Отын энергетикалық кешені

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
Негізгі бөлім
1. Отын энергетикалық кешен ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
Қатты отын түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1.2. Қазақстан көмір кендері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.3. Жанатын тақтатас ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
2. Шымтезек ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
Ағаш отын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
Сұйық отын түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
Мұнай ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
2.4 . Табиғи газ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
Егер біз жалпы энергия тамырына терең бойлай көз жүгіртсек, онда ең алғаш рет пайдаланылған энергия түрінің жану энергиясы екенін, яғни, органикалық отынның жануы негізінде бөлінетін жылу энергиясы екекнін байқаймыз. Алғашқыда жер бетінде жанып жатқан отқа кездескенадамдар оны құдіретті күш деп ұғынып, одан секем алса, кейіннен оны шарапатты әулие деп, оған табынатын болған. От адамды табиғат күшінен үстем етіп, хайуанаттар дүниесінен бөлді. Адам отты өмір тіршілігіне пайдалана бастағаннан-ақ көпшілік уақытын от басында, ошақ қасында өткізді. Оның жылуы мен жарығы адамдарды біріктіріп қана қоймай, оларды ұйымшылдық пен тәртіпке баулиды. Себебі, оны өшірмей сақтау – от басындағы адамдардың келісімді әрекетін қажет етті. Осыдан от бір жағынан тіршілік көзі болса, екінші жағынан алғашқы қоғамдық ұйымның қалыптасуына да зор ықпал еткен деп қорытындылауға болады.
Адамзаттың энергияға деген мұқтаждығы негізінен органикалық отынды пайдалану арқылы қанағаттандырылуына байланысты, осы органикалық отын түрлерінің жер қойнауындағы қоры, оның орналасуы, оны өндіру және пайдалану туралы мәліметтерді инженер-электриктің толығырақ білгені абзал.
Органикалық отын түрлерінің бойындағы энергия мөлшері төмендегі 1-кестеде келтірілген.
1. Дүкенбаев К.Д. Энергетика Казакстана. Движение к рынку.-Алматы:
Ғылым, 1998.-584 с.
2. Дүкенбаев К.Д. Өмір өзегі. – Алматы, 1996. – 272 б.
3. Алияров Б.К. Освоение сжигания экибастузского угля на тепловых электрических станциях. – Алматы: Ғылым, 1996. – 272 с.
4. Нұрекенов Е., Темірбаев Д.Ж., Алияров Б.Қ. Жылутәсіл атауларының орысша-қазақша сөздігі – Алматы: РБК, 1997. – 77 б.
5. Аяпова Ж.Ж., Арынов Е.М. Іскер адамның орысша-қазақша экономикалық түсіндірме сөздігі. – Алматы: Инкар, Тұлға, 1993. – 320 б.
6. Құсайнов А., Нұржанов Б., Шотанов Ж., Балабатыров С., Жұмақанов Т. Электр техника мен электр энергетика терминдері. – Алматы: Санат, 1994
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе...................................................................
.......................................3
Негізгі бөлім
1. Отын ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... біз жалпы энергия тамырына терең бойлай көз жүгіртсек, онда ең
алғаш рет ... ... ... жану энергиясы екенін, яғни,
органикалық отынның жануы ... ... жылу ... екекнін
байқаймыз. Алғашқыда жер бетінде жанып жатқан отқа кездескенадамдар ... күш деп ... одан ... ... ... оны ... ... оған табынатын болған. От адамды табиғат ... ... ... ... ... Адам отты өмір ... ... көпшілік уақытын от басында, ошақ қасында өткізді. Оның
жылуы мен жарығы адамдарды біріктіріп қана ... ... ... ... ... ... оны өшірмей сақтау – от ... ... ... ... ... ... от бір ... тіршілік көзі болса,
екінші жағынан алғашқы қоғамдық ұйымның қалыптасуына да зор ықпал еткен ... ... ... ... ОТЫН ... энергияға деген мұқтаждығы негізінен органикалық отынды
пайдалану арқылы қанағаттандырылуына байланысты, осы ... ... жер ... ... оның ... оны ... және ... мәліметтерді инженер-электриктің толығырақ білгені абзал.
Органикалық отын түрлерінің бойындағы энергия мөлшері төмендегі 1-
кестеде келтірілген.
| | | ... ... ... отын ... ... |
|түрлері | ... | ... | | | ... ... | | | ... | | | ... ... |29,3 |33,5 |10,5 ... |7000 |8000 |2500 ... КӨМІР КЕНДЕРІ
Қазақстан жерінде көмірдің мол кендері орналасқан. Казірдің өзінде ... ... кен ... ашылып, олардық есептелген көмір коры 162 млрд. т-
дан асып отыр.
Кеңес дәуірі тұсында Қазақстанда жүздеген ... ... ... ... Караганды, Қостанай, Ақмола, Павлодар, Семей және ... ... ауыр ... ... ... ... негізгі көмір орталығы — Қарағанды. Кен орнының басты
ерекшелігі — онда металлургия, ... ... ... кокс ... қоры ... ... алып ... аумағы үш мың шаршы километр, ал оның
көмір қоры 52 млрд. ... ... Кен ... ... ... ... техникасымен жабдықталған шахталар жұмыс ... ... ... ... кокс және ... ... түрлерін өндіреді.
Караганды көмірімен Ка-зақстан ... ... ... ... ... ... ... заводы, Жезқазған
және Балқаш мыс қорыту ... ... Орта Азия ... ... жылу ... станциялары жүмыс істейді.
Еліміздің энергетикалық отын қорларын сөз еткенде, біз ең алдымен
Екібастұз көмір бассейнін ... Оның алып ... ... аса ... (120 км2), ... қоры жағынан ол Франция мен ... ... ... ... ... көп. Мүнда көмір ... жер ... ... ... ... м-ге дейін жетеді, ал жалпы қөмір қоры
10 млрд. т шамасында. Сондықтан да ... ... ... ашық ... ... ... оның ... тоннасының қүны шахталарда
өндірілетін көмірден екі-үш есе арзан.
Екібастүз бен Майкүбі кен орындары толық қуатымен жүмыс жасаған ... 170 млн. т ... ... ал бүл күніне 465,75 мың т шамасында
немесе 6654 вагон көмір алынады деген ... ... екі ... ... ... ... Оның ... - «Батыр».
Дүние жүзіндегі көмір алыптары қатарына ... ... ... ... ... 60 млн. ... асады. Карьердің тереңдігі 220 м, ұзындығы 6 км,
ені 2 км.
Екібастұз қөмірінің сапасы темен, оның құрамында күл ... ... ... ол металлургиялық процестерге ... ... ... ... ... ең ірі көмір бассейні болып табылады.
Қазақстанда 80-ші жылдарда іске ... ... ... бірі ... ... Бүл кен орны ... ... орналасқан, оның қойнауында он
миллиард тонна тас көмір және ... ... бар. ... ... кул қалдығы
7—8%-тен аспайды. Оны ашық карьер әдісімен казып алуға ... ... ... ... ... 1400 ... ... Майкүбі, көмірінің
сапасы Екібастұз көмірімен салыстырғанда әлдеқайда жоғары, оны жартылай
кокс алуға және ... ... ... отын есебінде пайдалануға
болады.
Торғай даласы да көптеген кен көздеріне бай екені белгілі, бұл өңірде
ірі-ірі көмір ... бар. ... ... астам көмір бассейнінде
алпыс миллиард тоннаға жуық көмір коры анықталып отыр. Мұндағы ... ... ... ... Харьков, Чернигов сияқты кен
орындарынан ашық әдіспен ... жыл ... жүз ... ... ... ... Мұның өзі келешекте Қостанай, Челябинск, Қазақстан ... ... ... арзан энергетикалық көмірмен тұрақты
қамтамасыз етуге мүмкіндік туғызады. Торғай бассейндерінің көмірі ... күлі 18% ... тек оның ... жағы — дымкылдығы. Оның жылулық
қасиеті біршама жоғары (орташа есеппен 5800 ккал), ... ... отын ... ... ... ... газ алу үшін өндіру
тиімді болмақ.
Ірі-ірі көмір кендері Шу мен Іле алқаптарында да кездеседі (Қолжат ... ... ... қоры едәуір болғанымен, көмірлерінің сапасы ... ... ... ... ... ... Бұл кен орындары негізінен
болашақтың энергетикалық қорлары болып ... ... да ... көптеген көмір қабаттары кездеседі.
Алда ... ... ... бірі — ... ... шаруащылығының
тиімділігін арттыру және коршаған орта тазалығын белгілі деңгейде сақтау
үшін жергілікті жерлердің отын ... ... ... ... ең ... Екібастұз көмірінің тоннасының өзіндік құны ... ... ... жеткізілген кезде 5—6 есе артады.
Сондықтан, барлық өндіріс ... ... ... ... ... көшкен уақытында республика жеріндегі энергетикалық көмір
қорлары тиімді пайдаланылатын болса, онда бұл бір ... ... ... ... ... екінші жағынан олардың өзіндік ... ... ... ... үнемдеуге мүмкіндік берер еді.
ЖАНАТЫН ТАҚТАТАС
Құрамында елу проценттен асатын әр түрлі минералды ... ... ... қоңыр көмірден әлдеқайда төмен жанатын тақтатас
да отын қорларының қатарына жатады. Ол жер ... .мол ... ... жүзінің көптеген аймақтарында ... отын ... ... жүзі ... ... ... ... көптеген
елдер келешекте тақтатастан сұйық отын мен газ ... ... ... ... да жер ... көмір сияқты органикалық
қалдықтардың ұзақ жылдар бойы ... ... ... ... ... және
сапропельді тақтатастар жиі кездеседі. Шірінді ... ... ... ... ... болса, сапропель су айдындарында
тіршілік ететін планктондар мен ... ... ... қалдықта-
рынан пайда болады.
Ғалымдар дүние жүзінде 700 ... т-ға ... ал ... ... 150—170 млрд, т жанатын тақтатастардың қоры бар деп ... ... отын ... тым ... ... ... Оның
қоры мол орналасқан Прибалтика республикаларының көптеген жылу ... ... ... ... ... ... және бұл ... қорлардың осы бір тиімді түрін пайдалану жыл ... ... Тек 1975 жылы ... мен ... облысыңда 30 млн. т-дан аса
тақтатас өндірілген.
Жанатын тақтатастың мол кендері Тәуелсіз ... ... ... ... Поволжье маңында Қуатты екі кен орнын пайдалану көзделіп
отыр. Бұл кен орындарында жылына 110—150 млн. т тақтатас өндіріліп, ... 15—20 млн. т ... отын ... болады деген ғылыми болжам бар. Ал
бұл 14—18 млн. т мұнайға тең.
Тақтатас ... да ... ... отын ... ... ... Орал өңіріндегі Чернозатон, Тоқсай және ... ... ... көп ... бері ... Бұл ... тақтатастың сапасы темен (күл ... 22—60% ... 2500 кал ... отын мұқтаждығын, мысалы, Кендірлі тақтатас кен ... ... етіп ... ... ... қабаттары жер бетіне жақын
орналасқан, жылулық қасиеті жақсы және ашық ... ... ... ... Оның сапасы жоғары, одан құрғақ айдау технологиясы арқылы орта
есеппен 19% бензин, 9% лигроин, 27% дизель жанармайын, әр түрлі ... ... және ... да ... ... ... болады.
Жалпы Қазақстан жерінде тақтатастың мол қоры бар 25-тен ... ... ... ... Олар келешекте республикамыздың ... ... ... ... орын ... болады, сонымен бірге, олар
химия өнеркәсібін дамытуға қажетті ... та бола ... ... ... ... пайдаланған. Оның кұрамы
барлық кен орындарында бірдей ... ... ... негізінен көлдер мен
су қоймаларындағы сулар тартылғаннан кейін, оларда мол жиналған өсімдік
қалдықтарының ... ... ... Бүл, ... ұзақ уақыт жүретін
күрделі табиғи процесс. Ғылыми болжамдарға қарағанда, қалыңдығы бір ... кені ... 30—-50 ... түзіледі.
Шымтезектің кептірілген түрлерінде орта есеппен 60% көміртек, 6% сутек,
32% оттек және 2% азот болады. Оның жылу ... ... ... ... қарағанда төмен болғанымен, құрамында ... ... күл ... ... ... ... ірі ... сондай-ақ ауылдық жерлерде тұрғын үйлерді жылытуға тиімді
арзан отын ретінде пайдалануға мол мүмкіндігін туғызады.
Дүние жүзіндегі шымтезек қоры жайлы ... ... ... ... ... де, ол кейбір елдердің энергетикалық отын балансында елеулі
орын алады.
Тәуелсіз Мемлекеттерде орталық, және ... ... ... өте мол. ... ... ... ... Калинин,
Иваново, Нижний Новгород облыстары мен ... ... ... ... т-ға жуық ... қоры ... жылы КСРО ... ... ... ... игеруді жақсарту және оны ... ... ... ... арнаулы қаулы қабылдады онда
шымтезек өндірісін жақсарту және шымтезекті халық шаруашылығы салаларында
тиімді пайдалану ... ... ... орай 1970 жылы ... ... млн. т-ға жуық шымтезек өндірілсе, соңғы он бес жыл ішінде оны ... ... ... ... және оны ... отын ретінде пайдаланудың
бірнеше жолдары бар. Солардың бірі—өндірісте қолданылып отырған ұнтақталған
(фрезер) ... Бүл ... әдіс ... шымтезек кендерінің
беті алдын ала құрғатылады, одан кейін оның екі ... жуық ... ... ... ... Осы ... ... брикет
жасалып, өндіріс орындарына отын үшін пайдалануға жіберіледі. Мүндай
брикеттелген шымтезекпен ... ... жылу ... ... ... Беларуссияда шымтезек брикеттерін шығару көлемі екі есе
артты, себебі оны халық шаруашылығында пайдалану өте ... ... ... су ... өте аз, ... ... аспайды және оның
қызуы 4000 кал-ға жетеді. Бұл дымқылдьіғы 50% ... ... ... екі есе ... Сонымен қатар брикеттелген шымтезекті тасымалдау да
едәуір ... ... а з а қ с т а н д а ... Қостанай, Көкшетау және Солтүстік
Қазақстан облыстарының, ... ... көп ... ... ... ... ... жоғары, жанғанда 3500—4200 кал-ға дейін жылу
бөледі. Осы аймақтың ең ірі ... ... ... мен ... ... ... ... Өтегенкөл, Шайтомар, Аюкөл, Ащы-өзек
атты жерлерде және Меңдіқара ауданының ... ... ... ... да, ... облысынан да шымтезектің қорлары табылып
отыр.
Өкінішке орай, Қазақстанда шымтезек кендерін халық шаруашылығы салаларында,
әсіресе, жергілікті жерлерде жылу мен ... ... ... ... ... шешілмей отыр. ... ең ... қоры — ... ... ... ... пайдалану
мәселелері дұрыс шешілуі қажет.
АҒАШ ОТЫН
Адамзат мыңдаған жылдар бұрын ең ... жылу көзі ... ағаш ... Тек XIX ... ... ... бастап, дүние жүзінің
көптеген елдерінде оның отын балансындағы ролі кеми бастады. Оның себебі,
біріншіден,, жер бетіндегі ... ... ... ... ағаш қоры ... ... екіншіден, жаңадан табылған минералды қазба отьн түрлерінің
(көмір, мұнай, газ) жылулық ... ағаш ... ... ... есе
жоғары ... ... ... ... 50% ... 6% ... және 44% оттек бар, ал
оның әбден кепкен бір килограмы жанғанда бөлінетін жылу мөлшері 4500 ... , ... ... Ол ... ... болса, солғұрлым жақсы жылу
береді. Мысалы, дымқылдығы 50% ағаштың әрбір ... ... 2000 ... жылу ... ... ... ... құрамында 60%-тей су, ... екі жыл бойы ... ... ... ... су мөлшері 15%-
тен кем болмайды.
Ғылыми деректерге қарағанда, соңғы 250 жыл ... ... ... көлемі екі есеге жуық азайған. Ормандар тек энергетикалық отын
ретінде ғана ... ... ... ... ... түрлерін, қағаз
және т. б. өнімдер өндіру үшін де кең пайдаланылатынын ескеру қажет.
Тәуелсіз Мемлекеттерде аса мол, ... 700 млн. ... ... орман
алқабы бар, бірақ орман қоры энергетикалық отын үшін өте аз (шамамен ... ... ... ... 22 млн. гектарға жуық. Бұл өте аз,
жан басына шаққанда бір ... сәл ғана ... ... республикамызда
энергетикалық мақсатқа ағаш кесілмейді, керісінше, орман шаруашылығында ... жүз мың ... ... жерге көшеттер отырғызылады.
Орман алқабын энергетикалық отын ретінде пайдалану табиғи ортаға ... әсер ... ... жөн. Ғылыми деректерге қарағанда отырғызылған
көк шыбық 100—150 жылда ғана биік ... ... ... екен. Бұл аз уақыт
емес. Сондықтан кек ... ... ... жер ... әр ... ... немесе ағып жататын «тас майы»
мен «жер ... ... ... ... қайық майлауға және т. б. өмір
тіршілігінде пайдаланған. Оның ... ... ... ... ... ... ... қолданған. Кейінірек гректің ұлы оқымыстысы ... ... дәрі ... ... ... ... жасағанда
египеттіктер мұнайды кеңінен пайдаланған.
XVIII ғасырдың ... ... ... ... ... ең басты
қасиеті — оның энергетикалық ролі ашылмай, оны ... ... ... 1840 жылы Баку мұнайы ... ... ол арба ... майлаудан басқа ештеңеге де жарамсыз
деген ... де ... ... — өте ... жай ... ... құрам бөлігі әр түрлі көмірсутектер
(90%-ке жуығы). Олардан басқа аз-аздап оттекті, күкіртті және ... ... ... ... аса көп ... жылу бөлінуіне
байланысты. Мұнай жанғанда сапалы көмір жанған кезде бөлінетін жылудан бір
жарым есе көп жылу ... Оның ... су және ... қосылыстар
мүлде кездеспейді десе де болады, ал ... ... ... ... ... ... ... ... ... энергетқалық отын қорларын өндіру жыл сайын 5%-ке, оның
ішінде мұнай өндіру қөлемі 7— 8%-ке өсіп отыр. Егер де ... ... ... ... ... 19 ... қана өз ... мұнай өндірсе,
қазір 90-ға жуық ел мұнай өндіруде. 1950 жылы 523 млн. т. ... ... жылы 1052 млн. т, ал 1980 жылы ... ... ... 4 млрд. т-ға
жетті. Әйтсе де, 1990 ... ... ... кен ... оның қоры ... ... ... отырғандықтан, оны өндіру мөлшері де азаятын
болады.
Дүние жүзінің ... ... ... белгілі ғалымдар жердегі
мұнай қорын, оның орналасуы мен ... ... ... шешу мақсатында
кыруар іс атқаруда. Жаңа ізденіс жұмыстары нёгізінде бұрын беймәлім болып
келген мұнай қорлары табылуда.
Дүнне жүзінде ... 200 ... т ... қоры бар, ал ... анықталған өндіруге тиімді қоры 53 ... т және осы ... көбі Орта және Таяу ... орналасқан деген де ғылыми деректер
бар*. Өндіруге тиімді мұнай қорының дүние жү-зінде орналасуы ... ... ... ... ... ... ... |де ... | ... ... ... мұнай | ... ... ... ... | |сі, % |
| ... % | | ... |9, 8 ... ... |0,5 ... Аме- | | | ... ... | ... | ... мен ... |7,0 ... және Та- |8,1 ... ... | |яу ... ел- | ... |2,1 ... |60,9 ... ... ... ... ... дүние жүзі бойынша мұнай
өндіру ... 1985 ... ... сақталатын болса, онда планетамыздың
қазіргі кен ... ... қоры 35 ... ғана ... көрінеді. Орыс
ғалымы М. К. Калинконың пікірі бойынша, жер шарының геологиялық ... ... 2250 ... т. Бірақ осыншама мұнай_ қоры болғанымен олар ... ... кен ... түзе ... оның ... олардың дені
теңіз және мұхит суларының табандарында орналасып, ... ... ... ... тыс ... отыр.
Академик Н. В. Мельниковтың келтірген деректеріне қарағанда, жер қойнауынан
бүгінгі ғылым мен ... ... ... ... өндіруге
болатын мұнай коры 265—300 млрд, т-ға ... 1977 жылы ... ... X ... кон-ференциада да планетамыздың мұнай коры 260
млрд. т деп ... ... ... таяу жылдарда көптеген елдерде
интенсивті түрде жүргізілетін геологиялық ... ... ... ... ... ... мұнайдың алдын ала тұрақты қорын жасауға
мүмкіндіктер туады.
Қазіргі мұнай өндірісінің ... кен ... ... ... ... жер ... ... мәжбүр болып отыр. Келешекте алынатын мұнай
өнімін көбейтіп, кен көздерінін ... ... ... жер ... ... ... Ең ... аудандар— Орта және
Таяу Шығыс жерлері, Сауд ... ... ... ... Ирак ... ... ... айқындалған мұнай қорының 70%-ке жуығы
шоғырланған. Ал екінші мұнайлы ...... ... Тюмень, Маңғыстауда мұнайдың аса бай орындары бар. Бұрынғы
одақтың энергетикалық отын ... ... мен ... ... 1958 ... ... 1965 жылы ... ал 1976 жылы 70%-ке дейін артты. Мұның 40%-тен
астамын мұнай ... Жыл ... ... мен газ ... ... ... жүргізілді, әсіресе соңғы жылдары өндірілген мұнайдын көлемі
едәуір артып, 1990 жылы жер ... 620 млн. ... аса ... мен ... өндірілді. Одақтағы белгілі мұнай мен газ кен ... отын ... ... ... жасауға мүмкіндік береді.
Қазақ жерінде алғашқы мұнай көздері онын батыс аудандарында ... ... ... ... ... бірақ өндірістік жолмен алғашқы мұнай
1911 жылы Доссор мен Ембіден, ал 1965 жылы Мақат кен ... ... ... ... геологиялық барлау жұмыстарының нәтижесінде,
Мақғыстау түбегінен Жетібай, Өзен, Қаламқас, ... ... ... сиякты ірі-ірі мұнай кен орындары ашылып, Қазакстан ірі ... ... ... Орал-Ембі мұнайлы алқабы Атырау, Батыс Қазақстан және
Ақтөбе облыстарының жерлерін қамтиды, онын ... ... без жүз мын, ... ... Актөбе облысында табылған Жаңажол, Шұбаркұмдык, Жақсымай
мұнай ... ... зор. ... ... ... ... Прорва кен
көздері қазірдің өзінде едәуір көлемде мұнай ... ... Шу — Іле ...... ... да мол ... аудандар қатарына қосылуда. Мұнай
Торғай мен ... ... ... де ... ... ... Сексеуіл ойпаты. мей Солтүстік Қазақстан облысының
солтүстік жазықтары да мамандардын, ... ... ... ... Корыта айтқанда, Қазақстан жері мұнай қорына бай және
бүгінгі мүмкіндіктер келешекте оны ... ... ... орындардың
біріңде болатынын айқындай түседі.
ТАБИҒИ ГАЗ
Табиғатта мұнай шыққан жерлерде газ да көп мөлшерде ... ... ол ... ... ... тұрмыста мұнайға қарағанда едәуір
кеш қолданылды. Тарихи мәліметтерге қарағанда, 615 жылы Жапонияда ... ... ... ... осы ... Үндістан, Парсы елдері мен
Баку Каласы төңірегіндегі елді ... ... ... ... ... жағу
үшін ... ... газ ... ... одан кейін Париж, Нью-Йорк, ... ... ... 1865 жылы ... да ... Бұл ... ... мен тақтатастарды жандырып алатын ... ол кең ... таба ... ... ... газ ең ... әрі ең ... энергетикалық отын
көзі болып табылады. Негізі көміртектерден ... ... таз, ... ... салалары мен химия кәсіпорындары үшін бағалы шикізат. Мысалы,
мұнай меи ... ... ... ... ... автомобиль
дөңгелектері, өндіріске қажетті резина бұйымдары ... ал ... ... ... 24 кг каучук, қазіргі алып ... ... 2 т ... ... ... ... ... жүрген ыстық пен суықка
төзімді, әрі жеңіл, тоттанбайтын, сынбайтын, әрі иілгіш бұйымдар негізі ... мен газ ...... ... ... ... материалдары
самолет, тіпті ракета жасауға да кеңінен ... ... ... ... әрі ... әрі сәнді капрон, нейлон, лавсан
сияқты материалдар алынуы негізінде тұрмыста пайдаланылса, ... ... пен ... ... ... ... 1976 жылы ... фирмаларының бірі синтетикалық талшықтардан «аренка» аталатын жаңа
материал алды. Ол ежелден таныс болаттан бес есе қатты болып шықты. ... ... ... ... ұлы ... Д. И. Менделеев:...мұнай мен газды жылу үшін
жағу, пешке қып-қызыл ақша ... ... ... ... ... газ ... ... ... кір ... ... спирттер, гербицидтер мен ... ... және ... қышқылы, тағы да басқа алынатын ... ... ... онда Д. И. ... айтқандай, «қып-кызыл ақшаны
отқа жағып» отырғанымызды мойындауға тура келеді.
Әйтсе де, қазіргі уақытта ... мен ... ... ... мен ... маңызы ерекше. Энергетика саласында газ негізінен бу қазандары
мен ... ... ал ... ... ... ретінде пайдаланылады.
Табиғи газдың басқа энергетикалык отын түрлерінен ерекшелігі:
--- газ жанғаннан кейін басқа отын турлері сияқты түтін, қүйе, күл, ... ... ... газ ... ... жылу ... өте жоғары, көмірмен салыстырғанда
1,5—2 еседей артық;
— газ өндірісіне жұмсалатын шығын басқа отын түрлерін ... ... ... аз, ... ... ... құны ... және оны кен
орындарын пайдаланудың алғашқы жылдарының өзінде-ақ қайтарып алуға болады.
Дүние жүзі елдеріндегі энергетикалық отын ... ... ... ... 3% болса, 1950 жылы 9%, ал 1975 жылы 18,5% ... ... ... 2030 жылы оның үлес салмағы 19% ... ... ... ... көлемі жылдан жылға артуда. Егер де 1950 жылы 185,7 млрд. м3 газ
өндірілсе, 1960 жылы 513 млрд м5, 1970 жылы 1145 ... м3, І980 жылы ... м3 газ ... ал ... ... ... ... өндірілген
газдың көлемі 3,8 трилл. м3-қа жетіп, одан ... ... ... болады.
Табиғатта газ түрлері көп, бірақ олардың ең көп тарағаны — метан газы.
Бұл газ көмір ... ... ... пайда болған жерлерде жиі
кездеседі. Дегенмен табиғи газдың мол қоры ... кен ... ... ... ... мен газдың өзара қатынасына байланысты
табиғи газ орындары бірнеше топка бөлінеді. Егер бір тонна мұнайға келетін
газ мөлшері ... жүз ... ... ,аспаса, онда газ «қосалқы», ал газ
мөлшері ... м3-қа ... ол газ ... кен орны деп ... ... т ... 20000 м3-тан астам газ ... ... ... таза газ ... ... ... осыған қарағанда табиғи газдың ,жер ... ... өте көп. ... ... қоры да ... мол. Өкінішке
орай, барлық табиғи газ түрлерінің корын анықтау оңай емес, ... ... ... ... газдар есепке де алынбайды, олар бұрғыланған
скважиналардан шығып, тегіннен-тегін факел болып ... ... ... ... тек ... ... ... қоры табиғи
кендеріндегі газдың 40% -ін ... ... Н. В. ... ... ... егер де ... коэффициенті
80% -ке жеткізілетін болса, онда планетамыздағы табиғи газ қоры 500 млрд,
т ... отын ... ... қарағанда, газ қорлары жер бетінде біркелкі
орналаспаған (2.5-кесте), оның геологиялык, қоры шамамен 140 — 170 ... және ... ... ... бұл шама үнемі айқындалып отырады.
2.5-к е с т е .
|Мемлекет, |Дүние ... ... ... жүзінде |
|аудан ... ... ... |
| ... газ | ... газ |
| ... ... | ... үлесі. |
|АҚШ |27,5 . ... және | ... |4,3 ... ... | ... Аме- | ... |20,6 ... | ... |25,1 ... | ... Шы- | ... ... те-| |ғыс ... |2,3 ... ... | |ТМД және | |
| | ... эко- | |
| |6,2 ... бар | |
| | ... |14,4 |
| | | | ... Мемлекеттер табиғи газға өте бай. Ғалымдардың болжамына карағанда,
мұнда шамамен 60 трилл. ... ... газ қоры бар және оны ... ... ... ... Мемлекеттерде алғашқы газ құбыры Ұлы Отан соғысы жылдары іске
қосылды. Үзындығы 160 км-ден астам газ ... ... ... ... тартылды. Қазіргі уақытта мыңдаған километрге созылған ... ... ... ... ... ірі ... ... Мысалы, Москва қаласына газ құбырының төрт тармағы
қосылған, соның ішінде ... Орта Азия — ... ... бар. Өзбекстанның,
Түркменстанның және Қазақстанның бай кен ... ... ... газ ... ... 2700 ... ақады.
ТМД-да тартылған газ құбырлары кейбір Европа елдерін де ... ... етіп ... ... кен орындарынан тартылған
ұзындығы 3000 км-ден астам газ құбыры көршілес Шығыс ... ... ... ... ... мен газ ... жүзі елдерінің энергетиқалық отын балансының
75%-ін құрайды, ал транспорт түрлері толығынан мұнай мен ... ... кең ... ... жыл ... ондаған ірі ірі газ кендері
ашылып, халық шаруашылығы салала-рын арзаң газбен ... ... ... туып ... Азия республикалары мен Қазақстан аса ірі мұнайлы және ... ... ... ... қарағанда, бұл аймақта жылына 60—
100 млрд. м3-тан, астам газ өндіруге болады.
Қ а з а қ с т а н д а ... ... ... ... 1957 ... 1961 жылы түбекте бұрғыланған ... ... ... атқылап, бұл өнірдің мұнай мен газ ... бай ... ... ... ... ... және ... облыстарының жерлерінен,
Орал-Ембі алқабынан қазірдің өзінде елуден астам мұнай мен газ кең орындары
ашылып отыр. Мұнай мен газдың ... қоры ... ... ... ... ... ... мұнда ірі мұнай-газ кешені қалыптасуда, ал Шу—Іле,
Балқаш — ... ... ... ... ... ... ... мен Солтүстік Қазақстан облысынын солтүстік жазықтары мұнай мен газ
кеніне бай аудандар ретінде бағаланып ... ... ... ... ... отын қорларын өндіру
жөнінен дүние жүзінде алдыңғы қатардан орын алары сөзсіз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақтсан қазіргі кезде және болашақта алғашқы ... ... ... ... сатуға шығара алатын елдердің қатарына жатады, ондай
елдер дүние жүзінде көп ... ... ... аумағының 1,8% алып жатқан
біздің Республикада дүниежүзілік отын ... ... ... ол ... т. ш. о. ... Одан ... ... 80%, мұнай мен газ шығына ... және ... ... 7% ... отын-энергетикалық кешенінің мүмкіншілігі әлі жеткілікті
толық пайдаланылмай отыр. Мысалы, 1993 жылы өзіндік өндіру арқылы Қазақстан
электр энергиямен 90%, мазутпен 87%, ... 86%, ... ... ... ... ... қамданды. Бұл жағдай бұрынғы ССРО-ғы Республика халық
шаруашылығын сол Республика ... ... бір ... ...... ... Қазақстан жерінде орналасуы біркелкі емес:
көмірдің негізгі ... ... ... және ... ... Батыс алқап мұнай мен газдың айтарлықтай қорына ие, ... өте ірі ... Іле ... ... кені мен бірнеше ұсақ газ және
көмір ... ... ... ... және Оңтүстік Шығыс Қазақстанда
шоғырланған.
Зерттелуі және өнеркәсіптік пайдалануға дайындығы бойынша теңестік ... ... ... мына ... ...... және ... дайындалған (өнеркәсіптік өндірілетін);
В - өнеркәсіптік өндіруге дайындалған (геологиялық ... ... және ... ... ... ала ... – геологиялық зерттеулер негізінде анықталған (бұрғылап барланған);
С2 – геологиялық болжау негізінде ... ... ... ... кенның өнеркәсіптік қоры болады, ол
отын – энергетикалық кешеннің дамуын болжағанда ... ... ... ... К.Д. ... Казакстана. Движение к рынку.-Алматы:
Ғылым, 1998.-584 с.
2. Дүкенбаев К.Д. Өмір өзегі. – Алматы, 1996. – 272 б.
3. ... Б.К. ... ... ... угля на ... ...... ... 1996. – 272 ... Нұрекенов Е., Темірбаев Д.Ж., Алияров Б.Қ. Жылутәсіл атауларының орысша-
қазақша сөздігі – Алматы: РБК, 1997. – 77 ... ... Ж.Ж., ... Е.М. ... ... ... экономикалық
түсіндірме сөздігі. – Алматы: Инкар, Тұлға, 1993. – 320 ... ... А., ... Б., Шотанов Ж., Балабатыров С., ... ... ... мен ... ... ... – Алматы: Санат, 1994

Пән: Электротехника
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаһандану жағдайында мұнайгаз өнеркәсібін кешенді дамытудың тиімділігі мен жолдары61 бет
Жерасты шаймалау тәсілімен алынған уран ерітіндісін сорбциялау арқылы десорбат алу55 бет
Мұнай газ өндіру компанияларының нарықтық жағдайы78 бет
Мұнай газ өндіруші өнеркәсіп және оның Қазақстан Республикасының әлеуметтік экономикалық дамуындағы ролі70 бет
Шқо әлеуметтік-экономикалық дамуы16 бет
Қазақстандағы отын - энергетика өнеркәсібінің дамуына қысқаша тарихи шолу71 бет
Өнеркәсіп. Өнеркәсіп түрлері14 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Дүние жүзілік отын-энергетика кешені және атом энергетикасы15 бет
Қазақстан пайдалы қазбалары12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь