиеттеріне байланысты тастопша үш тастобыршаларға бөлінеді:
төменгі (жасыл-сұр түсті құмтастар), ортаңғы(қоңыр-күрең құмтастар) және
жоғарғы (конгломерат-гравилиттелген-құмтаст алған). Тастобырдың қалыңдығы
1100-1200 м.
Тоғызбай тастобыры (1500 м) солтүстік-батыс бөлігінде дамыған. Бұл
жерде фитогенді әктас, доломиттер, қызыл түсті мергелдер және галлиттер
кездеседі.
Венд кешені. Көксу тастобыры солтүстік-батысынан Бабатайға дейін, ал
оңтүстік-шығысынан Куюк қаласына дейін таралған.
Дерегес және Көксу кен орындарының аудандарында жасыл-сұр түсті
граувакталған құмтастар (10-15 м), конгломераттар (1-10 м), жасыл-сұр түс-
тісазды тақтатас (10-40 м). Дерегес кен орны ауданындағы қиманың үстіңгі
жағында карбонатты құмтастардың линзалы қабаты, әктастар және ашық-сұр
әктастардың линзалары кездеседі. Тастопшаның қалыңдығы 200-240 м.
Шышқан тастопшасы қиманың ортаңғы бөлігін алып жатыр. Жасыл-сұр,
жасыл, қоңыр, туфтытақтатастар, туфтар (5-30 м) және күлгін туфтар (0,2-1,5
м), құмтастар (1-8 м) созылым бойында байқалады. Қалыңдығы 130-дан 270 м-ге
дейін.
Қорған тастопшасы тастобырдың үстіңгі жағын көрсетеді. Онда
туфтытақтатастар, ашық-жасыл туфтар және жиі қабатты күлгін туфтар бар.
Алабтың солтүстік-батысына қарай туфогенді материалдар жиілеп кездеседі.
Қиманың үстіңгі қалыңдығы 130-250 м, Қаратау ауданында 270 м-ге дейін
көтеріледі.
Кішіқарой тастобырының қалыңдығы 720-760 м, ал Жилян кенорнында 400
м.
Тамды тастобыры шолақтау және шабақты тастопшаларына бөлінеді.
Шолақтау тастопшасы бұрыштық үйлесімсіздікпен қарай тастобырымен астасады.
Тастопшаның қалыптасуына төменгі доломиттер горизонты байқатады.
Қалыңдығы 6-8 м. Жоғары жағында кремнийлі жыныстың горизонты және жұқа
қабатты фосфориттер бар. Горизонттың қалыңдығы 25 м. бұл жер үш будаға
бөлінеді: төменгі (фосфоритті), ортаңғы (фасфаттытақ-татасты) және
жоғарғы(фосфоритті).
Төменгі буда негізінен фосфориттерден және фосфорит-кремнийлі
тақтатастар қабатынан тұрады. Ортаңғысы фосфатты-кремнийлі тақтатастар-дың
көптігімен ажыратылады. Жоғарғысы фосфориттерден тұрады. Горизонттың
солтүстік-батыс бөлігіндегі қалыңдығы 45-50 м.
Шабақты тастопшасының астасуы шолақтау тастопшасына ұқсас. Ол
доломиттерден, доломиттелген әктастардан тұрады. Төменгі бөлігінің
қалыңдығы 120-130 м Шолақтау тастопшасында астасады (төменгі кембрий
жасындағы фауна трилобиттерінің мөлшері бар). Алаптың солтүстік-шығыс
бөлігінде, Шабақты тастопшасында әктастардың құрамы көбейеді, ал қалыңдығы
азаяды. Алаптың оңтүстік-шығысындағы жыныстардың құлау бұрышы 70-85º,
солтүстік-батысында 10-50º. Тастопшаның оңтүстік-батысындағы қалыңдығы 700-
800 м.
Таскөмір жүйесі. Таскөмір түзілімі бұрыштық үйлесімсіздікпен көне
түзілімдерде астасады (венд және кембрий-ордовик). Олар Кіші Қаратау
жотасының солтүстік-шығыс баурайынан солтүстік-батыс бағытта созылып жатыр.
Ізбестастардан, аргилметтерден, құмтастардан, конгломераттар мен
хальцедономет линзаларынан тұрады. Қалыңдығы 1350-1500 м.
Памоген жүйесі. Бұрыштық үйлесімсіздікті орта және төменгі палеозой
жыныстары бетінде палеогенді жастағы линзалы саздар, кварцты құмдар және
малтатастар жатады. Палеогенді түзілімдер қалыңдығы 50 метрге дейін болады.

Төрттік түзілімдер. Аллювиалды, аллювийлік-деллювийлік, пролювийлік
малтатастардан және 10-20 м қалыңдықтағы түйіртекті-сазды шөгінділерден
тұрады.

3. Кен денесінің морфологиясы

Интрузиялық жыныстар Қаратау жотасында шөгінді жыныстар кешені
гранитті интрузиялармен жарылған. Олар жотаның оңтүстік-шығысында таралған
және 6-7 км ұзындықта оқшауланған бірнеше массивтерді түзеді. Кішіқаройлы
массиві аплитті, биотит-мүйізалдамшы граниттерден, Шиелібұлақ массиві –
граниттерден, Көктал, Тамды массивтері және Арбат массиві гранодиориттерден
тұрады. Гранодиориттерден басқа бұл ауданда аплитті лампрофирлі және
порфиритті желілер де кеңінен таралған.
Гранитоидтар жасы – төменгі палеозой және палеозойға дейінгі
гранитоидтарды жарып өтетін ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қаратау фосфорит алабы
Қаратау жотасындағы фосфорит кен орындарының геологиялық зерттелуі және олардың өңделуі
Қаратау жотасының физикалық-географиялық ерекшеліктері
Қаратау жотасының географиялық кешендерінің динамикасы мен дамуы
Қаратау жоталарының палеолит ескерткіштері
Қаратау басындағы Қатынқамал үңгірі
Қаратау мемлекеттік қорығы
Қаратау таулы аймағына туризмді дамыту
Жыр алабы - Жамбыл
Д. и. менделеев – ғылым алабы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь