Кәсіпорынның қаржылық болжау әдістері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ БОЛЖАУ ӘДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ..9.19
1.1 Кәсіпорында қаржыны басқару жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.2 Қаржылық жоспарлау және болжау мазмұны, принциптері және әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15

2. ШАРУАШЫЛЫҚ ЖҮРГІЗУШІ СУБЪЕКТІНІҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ ӘДІСТЕМЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20.54
2.1 Кәсіпорынның активтерінің жағдайын талдау: баланстың өтімділігін және кәсіпорынның төлем қабілеттілігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.2 Активтерді пайдалануды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
2.3 Кәсіпорынның іскерлік белсенділігінің оның қаржылық жағдайына ықпалын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40

3. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... .55.71
3.1 Қаржылық тұрақтылықты жақсарту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55
3.2 Қаржылық бақылаудың ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..60

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..72

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..75
Нарықты экономика жағдайларында, ең негізгісі айқын реттелген бухгалтерлік есеп жүйесі болып табылатын, басқарудың экономикалық әдістерін зерттеу мен тәжірибелік жұмыста қолданудың маңызы өте зор.
Бухгалтерлік есеп халықаралық қатынас құралдарының бірі, жәнеде кез – келген бизнеске сипатты қызметтің әр алуан түрінің байланыстырушы буыны болып табылады.
Басқару процесін ақпараттық қамтамасыздандыру бухгалтерлік және статистикалық есеп-қисабты, оперативтік деректерді, әртүрлі ресмиленбеген есептен тыс мәліметтерді қамтиды. Ақпараттық ресурстарды басқаруда қолдану дәрежесі әрқалай, дегенмен жалпы беталыс болып, басқару шешімдерін өндіру кезінде бухгалтерлік деректердің жеткілікті әлсіз қажетсінулігі табылады.
Көбінесе бұл қалыптасқан таптаурындардан шығады: шаруашылық жүргізуші субъекті қызметінің ақырғы нәтижелері бойынша, бухгалтерлік есепте бақылау функцияларының басым болуы, есеп беру нысандарының уақытша кешеуілдеуі, олардың мейлінше күрделілігі және т.б. Сонымен қатар, қаржы нәтижелерінің есебі және сол бойынша құрылған қаржылық есеп-қисап, өзінде, өте зор талдамалы әлуетті сыр сақтайды және ағымдыда, келешектікте сипаттағы басқару шешімдерін қабылдау процесінде қолданыла алады.
Бухгалтерлік есепті реформалау процесі барысында қаржы нәтижелерінің бухгалтерлік есебін жүргізуде, сонымен қатар қаржылық есеп-қисапты құру мақсатында жаңа көзқарастар қалыптасады. Басымдылық ретінде, экономикалық шешімді қабылдау мақсатында шаруашылық жүргізуші субъекттің қаржы нәтижелерін объективті бағалау үшін қажетті, ақпаратты қалаптастыру мәселесі қарастырылады.
Сондықтан Қазақстандағы қаржылық есеп-қисап жүйесін реформалау бухгалтерлік есептің халықаралық стандарттарының, талдау мен аудиттің (тексерудің), олардың қазақстандық тәжірибеде қолданылу мүмкіндіктерінің мағызының терең түсінілуін талап етеді.
Қаржылық есеп-қисап қаржылық есептің қорытындыланған деректеріне сүйенеді. Ол негізінен, кәсіпорынның өнімдерін, жұмыстары мен қызметтерін, негізгі құралдарын және басқа мүліктерін өткізудің қаржылық нәтижесінен және негізгі емес операциялардан алынатын табыстардан, осы операциялар бойынша шығындарға азайтылған сомадан құралатын ақырғы қаржылық нәтижелерді көрсетеді, сонымен қатар онда инвестициялық шешімдер мен несиелер беру бойынша шешімдер қабылдау үшін, жәнеде субъектінің келешектегі ақша ағымын, ресурстарын және оның міндеттемелерін бағалау үшін пайдалы ақпараттар болады.
Бухгалтерлік есеп бойынша нормативтік актілердің бірі болып табылатын СБУ 2-де (бухгалтерлік есеп стандарты) қаржылық есеп-қисаптың мақсаты субъектінің қаржылық жағдайы, қызметінің нәтижелері және оның қаржылық жағдайындағы өзгерістер туралы пайдалы, маңызды және сенімді ақпаратпен пайдаланушыларды қамтамасыздандыру болып табалатыны туралы айтылуы кездейсоқтық емес.
1. Закон Республики Казахстан «Об аудиторской деятельности» от 20 ноября 2000 года № 304-1 (с изменениями и дополнениями, внесенными ЗРК от 18 декабря 2004 года и от 15 января 2005 года.)
2. Закон РК «О бухгалтерском учете и финансовой отчетности» от 24 июня 2004 г. № 329-II
3. Типовой план счетов бухгалтерского учета. Приказ Министра финансов Республики Казахстан от 18 сентября 2004 года, № 438.
4. Методические рекомендации по составлению финансовой отчетности. Утверждены приказом ДМБУиА МФ РК от 21.05.97, №7
5. О государственной программе развития и совершенствования бухгалтерского учета и аудита в Республике Казахстан на 2000-2002 годы от 28 января 2000 г., № 3838.
6. Положение МинФина РК от 27 июля 1994 г. № Ф 10-4/5061 и Минэкономики РК № 01/1374-12 о составе затрат по производству и реализации продукции (работ, услуг), включаемых в себестоимость продукции (работ, услуг) и о порядке формирования финансовых результатов предприятия.
7. План счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной деятельности организаций и инструкция по его применению (www.buhgalter.kz) (Утвержден приказом Министра Республики Казахстан от 18 сентября 2004г. №438)
8. Андросов А. М., Викулова Е. В. Бухгалтерский учет. – М.: Андросов, 2001. – 1024 с.
9. Астахов В. П. Теория бухгалтерского учета – Издательский центр «МарТ», 2002 – 416 с.
10. Кондраков Н. П. Бухгалтерский учет: учебное пособие. – 3-е изд., перераб. и доп. – М.: ИНФРА-М, 2003 – 635 с. – (Серия «Высшее образование»).
11. Кутер М. И. Теория и принципы бухгалтерского учета: Учебное пособие. – М.: Финансы и статистика, Экспертное бюро, 2002.
12. Стандарты бухгалтерского учета и методические рекомендации. - Алматы, 2004 год.
13. Аудит. Учебник для Вузов. Под ред. Проф. В.И. Подольского –М: Аудит, ЮНИТИ, 1999 год.
14. Балабанов И.Т. «Анализ и планирование финансов хозяйствующего субъекта»: Учебное пособие. – Финансы и статистика, 2001.
15. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ в системе управления финансами. – Алматы, Экономика, 2002 год. – стр. 125
16. Ержанов М.С. Теория и практика аудита. – Алматы: Гылым, 2004 г.
17. Камышанов П.И. Практическое пособие по аудиту- М: «Инфра-М», 2000-382 стр.
18. Качалин В.В. «Финансовый учет и отчетность в соответствии со стандартами GAAP»- М: Дело, 2000 год.
19. Крейнина М.Н. "Финансовое состояние предприятия. Методы оценки" - М.: ИКЦ "Дис",1999.
20. Никитин В.Н. “Отчет о движении денежных средств”,2000г.,“БИКО”, стр.2-3.
21. Радостовец В.В., Шмидт О.И. Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета. – «Центраудит-Казахстан», Алматы, 2004 г.
22. Хендриксен Е.С., Ван Бреда М.Ф. Теория бухгалтерского учета: пер. с англ.- под редакцией Я.В. Соколова. – М.: Финансы и Статистика, 1999 г.
23. “Библиотека бухгалтера и предпринимателя” №7, 2000 г.
24. «Бухгалтерский учет и аудит» 13 параграф МСА 120 «Концептуальная основа международных стандартов аудита», , 1.01.2003 г., Стр. 20.
25. «Бухгалтерский учет и аудит», Отчет о движении денежных средств- важная форма финансовой отчетности (автор Абишева Ж.А.), № 5, 2001 г., стр. 17.
26. «Бухгалтерский учет и аудит», Бухгалтерский баланс, как инструмент анализа финансово-хозяйственной деятельности предприятия. (авторы: Умаркулова Т.П., Миржакыпова С.Т.) № 5, 2002 г., стр.24.
27. «Бюллетень бухгалтера», Алматы, №1-7, 2005 г.
28. Международный Центр по рыночной экономике “Арман” в сотрудничестве и при поддержке КИМЭП. Семинар. Оценка имущества предприятия. Раздел “Финансовая отчетность компании”. , Алматы, 2002 год.
29. «Налогоплательщик», Концептуальные основы подготовки и представления финансовой отчетности, 8/2002/ август­ Ержанов М.С., Даулетбаков Г
30. «Налогоплательщик», Аудиторский отчет , 11/2001/ноябрь- Ержанов М.С.
31. «Налогоплательщик», Требования к публичной отчетности, 8/2002/август- Искендирова Б.К.
32. «Налогоплательщик», Концептуальные основы подготовки и предоставления финансовой отчетности, 8/2002/ август - Ержанов М.С., Даулетбаков Г.
33. ФиБ/ Информационный бюллетень МФ РК, 4/2004 ­ Бух. учет и отчетность­ стр. 49
34. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева А.К., Дюсембаева З.К. Аудит и анализ финансовой отчетности. Алматы, Экономика, 2000 г.
35. Дюсембаев К.Ш., Теория аудита. Алматы, Экономика, 2000 г.
36. Грачев А.В., Анализ и управление финансовой устойчивостью предприятия. Москва, Изд. Финпресс, 2005 г.
37. Ефимова О.В., Финансовый анализ. Москва. Изд.Бухучет, 2005г.
38. Ковалев В.В., Финансовый анализ, методы и процедуры. Москва, Финансы и статистика 2005 г.
39. Артеменко В.Г., Беллендир М.В. Финансовый анализ. М.: ДИС, 1999.
40. Донцова Л.В., Никифорова Н.А. Годовая и квартальная бухгалтерская отчетность. М.: “Дело и Сервис”, 2003.
41. Ковалев В.В., Патров В.В. Как читать баланс. М.: “Финансы и статистика”,2000.
42. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. Мн.: ООО “Новое знание”, 2003.
43. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Финансы предприятий. М.: ИНФРА-М, 2003.
44. Нитецкий В.В., Гаврило А.А. Финансовый анализ в аудите. Москва. Дело, 2005 г.
45. Бараненкова С.А. Управленческий анализ. Москва. Финансы и статистика, 2005 г.
46. Абрютина М.С. Финансовый анализ коммерческой деятельности. Москва. Финпресс. 2005 г.
47. Бернстайн Л.А. Анализ финансовой отчетности. Москва. Финансы и статистика. 1996 г.
48. Яцюк Н.А., Халевинская Е.Д. Оценка финансовых результатов деятельности предприятия// Аудит и финансовый анализ. 2004г. №1 стр.80.
49. Радостовец В.В., Шмидт О.И. Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета. Алматы. ЦентрАудит Казахстан,2004 г.
50. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии, 2003 г.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..................................................3
1. Кәсіпорынның қаржылық болжау әдістері..............................9-19
1.1 Кәсіпорында қаржыны басқару
жүйесі.......................................................9
1.2 Қаржылық жоспарлау және болжау мазмұны, принциптері және
әдістері………………………………………………………………………………15
2. шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық жағдайын ... ... ... ... талдау: баланстың өтімділігін
және кәсіпорынның төлем қабілеттілігін
талдау...................................................20
2.2 Активтерді пайдалануды талдау…………………………………………29
2.3 Кәсіпорынның іскерлік белсенділігінің оның ... ... ... ... тұрақтылығы.................................55-71
3.1 ... ... ... Қаржылық бақылаудың
ролі......................................................................60
Қорытынды...................................................................
.......................................72
Қолданылған әдебиеттер
тізімі..............................................................75
КІРІСПЕ
Нарықты экономика жағдайларында, ең ... ... ... есеп ... ... ... ... экономикалық әдістерін
зерттеу мен тәжірибелік жұмыста қолданудың маңызы өте зор.
Бухгалтерлік есеп халықаралық қатынас ... ... ... кез ... ... ... қызметтің әр алуан түрінің байланыстырушы буыны
болып табылады.
Басқару ... ... ... ... және
статистикалық есеп-қисабты, оперативтік деректерді, ... ... тыс ... қамтиды. Ақпараттық ресурстарды басқаруда қолдану
дәрежесі әрқалай, дегенмен жалпы беталыс болып, басқару ... ... ... ... жеткілікті әлсіз қажетсінулігі табылады.
Көбінесе бұл қалыптасқан таптаурындардан шығады: шаруашылық жүргізуші
субъекті қызметінің ақырғы нәтижелері бойынша, бухгалтерлік есепте ... ... ... есеп беру ... ... кешеуілдеуі,
олардың мейлінше күрделілігі және т.б. Сонымен қатар, қаржы нәтижелерінің
есебі және сол ... ... ... есеп-қисап, өзінде, өте зор
талдамалы әлуетті сыр ... және ... ... ... шешімдерін қабылдау процесінде қолданыла алады.
Бухгалтерлік есепті реформалау процесі барысында қаржы нәтижелерінің
бухгалтерлік есебін ... ... ... ... ... ... жаңа ... қалыптасады. Басымдылық ретінде, экономикалық
шешімді қабылдау мақсатында шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... үшін ... ақпаратты қалаптастыру
мәселесі қарастырылады.
Сондықтан Қазақстандағы ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарының, талдау мен аудиттің
(тексерудің), олардың қазақстандық тәжірибеде ... ... ... ... ... ... есеп-қисап қаржылық есептің ... ... Ол ... ... өнімдерін, жұмыстары мен қызметтерін,
негізгі құралдарын және басқа мүліктерін өткізудің қаржылық ... ... емес ... ... ... осы операциялар
бойынша шығындарға азайтылған сомадан құралатын ақырғы қаржылық нәтижелерді
көрсетеді, сонымен қатар онда ... ... мен ... ... ... ... үшін, жәнеде субъектінің келешектегі ақша ағымын,
ресурстарын және оның міндеттемелерін бағалау үшін пайдалы ... есеп ... ... ... бірі ... ... 2-де (бухгалтерлік есеп стандарты) қаржылық ... ... ... жағдайы, қызметінің нәтижелері және оның ... ... ... ... маңызды және сенімді ақпаратпен
пайдаланушыларды қамтамасыздандыру болып табалатыны туралы ... ... ... негізгі нысандары болып табылатындар:
Бухгалтерлік баланс;
Қаржы – шаруашылық қызметінің нәтижелері туралы есеп ... ... ... ... есеп ... ... бірге, түсіндірме жазбахат болуы керек, қаржылық есептерге
негізделген немесе солардан ... ... ... ... ... ... бірге оқылады.
Осылай, қаржылық есеп-қисаптан келесідей көріністерді алуға болады:
Есеп беру күніне, кәсіпорынның қаражаттың жағдайы мен ... ... мен ... ... ... ... ... фирманың капиталы мен мүліктерінің мөлшерлері ... ... ... ... ... ... арттыруға және кәсіпорын
активтеріне жұмсалымның бағытталуына түсуі туралы;
Қаржы нәтижелерін қалыптастыру туралы;
Ағымды қызметі және ... ... ... емес зияндар мен
табыстардың болуы туралы;
Салық салудан соң ... ... ... ... ... ... беру
жылындағы ыңғайсыз алынған нәтижелер кезіндегі таза зиян туралы.
Алынған ... ... ... ... ... ... – тек
қана бухгалтерлердің емес, сонымен қатар кәсіпорынның басқада экономикалық
және техникалық қызметтерінің ... ... ... құру ... ... барлық аспектілері бағаланады және ... ... ... ... ... ... ... салық салу тәртібіне, жәнеде салықтың төлемін анықтау
мақсатында фирмалардың қаржылық ... ... ... ... ... ... бағдарланады.
Қаржы нәтижелерін және қаржылық есеп-қисапты мұқият зерттеу қол жеткен
табыстар себебін ашады, сонымен қатар кәсіпорын жұмысындағы ... оның ... ... ... ... ... есеп-қисап, бұрыннан белгілі, аудиттің маңызды объектісі болып
табылады, негізгі арналуы оның ... ... ... ... білімнің жаңа саласы ретінде, аудит, оның
теориялық және, әсіресе, тәжірибелік мәселелерін ары қарай ... ... ... кешендік бағалау ұдайы өндірілетін, қаржы нәтижелері мен
бухгалтерлік есеп-қисапқа арналған салмақты және ... ... ... ... Фирманың қаржы нәтижелері мен бухгалтерлік есеп-қисабы
аудитінің мақсаты – фирманың есеп беру жылындағы ... ... және оның ... ... ... баға ... ... талдау келесі сұрақтарға жауап беруі керек:
фирманың, өзінің жыл бойындағы шаруашылық қызметінің нәтижелері ... ... ... ... орындай алама және мұндай орындаулар ресурстардың
жеткіліксіздігімен байланысты фирманы таратуға әкелмейме?.
Қаржы нәтижелері мен қаржылық есеп-қисапқа ... ... ... ... менеджерлерімен жүргізіледі. Бұл талдау фирманың ағымды
қызметіндегі проблемаларын ... және жою ... ... ... тиімділігін арттыру, бар ресурстарды тиімді
қолдану, фирманың қаржалық жағдайының тұрақтылығын күшейту және ... ... ... ... ... ... өндіру және
қабылдау үшін, шешімі субъектінің дамуына үлкен дәрежеде ... ... мен ... ... ... жоспарлы қаржылық
көрсеткіштері мен міндеттерінің орындалуын ... ету үшін ... ... ... есеп-қисапты тексеру және салықты төлеудің
дұрыстығын анықтау ... ... ... ... ... ... фирманың жоғарғы басшыларына ұсынылатын
жылдық есепке кіретін, фирма жағдайының ... ... ... ... жасайды.
Дипломдық жұмыстың мазмұнында мен осы жоғарыда келтірілген жағдайларды
қамтуға тырысамын, атап ... ... ... ... ... ... дұрыстығы, қаржылық есеп-қисаптың құрылу негіздері,
сәйкес мәселелер бойынша аудитті жүргізудің логикалық әдісі, ... ... АҚ ... субъектінің қаржы-шаруашылықты қызметін талдау.
Жоғарыда айтылғандардың бәрінен келесідей қорытынды жасауға ... ... ... ... қаржы нәтижелерінің бухгалтерлік
есебінің негіздерін және қаржылық есеп-қисапты құруды білмейінше, осы
кәсіпорын ... ... ... ... ... болмайды,
сондықтан дипломдық жұмыстың бұл тақырыбы толық ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін
бухгалтерлік есептің қазіргі кездегі жүргізілу ... ... ... ... ... ... және экономикалық қатынастарды
зерттеу үшін қолданылады, шаруашылық жүргізуші субъектінің күшті және әлсіз
жақтарын көрсетеді, оптималды ... ... ... үшін
пайдаланылады.
Кәсіпорын қызметінің қаржылық талдауы қаржы ресурстарын пайдаланудың
мейлінше тиімді әдістерін анықтауға және ... ... ... ... ... ... ... Одан өзге,
қаржылық талдау шаруашылық жүргізуші субъектінің жеке көрсеткіштерін ... ... ... болжаудың құралы ретінде алына алады.
Қаржылық талдау ұйымның ақша қаражатының қаржылық ағыны қозғалысының
дұрыстығын ... және ... мен ... ... жұмсалуының
нормалары мен нормативтерінің сақталуын және шығынданудың ... ... ... ... ... ішкі пайдаланушыларда (басшалар,
менеджерлер), сыртқы ... ... ... және ... ... кеңесшілер және т.б.)
Сенімді ақпарат алуға, меншіктерінің нысаны мен кәсіпкерлік қызметіне
тәуелсіз, шаруашылық айналымының ... бірі ... бәрі ... оның болуы капитал нарығының қызмет ... ... ... ... ... шешімдерді қабылдау салдарларын бағалауға және
болжауға мүмкіндік береді. Мұндай ақпараттың болмауы серіктестердің ... ... ... ... Бірлескен кәсіпорындар, акционерлік
қоғамдардың, коммерциялық банкілердің және ... ... ... пайда болуымен сенімді ақпаратты қажетсіну ерекше маңызбен
байқалады. Шаруашылық жүргізуші субъектінің ... ... ... ... ... ... ... қаржылық
жағдайы мен қаржы-шаруашылықты қызметінің нәтижелеріне қатысты оның ... ... ... ... ... ... ... таңдау, талдамалы ойлауды қалыптастыруға
мүмкіндік беретін, шаруашылық жүргізуші субъектінің активтерін қаржылық
талдау ... ... ... ... Зерттеудің
мақсаты – бұл, қалыптасқан шаруашылық жағдайын ... ... ... ... ... ... және негіздеу үшін, сонымен қатар
кәсіпкерлік қызметтің жетілдірілу резервтерін ... үшін ... ... ... алу ... табылады.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі ретінде, 2003 жылы, Қазақстан
Республикасының Министрлер Кабинетінің ... ... ... ... құрылған және 1998 жылдың ақпанында акционерлік қоғамға
қайта ... ... - ... ... ... ... Кәсіпорынның қаржылық болжау әдістері
1.1 Кәсіпорында қаржыны басқару жүйесі
Кез – келген бизнес келесі үш өзекті сұрақтың қойылуы мен ... ... ... ... мен ... ... мүмкіндік
беретін, кәсіпорын активтерінің оптималды құрамы мен ... ... ... көздерін қайдан табу керек және ... ... ... ... ... төлемдік қабілет пен қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ететін,
қаржы қызметін ағымды және ... ... ... ... ... ... басқарудың жалпы жүйесінің өзекті қосалқы
жүйелерінің бірі болып табылатын, қаржы менеджменті шеңберінде ... ... ... ... 1 ... ... ... субъектінің қаржысын басқару жүйесінің ұйымдастыру
құрылымы, жәнеде оның кадрлық ... ... ... мен ... ... ... әртүрлі әдістермен тұрғызылуы ... ... ... барынша сипатты қаржы бойынша вице-президентпен (қаржы
директоры) басқарылатын, арнайы қызметтің оқшаулануы ... ... ... бухгалтерия мен қаржы бөлімі кіреді.
Шағын кәсіпорындарда қаржы директорының ролін, әншейінде, бас бухгалтер
орындайды. Қаржы менеджерінің жұмысы фирма ... ... ... бір ... ... не ... қаржылық сипаттағы басқарушылық
шешімдерін қабылдау үшін қажетті және ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру көздерін таңдау
проблемасымен тұрақты түрде ... Оның ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға бірдей болмайды. Қаржыландырудың
әрбір көзінің өз бағасы бар, ... бұл баға ... ... ... ... ... ақпараттық қор объективті болса,
соншалықты ол дәлдікті болады. Объективтілік ... ... ... ... ... ... ... болуына тәуелді. Осы арқылы қаржы
менеджерімен орындалатын қызметтің ... ... ... журналында 1976 ж. жазылды, ірі америкалық корпорациялардың
жоғарғы лауазымды қызметкерлерінің 25,3 % өз ... ... ... ... ... ... тәуелсіз, қаржы менеджері, қаржы
проблемаларын талдауға, кейбір жағдайларда шешімдер қабылдауға немесе
жоғары басшаларға ұсыныстар ... ... ... ... саласын бөлу логикасы, кәсіпорынның мүліктік
және қаржылық жағдайын көрсететін, негізгі есеп беру ... ... ... ... ... (2 сурет).
Қызметтің бөлінге бағыттары, бірмезгілде, менеджер алдында тұрған
негізгі міндеттердіде анықтайды. Бұл міндеттердің ... ... ... ... ... ... жүйесінің құрылымы мен жұмыс істеу процесі.
Бірінші бағыт шеңберінде жалпы бағалау жүзеге асырылады:
кәсіпорын активтері мен олардың қалыптасу көздері;
кәсіпорынның қол ... ... ... қолдау үшін қажетті
ресурстар шамалары мен құрамы және оның қызметін кеңейту;
қосымша қаржыландыру көздері;
қаржы ресурстарының жағдайын және ... ... ... ... - сурет.
Қаржы менеджері қызметінің шешуші салалары
2 - сурет.
Екінші бағыт ... ... ... ... ... ресурстарының көлемдері;
оларды ұсыну нысандары (ұзақ мерзімді немесе қысқа мерзімді несие, қолма-
қол ... ... ... және ұсыну уақыты (қаржы ресурстарының қол жетерлігі
шарт талаптарымен анықтала алады; қаржылар қажетті көлемде және ... қол ... ... ... осы ... ... құны (пайыздық мөлшерлемелер, қаражаттың ... ... ... ... және ... емес ... осы ... байланысты тәуекелділік.
Үшінші бағыт, инвестициялық сипаттағы ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді
шешімдерді ... мен ... ... ресурстарының ресурстардың басқа түрлеріне түрленуінің оптималдығы
(материалдық, еңбектік, ақшалай);
негізгі қорға жұмсаудың ... мен ... ... ... ... қаражаттарының оптималдығы;
қаржы жұмсалымының тиімділігі.
Келтірілген бағаларды қолданумен шешімдердің қабылдануы, өтімділіктің,
қаржылық тұрақтылықтың және пайдалылықтың қоятын талаптарының арасындағы
ымыраны ескеретін, ... ... ... ... орындалады.
Қаржылық менеджменттің негізгі міндеттерін бөлуде мәнді дәрежеде
бухгалтерлік есеп-қисап мазмұнымен анықталады (3 - сурет).
Табысты қаржы басқару ... ... ... ... фирманың бәсекелестік күрес жағдайындағы өміршеңдігі;
Кәсіпорындағы қаржы басқармасы құрамының құрылымдануы.
3 - сурет
Коммерциялық және инвестициялық қызметтің келешектік бағасы мен ... ... ... - ... пен ірі ... табыссыздықтан сақтану;
фирма «бағасын» максималдау;
фирманың экономикалық әлуетінің өсуінің қолайлы қарқыны;
өндіріс және өткізілім көлемдерінің өсуі;
пайданы максималдау;
шығындарды минималдау.
Сол немесе ... ... ... ... жағдайларға
байланысты, кәсіпорынның өзімен анықталады.
Мақсаттар әртүрлі қаржылық құралдар қолдану жолымен жүзеге асады.
«Қаржы құралы» ... ... ... ... бар. ... қаржы құралы ретінде, бір мезгілде бір кәсіпорынның ... ... мен ... ... ... ... өтетін кез-келген контракт түсіндіріледі. Қаржы құралдары
бастапқы (ақшалай қаражаттар, бағалы ... ... ... ... және ... ... және қайталама, немесе туынды
(қаржылық опциондар, фьючерстер, форвардтық контрактар) болып бөлінеді.
«Қаржы құралы» ұғымының ықшамды тұжырымы да бар. Оған ... ... үш ... категорияларын бөледі: ақшалай қаражат (кассадағы
және есеп айырысу шотындағы ... ... ... ... ... опциондар және басқ.) және жарғылық капиталда
қатысу әдістері (акциялар және пайлар).
Қаржылық басқару әдістері әр ... ... ... ... ... жоспарлау, салық салу, сақтандыру, ... ... ... ... ... ... көмек жүйесі, қаржы
ықпалшарасы жүйесі, амортизациялық аударым жүйесі, ... ... ... ... ... ... ... операциялар,
факторинг, жалға беру, лизинг. Келтірілген әдістердің құраушы элементтері
болып ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемелер, дивидендтер, валюталық курстың баға белгіленімі,
акциз, дисконт және басқалары. ... ... ... ... ... ... ... сипаттағы кез-келген ақпарат
құрайды:
бухгалтерлік есеп беру;
қаржы органдарының хабарлары;
банк жүйесі органдарының ақпараты;
тауарлық, қорлық және ... ... ... ... басқару жүйесінің техникалық қамтамасыздануы оның барынша
дербес және ең маңызды ... ... ... Көптеген қазіргі жүйелер,
қағазсыз технологияға негізделген (банкілер аралық есептесулер, өзара
есепке алу, ... ... ... ... және ... ... дербес компьютерлер, қолданбалы бағдарламалардың жұмыс істеу
пакеттерін қолданусыз мүмкіндікті емес.
Қаржылық басқару ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыздану шеңберінде жүзеге асады. Бұған жататындар:
ҚР Президентінің заңдары, ... ҚР ... ... мен ... ... мен өкімдері, лицензиялар,
жарғылық құжаттар, нормалар, нұсқаулықтар, әдістемелік ... ... ... жоспарлау және болжау мазмұны, принциптері және әдістері
Қаржы жоспарлау - бұл қойылған мақсаттарға жетуге ... ... ... ... ... қарастырылған мерзімдерде
орындалуын ұйымдастыру. Жоспарлау басқарудың элементі ретінде ... ... бірі ... табылады. Ол ірі шаруашылықтық өзгерістерді жатық,
бірқалыпты және байқаусыз ... ... ... жоспарлау объектісі болып шаруашылық жүргізу ... ... ... ... ... ал ... ... – ол, жеке
мекеменің қаржы жоспарларынан бастап мемлекеттің жиынтық қаржы ... ... ... ... ... ... қаржы және несие жүйелері
буындарымен байланысты (бюджетке төлем, банкі ... ... ... ... ... ... салықтар және т.б.), белгілі бір кезеңге
табыстар мен шығындар ... ... ... ... ... ... анықталады. Бұл, жоспарлы тапсырманы орындау үшін
қажетті ақша ... мен ... ... ... анықтау; табыстың
өсу резервтерін, шығындарда үнемдеуді айқындау; орталықтандырылған және
орталықтандырылмаған қорлар ... ... ... ... және ... ... сипатталады:
экстенсивтілікпен (әлеуметтік-саясаттық және экономикалық құбылыстардың кең
шеңберін қамтиды);
қарқындылықпен (жетілдірілген техника мен әдістерді қолдануды түсіндіреді);
тиімділікпен (ақырында, ... ... ... ... ... екенін көрсетеді).
Қаржы жоспарлауында келесідей тәсілдемелер қолданылады:
а) автоматты (өткен жылдың мәліметтері келесі ... ... ... ... ... коэффициентіне көбейтіледі). Бұл әдіс ең
қарапайым әдіс болып табылады және, ережеге сай, ... ... ... ... ... ... шығындары қосындыланады және өткен
жылдардың санына бөлінеді);
в) нөлдік базалық (барлық жайғасымдар ... ... ... ... ... ... ескереді және ... ... ... ... жоспарлау, басқару функциясы ретінде,
экономикалық және әлеуметтік қызметтің барлық жақтарын жалпы ... ... ... Егер ... ... ... экономикасында бөлу
процестеріне ерекше көңіл аударылған болса, онда нарық7 экономикасы, ... ... мен ... ... ... ... және ... мен өткізілуі кезінде қоғамдық қажетті шығындар мойындалатын,
алмастыру саласына сүйенеді.
Демек, нарықты ... ... мен ... ... мен ... ... басымдылықты және анықтаушы әдісі болып, ... құн ... ... мен ... ... ... өз мехенизмі бар
нарық табылады. Нарықты механизмнің мұндай табиғаты, ... пен ... ... ... ретінде, бірақ ... ... ... анықтайды.
Жоспарлаудың маңызды принципі болып үздіксіздік принципі табылады, ол
жоспарлаушының жоспарға жыл ... ... ... жолында қолданылады,
жопарлардың икемділігі олардың өміршеңдігін қамтамасыз етеді, ал ... ... ... ... ... бұл принцип көптеген
шығындар кезінде ... ... ... қаржы бөлуді есептеу
кезінде. Бұл жоспарлаудың жүйелі-түрлендірме әдісі – ... және ... ...... ... қызметі бойынша ұйымның әрекеттенетін
бағытының мақсаттары мен міндеттерін қалыптастыру мен баяндау ...... жету үшін ... ... іріктеу мен жаңа
құралдарды табу кіреді. Бағдаландыру алыс және таяу ... ...... көпжылдық бағдаламаларды қаржы жылдары бойынша ... ... ... ... Бұл сандық көрсетілген операциялардың
барлық ... ... ... ... бойынша бөлу процесі.
Тәжірибеде жоспарлаудың келесідей әдістері қолданылады:
экстраполяция: қаржы көрсеткіштерінің динамикасын айқындау негізінде ... ... ... есеп беру ... ... шыға
отырып, оларды өзгерістің салыстырмалы тұрақты ... ... ... ... ... (анықталған нормалар бойынша);
математикалық модельдеу: процесс моделін тұрғызу және оны қаржы саласына
өткізу;
баланстық: қаржы ... ... ... ... ... ... үшін, қаржы жоспарының барлық бөлімдерін ... үшін ... оның ... ... мен келісімдердің
бұзылуына әкеледі және қаржы жоспарларының ... ... ... ... ... нарықты жүйесінде индикативтік, яғни ұсынбалы
жопарлауда қолданылады; ол ақпаратты-реттеуші роль ... ... ... ... ... қызметінің субъектілеріне жанама
ықпал көрсетеді.
Индикативтік қаржылық жоспарлаудың басты мақсаты – ... ... үшін ... ресурстарының болжалды көлемі мен ... ... ... тек қана ... секторға міндетті
сипатта болады, ал меншіктенудің басқа ... ... үшін – ... ... ... ... құралдарды қолдану жолымен жүзеге
асырылады – реттелетін бағамен, демеуқаржымен, ... ... және ... жеделдетілген өтеліммен және басқалармен.
Маңызды ... ... ... курсы, инфляцияның болжалды
деңгейі, ... ... ... ... ... ... нормалары.
Индикативтік жоспар экономикалық процестерді ғылыми негізде көрсетуі
керек және экономика мен ... ... жеке ... ... ... ... ұзақ ... беталыстарына сәйкес қажетті
арнаға бағыттауы ... Бұл, ... ... ... мен ... ... тепе-теңдіктің сақталу қажеттілігіне қатысты (табиғи-
затты және құнды баланстану, бағаның тұрақтылығы, табыстар мен шығындардың
сәйкестігі, ... ... ... және т.б.). Екіншіден,
индикативтік жоспар қлттық шаруашылықтағы қажетті құрылымдық өзгерістерді
қамтамасыз етуі ... оның ... ... жолымен. Индикативтік
жоспарлау кезіндегі басымдылық тізімі экономикалық және әлеуметтік ... ... бұл - ... үйлесімсіздігін жою, инвестициялық қызмет,
өндірісті жаңғырту, өнімнің бәсекелестік ... ... ... ... үй ... ... ... түрлену және
басқалары бола алады.
Индикативтік жоспарлау жергілікті деңгейдеде жүзеге асырылады. Бұл
жердеде ... ... ... жүргізуші субъектілердің
(кәсіпкерлер) мүдделері мен келісу принциптері міндетті.
2. шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық жағдайын талдау әдістемесі
2.1 Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін талдау
Қаржы жағдайын талдаудың маңызды этапы болып баланстың өтемпаздығын
талдау ... ... ... ... ... деңгейін анықтауға мүмкіндік береді, яғни оның өзінің
міндеттемелері бойынша ... және ... ... ... ... ... ақшағы айналдыру мерзімі
міндеттемесін өтеу мерзімімен сәйкес, ... ... ... жабу ... ... ... Баланстың өтемпаздығынан
активтер өтемпаздығын ажырата білу ... ... ... ... ... айналуы үшін қажетті уақытқа кері шама ... ... осы ... ... ... ... аз ... кететін болса,
соншалықты олардың өтемпаздығы жоғары болады.
Баланстың өтемпаздығын талдау, олардың өтемпаздық дәрежелері бойынша
топтастырылған, ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы қорытындыланады.
Өтемпаздық дәрежесіне тәуелді кәсіпорын активтері ... ... ... ... ... оған ... ақшалай қаражатының
барлық баптары және ... ... ... ... жатады (бағалы
қағаздар). Ақша қаражаты мен бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... Ақша төлемге бірден дайын, ал бағалы
қағаздар ақшаға жылдам қолма-қол ... ...... АҚ 2005 ... ... ... ... баптар жыл басында 1,423,430 мың ... ... Ал жыл ... мың ... ... жоғарылады.
Жылдам өткізілетін активтер (ЖӨА) - есеп беру күнінен соң 12 ай ішінде
төлемдер күтілетін, дебиторлық ... ... ... ... ... сома есеп ... шотына белгілі бір мерзімде түседі, сонымен
қатар өзінің міндеттемелерін төлеуге бағыттала алады.
«ҚазМұнайГаз – ... АҚ ... ... өткізілетін активтер, 2005 жыл
басында 7,368,215 мың тенгені құрады және жыл аяғында біраз ... ... мың ... ... ... активтер (БӨА) – қорларды және басқа ... ... ... ... инвестициядан басқа субъектілердің
жарғылық капиталын алып ... ... ... Бұл ... ... шығыны» бабы жойылады. Бұл топтың ... ... ... ... ... ... табу ... ол белгілі бір уақытты қажет
етеді.
«ҚазМұнайГаз – Тельф» АҚ баяу өткізілетін активтері 2005 жылдың басында
2,555,312 мың ... ... ал жыл ... 2,625,453 мың тенгені.
Қиын өткізілетін активтер (ҚӨА) – негізгі қаражат және ... ... ... ... тыс ... ... активтер, «ҚазМұнайГаз – Тельф» АҚ есеп-қисабына
сәйкес, 2005 ... ... ... мың ... болды және жыл аяғында
едәуір жоғарылап, ... мың ... ... ... көздеріде төлем мерзімділігінің дәрежесі бойынша
төрт топқа топталады:
Ең мерзімді міндеттемелер (ЕММ) – ... ... ... ... ...... АҚ ... сәйкес, қысқа мерзімді
несиегерлік берешек 2005 ... ... ... мың ... құрады және
жыл аяғында 7,056,919 мың тенгені құрады.
Қысқа мерзімді міндеттемелер (ҚММ) – бұл ... ... ... және ... ... ... пассивтер.
«ҚазМұнайГаз – Тельф» АҚ қысқа мерзімді міндеттемелері 2005 ... ... мың ... ... және жыл ... 10,390,803 мың
тенгеге дейін жоғарылады.
Ұзақ мерзімді міндеттемелер (ҰММ) – бұл ұзақ мерзімді несиелер ... ... ... ... ... табысы.
«ҚазМұнайГаз – Тельф» АҚ ұзақ мерзімді міндеттемелері 2005 жылдың
басында 12,273,263 мың ... ... және жыл ... ... ... ... ... тұрақты көздері немесе орнықтылықты (ҚТК) - бұл
меншікті капитал. ... ... ... ... үшін осы топтың
қорытындысы «Келешек кезеңдер шығыны» ... ... ... ...... АҚ ... ... қаржыландыру көздері
33,302,674 мың тенгеге теңесті және жыл ... ... мың ... ... ... үшін ... ... активтері және
қаржыландыру көздері бойынша қорытындыларды ... ... ... өтімділікті деп саналады, егер келесі қатынастар орын алса:
ЕӨА >= ЕММ; ЖӨА > = ҚММ; БӨА ... ҚӨА = < ... осы ... ... үш ... ... онда бұл төртінші
теңсіздіктіңде орындалуын тартады, сондықтан бірінші үш топтың активтері
мен пассивтері ... ... ... ... ... ... ... болады, және ол терең ... ... ... ... орнықтылық жағдайының – меншікті айналымды қаражаттың
бар екенін – ... ... ... бір ... ... ... оптималды нұсқада белгіленгеннен
кері белгіде болса, ... ... көп ... аз ... ... Бұл ... ... бір тобы бойынша
қаражаттың жетіспеуі басқа топ ... ... ... ... ... ... аз өтімділікті активтер жоғары өтімділікті активтердің
орынын баса алмайды.
5 кесте
«ҚазМұнайГаз – ... АҚ ... ... ... ... бойынша
активтер мен қаржыландыру көздерінің қатынасы 2004 және 2005 ж.ж.
| ... ... |01.01. |
| ... |05ж-ға | |04ж-ға ... ... | | | | |2г |а |а ... |1,423,43|2,143,83|ЕММ ... < П1|А1 < ... |0 |4 | |9 |9 | | ... | | ... | | | | ... ... налогам |683,976 |571,581 | | |
| |1 |4 | | | | | ... | | | | | | | ... ФИ |15,929 |-- ... ... | |
| | | ... |3 |8 | | ... |7,368,21|8,288,51|ҚММ ... < П2|А2 < ... |5 |9 | |1 |03 | | ... ... мерз. | | | | |
| |5 |9 ... ... | |
| | | | |0 |0 | | |
| | | ... ... | | | | |
| | | ... бөл. ... | |
| | | | |1 |3 | | ... |2,555,31|2,625,45|ҰММ ... < П3|А3 < ... |2 |3 | |58 |95 | | ... ... ... | | | | |
| |2 |3 ... ... | |
| | | | |53 |3 | | |
| | | ... ... |-- ... | |
| | | | | |3 | | |
| | | ... Ұзарт.| | | | |
| | | ... ... | |
| | | | |1 |0 | | |
| | | ... Кез. | | | | |
| | | |Шығ. |- 54,406|- 64,931| | ... ... |33,453,9|38,194,7|А4 > П4|А4 > ... |10 |12 | |79 |01 | | ... |637,478 |844,223 |У ... ... | |
| | | | |29 |29 | | ... ... | | | | |
| |57 |00 ... |-- |-2,652,6| | |
| | | | | |36 | | ... | |Қос. | | | | ... | |
|. |7 |0 ... |7 |2 | | ... ... ... | | | | ... |8 | ... |143,503 ... | |
| | | | | |9 | | ... ... |240,282 ... | | | | ... | | ... ... | |
| | | | |76 |78 | | |
| | | ... |128,702 | | |
| | | |сы | | | | |
| | | ... 21,705|- | | |
| | | |ны | |107,303 | | ... ... ... | |
| |67 |18 | |67 |18 | | ... мен қаржыландыру көздері баптарының 1 тобының қорытындыларын
салыстыру жақын уақыттағы түсім мен ... ... ... ... ... активтердің бірінші тобы (ең өтімді активтер)
қаржыландырудың ... ... ... аз (ең ... ... жылдың басындада, аяғындада баланс өтімділіксіз, және бұл кезеңдерде
жақсару жағдайы жоқ.
Активтер мен қаржыландыру ... ... 2 ... ... ... ... ... уақытта жақсаратыны туралы қорытынды жасауға
мүмкіндік береді. Бірақ, ... егер ... шарт ... ... ... ... ... сөзсіз, келесі шарттарда оған сәйкес
келмейді.
Жалпы активтер мен қаржыландыру көздері баптарының 1 және 2 ... ... ... ... ... ... Ол ... жақын уақыт аралығындағы төлеу қабілеттілікті ... ... ... Егер ... ... ... ... жақын уақыттағы төлеуге қабілетсіздік туралы қорытынды
жасауға болады.
Баяу өткізілімді активтерді ұзақ мерзімді міндеттемелермен ... ... ... және ... ... мен төлемдерді
салыстыру негізінде төлеу қабілеттілігін болжайды, яғни ең ... ... ... ... ... нашарлауын болжауға
мүмкіндік береді.
Активтер мен ... ... ... ... 4 ... шаруашылық жүргізуші субъектінің меншіктенушілер алдындағы
міндеттемелерін жабу ... ... ... бұл ... ... ғана ... ... немесе әрекеттенуші субъект
принципін ... ... ... субъектінің меншікті айналымды
капиталы болуын ... ... Ал ол үшін ... ... ... яғни шашыраған активтерден меншікті қаражат көздерінің ... ... ... ... келтірілген деректерге сәйкес,
орындалмайды және үздіксіздік принципі бұзылған деп ... ... ... ... ... ... ... өндірісті жаңғыртуға бағытталады деп
қорытынды жасауға болады, ал қарыздарды тарту көрсетілген ... ... ... ... ... жеткіліксіздігімен
байланысты. Тарифтер мемлекетпен реттелетін болғандықтан, ... ... үшін ... қаражаттарды қарастыру мүмкін емес, ал орнықтырылған
тарифтер арқылы негізгі қаражаттар амортизациясы ... ... ... ... жаңалау үшін жеткіліксіз.
Көбінесе төлеу қабілеттілігін анықтау үшін үш көрсеткіш қолданылады:
абсолюттік өтімділік ... ... ... ... және ... ... коэффициенті.
Абсолюттік өтімділік коэффициенті ақшалай қаражат пен қысқа мерзімді
қаржы инвестициясының ең ... ... ... ... ... Ол ... ... тұрғысынан төлеу қабілеттілігінің
деңгейі бағаланады.
АҚар + Қар ... = ... = ... ... ж. бұл коэффициент «ҚазМұнайГаз – Тельф» АҚ балансы
бойынша 0.23 (1,423,430/ ... тең және ... ж. - ... ... ... берешектің қандай бөлігі, балансты құру күніне немесе жақын
уақытта, өтеле алатынын ... Бұл, ... ... ... тез ... ... ... төлеу қабілеттілігінің ең қатаң
критериясы. Әлемдік тәжірибеде оның мәні 0.2 – 0.3 ... ... ... ... ... ... бұл
коэффициенттің ұйғарынды деңгейде екенін көреміз.
Мерзімді өтімділік (аралық) коэффициентті ... үшін ... ... дебиторлық берешектік және басқада активтер қосылады,
ал бөлімі болып сол көрсеткіш қалады - ... ... ... тұрғысынан төлеу қабілеттілікті талдау үшін қарастырылады.
АҚар + Қар + ДБ ЕӨА + ... = ... = ... ЕММ + ... ... ... коэффициентті 01.01.2004 ж. «ҚазМұнайГаз –
Тельф» АҚ балансының деректері ... 0.6 ... ... + ... тең және 01.01.2005 ж. тура солай 0.6 тең
(2,143,834+8,288,519/ 7,056,919 + 10,390,803).
Ол дебиторлармен есеп ... өз ... ... ... ... мүмкіндіктерінің болжамын ... яғни ... ... ... тек қана ... қаражат есебінен емес,
сонымен бірге жіберілген өнімдерден, орындалған жұмыстан немесе көрсетілген
қызметтен күтілетін түсімдердің ... ... ... ... болжалды 0.5 - 0.7 тең ... ... яғни ... қысқа мерзімді міндеттемелердің әрбір теңгесіне ақшалай қаражат
пен дебиторлық берешектің 50 – 70 тиыннан кем емес ... ... ... ... есептелуінен байқағанымыздай, ол ұйғарынды деңгейде
орналасқан.
Жалпы өтімділік коэффициенті ... ... ... ... ... алып ... ең мерзімді және қысқа ... ... ... ... яғни ... шамасына (келешектегі кезеңдер табысын алып тастаумен). Бұл
коэффициент акционерлер мен инвесторлар жайғасымымен пайдаланылады.
АА ЕӨА+ ... + ... = -------- = ... ЕММ+ ... + ... 5,874,129
--------------------------------------------------- = ---------------=
0.42
6,174,849+8,621,581х0.5+12,121,958х0.3 14,122,226
2,143,834+8,288,519х0.5+2,625,453х0.3 ... ... ... - ... АҚ 01.01.2004 ж. балансының мәліметтері ... ... ... 0.42 тең ... және
01.01.2005 ж. – 0.43 (13,057,806/17,447,722).
Ол ағымды активтердің ағымды міндеттемелерді қандай еселікте жабатынын
орнықтыруға мүмкіндік береді, және ... өз ... есеп ... ... ... ... өткізу жағдайлары кезінде ғана бағаланатын емес,
сонымен қажет болған жағдайда материалдық айналым қаражаттарының ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Дамыған нарықтық экономикасы бар елдерде, ... ... ... ... бағалау кезінде ерекше мән беріледі. Оның
кеңінен қолданылуының себебі келесілер болып ... ... ... ... ... ... ... дәрежесін көрсетеді: бұл
шама қаншалықты жоғары ... ... ... міндеттемелерді төлеуде
соншалықты сенімділік жоғары болады; екіншіден, ағымды активтердің ағымды
міндеттемелерден ... ... ... сату немесе жою кезінде зиянның
пайда болуына кедергі жасайды ... ... ... ...... ... ... болса, соншалықты несиегерлер үшін жақсы ... ... ... ... деп ... коэффициент 1-2 шегінде болуы керек. Төменгі ... ... ... ... өтеу үшін ... ... ... әйтпесе шаруашылық жүргізуші субъект төлеу ... ... ... ... ... ... екі еседен артық
артуы орынсыз деп есептеледі, ... ол ... ... ... ... және оны ... ... туралы куәлендіреді.
Көріп отырғанымыздай, төменгі шекара осы ... ... ... үшін ... ... үш ... ... шаруашылық жүргізуші
субъектінің қаржы жағдайының анықталған жағын көрсетеді, ... оның ... ... мен ... ... ... индикаторы ғана болып
табылады.
Атап айту керек, көптеген шаруашылық жүргізуші субъектілер үшін қатаң
өтімділіктің ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұл шаруашылық ... ... ... ... ... өнімнің артық
қорының болуымен, кейде аяқталмаған ... ... ... шығындардың негізсіздігі ақырында ақша қаражатынығ жетіспеуіне және
төлеу қабілеттілігінің нашарлауына әкеледі. ... ... ... коэффициенті кезіндеде оны құраушылардың күйі мен динамикасын
айқындау қажет, әсіресе баланс активтерінің ... ... ... ... Осы ... өндірістік қорлардың, дайын өнімдердің, аяқталмаған
өндірістің айналымдығын есептеу қажет.
Өтімділікті қаражаттардың айналымдылық көрсеткіштерінің ... ... ... барынша объективті бағалау ... ... ... айқындау қажет. Бұл кезде, тұтынушылармен өнім ... ... ... кідіруі, дайын өнімнің, шикізаттың,
материалдардың және т.б. ... ... ... ... ... ... анықтау керек. Бұл себептер, талданатын субъектіге
соншалықты ... емес ... болу ... ішкі ... ... ... ... өтімділіктің жоғарыда аталған коэффициенттерін ... ... ... ... және ... ... факторлардың
ықпалының мөлшерін анықтау қажет.
Жоғарыда көрсетілген коэффициенттер нәтижелері бойынша, «ҚазМұнайГаз»
АҚ жылдың басында және ... ... мен ... ... ... деп, ал ... мен инвесторлар жайғасымынан –
төлеу қабілеттілігі жоқ деп бағаланды. ... ... ... ... коэффициентінің 1-ден төмен болуы салдарынан, жұмысшы капитал
теріс мәнде болады. Жаңғырту үшін қаржы қаражаттарының ... ... оны ... ... жетіспеуі өтімділік коэффициенттеріне өте үлкен
ықпал етеді.
3. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... жолдары
Қазақстан Республикасының Үкіметімен белгіленген мерзімге сәйкес
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік саясатының негізгі бағыттарын
ұсынады, және Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына жыл
сайынғы ... ... ... ... ... ... ... елдің әлеуметтік – экономикалық өсуінің индикативтік
жоспары, бюджеттің ағымды ... ... ... динамикасы және ақша-несие саясатының негізгі бағыттары.
Қазақстан Республикасының Үкіметі келесі жылдың бюджеттік саясатының
негізгі бағыттарын және мемлекеттің шоғырланған ... ... ... соң, ... ... Бұл ... ... қаражат есебіндегі
ұйымдармен, орталық мемлекеттік органдармен бюджет жобасының ... мен ... және оны ... ... ... беру ... белгілейді.
Республикалық және жергілікті бюджеттердің құрылу, қаралуы, бекітілуі
қолданымдағы заңның негізінде анықталады.
Республикалық және жергілікті бюджеттердің құрылу және орындалу тәртібі
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... бағдарламалар бойынша
жұмыстарды орындау және ... ... ... ... ... негізде жүргізіледі.
Қазақстан Республикасының Үкіметі және жергілікті ... ... ... және ... ... ... ... есеп
беруді жариялайды.
Қазақстан Республикасының Үкіметімен белгіленген мерзімдерде Қазақстан
Республикасының қаржы ... ... ... Үкіметіне
келесі қаржылық жылдың бюджеттік саясатының негізгі бағыттарын ұсынады.
Қазақстан Республикасының Үкіметі келесі қаржылық ... ... ... ... және ... ... қаржылық
балансының жобасын мақұлдағаннан соң, қаулы қабылдайды, онда бюджеттік
қаражат есебіндегі ұйымдармен, ... ... ... бюджет
жобасының қалыптастырылу тәртібі мен мерзімдері көрсетіледі. Сонан соң ... ... ... ... ... ... және ... бюджеттердің құрастырылу, қаралу,
бекітілу тәртібі қолданыстағы заң негізінде анықталады.
Қазақстан Республикасының Үкіметімен мақұлданған шоғырланған ... ... ... ... ... ... ... әзірлеуінің негізі және республикалық бюджетпен
жергілікті және ... ... ... ... ... мемлекеттік
салық пен жинақтардан нормативтік аударымдардың шамасын анықтау ... ... ... келесі қаржы жылының жергілікті бюджеттерінің
ірілендірілген параметрлерін анықтау болып табылады.
Республикалық ... ... ... ... ... ... ... сыныптамаға сәйкес әзірленеді.
Республикалық бюджет туралы жобада барлық түсімдердің ... ... ... ... тарату нормативтері, сонымен қатар атқарымдық
топтар, бернелер, бернешелер және ... ... ... ... ... мөлшерлері көрсетіледі жәнеде бюджеттің тапшылық мөлшері,
оның орынын толтыру көздері, ресми трансферттердің жобаланатын ... ... ... ... әзірленген республикалық бюджет
туралы заң жобасы, барлық ... ... ... ... ... 15 ... дейін Қазақстан Республикасының
Парламентіне талқылауға ұсынылады.
Республикалық бюджет пен оған ... ... ... ... ... ... соң ... бірізді талқылануынан соң
палаталардың біріккен мәжілісінде жүргізіледі.
Талқылау Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... баяндамасымен басталады, жәнеде
Қазақстан Республикасының Парламенті палаталарының қаралатын мәселе бойынша
қорытындыларымен басталады.
Келесі қаржылық жылдың Мемлекеттік бюджеті ... ... ... ... мәжілісінде есеп беретін жылдың ... ... ... ... Парламенті 15 желтоқсанға дейін кезекті қаржы
жылына республика бюджеті туралы заң ... ... ... ... ... ... ... бірінші тоқсанындағы
республикалық қаржы жоспары туралы» Жарлық шығарады, ол ... ... ... ... өз ... ... ... орындалуы республикалық бюджет үшін ... ... ... оның ... ... ... Қазақстан
Республикасының Үкіметінің немесе қолданудағы заңға сәйкес тәртіпте басқа
заңдық бастамалар негізінде және осы заңның ... ... ... Республикасының қаржы Министрлігі бір апта мерзімінде, бірақ
15 тамызға дейін, Қазақстан ... ... ... ... ... ... жобасын және оның құрамында
келесі қаржылық жылға мемлекеттік бюджеттің жобаланатын ... ... ... кейін, Қазақстан Республикасының
Үкіметінің тапсырмасы ... ... ... ... ... ... бар қалалар әкімдеріне, атқару органдары сенім білдіре
алатын мемлекеттік салықтар мен ... ... ... ... ... бағдарламаларды қаржыландыруға мемлекеттік
бюджеттен қаражаттың болжалды бөліну сомасын (қандай ... ... және ... ... сомасын (несиелер) жариялайды, ... ... ... және ... органдарының басқарушы аппараттарын
ұстау шығындарының шекті лимиттерін жариялайды.
Қазақстан Республикасының қаржы Министрлігінің ... ... ... бар ... бюджеттерінің негізгі параметрлері бойынша
өзінің болжамалы жариялағаннан көрсеткіштері негізінде, жергілікті атқарушы
биліктер өз бюджеттерінің болжамды көлемдерін өз беттерінше ... ... ... ... және ... ... ... Министрлігімен бекітілетін, бюджеттік сыныптамаға
сәйкес жүзеге асырылады.
Жалпы ... ... мен ... ... ... ... мен ... бюджеттері арасында бөлінуі қаржыланы жылындағы
областық, қалалық бюджеттер туралы шешімнің негізінде жүргізіледі.
Жергілікті өкілдікті биліктер мен атқарушы ... ... ... ... мен ... баланстануларына жауапкершілік
жүктеледі.
Жергілікті бюджеттердің құрастырылу, бекітілу және орындалу процесіне
жоғарғы атқару органдарының және ... ... ... ... етілмейді.
Атқарымдық топтар бойынша нақты бағдарламаларды іске асыру үшін,
төменгі органдарға ... ... ... ... ... ... ... трансферттер көлемі, мемлекеттік бюджет туралы
заңмен анықталады.
Жергілікті бюджеттерде, жоспарланатын ... ... ... қалдығы есебінен қолма-қол ақшаның айналымды резерві пайда
болады, ол жергілікті ... ... ... ... ... ... үшін ... Қолма-қол ақшаның ... ... ... ... ... бекіту кезінде анықталады.
Областар, республикалық маңызы бар қалалар әкімдері, ... ... ... ... заңы ... ... ... екі апталық мерзімге
дейін, бюджеттің ертерек құратырылған болжамды көлемін нақтылайды және
областық, ... ... ... өңделген нұсқасын сәйкес мәслихаттарға
қарауға жібереді, ол жерде екі аптаның ішінде оның бекітілуі бойынша шешім
қабылданады.
Келетін қаржылық ... ... ... бекіткенге дейін, бюджеттің
орындалуы, келесі қаржылық ... ... ... бюджеттің ј
мөлшерінде жүргізіледі.
Қазақстан Республикасының қаржы Министрлігі, ... ... ... ... сай ... банкілер арқылы, республикалық
бюджетте қаралған мақсаттарға сомалар шектерінде мемлекеттік несиелер бере
алады.
Несие беру ... мен ... ... ... Үкіметімен
анықталады.
Уақытша кассалық құлдыраудың орынын толтыру ... ... ... ... ... мен республикалық маңызы бар
қалалар әкімдерінің өтініші бойынша республикалық ... ... ... ... бере ... ... ... органдар төменгілерге сәйкес ... ... ... бере алады.
Беру тәртібі мен шарты Қазақстан Республикасының Қаржы Министрлігімен
бекітілген ... және ... ... ... мен ... ... Республикасының Үкіметі республикалық бюджеттің тапшылығын
қаржыландыру үшін заңды және жеке тұлғалардан, шетелдік ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік қарыз алынуы қарыз шарттары немесе бағалы қағаз
шығару нысандарында жүргізіледі.
Республикалық бюджетте, Қазақстан Республикасының Үкіметімен ағымдағы
қаржы ... ... ... ... сома ... (мемлекеттік қарыз
лимиті), сонымен қатар негізгі қарыздың орынын толтыру мен қызмет көрсету
қаражаттары қарастырылады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... кепілдіктің шекті мөлшері сәйкес жылдың республикалық бюджеті
туралы заңында бекітіледі.
Республика бюджетінде ... ... ... ... төлеу
бойынша тәуекелдікті жабуға арналғанқұралдар қарастырылады.
3.2 Қаржылық бақылаудың ролі
Фирманың қаржы саласындағы сәттілігі ... ... ... қамтамасыз етіледі, жәнеде кәсіпкер үшін, бәрінен бұрын, ерекше
маңызды болып сыртқы жағдайлар табылады, ол оны ... ... және ... ... ... ... ішкі мүмкіндіктері, сыртқы
факторларды тиімді әрекеттендіретіндей болып қолданылуы керек.
Сыртқы ортаны талдау ... ... ... ... оның ... ... ... болжау және ... ... дер ... әрекеттендіру мақсатында, ... ... ... Сыртқы ортаны зерттеу, фирмаға өз уақытында ... ... ... ... күтпеген жағдайлардың пайда болуы кезінде
ахуалды дайындауға мүмкіндік береді.
Сыртқы орта - бұл фирма қызметіне ықпал ететін сыртқы ... ... ... ... оның ... ... Оларға географиялық, халықаралық,
ұлттық, саясаттық, құқықтық, ... ... және ... ... ... ... келе жатқан нарықтық экономикаға, онда
қызмет атқаратын кәсіпкерлік құрылымға белгілі бір ықпал көрсететін негізгі
факторларды ... ... ... ресурстары, Қазақстанның еңбек
ресурстары (саны, демографиялық жағдайлар, білім ... ... ... территориясы (мөлшерлері, регионалдық және ұлттық ерекшеліктер),
ұлттық менталитет ... ... ... ... психология, дәстүрлер,
халықтың әдеті), халықаралық қатынастар (елдің халықаралық ... ... ... ... ресурстары мен экономикасына
мүдделілігі), Қазақстанның мемлекеттік – ... ... ... ... мен ... кәсіпкерлікке қатынасы), елдегі құқық
тәртібінің жағдайы, меншіктену қатынасы ... ... ... ... ... даму ... ... және
сыртқы), инфрақұрылымның дамуы (ақпараттар, көлік, ... ... ... ... ... ... сақтандыру ісі,
аудит), елдің экономикалық даму деңгейі (өндірістің көлемі мен динамикасы,
еңбек өнімділігі), инфляция (деңгейі мен ... ... салу ... ... ... ... сақтану жағдайының деңгейі (жұмыспен
қамтылу жүйесі, кадрлерді дайындау және ... ... ... ... зейнетақы, жәрдемақы, стипендия), ... ... ... ... ... ... және ... қауіптер сыртқы қоршаған ортаның әрбір саласында пайда болуы
мүмкін. Осы салаларды зерттеу ұйымның сыртқы ортасының дамуының беталыстары
туралы ... ... ... ... ... ... үшін сипатты
экономикалық факторларды талдау ... ... ... ... ... ... ... мен деңгейі, кәсіпорын-
серіктестердің төлеу қабілеттілігі, ақшалай есеп айырысу жағдайы және ... ... ... ... ... ... мен ... билік органдарының және орталық үкіметтің нормативті актілерін,
экономиканы құқықтық реттеудің даму ... ... ... ... несиелік саясатты, несие алуға шек қоюды және ... ... және т.б. ... ... ... ... тиімділігіне тікелей ықпал етеді.
Оларды зерттеу фирма басшаларына стратегияны нақтылау мен оның ... ... ... ... Бұл жерде демографиялық
жағдайдың өзгерісін, саладағы бәсекелестік деңгейін, нарық үлесін, ... ... және ... ... ... ... қызметі үшін қиындық туғыза алатын
өзгерістердің пайда болу уақытын жіберіп алмау ... ... ... ... ... ... отыруға міндетті. 15
Бәсекелестіктің факторларын талдау фирма жетекшілері тарапынан
бәсекелестер қызметінің ... ... ... Бұл ... ... ... бөлуге болады: бәсекелестердің келешек мақсаттарын
талдау, олардың ағымдағы стратегиясын бағалау, ... ... ... ... ... және ... ... зерттеу.
Сыртқы ортаның әлеуметтік факторларының есебі ... ... ... ... және ... байланысты.
Экологиялық тұрақсыздық жағдайларында, дәл сол әлеуметтік ортада, фирма
үшін ... ... ... ... ... ... болады. Бқл
проблемаларды тиімді жеңу үшін ол сыртқы ... ... ... жүйе ... өзі ... ... халықаралық факторларды қарастыру, сыртқы ... ... алып ... соң, отандық ұйымдар үшін ол
ерекше маңызға ие болды. Көптеген ірі және ... ... ... ... ... ... ... басшылары осы сегментте
туындайтын жағдайларды бақылауға тиісті.
Сыртқы ортаны талдау, жоғарыда ... оның ... ... ... ... ... жауап дайындауға жеңілдік береді:
Сыртқы ортанын қандай өзгерістері фирма стратегиясына ықпал етеді? Ұйымның
ағымдағы стратегиясы үшін ... ... ... ... Жалпы фирмалық
мақсаттар үшін қандай мүмкіндіктер мүдделі бола алады?
Фирманың ... ... ... ... динамикасында
жүйелі қарастырудан соң, оның меншікті әлуеттерін ... ... және ... ... ... Бқл жерде бағаланатын жағдайлар: пайда болатын
мүмкіндіктерді тиімді пайдалану үшін фирманың ішкі күштерінің ... ... ... қиындықтар сыртқы қауіптермен байланысты проблемаларды
шешіді күрделендіріп жібере алады. Ішкі проблемаларға ... қою ... әдіс ... ... деп аталады. Ол ұйымның әртүрлі
атқарымдық ... ... ... ... және қойылған
міндеттерге тәуелді қарапайым және өте ... бола ... ... бес ... аймақ кіреді: маркетинг, ... және ...... ... ... ... ... мен ұйымның
бейнесі.
Фирманың маркетингілік жүйесін талдау кезінде, ережеге сай, зерттеудің
жеті маңызды сегментін бөледі. Біріншісі – ... ... мен ... ... ... оның ... сыйымдылығындағы пайыздығы,
ұйымның жұмысының деңгейін ... ... ... бірі ... ... ... ... үлесі мен оның жұмысының тиімділігі арасында
белгілі бір тәуелділік болады (пайдалылықпен).
Көп жағдайда ұйымның тұрақтылығын ... ... ... ... ... маңызға ие болады. Бұл жерде әртүрлі ... ... Бір ... ... басты жеңісін өнімнің сапасын
қамтамасыздандырумен ... ... ... ... ... ... жыл ... ондаған және жүздеген жаңа бұйымдарды игереді.
Нарықтық демографияны қайта ... өте ... ... ... құрылымындағы мұндай өзгерістерді зерттеу - фирма үшін өте қиын
міндет. Оны қоғамның әлеуметтік жіктелуі, ... ... ... ... ... ... ... трансформациясы күрделендіреді.
Рыноктық зерттеулер мен әзірлемелер өте маңызды. Тұрақты бәсекелестік
қабілеттілікті ұстап тұру үшін ... кең ... ... жаңа ... мен ... ... жаңа ... іздеуі керек.
Тапсырыскерлерге сату алдында және сату соңында қызмет ... ... роль ... ... және ... ... ... көрсету сату көлемінің ... ... ... ол сатып
алушылардың фирмаға ... түзу ... ... ... ... сату ... ... мүмкіндік береді.
Соңғы уақыттарда өткізу, жарнама, тауарларды жылжыту өте үлкен маңызға
ие болуда. Бұл көрсеткіштер ... ... ... бірін алады.
Фирма нарықта жеңіске жетеді, егер өзінің тауарлары мен ... және ... ... ... ... ... жарнамалары, сатып алушыға тауарлар мен қызметтерді жылжытудың
тұтас жүйесі болса.
Дегенмен, әрине, ең бастысы - бұл ... ... ... - ... ... ұйым қызметінің тиімділігінің ... ... ... ... ... ... ... мен
қызметтерден түсетін пайданы тұрақты бақылау басқарудың маңызды функциясы
болып табылады.
Ұйымның қаржылық ... ... ... ... тактика мен
стратегияны таңдауын анықтайды. Қаржылық жағдайды егжей – ... ... осы ... ... бар және ... ... айқындауға
көмектеседі. Қаржы жағдайдын талдау ... ... ... ... ... ... әдістемесі өндірістің ұйымдастыру-
техникалық деңгейін бағалаудың кәдуілгі әдістемесінен едәуір ... ... ... ... ... ... ... келе
жатқан нарықтық қатынастармен түсіндіріледі. Өндірісті тұрақты түрде
зерттеу, фирманың ішкі құрылымының ... ... ... ... ... үшін және оның нақты ... ... үшін ... ... ... бағыныштылар көмегімен қалай үлкен ақшалар жасауға
болатынын талқылайтынын ескеретін болсақ, онда ... ... ... ... ... ... және ... өндірістіңде, басқарудыңда қамтамасыз етілуімен үлкен дәрежеде
байланысты. Нарықтағы балансталған команда, жақсы ... ... көп ... нәрселерге қабілетті.
Фирманың ұйымдастыру мәдениеті мен бейнесіне жеке тоқталып өту керек.
Әлеуметтік орта ... ... ... ... бағынушылар.
Ұйымдастыру мәдениеті ұйымдастыру ортасындағы адамдар тәртібінен тұрады.
Жалпы, мәдениет алдын-ала ... ... ... ... Ол ... ... әрекет нәтижесі, ең бастысы ... пен ... ... және ұсталады. Фирма шеңберіндегі мәдениет оның ұжымының тәртібі
арқылы айқындалады.
Ұйымның ішкіде, сыртқыда бейнесі ... ... ... қоғамдық пікірлер көмегімен жасалатын әсермен анықталады. Қоғам
алдында жақсы атты болу ... ұзақ ... бойы ... сақтауға,
тапсырыскерлер ауқымын кеңейтуге көмектеседі. Фирманың қаржы нәтижелері көп
жағдайларда оның ортасының жалпы мәдениетіне ... ... ... ... ... өміршеңдігі болуы үшін,
нарықтағы әрбір қадамды есепке алу қажет, кадрларды және ... ... ... ... ... ... Тәуекелділікті ойлы
жасау керек және ең күрделі жағдайдың оптималды шешімін таба білу қажет.
Сондықтанда фирманың ... ... мен оның ... ... ... ... ... және жоғары сапасы кәсіпорынды ... ... алып ... ... ... ... ... және сонымен қатар барлығын қамтитын болуы керек; оған кіретіндер:
өнім сұрыпталымын ... ... ... ... ... ... және салықтық жоспарлау жүйесі, маркетингілік жүйе және көптеген
басқалары. ... ... ... ... ... ... ... ол қазіргі ауыр кезеңдерде өміршеңді және оның жеңіске
жетуге көп мүмкіншілігі болады.
Бірінші кезекте ... ... ... ... ... Оның ... қызметкерінің әлеуметтік және материалдық
қорғанылуы, ол жұмыс істейтін компанияның қаржылық ... ... ... ... ... жағдайын ненің есебінен
жақсартуға болады деген сұрақ тек қана басшылар мен акционерлерді толғантып
қоймайды, барлық ... ... ... ... ... күні ... көз тартардай болып табылмайды (олардың
40 % жуығы - ... және ... ... тұрақсыз жағдайда).
Инвесторлардың ұсынатын шарттары көп жағдайда кәсіпорынға тиімсіз ... ... ... ... ... қаржылық қолдау жоқ
деугеде болады. Мүмкін, таяу келешекте күйсіздік ... ... ... ... ... ... ішкі реформалау
мен қайта құру мүмкіндіктерін ұжымдық іздеу қажетті, бұл ... ... мен ... ... ... ... бірінші кезекте -
басқару жүйесін жетілдірумен. ... ... ... ... ... бөлуге болады:
Рационалды басқару шешімдері есебінен жылдам ... ... ... ... бұрын - "тәртіп енгізу" және нәтижелер бойынша
басқару технологиясына өту). Осындай ... ... 2-4 айда ... және ... 20 % ... ... әсер ... саясатты түбегейлі жетілдіру есебінен жүретін құрылымдық
өзгеріс (төменгі пайдалылықты өнімнің ... ... және ... ... ... мен ... қолданудың меншікті салмағын
азайту). Бұл шаралар 5-8 айда ... ... және ... 40 % дейін
жоғарылата алады.19
Жаңа тиімді қызметтер көрсетуді, өнімдерді, ... ... ... ... ... ... мен жүйелері),
экономикалық механизмдерді және т.б. ... мен ... ... ... Бұл ... ... ... жыл –жыл жарым
талап етіледі. Бір ... соң олар жуық ... ... 10-20 % ... ... соң - 60-70 % ... ... береді. Ары қарай – 30 ... ... 2-3 жыл ... ... инновациялық жолы – ол біржолғы шара болып табылмайды,
экономикалық нәтижелердің тұрақты өсуін қамтамасыздандыруға қабілетті және
соған сәйкес фирманың бәсекелестік қабілетін ... ... ... ... жоғарылату
мақсатына мүдделілер:
- компаниялардың өздері, өйткені олардың ... ... ... ... ... ... ... өсуінің
қамтамасыздығы, халықтың тұрмыс жағдайының жоғарылауы);
- дәрменсіздік пен банкроттық ... ... ... ... ... агенттігі;
- банкілер, инвестициялық қорлар және басқа инвесторлар, өйткені
несиені ... ... ... ... ... көп жағдайда басшының, бас бухгалтердің
және заңгердің жұмысының үйлесіміне байланысты ... ... ... ... басқару шешімдерін қабылдау үшін өте маңызды.
Фирманың ... ... ... бірі, бүгінгі күнде - ол,
қолдағы бухгаалтерлік ақпараттың ... ... ... ... ... болмауы. Бухгалтерлік есеп әрекеттегі ережелер ... оның ... ... қызметпен белгіленгенде, сәйкес факті
бойынша жүргізілген ... ... ... ... Осыдан
қазақстандық бухгалтердің негізгі мақсаты - кәсіпорынды айыппұлдан қорғау
немесе, ең болмағанда, оларды минимизациялау.
Осы және басқада ... шешу үшін ... ... ... ... ... өзіндік құны шығынының баламалы есебі қажет. ... ... ... ... ... үшін, ең алдымен фирма
шығаратын барлық сұрыпталымды ұқыпты ... ... Бұл ... ... кәсіпорын үшін актуалды, онда әр ... саны ... ... ... жетеді. Біліктілік мақсаты - сұрыпталымды басқару
мүмкіндігін қамтамасыздандыру. Одан соң осыған ұқсас шығындардың ... ... Егер ... ... әртүрлілігі бір деңгейде ерекше көп болса
және олар абсолюттік шамалары бойынша ... ... ... ... онда ... ... ... болады. Сондықтан оларды менеджерге
немесе ... ... ... ... етіп ... ... бұл менеджер үшін соншалықты маңызды? Ол ... ... ... ... ... міндетті. Мұндай жағдайлар, сән
сияқты, техникалық және ғылыми прогресс тауарлар мен қызметтер ұсынысының
тұрақты ... ... ... ... ... ... нені
шығаратынын, тауарды өндіру кезінде фирманың қандай шығын шығаратынын ... ... ... ... ... ... қажеттігін немесе
бұрынғы өнімді жаңғырту қажеттігін немесе дәрменсіздігі мен бәсекелестік
қабілетсіздігіне қарай одан толығымен бас ... ... ... ... ... ... жеңіп шығу үшін, кәсіпорын шығын ... баға ... ... ... ... ... үшін өзіндік
құн қызмет атқарғанда). Баға ... ... ... ... ... ... ... босатылған баға мен сапа іштен
емес, сырттан берілгенде.
Шығындардың ... ... ... ... ... бағалаудың объективті әдістемесін береді, менеджерге кәсіпорынның
экономикасы мен ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Сондықтан кәсіпорында контроллинг қызметінің құрылуы өзін-өзі ... ... ... ... ғана жүргізбей, сонымен қатар тексеру қызметтерінде
атқарады.
Толық бағалы экономикалық қызмет құру өте ... Ол үшін ... ... құнды есептеудің динамикалық әдісі мен басқару есебі жүйесін
әзірлейтін және қолданатын арнайы бөлімшені қалыптастыру;
- ... ... ... ... етіп ... ... сәйкес сұрыпталымдар мен шығындардың сыныптамасын
қамтамасыз ету;
- шығындардың қалыптасу ... мен ... ... ... тиімділігі мен негізділігін бағалау үшін барлық өндірістік
бөлімшелердің инспекциялануын енгізу;
- сұрыпталым бойынша өзіндік ... ... мен ... ... ... ай ... ... кепілдеу, жоғарыда
белгіленген принциптер қолданылатындай есепті талдамалы деректер
қорын құру.
Қазақстанда көп ... ... ... емес. Тіпті тауар өндіріліп, ал
маркетингілік зерттеу оның сатылуына қолайлы болжау көрсетседе, тыныштыққа
орын болмайды. Қазіргі ... ... ең ... ... бірі
- төленбеген төлем болып табылады. Кәсіпорын ... ... ... ... үшін ... ала алмайды. Онда келесі сұрақ туады:
жұмыскерлердің жалақысы қайдан ... ... ... ... ... тыс ... ... төленеді?
Төленбеген төлемдер – екі ұшты таяқ. Мемлекет бюджет жыртықтарын жамау
үшін салықтарды жоғарылатады, бірақ салықтың жиналуы төмен, және ... ... оны ... ... Дәл осы ... жүйе,
өзінің қазіргі түрінде, экономикалық өрлеу жолында басты кедергі ролін
атқаруда. Адал бизнесмен төлейтін ... ... ... ... есеп айырысуына, меншікті қаражаттың ... ... ... ... ... ... салықты жинай алмай, сыртқы қарызды
арттырады, сөйтіп өзі мемлекеттік тапсырыс бойынша жұмыс ... ... ... ... ... болып қалады.
Қазіргі кезде Қазақстанда сынау мен қателесу ... ... ... бір шешіміне келуде, оған баратын жолдың ұзақтығына
қарамастан. Басқа елдердің ... ... ... , ... ғасырлар бойында
құрылған. Олар өздерінің мемлекеттерінің тарихи ... ... ... ... ... ... мемлекет міндетін орындайды –
қоғамды бақылайды, негізінде ... елде ... ... ... ... болады. Табыстарды жинау проблемалары ... ... ... болып қалды.
Қазір салықтар, артықшылығы жоқ және заңды екі етпейтін бизнесмен үшін,
оның табысының ... ... ... ... ... ... ... және барлық бюджеттен тыс қорларға біршама аз түседі. ... бұл ... ... мерзімді ұзарту мен жеке артықшылық, салықты төлеуден
жариялы және ... бас ... ... ... ... ... ... қалтарысты айналымның өсуінің қозғаушы күші болды. Дегенмен, ... ... көп ... ... ... бизнес болады: шағын жайма
сауда, тұрмыстық қызметтер, майдагерлік өндіріс.
Мемлекет өзінің ... ... ... ... айту ... бірақ бұл сөзсіз, өзінің табыстарын барынша
жасыратын кәсіпорындардың санының ... ... бұл өз ... ... түсуінің мөлшерін одан әрі төмендетеді.
Қазақстандық фирмалардың басшыларына осы проблеманы шешудің жолдарын
іздеуге тура келеді. Фирма қызметкерлері мен ... ... ... өміршеңдігі мен жемісті қызметінде маңызды
рольдердің бірін атқарады. Егер ... ... бір ... жасыра
алмаса, онда ол жұмыскерлерінен айырылуы мүмкін (бәрінен бұрын, ең
жақсыларын, олар ... ... ... алынатын, басқа фирмаға
қызметке кетеді). Яғни, мемлекеттік заңдар, жарлықтар, ережелер ... ... ... ... және салықтардан тығылуға мәжбүрлі
ететін болғаны. ... ... ... ... ... түскен
кәсіпорындардың санының күрт артуы ықтималды. Бірақ ең тәуірлері өмірге
қайта ... ары ... ... Олардың проблемаларын менеджер және
фирманың бүкіл ұжымы шешеді7.
Қорытынды
Істелінген жұмыс келесі қорытындыларды жасауға ... ... 2005 ... ... ... ... болады. Қазақстан
экономикасында, ішкі процестердің тұрақтылығының және дүниежүзілік нарықтық
конъюктураданың оңтайлылығы арқасында, ... ... ... Елде ... ... ... ... - Тельфа» табысы өткен жылмен
салыстырғанда 15,5 % жоғарылады.
Соған қарамастан, ... ... даму ... жеткілікті болып
табылама және біздің қызметіміз қаншалықты тиімді ... ... ... сандарды келтіруге болады: рынок көлемі үш жылдың ішінде 350
млн.-нан 500 млн. ... ... ... ... - ... ... бірақ осы кезде компанияның рыноктағы үлесі 90 % -дан 58 % ... ... ... жағдай.
2005 жылы «ҚазМұнайГаз - Тельф» АҚ ұстамды әлеуметтік-бағдарлы тарифтік
саясатты жүргізді. Саладағы баға ... ... ... ... ... - «ҚазМұнайГаз - Тельф» АҚ- артылған міндеттермен, жәнеде
Компанияда қолданылатын, мемлекеттік реттеу шараларыменен ... үшін ... база ... ... бухгалтерлік баланстар
(№1 нысан), ... ... ... ... есеп (№2
нысан), 2004 және 2005 жылдардағы ақша ... ... ... (№3 ...... ... бойынша салыстырмалы талдамалы баланстар құрылды
және талданды. Жұмыс барысында келесілер ... ... ... ... ... құнында, толығымен қарыз
қаражаттар есебінен қалыптасқаны айқындалды, яғни меншікті ... ... бар және ... ... ... жұмысшы
капитал теріс мәнді болады;
- дебиторлық және несиегерлік ... ... онда ... ... қарыздың шамасы баланс қорытындысынан 10 % ... ... ... ... 12 % құрайды және бұл олардың қалыпты
қатынасы;
- несиегерлік қарыздың бөлшекті ... ... ... көрсетуінше, қарыздың көп бөлігі жеткізушілер алдында өсті,
бірақ салық бойынша қарыз едәуір төмендеді;
- активтер ... ... ... басым екендігі белгіленді
(80% жоғары), ... ... бұл ... ... ... ... ... қарыз қаражаттарынан қаржыланудың
меншікті көздерінің (меншікті капитал) артатындығымен сипатталады.
Одан ары қарай ... ... ... ... ... Ол үшін келесі жағдайлар орындалды:
- өтемпаздығының дәрежесі бойынша активтердің топталуы және ... ... ... бойынша пассивтердің топталуы жүргізілді;
- әрбір есеп беру күніне жоғарыда ... ... ... ... пассивтер мәндері есептелді;
- осы мәндердің салыстырылуы нәтижелерінің талдауы ... ... ... ... ... жалпы өтемпаздық есептерінің нәтижелері бойынша, акционерлер мен
инвесторлар тұрғысынан, ұзақ мерзімді ... ... ... ... қорытынды жасалынды, ол коефиценттің мәні ТДУ
1,0-2,0 кезінде 0,42-0,43 құрайды;
- ТДУ ... ... ... және ... ... ... ... соң жұмыс процесінде «ҚазМұнайГаз» АҚ қаржылық тұрақтылығына баға
берілді.
Бұл жерде келесі мәселелер белгіленді:
- ұйым қаражаттың қарыз көздерінен ... ... ... бұл ... ... ... жоғары деңгейімен
байланысты;
- меншікті капитал үлесі 55 % құрайды, және бұл қаржы ... ... ... ... ... ... ... ескере
отырып, бірқатар пікірлер мен ұсыныстар жасауға болады:
- мүлік құнындағы ... ... ... ... ... және ... ... капиталының өрлеу қарқыны қарыз
капиталының өрлеу қарқынынан барынша жоғары болуына қол ... ... ... ... ... құру ... қысқа мерзімді
қарыз қаражаттарын тартуды қысқарту бойынша шаралар қабылдау қажет;
- негізгі ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету тарифін өзгерту
бойынша негізделген есептеулермен және ... ... ... ... ... жүгіну.
Осы ұсыныстарды жүзеге асыру «ҚазМұнайГаз» АҚ қаржылық ... ... ... ... ... және қаржы ағынын
тиімді қолдануды жоғарылатуға мүмкіндік береді.
Қолданылған ... ... ... ... ... «Об аудиторской деятельности» от 20 ноября
2000 года № 304-1 (с изменениями и дополнениями, внесенными ЗРК от ... 2004 года и от 15 ... 2005 ... ... РК «О ... учете и финансовой отчетности» от 24 июня 2004
г. № 329-II
3. Типовой план ... ... ... ... Министра финансов
Республики Казахстан от 18 сентября 2004 года, № ... ... ... по ... финансовой отчетности.
Утверждены приказом ДМБУиА МФ РК от 21.05.97, №7
5. О ... ... ... и ... бухгалтерского
учета и аудита в Республике Казахстан на 2000-2002 годы от 28 ... г., № ... ... ... РК от 27 июля 1994 г. № Ф ... и ... РК
№ 01/1374-12 о составе затрат по производству и ... ... ... включаемых в себестоимость продукции (работ, услуг) и о
порядке формирования финансовых результатов предприятия.
7. План счетов бухгалтерского учета ... ... и ... по его ... (www.buhgalter.kz) (Утвержден
приказом Министра Республики Казахстан от 18 сентября 2004г. №438)
8. Андросов А. М., Викулова Е. В. Бухгалтерский ... – М.: ... ... 1024 ... ... В. П. ... бухгалтерского учета – Издательский центр «МарТ»,
2002 – 416 с.
10. Кондраков Н. П. Бухгалтерский учет: учебное пособие. – 3-е изд.,
перераб. и доп. – М.: ... 2003 – 635 с. – ... ... ... М. И. ... и принципы бухгалтерского учета: Учебное пособие. –
М.: Финансы и статистика, Экспертное бюро, ... ... ... ... и ... рекомендации. - Алматы,
2004 год.
13. Аудит. Учебник для Вузов. Под ред. ... В.И. ... –М: ... 1999 ... ... И.Т. ... и планирование финансов хозяйствующего
субъекта»: Учебное пособие. – Финансы и ... ... ... К.Ш. ... и ... в системе управления финансами. – Алматы,
Экономика, 2002 год. – стр. 125
16. Ержанов М.С. ... и ... ...... ... 2004 г.
17. Камышанов П.И. Практическое пособие по аудиту- М: ... ... ... В.В. ... учет и ... в ... ... GAAP»- М: Дело, 2000 год.
19. Крейнина М.Н. "Финансовое состояние предприятия. Методы ... - ... ... ... В.Н. ... о движении денежных средств”,2000г.,“БИКО”, стр.2-
3.
21. Радостовец В.В., Шмидт О.И. Теория и отраслевые ... ...... ... 2004 г.
22. Хендриксен Е.С., Ван Бреда М.Ф. Теория ... ... пер. ... под редакцией Я.В. Соколова. – М.: Финансы и Статистика, 1999 ... ... ... и ... №7, 2000 г.
24. «Бухгалтерский учет и аудит» 13 ... МСА 120 ... ... ... ... , ... г., Стр. 20.
25. «Бухгалтерский учет и аудит», Отчет о ... ... ... ... ... ... ... Абишева Ж.А.), № 5, 2001 г., стр. 17.
26. «Бухгалтерский учет и аудит», Бухгалтерский баланс, как инструмент
анализа финансово-хозяйственной ... ... ... Т.П., ... С.Т.) № 5, 2002 г., стр.24.
27. «Бюллетень бухгалтера», Алматы, №1-7, 2005 ... ... ... по ... ... “Арман” в сотрудничестве и
при поддержке КИМЭП. Семинар. Оценка имущества предприятия. Раздел
“Финансовая ... ... , ... 2002 ... «Налогоплательщик», Концептуальные основы подготовки и представления
финансовой отчетности, 8/2002/ август­ Ержанов М.С., Даулетбаков Г
30. «Налогоплательщик», ... ... , ... Ержанов М.С.
31. «Налогоплательщик», Требования к публичной отчетности, 8/2002/август-
Искендирова Б.К.
32. «Налогоплательщик», ... ... ... и ... ... 8/2002/ ... - Ержанов М.С., Даулетбаков Г.
33. ФиБ/ Информационный бюллетень МФ РК, 4/2004 ­ Бух. учет и отчетность­
стр. 49
34. ... К.Ш., ... А.К., ... З.К. ... и ... ... Алматы, Экономика, 2000 г.
35. Дюсембаев К.Ш., Теория аудита. Алматы, Экономика, 2000 г.
36. Грачев А.В., ... и ... ... ... ... Изд. Финпресс, 2005 г.
37. Ефимова О.В., Финансовый анализ. Москва. Изд.Бухучет, 2005г.
38. Ковалев В.В., Финансовый анализ, методы и ... ... ... и
статистика 2005 г.
39. Артеменко В.Г., Беллендир М.В. Финансовый анализ. М.: ДИС, 1999.
40. Донцова Л.В., Никифорова Н.А. ... и ... ... М.: ... и Сервис”, 2003.
41. Ковалев В.В., Патров В.В. Как ... ... М.: ... и
статистика”,2000.
42. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. Мн.: ООО
“Новое знание”, 2003.
43. Шеремет А.Д., ... Р.С. ... ... М.: ... 2003.
44. Нитецкий В.В., Гаврило А.А. Финансовый анализ в аудите. Москва. Дело,
2005 г.
45. Бараненкова С.А. ... ... ... Финансы и статистика,
2005 г.
46. Абрютина М.С. Финансовый анализ коммерческой деятельности. Москва.
Финпресс. 2005 ... ... Л.А. ... ... ... Москва. Финансы и
статистика. 1996 г.
48. Яцюк Н.А., Халевинская Е.Д. Оценка финансовых результатов деятельности
предприятия// Аудит и ... ... 2004г. №1 ... ... В.В., Шмидт О.И. Теория и отраслевые особенности
бухгалтерского учета. ... ... ... ... ... В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на
предприятии, 2003 г.
-----------------------
[1] Аренс Э.А., Лоббек Дж. К. ... пер. с ... М.: ... ... 2001 ... ... В.Д., Ли В.Д. ... курс финансов. Алматы: «Институт развития
Казахстана», 2004 г.
22 Майданчик Б.И., Грязнова А. Г. "Методы экономического анализа и
обоснования ... ... - М.: ... и ... 1991 ... Мерсер Д. ИБМ. Управление в самой преуспевающей корпорации / Пер, с
англ. - М.: ... ... ... А.В., ... и ... ... устойчивостью
предприятия. Москва, Изд. Финпресс, 2004 г.
7 Мельников В.Д., Ли В.Д. Общий курс финансов. Алматы: «Институт ... 2004 ... В. В. ... ... анализ. М.: “Финансы и статистика”,1996г, с.12.
Кәсіпорындағы қаржы басқару жүйесінің құқықтық және жұмыс
қамтамасыздандырылуы
Ақпарат ... ... ... ... ұйымдастыру құрылымы
Қаржыны басқарудың техникалық құралдары
Қаржылық сипаттағы ақпарат
Қаржы әдістері
Қаржы құрал-дары
Қаржы ... ... ... ... ... ... қатынасы
Қаржы ресурстары
Ақша ағыны
Ақпарат ағыны
ӨНДІРІС
Материалдық ағыны
Ақпарат ағыны
Бюджет, мен-шіктенушілер, контрагенттер
НАРЫҚ
Ақша ағыны
Қаржылық талдау және ... ... ... ... ... басқару
БАЛАНС
Капитал-дар, тауарлар, қызметтер нарығы
Шашыраған активтер
Меншікті капитал
Қысқамерзімді қаржы ... ... ... ... ... ... тәуекел бағасы
Қарыз ұзақ мерзімді капитал
Ұсыным
Сұраным
Баға
Қысқамерзімді қарыз қаражаты
Жұмылдыру активтері
Капиталды ... және ... ... және ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржылық жағдайдың мәні және оны талдаудың мақсаты31 бет
Қаржылық есеп беру жайлы33 бет
Адамның шығу тегі. Тіршіліктің пайда болуы туралы болжамдар15 бет
Акционерлік қоғамдадың табыстылығын болжау3 бет
Алматы облысы, Қарасай ауданы бойынша көлемі 50 га алма бақта кездесетін негізгі зиянкестер мен ауруларын болжау және күрес шаралардың мерзімін хабарлау5 бет
Ауа-райы: болжам мен болмыс24 бет
Банктік ісінің дамуын болжамдаудың түрлері мен модельдері43 бет
Болжаудың түрлері5 бет
Бюджет кірістерін болжау78 бет
Бюджеттік болжау мен жоспарлау81 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь