Қазіргі кездегі экономикадағы шығындар туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ШЫҒЫНДАР ТЕОРИЯСЫ ... ... ..5

1.1 Шығындардың экономикалық мазмұны және жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Шығындардың түрлері және олардың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.3 Шығындарды төмендетудің негізгі әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11

ІІ ЕЛІМІЗДЕГІ КӘСІПОРЫННЫҢ ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАРЫ ... ... ... ... 16

2.1 Кәсіпорынның ерекшелігіне қарай өндіріске кеткен шығындарының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.2 «ГЕРМЕС» ЖШС өнімді өндіруге және өткізуге кеткен шығындарын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
“Қазақстан өз азаматтары үшiн өмiр сүрудiң жоғары стандартын жасай отырып, әлемнiң тиiмдi дамып келе жатқан елдерiнiң қатарына қосылуға тиiспiз. Бiз мұны ұлтымыз бен экономикамыз бәсекеге қабiлеттi болған жағдайда ғана iстей аламыз” деп Елбасымыздың “Қазақстан экономикалық, әлеуметтiк және саяси жедел жаңару жолында” атты Қазақстан халқына Жолдауында ерекше атап өттi.
Қазақстан Республикасының бүгiнгi таңда экономикасының тиiмдi дамуында басты мәселенiң бiрi ол негiзгi өнеркәсіптік капиталдарының басым бөлiгiнiң моралдық және физикалық жағынан тозуы болып табылады.
Осыған байланысты отандық өнеркәсіпорындарының экономикалық өнімділігі төмен, яғни өндірістік және экономикалық шығындары жоғары. Егер өндіріс көлемінің өсуі шығындардың одан да жоғары қарқынмен өсуін қамтамасыз етеді. Осының салдарынан отандық өнеркәсiптердiң рынокқа шығарған өнiмдерiнiң бәсекеге қабiлеттiлiгi төмен болып, олардың экономикалық белсендiлiгiнiң өсуiне керi әсер етуде.
Шығындар деп тек қарапайым шығындар емес, нарықта құн формасын алған ресурстар шығындары аталады. Шығындар деген, нәтижесінде өнім өндіріп өткізілген өндірістік ресурстарды пайдаланудың ақшалай көрінісі. Өндіріс шығындарын жіктеп бөлудің бірнеше жолдары бар:
Өндіріс шығындары ұдайы өндіріс процесінің нәтижесі болып табылады. Бұл кәсіпорынның өндірісте тұтынылған құрал-жабдықтары мен жалақы төлемдерінің шығындарын көрсетеді және өндіріс шығындары экономикалық және бухгалтерлік болып бөлінеді. Бухгалтерлік шығынға - өнімнің белгілі мөлшерін өндіруге нақты жұмсалған өндіріс факторларының шығындары жатады. Бұл жағдайда факторлар сатып алынған бағамен бағаланады. Кәсіпорын шығындары бухгалтерлік және статисткалық есеп беруде өнімнің өзіндік құны түрін алады.
Өндіріс шығындарының экономикалық түсінігі ресурстардың сиректігіне және оларды балама пайдалану мүмкіндігіне негізделеді. Тауар өндіру үшін алынған ресурстардың (қандайы болмасын) экономикалық шығындары, оларды өте тиімді пайдаланып өндірген құнға тең болады. Бұлар айқын немесе айқын емес шығындарға бөленеді.
Сондықтан мен, курстық жұмысымның тақырыбын «Шығындар және оның құрылымы мен өндіріс дамуындағы маңыздылығы» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi ел экономикасының тұрақтылығының негiзi болып табылатын отандық өнеркәсiптердiң рыноктық жағдайда бәсекеге қабiлеттiлiгi ең бiрiншi сол өндiрiстiң капитал деңгейiне байланысты болып келедi. Ал осы өндірістің дамуындағы шығындарды барынша азайтып, экономикалық шығындарды толық зерттеп, олардың іске асуын уақтылы қаржымен қамтамасыз ету, максималды экономикалық пайдаға қол жеткізу маңыздылығы болып табылады.
1. Курс экономической теории / Под ред. М.Н.Чепурина, Е.А.Киселевой. – Киров, 1994, гл.13.
2. Экономическая теория (политэкономия). Учебник. Под общей ред. В.И. Видяпина, Г.П. Журавлевой. - М., 1997.
3. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
4. Шуляк П.Н. Финансы предприятия. – Москва, - 2003г. – 712 стр.
5. Горфинкель В.Я., Купряков Е.М. Экономика предприятия. М: Банки и биржи, 1996г.
6. Мейiрбеков А.Қ., Әлiмбетова Қ.Ә. Кәсiпорын экономикасы: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2003. – 252 бет.
7. С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметоа, У.А. Жанайдаров Экономикалық теория. Оқу құралы. – Астана: 2002. –464 б.
8. Мельников В.Д. Ильясов К.К. Финансы. Учебник для вузов. – Алматы: 2001. – 252 с.
9. Купешова С.Т. Ғылыми-технологиялық және инновациялық саладағы мемлекеттің орны //Саясат №2, 2001
10. Есентугелов А. Долгосрочная стратегия развития экономики и размещение производительных сил в РК // Аль-Пари. - №6, 2000 г. – с. 3-6.
11. “Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” Стратегия. – Алматы, 2003 ж.
12. Н. Ә. Назарбаев. “Бәсеке қабiлеттi Қазақстан”, “Бәсекеқабiлеттi экономика” және “Бәсекеқабiлеттi халық” деген Қазақстан халқына Жолдауы. // Егемен Қазақстан, 19 наурыз, 2004 ж.
13. Кенжеғали Сағадиев “Бәсекеге қабiлеттiлiктi өзiмiз жасауымыз керек” // Егемен Қазақстан, 2004 ж.
14. Купешова Сауле Телеухановна / “Теория и практика инновационного процесса в переходной экономике Республике Казахстан,” – диссертация, Алматы, 2002 г.
15. Қуат Бораш “Инновация, оның елiмiз экономикасы үшiн маңызы қандай” // Егемен Қазақстан, 23 ақпан, 2004 ж.
16. Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 наурыз.
17. Статистический ежегодник. Алматы. – 2007г. – 467 стр.
18. Ковалев А. И., Привалов В. П. Анализ финансового состояния предприятия. – М, 1997.
19. «Гермес» ЖШС-нің 2007 жылғы «Жылдық қорытынды есебі» - www. railways. kz сайты.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
............................................................................
.......................................3
I ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ШЫҒЫНДАР ТЕОРИЯСЫ ..........5
1.1 Шығындардың экономикалық ... және ... ... ... және ... ... Шығындарды төмендетудің негізгі әдістері
................................................11
ІІ ЕЛІМІЗДЕГІ КӘСІПОРЫННЫҢ ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАРЫ ... ... ... ... өндіріске кеткен шығындарының түрлері
........
............................................................................
...............................16
2.2 «ГЕРМЕС» ЖШС өнімді ... және ... ... ... ... ... өз ... үшiн өмiр ... жоғары стандартын жасай
отырып, әлемнiң тиiмдi дамып келе ... ... ... ... Бiз мұны ұлтымыз бен экономикамыз бәсекеге ... ... ғана ... ... деп ... ... экономикалық,
әлеуметтiк және саяси жедел жаңару жолында” атты ... ... ... атап өттi.
Қазақстан Республикасының бүгiнгi таңда экономикасының тиiмдi дамуында
басты мәселенiң бiрi ол негiзгi ... ... ... ... және физикалық жағынан тозуы болып табылады.
Осыған байланысты отандық өнеркәсіпорындарының экономикалық өнімділігі
төмен, яғни өндірістік және экономикалық ... ... Егер ... өсуі ... одан да жоғары қарқынмен өсуін қамтамасыз етеді.
Осының салдарынан отандық өнеркәсiптердiң рынокқа шығарған ... ... ... ... ... ... белсендiлiгiнiң
өсуiне керi әсер етуде.
Шығындар деп тек қарапайым шығындар емес, нарықта құн ... ... ... ... ... деген, нәтижесінде өнім өндіріп
өткізілген өндірістік ресурстарды пайдаланудың ақшалай көрінісі. ... ... ... бірнеше жолдары бар:
Өндіріс шығындары ұдайы өндіріс процесінің нәтижесі болып ... ... ... ... құрал-жабдықтары мен жалақы
төлемдерінің ... ... және ... ... экономикалық және
бухгалтерлік болып бөлінеді. Бухгалтерлік шығынға - өнімнің ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Бұл жағдайда факторлар сатып алынған ... ... ... бухгалтерлік және статисткалық есеп беруде өнімнің өзіндік құны
түрін алады.
Өндіріс шығындарының экономикалық түсінігі ресурстардың сиректігіне
және ... ... ... ... ... ... өндіру үшін
алынған ресурстардың (қандайы болмасын) экономикалық шығындары, ... ... ... ... ... тең ... Бұлар айқын немесе айқын емес
шығындарға бөленеді.
Сондықтан мен, курстық жұмысымның тақырыбын «Шығындар және ... мен ... ... ... деп ... тақырыптың өзектiлiгi ел экономикасының тұрақтылығының негiзi
болып табылатын ... ... ... ... ... ең ... сол өндiрiстiң капитал деңгейiне байланысты болып
келедi. Ал осы ... ... ... ... азайтып,
экономикалық шығындарды толық зерттеп, олардың іске асуын уақтылы ... ету, ... ... ... қол ... ... табылады.
Кәсіпорындардың дамуындағы шығындарды барынша азайтып, экономикалық
шығындарды толық ... ... ... ... қол жеткізу
маңыздылығы, сондай-ақ өнімнің өзіндік құнынын калкуляциялық есебін жүргізу
арқылы ... ... ... ... ... қалыптастыру
негізінде кәсіпорындардағы бизнес шешімін бағалаудағы ... атап өту және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Кәсіпорынның өндіріске, өнім өндіруге, сатуға кеткен шығындарын
талдау барысында ЖШС ... ... ... ... ... ... ... Бұл кәсіпорын негізінен тағам өнімдерін шығарады.
Сондықтан бұл ... үшн ... ... ... ... ... ... басқарудың маңыздылығы зор болып табылады.
I ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ШЫҒЫНДАР ТЕОРИЯСЫ
1.1 Шығындар теориясы және олардың экономикалық мазмұны
Шығындарды зерттеумен саяси экономия классиктері де ... ... ... ... ... ... ал ... салыстырмалы
шығындар теориясының авторы. Шығындар деген ... олар ... ... қоғамдық шығындар деп түсінген, немесе, ... ... ... ... үшін не ... ... саладағы кәсіпорындардың
барлығына бірдей орташа шығындар көлемі қандай шамада болады. Классиктер
шығындарды ренталық төлемдермен ... ... ... деп те
дәлелдейді.
Маркцистік концепция ... ... ... ... ... тұратынын көрсетеді: өндіріс құралдары мен жұмысшы күшіне жұмсалған
шығындардың сомасы болады. ... ... ... ... ... ... еңбек шығындарын – ақиқат өндіріс шығындарын ... ... ... ... бөлу – еңбек ығындарына және капитал
шығындарына – бұл капиталистік ... ... ... ... талдау
жүргізудің бастапқы принциптерінің біреуі болып табылады.
XIX ғ. ... ... жаңа ... пайда болды. Маржиналистер
бойынша шығындар шекті пайдалылыққа негізделген психологиялық құбылыс болып
табылады. Олардың шекті пайдалығымен белгіленетін өндіріс факторлары ... ... ... ... ... Маржиналистік экономикалық
теорияда шығындар ... тек жеке ... тән ... ... Осы ... табысы мен шығындары ... ... деп ... ... ... ... ... шығындарының
субъективтік теориясының авторы. Осы тауардың өндіріс шығындары, ... ... ... ... өнімдерден қоғамға түсетін
барынша жоғары пайдалылыққа тең болады. Австриялық ... ... ... ... ... ... ... барынша төмендету теориялары пайда болды.
Шығындардың институционалистік теориясының көрнекті өкілдері Дж.К.
Кларк және Джон А. ... ... ... ... ... ... әр қилы ... индивидуалдық, қоғамдық, абсалюттік, үстеме,
қаржылы, өндірістік, ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді ... ... ... жасалатын шығындар деген ұғымдар енгізді. ... ... ... мен ... оның ... және қоғамдағы еңбек
бөлінісінің тиімділігі жатады.
Өндіріс шығындарының неоклассикалық ... оны ... ... ... ... және ... сомасы дейді.
Соңғы жылдары неоинституционалистік трансакциондық шығындар теориясы
пайда болды. Бұған көбінесе ... ... ...... ... (жарнамаға, нарықтық жағдайды ұстап тұру үшін). Трансакциондық
шығындар деген ... ... ... ... ... К.Эрроу
бойынша экономикадағы трансакциондық шығындар физикадағы үйкеліспен ұқсас
дейді.
Өндіріс шығындарының экономикалық түсінігі ресурстардың ... ... ... ... мүмкіндігіне негізделеді. Тауар өндіру ... ... ... ... экономикалық шығындары, оларды өте
тиімді пайдаланып өндірген құнға тең болады. Бұлар айқын немесе айқын ... ... Осы ... ... ... ... бөлудің көп
классификациялық белгілері мен түрлері болады. Оны ... 1-ші ... ... 1- ... немесе экономикалық шығындардың жіктелуі
|Классификациялау белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... | |
| ... және ... ... ... ... |Бір ... кешендік, жанама |
|Құрамы бойынша | ... ... ... жатқызу |Тікелей және жанама ... ... ... , ... тыс ... ... ролі | ... ... ... сай ... және ... емес ... ... жоспарланбаған |
|Жоспарға енгізу мүмкіншілігі ... және ... ... ... ... ... және ... |
|Пайда болуының кезектілігі ... ... ... дайын|
|Дайын өнімге қатынасы ... ... ... ... деп өндіріс факторлары мен жабдықтаушыларға айқын ақша
формасындағы төлем түрін алатын ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Мысалы, жұмысшыларға, менеджерлерге
жалақы төлеу, көлік шығындарын өтеу және ... емес ...... ... пайдаланылған фирманың өз
иелігіндегі ресурстардың ... ... ... ... ... ... ... Бухгалтерлік статикада айқын емес шығындар
көрсетілмейді.
Шығындар деп тек ... ... ... ... күн ... алған
ресурстар шығындары аталады. Шығындар деген, нәтижесінде өнім өндіріп
өткізілген өндірістік ресурстарды пайдаланудың ... ... ... ... ... ... ... бар:
Біріншіден, әлеуметттік-экономикалық бағыттан қарағанда, шығындар
қоғамдық және кәсіпорын шығындары болып ... ... ... ... ... ... ... жанды еңбек және зат түрін алған
еңбек шығындары жатады. ... ... ... ... ... ... ... Бұл кәсіпорынның өндірісте тұтынылған құрал-жабдықтары мен
жалақы төлемдерінің ... ... ... ... ... және бухгалтерлік болып
бөлінеді. Бухгалтерлік шығынға - өнімнің белгілі ... ... ... ... факторларының шығындары жатады. Бұл ... ... ... ... ... Кәсіпорын шығындары бухгалтерлік және
статисткалық есеп беруде өнімнің өзіндік құны түрін алады.
1.2 Шығындардың түрлері және ... ... ... ... ... ... және айнымалы
шығындар деп екіге бөледі.
Тұрақты шығындарға (FC) –өнім шығару көлемінің өзгеруіне байланысты
өзгермейтін шығындарды ... ... ... ... ... аренда төлемі, тұрақты салынатын салықтар, сақтандыру төлемдері,
дербес басқарудың жалақысы, ренталық төлемдер, ... және т.б. ... ... және ... шығындар деп екіге бөлуге болады. ... ... пен ... ... бір уақытқа толық тоқтатылғанына
қарамастан жұмсалатын кәсіпорынның ... ... бір ... жатады.
Старттық шығындарға өндіріс пен өткізудің қайта басталуымен ... ... ... бір бөлшегі жатады.
Айнымалы шығындар (VC) дегеніміз шығарылатын өнім көлемінің өзгеруімен
бірге өзгеретін ... ... ... ... ... ... шығындар, жұмысшылардың жалақысы, салықтар, энергия мен
отын ресурстарына, транспорттық ... ... ... ... ... жатқызамыз. Өнім тіпті өндірілмесе де тұрақты шығыдар өтелуі қажет.
Ал өзгермелі шығындарды ... ... ... ... ... ... алады.
Жоғарыда көрсетілген анықтамаларға негізделіп, олардың графиктерін
тұрғыза аламыз. Келесі 1-ші суретте айнымалы және тұрақты шығындардың жалпы
кескіндемесі ... VC
Q ... - ... ... ... шығындар мен өнімділік арасында байланыс бар. VC
және ТС қисықтарының қысқа мерзім кезеңіндегі түрі ... ... ... және ... жалпы өнімділігі қисығының түрімен түсіндіріледі.
Еңбек өнімділігінің артуымен айнымалы шығындардың VC А нүктесіне
дейін ... ... өсуі ... бірінші сатысында ... ... ... өнім ... ... тез ... ... өнімділіктің азаюя занының әсері күшейген кезде, өнім
шығару шамасының көбеюіне байланысты айнымалы шығындар да тез ... ...... ... ... ... ... ТС қисығы түгелімен VC
қисығын қайталайды және соңғысының вертикаль осімен FC-тің жылжуы ... ... өнiм ... деп есептейiк. Аталған технология үшiн
өндiрiс мүмкiндiктерi өндiрiстiк функция көмегiмен берiледi. Өндiрiстiк
функцияны кесте түрiнде беруге ... ( ... ... және ... ... ... ... кестесi
|Капитал |Еңбек шығыны, L ... K | |
| |10 |20 |30 |40 |50 |
|5 |8 |16 |22 |26 |30 ... |16 |24 |30 |34 |36 ... |22 |30 |36 |40 |42 ... |26 |34 |40 |44 |46 ... |30 |36 |42 |46 |48 ... ... ... ... 10 ( L=10), капитал шығыны (K=15)
болған жағдайда өнiм шығару көлемi Q=22 бiрлiк болып табылады.
Фирма белгiлi ... ... өнiм ... кезде белгiлi
шығындармен iске асырады. Яғни ... ... мен ... ... ... орын ... ... нан заводын алатын болсақ, яғни нан
өнiмдерiнiң өзгерiсi тек қана жұмыс ... ... ... ... 1
жұмысшы 50 бөлке пiсiрсе, ал 2 жұмысшы қосылып 90 ... ... ... Егер
5 жұмысшы қызмет етсе деп алсақ олардың өндiрiс көлемi келесi кесте ... ... ... ... ... ... саны өсуiне байланысты нақты
шығарылған бөлкенiң саны өскенiмен ... ... ... ... Мысалы
кете бойынша 1-шi жұмысшынiң шектi өнiмдiлiгi 50 ... ал ... ... 10 ғана ... ... ... ... шығыны
тұрақты, өзгеретiн жұмыс күшiн жалдау шығындары өсiп отыр, сондықтан жалпы
жиынтық ... ... 3- ... ... және ... ... ... |Еңбектiң |Құрал – |Жұмыс күшiн |Ресурстардың|
|саны ... саны ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | |i ... | | |
|0 |0 |0 |30 |0 |30 |
|1 |50 |50 |30 |10 |40 |
|2 |90 |40 |30 |20 |50 |
|3 |120 |30 |30 |30 |60 |
|4 |140 |20 |30 |40 |70 |
|5 |150 |10 |30 |50 |80 ... ... ... 1 2 3 4 ... ... – Нан ... өндiрiстiк функциясы.
Бұл график қолданылған ресурстың көлемi өсуiне байланысты өнiм
көлемiнiң өсуiн ... тұр. ... бұл ... ... өсе ... ... шектi өнiмдiлiгi азаюына байланысты бiр мезеттен ... ... Бұл ... егер ... ... ... ұйымдастырмаса
банкротқа алып баратын жағдай. Себебi жұмысшы көбейген сайын олар бiр-
бiрiне ... ... ... ... ... ... Графиктен
өндiрiстiк функцияның қисығынан шектi өнiмдiлiктiң кемуiн анық көруге
болады.
Жалпы өндiрiстiк функция белгiлi ... ... ... ... өнiм ... ... ... өндiрiс теориясында үлгi
бойынша екi ... ... ... ... Яғни ... ... еңбек (L).
Q = f (L K)
1.3 Шығындарды төмендетудің негізгі ... ... ... ... шығындармен қатар орташа және
шекті шығындарды да өте жиі ... ... пен сату ... ... танысайық. Бұнда үш жағдай болуы мүмкін:
1. Өзгермелі шығындар пропорционалды болады, егер олардың ... ... ... мен мөлшерінің салыстырмалы өзгеруіне тең
болса 2-ші (а) сурет;
2. Егер шығындардың салыстырмалы өсуі, өндіріс ... ... аз ... онда ... ... ... болғаны 2-
ші (ә) сурет;
3. Шығындар прогрессивтік өзгермелі ... егер ... ... ... ... ... ... 2-ші (б) сурет.
С С
(а) (ә)
VC
VC
Q ...... ... динамикасы
Кәсіпорынның жалпы шығындары деп ТС – оның тұрақты және айнымалы
шығындарының сомасы ... ... = FC + ... жаңа ... ... ... шығындар өзгермелі шығындардың
сомасындай шамаға өсіп отырады. Өндіріс көлемі жиынтық шығындардың шамасын
белгілейтін ... ... көп ... мысалы, шикізатқа, негізгі және
қосымша материалдарға шығындар, көлік шығындары, қуатқа, табыстың жекелеген
түрлеріне шығындар.
Айнымалы шығындардың ... ... ... ... ... ... төмендету шешімдерін белгілейтін болғандықтан, осындай
шығыстарды Батыстың есеп жүйесінде шешуші ... деп ... ... ... ... көлемдеріне тәуелді болмайды, мысалы, кәсіпорынның
әкімшілігінің және қорғанысқа ... ... ... ... ... үшін ... және т.б. өйткені бұлар өндірісті қандай ... ... ... әсер ... олар ... тек қызмет ету
шарты болып табылады. Бұларды шешім қабылдауды белгілемейтін ... ... ... ... ... ... ... болады.
Шығындарды мәні жағынан тұрақты және айнымалы деп бөлуден пайда жоқ. Бірақ
барлық айнымалы шығындар өндіріс көлемі туралы ... әсер ... ... ... шығындар оған әсер етпейді деген дұрыс ... Бір ... ... ... де әр ... ... ... Шешімдер қабылдаудың
белгілі бір жағдайында өзгермелі көп, ал басқа жағдайларда тұрақты шыығндар
көп болуы мүмкін. Осы шығындар тұрақтыға немесе ... жата ма ... ... екі фактордан тәуелді болады: кезең мерзімінің ұзақтығынан
және өндірістік факторлардың бөлінісінен.
Кәсіпкер үшін өнімнің бірлігін ... ... ... ... ... туралы ақпарат өте маңызды болып табылады.
Орташа шығындар ATC – бұл шығарылған өнімнің бірлігіне жұмсалатын
жалпы шығындар. ... ... ... ... ... өнім көлеміне
(Q) қатынасымен анықталады да, ... бір ... ... ... ... көрсетеді. Сонымен орташа жалпы шығын келесі формуламен анықталады:
ATC = TC / Q
Берілген көрсеткіш ... ... ... ... ... болып
табылады, бірақ ол соңғысынан айқынсыз шығындар шамасымен ... ... ... ... ... ... тұрақты (AFC) және орташа
айнымалы (AVC) шығындар деп бөледі. Олар келесідей ... = FC / ... = VC / ... ... ... ... және оның өндіріс көлемінің
орташа шығындар динамикасына ықпалы оң ... ... ... ... ... Әдетте, ұзақ мерзім ... ... ... ... ... ... минимумға жетеді, осыдан кейін қайтадан өседі.
Бұл ... ... кему ... ... ... ... ... оң
немесе теріс әсерімен дәлелденеді.
Ауқымның оң нәтижесі шығарылым ... ... ... ұзақ ... ... кемігенде орын алады.
Ауқымның теріс нәтижесін шығарылатын өнімнің ... ... ұзақ ... ... ... ... ... өндірісті
ұйымдастыру мәселелері құрылады. Бұның басты себебі – ... әр ... ... ... ... жүргізудің бәсеңдеп кетуі. Басқарушы
аппарат өсіп кетеді, ... ... ... ... ... Бұл ... ... айқындығын төмендетеді, өндірістің
тікелей және үстеме шығындарын өсіреді.
Дағдарыс кезеңінде бәсекелік ... ірі ... ... ... ... ... теріс нәтижесінен аулақ болу үшін
бұлардың қолданатын мүмкіндіктері мол болады.
Iрi өндiрiстiң басымдығы болуы. Бiр ... ... бiр ... ... ол ... рыноктағы өндiрiсi максималды тиiмдiлiкте
қызмет етуi, яғни бәсекелес фирмаларға қарағанда шығындардың төмен ... ... ... сол фирма рыноктағы монополист фирмаға айналады.
Монополиялық өндiрiсте iрi ... ... ... ... ... ... шығыны, ұсақ фирмалардың шығындарынан төмен болады. Яғни, табиғи
монополия өнiм өндiру масштабында үнемдi қызмет етуiнен туындайды. Оны ... ... көре ... / 6, 173 бет ... ... орташа шығындар қисығы терiс ылдилы көлбеулiк
болып келедi. ... үшiн ... ... ... ... “D”
нарықтық сұраныс қисығымен сәйкес келедi. Әдетте табиғи монополистер болып
тұрғын халықты коммуалды қызметпен ... ... ... ... қала ... жылу ... қамтамасыз етушi. Яғни, фирма қала
тұрғындарының жылуға деген сұранысын ... ету үшiн қала ... ... ... ... Ол осы жүйесi арқылы монополсит ... ... ... ... Егер ... бәсекелес басқа фирма енуi үшiн ол
өз алдына жеке жылу ... ... ... ... ... ... ... олардың жалпы орташа шығындары өсу бағытын алады. ... ... ... ... ... еткенi тиiмдi.
Егер ұзақ мерзімдік орташа шығындар ... ... ... онда ауқым нәтижесінің қайтарымы тұрақты болады. Кәсіпорынның
тиімділігінің ... ... ... ... ... ұзақ мерзімдік орташа
шығындарын барынша төмендетуге ... ... ... ең аз ... Орташа жиынтық
шығын (АС)
Q2 Q1 Өнiм ...... ... ауқымнан үнемдеуi
Өндіріс көлемі туралы сұрақ қаралғанда тек орташа ... мен ... ... ... де ... ... ... (МС) – бұл өнімнің қосымша бірлігін өндіру үшін қажет
қосымша шығындарды көрсетеді. Ол келесі формуламен ... = ∆TC / ... ... ... ... оның сату бағасынан арзан ... ... ... ... ... ... фирма өндірісті кеңейте
береді. Қысқа мерзімде ... ... ... ... – доға ... ... Бұл қысқармалы табыстылық заңымен байланысты – еселеп өсіп
отыратын қосымша күн ... ... ... ... ... ... шыығндар азаюы мүмкін, бұл өндіріс масштабының өсуі
табыстылықты өсіретін масштабтың әсерімен ... Өнім ... ... ... ... шығындар өзгермейтіндігі белгілі, ... ... өсуі ... ... ... ... тең болады. Осы
айтылғандарды ескере отырып, ... ... ... ... болады:
MC = ∆VC / ∆Q
Орташа өнімділік пен орташа шығындар арасында, сонымен қатар шекті
өнімділік пен ... ... ... кері ... бар. ... ... түсіну үшін, біз еңбекті тұрақты төлем алуымызға болады.
МС, АС және AVC қисық сызықтардың ... ... деп ... ... ... ... ... шығындар орташа шығындардың барынша
төмен мағынасына тең болады. ... ... бұл ... МС ... ... және AVC ... ... бұлардың минимум нүктесінде түйіскені болып
табылады, яғни МС = min ... ... ... ... Р фирма берілген деп және ... ... ... деп есептесек, онда ол өнімді оның бағасы шекті
шығындармен теңескенше өндіре беруге ... ... ... ... SS орташа шығындардың ең төмен дәрежесінен жоғары орналасатын
шекті ... ... ... ... ... ... мен орташа шығындарыынң қисықтарын график
түрінде көрсетейік.
С
МС
Р
АС
AVC
Р min
Qmin Q ...... және ... ... ... AVC және АС қисықтарының U тәрізді формасы жоғарыда айтылғандай
шекті ... мен ... ... ... мен ... өнімділіктің
арасындағы кері байланыспен түсіндіріледі. Өнім ... ... ... АС және AVC ... ... ... ... AFC бұл кезде
азаяды.
Фирманың пайдасын ең жоғары деңгейге жеткізетін ұтымды өнім көлемін
таңдаған кезде, өндірушілер ... ... және ... ... ... ... ЕЛІМІЗДЕГІ КӘСІПОРЫННЫҢ ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАРЫ
2.1 Кәсіпорынның ерекшелігіне қарай өндіріске кеткен шығындарының түрлері
Өнімді ... ... ... мен ... ... Ал ... өз уақытында, соларды жасауға жұмсалған
еңбек шығындары болып табылған. Сондықтан экономикалық теорияда ... ... ... және зат ... еңбек жұмсалады деп
тұжырымдалады. ... ... ... информация түрінде жинақталады.
Фирма өндіретін өнім белгілі бір түрде – зат немесе құн түрінде -
өндіріс нәтижесін, яғни оның ... ... ... ... ... ... шығындармен салыстырғанда, өндіріс тиімділігі
айқындалады.
Өнімділік – осы жүйенің берілген ... ... ... сол мерзімде жасалған немесе өндірілген өнімдер үшін тұтынылған
ресурстардың санына арақатынасы. Егер ... ... бір ... ... ... ... ... өнімділігін есептеу қажет
болса, онда бұл есеп өнімділікьің жеке көрсеткіші ... ... ... = Өнім ... / Тірі ... ... да көп түсініктер сияқты, өнімділік тиімділіктің көрсеткіштер
жүйесін құруымен бірге көптеген сан ... ... тар және кең ... ... Оның тар ... ... мақсатына көзқарас бағытынан өндірістік процестің тиімділігін
сипататйтын, бір көрсеткіш ... ... ... осы өндірістік
процестен тыс өткізілуге тағайындалған өнімдермен және бір ... ... ... ... ... ... Бұндай көрсеткіште өндіріс
шарттары көрсетілмейді. /2, 78 ... ... ... ... ... бір көрсеткіш арқылы
оның іс-әрекетінің тиімділігіне баға беру ... ... ... ... қолдануға көшкен ыңғайлы болады, яғни өнімділікті кеең
мағынада түсінуге.
Өнімділікті өлшеудің негізгі екі тобы ... ... ... ... ... Бұл ... ... белгілі уақыт мерзімінде жасалған шығындардың өлшеміне
бөлінген өнімнің өлшемі.
Екіншіге, ... ... ... жатады. Бұл өткен
мерзімдегі өнімділіктің ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері
Топтардың әрқайсысының ішінде өнімділіктің өлшеуіштерінің үш ... ... ... ... және ... ... немесе
өнімділіктің жалпы көрсеткіштері. Өлшеуіштердің әрқайсысы өнімнің
шығындарға ... ... ... олар бөлгіште есепке алынатын
шығындардың элементтерінің саны немесе ресурстардың ... ... ... ... Оны келесі суреттен көре аламыз:
Сурет-1 - Өнімділікке байланысты шығындар
Осы ... ... ... ... ... көрсетеді
көлемін көрсетеді
Көзі: В.В.Бочаров Корпоративные финансы
Экономикада өнімділікті ... ... ... және ... ... өзгерту процестеріне кірісудің нәтижесі болып ... ... ... жеке біреуі орын алса, онда өнімділік өседі.
1. Өнім көбейеді, шығындар азаяды;
2. Өнім көбейеді, шығындар өзгермейді;
3. Өнім көбейеді, шығындар өседі, ... ... өсу ... ... қарқынынан төмен болады.
4. Өнім көлемі өзгермейді, шыығндар төмендейді;
5. Өнім азаяды, шығындар төмендейді, бірақ шығындардың төмендеу ... ... ... өндіріс шығындарының айырмашылықтары табиғи,
жаратылыс жағдайлармен байланысты болады. ... ... ...... елде
осыдан бұрын «маусымдық» немесе аймақтық бағалардың болғаны.
Басқа салаларда шығындардың айырмашылығы дүниеге әкелетін жағдайлар –
жаңа ... ... ... ... ... құру, өндіруге,
дамытуға және сапалық жетілдіруге бағытталған жағдайлар енгізу, ... ... мен ... ... ... ... ... қандай түрінің басым болуына байланысты салалар
мына түрлерге бөлінеді: ... ... ... ... қуат ... заманда салалар масштаьында шығындардың ... ... ... сайысы белгілейді.
Біріншісі, өндіріс шығындарын өсіреді. Осы ... ... ... өсуі осы ... ... ... көздеу;
• Шығарылымдардың ассортиментінің жиі-жиі өзгертіліп тұруы, алмастырудың
қажеттігі;
• НИОКР шығындарының ... ... ... ... жоғарылату,
жарнама шығындары.
Екіншісі, жаңа технологиялардың алдымен ... ... ... ... ... ... ... көп өнімдер бойынша өндіріс
дәрежесінің дамығаны соншама, тіпті оны одан әрі өсіру тиімді емес ... Бұл ... ... сапа жағынан жетілдіру мақсатты болып
табылады.
Осымен ... ... ... ... өзгерістері,
автоматтанған өндірістер санының өсуімен де ... ... ... және инвестициялардың өсуіне және өзгермелі шығындардың
төмендеуіне әкеліп ... ... ... ... ... ... ... толық пайдалануға ынталандырады. /9, 127 б/
Әрбір рыноктағы кәсіпорын келесідей шешім ... ... ... жоғары пайданы қамтамасыз ету. Осы шартты орындауда ... бірі ... ... ... табылады.
Шығындар – белгілі бір мақсатта пайдаланылған ресурстар ... ... ... деп тек ... ... ... нарықта құн
формасын алған ресурстар шығындары аталады. ... ... ... ... ... ... ... пайдаланудың ақшалай
көрінісі. Өндіріс ... ... ... ... жолдары бар.
Шығынның мақсаты – шығындардың жеке-жеке өлшенуіне байланысты кез-
келген қызмет түрі болып табылады.
Қорларды бағалау үшін шығындарды ... ... ... өнім өндірумен байланысты. Бұл шығындарға негізгі
материалдар, негізгі еңбек шығындары және өндірістік жанама ... ... сол ... ғана ... ... ... құнға
қосылмайтын шығындарды айтамыз. Бұл шығындарға сату және ... ... ... - ... және ... емес шығындар
Тікелей шығындар ... ... ... ... өндірістік өзіндік құнына қосылуына байланысты шығындар
келесі екі топқа тікелей және жанама болып бөлінеді.
Тікелей ... ... ... ... ... ... Ол
өнімнің өзіндік құнына тікелей апарылады. Бұл шығындарды өнім ... ... және оның ... ... ... ... мүмкіндік
болады. Жанама шығындар жалпы өнеркәсіптегі ... өнім ... ... ... ЖШС ... ... және өткізуге кеткен шығындарын талдау
ЖШС «Гермес» 1998 жылы сатушы кәсіпорын негізінде құрылған. Қазіргі
таңда ЖШС ... ... ... ... ... нан, ... пряник, печенье, балмұздақ, сүт өнімдерін таратудан ірі
кәсіпорындар ... ... ... жұмыс істейтін жұмысшылар саны 90 ... ... ... ... ... 60 адамды құрайды.
Кәсіпорын құрамыны келесідей сату бөлімдері кіреді:
1. Тоқаш - ... ... ... ... ... ... және пряник
5. Торт
6. Кондитерлік
7. Балмұздақ
8. Сүт өнімдері
9. Ет және шұжық өнімдер /12/
ЖШС «Гермес» кәсіпорын шет елден және ... ... ... ... ... Кәсіпорын құрылған күннен бастап
онда өнімнің сапасын бақылап отыратын ішкі ... жүйе ... ... стратегиясы:
- тұтынушыларға өнімдерді жеткізу, толық қызмет ... ... ... ... ... өнім ... жоғарылату, жеке
тапсырыстарды орындау;
- сауда жүйесінің ... ... ... тауар айналымын және өндіріс шығындарын азайту,
бұл нарықтың көп бөлігін жаулап алуға көмектеседі.
Осы стратегияны ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейді. Бұл бөлім фирманың жарнама
саясатымен айналысады және ... ... жаңа ... ... ... ... ... өнімді өткізу жоспарымен тығыз байланысты.
Шикізат пен құралдарды жеткізушілер ЖШС ... ... ЖШС ... АМЗ – ... ... ... Новосібірдегі «Союз
продукт» және тағы басқа ресейлік фирмалар.
Кәсіпорын нан, макарон және кондитер өнімдерін қаламыздағы сауда
нүктелеріне жеткізуді ... үшін ... ... ... ... өнімді тарату фирманың сауда нүктелері арқылы жүзеге асырылады.
Бүгінгі ... ЖШС ... ... 250 ... өнім ... ... ... Астана, Караганды қалаларынан жеткізіледі.
Кәсіпорынның барлық өнімдері экологиялық таза ... ... ... үздіксіздігі және нан өнімдері мен сүт өнімдерінің
сақталу мерзімдерінің ... ... өнім ... ... ... Өнім ... ... тәуліктік
тапсырыстары бойынша таратылады.
Дайын өнім сапасын бақылауды ... және ... ... сай тәуліктік технологтар жүзеге асырады.
Жоғары сапалы өнімнің қажетті мөлшерін және ассортиментін ... үшін ... ... тағайындалған нормасын және ... ... ... ... ... ... ... құрылады.
Өнімнің әрбір түрі үшін бекітілген технологиялық нұсқаулар
негізінде өндірістік рецептура, дайындау тәртібі және технологиялық
мөлшері анықталады. ... ... ... кезінде өнімнің жоғары
сапасы және тауарлық түрі шешуші мәнге ие болады.
ЖШС ... ... ... ... 112 ... ... және ... да әріптестері, сонымен қатар ... ... ... өзінің өнімін жеткізеді және бірлесіп
жұмыс атқарады.Оның ішінде: «Саясат» ... үйі, ... ... «Диафлор», «Әйгерім», «Нива», «Жібек Жолы», ... ... ... ... ЖШС ... ... ... «Наятиль-
Нафис», ТПФ «Арна», ... ФК ... ... ... LTD.
Кез - келген өндірістік кәсіпорында өндірістік шаруашылық қызметті
ұйымдастыру үшін басқарушылық құрылымның болатыны ... ... ... -өзіндік құнды жоспарлау және есептеу
шығындар элементі және ... ... ... ... ... ... материалды шығындар (шикізат, шикізат,
материал, бұйымдар мен ... ... ... қуат ... ... шығындар. әлеуметтік қажеттілікке ... ... ... ... да ... ... өзіндік құнына кіретін материалды
емес активтердің тозуы, міндетті сақтандыру ... ... және ... ... ... ... ... топтастыру шығындар құрылымына
техникалық прогресс әсерін қалыптастыру ... қор ... ... қуат сиымдылығын, материал сиымдылығын зерттеу үшін ... ... ... ... ал ... ... ... онда
кәсіпорынның техникалық деңгейінің жоғарылағандығын, еңбек өнімділігін
көрсетеді. Еңбек ақы ... егер де ... ... ... ... Бұл ... мен кооперациялау деңгейінің жоғарлағандығын
көрсетеді. ... ... ... ... топтастыру ресурстар
қайда, қандай мақсатпен және қандай мөлшерде жүмсалғандығын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... 2 - 2007 жылға сусын сату бөлімі бойынша ... ... ... |Барлығы ... |
| ... | ... | |
|1 . ... |8412 |7469,5 |-942,5 ... ... ... |856 |424 |-432 ... ... | | | ... Отын және қуат |987 |753 |-234 ... ... еңбекақы |485 |459 |-26 ... ... ... |56,3 |52,7 |-3,6 ... ... ... | | ... ... |265 |238 |-27 ... | | | ... Бөлімдерді құрау бойынша | | | ... ... |412,8 |289,5 |-123,3 ... ... ... | | | ... |11474,1 |9685,7 |-1788,4 ... Жалпы әкімшілік | | | ... |546,6 |546,6 |- ... ... бойынша | | | ... |375,9 |375,9 |- ... ... ... | | | ... |133 |133 |- ... Өзіндік құн жиынтығы |12529,6 |10741,2 |-1788,4 ... ... ... 2007 ... ... қорытынды есебі»
ЖШС «Гермес»-де осы сусын сату бөліміте бір тәулік күні бойынша 2,5
тонна шикізатты ... ... ... 1 ... шығындар келесі
кестеде көрсетілген:
Кесте 3 -2007 жыл ... ... 1 ... ... (мың ... ... ... ... |
| ... |Нақты | |
|1 . ... |9,34 |8,78 |-0,56 ... ... ... |0,95 |0,49 |-0,46 ... ... | | | ... Отын және қуат |1,09 |0,88 |-0,21 ... ... ... |0,53 |0,57 |0,04 ... ... ... |0,062 |0,062 |- ... ... | | | ... ... |0,29 |0,28 |-0,01 ... | | | ... Бөлімтарды құрау бойынша | | | ... ... |0,45 |0,34 |-0,11 ... ... ... | | | ... |12,712 |12,636 |-0,076 ... Жалпы ... | | ... |0,64 |0,64 |- ... ... бойынша | | | ... |0,44 |0,44 |- ... ... бойынша| | | ... |0,15 |0,15 |- |
|1 1 . ... құн ... |13,942 |13,866 |-0,076 ... ... ЖШС-нің 2007 жылғы «Жылдық қорытынды есебі»
ЖШС «Гермес» кәсіпорынның 2007 ... ... ... ... ... 1788,4 мың теңге төмен, немесе ... ... ... ... ... ... Өзгермелі және тұрақты
шығындар сомасы ... ... ... ... ... ... негізгі қорлардың амортизация үлесі ... ... ... төмендеуі себебі, сусын сату ... ... ... ... 89,3 % - ға ғана ... ... ... шығындар жоспардан төмен болды.
Шығындардың сомасы өнім бірлігіне ... ... ... ... ... бойынша толықтай өнім шығару көлемі есебінен ... ... ... ... ... ... ... өзгеруі мүмкін.
Берілген кестеден көретініміз 10,7 % - ға шартты-натуралды түрде тауарлы
өнім шығару ... ... ... ... ... ... сомасы 1788,4 мың теңгеге төмендеген. Өндіріске шығындарды
жоспарлау тапсырмалары:
- өнім өндіріске әсер ... ... ... шығындарды төмендету резервтерін анықтау;
- қажетті асортиментте жоғары сапалы өнім ... ... ... ЖШС ... кәсіпорын бойынша өнімді өндіру және өткізуге
кеткен шығындар келесідей:
Материалды шығындар: 7469,5 / 10741,2 * 100 % = 69,5 ... ... ... ... ... ... ... * 100 % = 0,49 %
Негізгі өндірістік қор амортизациясы: 238 / 10741,2 * 100 % = 2,21 ... да ... 10741,2 * 100 % - 27,8 ... өндіру және өткізуге әсер ететін шығындардың басым бөлігі
шикізатқа, ... ... ... кетті, ол 69,5 ... ... ең аз ... ... ... ... еңбек ақысына ... ... қор ... 2,21 % және ... 27,8 % басқа қосымша
шығындарға кетті.
Кәсіпорында нан сату бөлімінің шығындар элементі бойынша өзіндік құн
есептеленеді, ... ... ... ... ... ... кәсіпорында жоспарлы типтік өзіндік құнының талдауы
келесілерді көрсетеді:
1) бөлімтық өзіндік құн, соның ... ... ... ... ... ҚҚС - ... өндіру бағасы бойынша - 2706 мың теңге;
2) ҚҚС -- ғынсыз технологиялық қажеттілікке отын және ... ... ... ... ... негізгі еңбек ақысы (міндетті оклад,
тарифті ставка, және баға негізінде) - 472,5 мың ... ... ... ... - 105,4 мың ... жинақтау қорына аударымдар - 47,3 мың теңге;
6) ... ... ... ... күту ... материалдар
шығыны, жабдықты жөндеу бойынша жұмысшылардың еңбек ақысы және т.б. - ... ... ... ... ... ... амортизациясына,
бөлім ғимараттарына жылу беру және т.б.) - 344,9 мың ... Осы ... ... өндірістік өзіндік құнды құрайды. Өндірістік өзіндік құн
ЖШС «Гермес» кәсіпорын бойынша өнімді ... ... ... бойынша 4302,9
мың теңге, ал бір тоннаға 5,062 мың ... ... ... құн ... тыс ... оның ... ... жоспарланған 1540,8 мың теңге
сомасы, жалпы және әкімшілік ... қосу 334,3 мың ... ... ... ... ... қосу ... қорға аударым - 26,5 мың ... мың ... ... ... өзіндік құнды құрайды.
Негізгі өндірістік құнның бөлімты үстау бойынша қосымша шығындар
толық өзіндік құнға ... ... ... олар ... ... құнмен
салыстырғанда 2913,9 мың теңге қымбаттады, сонымен қоса ... ... 109,3 мың ... ... ... ... құнға өнімнің құны
5390,6 мың теңге қымбаттады, жоғарыдағы айтылғандарға қосылады:
1) брактан жоғалтулар, яғни өнімнің пайызбен ... ... ішкі ... себептер бойынша түрып қалғандықтан жоғалтулар;
Өнімнің өзіндік құны - бұл кәсіпорын жұмысының маңызды көрсеткіші. Ол
өндірістік жоспарлау барысында ... ... ... ... өнім
көлемінің тиімділігі мен оның жеке түрлерін ... үшін ... ... ... жоспарланған өнімнің толық өзіндік құны ... - ... ... және өткізуге шығындар сметасында анықталады.
Кәсіпорынның шаруашылық ... ... ... ... ... бөлулермен бір жылға қүрастырылады. Бірақ бұл шаруашылықтың
тұрақты және жоспарлауында ғана ... ... ... ... еңбек
ақының минималды көлемінің индексациясы, шикізат пен ... ... өсуі және ... да ... ... ... ... өткізілетін өнім көлемін өзіндік құн бойынша есептеуге,
өнімді өткізуден түскен өнімді есептеуге, ... ... ... ... ... ... запас шығын және дайың өнімге салынатын айналым
құралдарына қажеттілікті ... ... ... ... шығарылмақшы өнімнің толық өзіндік құны табыс сомасын
анықтайтын өткізілетін өнімнің өзіндік құнысүт ерекшеленеді. Айырмашылық
жоспарлы- ... ... және ... ... ... сатылмайтын өнім
қалдығының көлемімен сатылмаған өнім қалдығына негізделген. Табиғи түрде
таратылатын өнім көлемі құрайды:
РП= ... О1 - ... ... ... ... өнім ... - ... жылда шығару жоспарланатын тауарлык, өнім;
О2 - жоспарлы ... ... ... өнім ... ... қалдығының құрамы, олардың өзіндік құн бойынша көлемін ... ... ... ... алу ... ... есебінің көлемі бір
таратылатын өнім көлемінің табысын анықтау үшін өнімді таратудан түсім бір
түрде болу ... Оған ... ... +Стп-Со2
мұнда, Срп - - алдағы кезеңце (жыл, тоқсан) толық өзіндік құн бойынша
таратылатын өнімге ... - ... ... (жыл, тоқсан) басында таралмаған дайын өнім
қалдығының нақты өндірістің өзіндік құны.
Стп - ... ... және ... ... ... ... ... жоспарлы толық өзіндік құны;
Со2 - жоспарлы кезең (жыл, тоқсан) аяғында өткізілмейтін дайын өнім
қалдығының жоспарлы ... ... ... «Гермес» кәсіпорынның өткізілетін өзіндік құнын білу үшін өнім
бірлігінің жоспарлы өзіндік құнын есептеу керек. Өнім бірлігінің
жоспарлы ... құны ... ... өнім ... ... ... ... түрдегі жоспарлы көлеміне болумен анықталады, ал жалпы өнімнің ... ... - ... ... ... ... оның құндылық түрдегі
(өткізу бағаларын салыстыруда) көлеміне бөлу жолымен анықталады.
С жоспар = £ ... өнім ... / V өнім ... С ... - ... ... ... өнім жоспары - өнім көлемі өзіндік құн;
£ барлық өнім шығыны - ... ... ... өнімді өндіруге шығынның
жалпы сомасы.
Жалпы өнімнің 1 теңгесіне шығын = С барлық өнім / Е барлық ... С ... өнім - ... ... ... ... өнім - ... түрде өнім көлемі. /12/
ЖШС «Гермес» кәсіпорында тауарлық өнімін жүзеге асырудың ... ... ... ... түрі ... ... жылда тауарлы
өнімнің табиғи түрдегі (тонна) көлеміне байланысты есептелінеді. ... ... ... ... құнын есептеу үшін керек:
1) С жоспар = 19800 мың теңге / 900 ... = 22 мың ... 1 ... ... өзіндік құны кәсіпорынға жуық шамамен 22000
теңгеге келеді. 1 теңгеге шығын жалпы ... ... 22000 мың ... / 776802 мың ... = 0,02 теңге.
2) нан сату өндірісі бойынша тауарлық өнімнің ... ... ... ... = 35000 мың теңге / 85 тонна = 411,75 мың ... ... ... ... ... құрайды:
411,75 мың теңге /1139 мың теңге = 0,36 теңге.
3) сүт пісіру бөлімы бойынша жоспарлы өзіндік ... ... 3730,68 мың ... / 550 ... = 6,78 мың ... ... шығын жалпы өнімнен құрайды:
6,78 мың теңге / 17258 мың теңге = 0,003 ... ... ... өнім ... АҚ СФ «ЖШС ... ... май ... 800 тонна + 900 тонна - 1150 ... = ... ... құрайды:
Өткізілетін майдың толық өзіндік құны = 18700 (нақты өзіндік құн) +
19800(жоспарлы өзіндік құн) - 12100 ... ... ... ... 26400 мың ... сату ... өнімі табиғи және ақшалай түрдегі өткізу көлемі
аналогиялық есептеленеді:
Нан сату өнімнің толық өзіндік құны = 32596,6 + 2435,8 - 224 = ... ... сату ... ... ... құны = 9067,3 + 2778,38 - 6289 ... мың
Қазіргі жағдайда кәсіпорын қызметі түсім есебінің екі әдісінің
біреуін қолдана алады, ал соған сәйкес оны ... ... ... ... ... ... өнім үшін ... есепті шотқа (кәсіпорын
кассасына) түсуі немесе өнімді тиеу мен ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның есепті шотына түсуі бойынша
жоспарланады, сондықтан өткізілмеген ... ... ... ... қосады:
- қоймадағы дайын өнім;
- төлеу мерзімі жетпеген тиелген тауарлар;
- сатып алушы мерзімінде толығымен ... ... ... ... ... ... тауар.
Өткізілетін өнімнің толық өзіндік құнын анықтауда бұл қалдықтар
есепті кезеңінен ... ... ... құн ... ... ... ... алынады. Жоспарлы кезеңнің аяғында өнім қалдығының
құрамында алғашқы екі ... қана ... ... ... ... ... жөне ... алушы жауапкершілігіндегі сақтаудағы
тауарлар ЖШС «Гермес» кәсіпорында есепті және ... ... ... ... ... ... Жоспарлы кезеңнің аяғында
өткізілмеген өнім қалдықтарын анықтауда өндірістік өзіндік құн және ... ... ... өнім ... ... Жылдық жоспарлауда 4
тоқсан, тоқсандық жоспарлауда сөйкес тоқсан көрсеткіштері қолданылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, өндірістің және оның ... ... үшін ... оған ... ... негізін, олардың құрылымын, шығындарды
барынша азайту шараларын қадағалап, экономикалық максималды пайда табуды
іске асыру керек.
Әлемдiк шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... Әлемдiк Сауда Ұйымына өтуге дайындалуыда. Ол үшiн
елiмiздiң ... ... ... ... болуымен қатар,
экономиканың негiзгi ... ... ... ... ... және ... ... талабы болып отыр. Себебi, өнеркәсiп кез-келген
мемлекет экономикасының түп ... ... ... оны ... ... үшiн инновациялық-инвестициялық ресурстармен қамтамасыз ету бәсекеге
қабiлеттi тауар өндiруге мүмкiндiк берерi сөзсiз.
Жалпы шығындарды ... ... ... және ... ... екіге бөледі.
Тұрақты шығындарға (FC) – қысқа мерзім кезеңінде өнім шығару көлемінің
өзгеруіне байланысты өзгермейтін шығындарды айтамыз. ... ... және ... ... деп ... ... болады.
Айнымалы шығындар (VC) дегеніміз шығарылатын өнім көлемінің өзгеруімен
бірге ... ... ... айтамыз. Айнымалы шығындарға:
шикізатқа кеткен шығындар, жұмысшылардың ... ... ... ... ресурстарына, транспорттық қызметтерді төлеуге кететін шығындар және
т.б. жатқызамыз.
Экономиканың, өндірістің және оның ... ... үшін ең ... ... ... ... ... құрылымын, шығындарды барынша
азайту шараларын қадағалап, экономикалық максималды пайда табуды іске асыру
керек.
Әлемдiк шаруашылықтың жаһандануына байланысты ... ... ... ... ... Сауда Ұйымына өтуге дайындалуыда. Ол ... ... ... ... мығым болуымен қатар,
экономиканың негiзгi секторы болып саналатын өнеркәсiптi ... және ... ... ... ... ... ... өнеркәсiп кез-келген
мемлекет экономикасының түп қазығын ... ... оны ... ... үшiн ... ресурстармен қамтамасыз ету бәсекеге
қабiлеттi тауар өндiруге мүмкiндiк берерi сөзсiз.
Ендiгi елiмiз экономикасының тиiмдi дамуында ... ... ... ... өндiрiстiк капиталдардың негiзгi бөлiгiнiң 80%-
ынан астамының тозуына байланысты, iшкi ... ... және ... ... ... арқылы тозған өндiрiстiк капиталдарды әлемдiк
бәсекеге қабiлетi жоғары және соңғы құрал-жабдықтармен өндiрiстi, әсiресе
өңдеушi өнеркәсiп ... ... ету ... ... ... ... ... негізгі материалдар және
өндірістік үстеме шығындар) өндірістік ... ... және ... ... ... ... ретінде көрініс табады. Бұл есептер жекелеп немесе
өндірілген және сатылған ... ... құны ... ... мүмкін. Осы
аталған кәсіпорын шығындарын реттеп тиімді ұйымдастыруда кәсіпорынның
қаржылық менеджмент қызметінің ... зор ... ... ... ... құны ... мерзімдегі дайын өнім
өндіруге қатысты өндірістік шығындарды есепке алады. ... ... ... ... ... енуі ... ... аяқталмаған
өндіріске байланысты ұлғаюы немесе кемуі мүмкін.
Отандық экономикада ... ... ... яғни өндірістік құрал-
жабдықтардың дерліктей тозуымен байланысты олар көп мөлшерде экономикалық
шығындарға ұшырап отыр. Ал айнымалы ... яғни ... ... шетелдерден импортталуына байланысты олардың да шығындары
жоғары ... ... Осы ... ... шешу үшін ... бүгінде экономикалық дамуды шикізаттық бағыттан ... ... ... ... басты бағыт ретінде
қолға алды.
Өнімді өткізуден табыс көбінесе өнімді өндіруге және өткізуге кеткен
шығындарды дұрыс жоспарлаудан тәуелді. ЖШС ... ... ... мен есептеу сусын сату бөлімі бойынша, тұрмыстық заттар ... ... ... ... ... ... қоса ... жұмыс және қызмет көрсету түрлері бойынша шығындар элементтері
негізінде жүзеге асырылады.
Жұмыс, қызмет ... ... ... ... ... өте ... болып
табылады. Ол өнімнің өзіндік құнын төмендету мүмкіндігін қолдану бойынша
кәсіпорын жұмысын ... ... ... ... ... ... анықтауға, оның деңгейі бойынша жоспардың орындалуын
анықтауға және оның өсіміне қандай факторлар еткендігін анықтауға ... ... ... келе келесідей тұжырым айтып өтсек болады:
бүгінде Қазақстан ... ... ... ... шығып,
экономикалық дамудың индустриялы-инновациялы жолына өтуде, әлемнің дамыған
елдерімен біргей бәсекеге ... ... ету ... ... ... ... ... кезеңдегі экономикалық даму шыығндары да
осы мақсаттарға байланысты құрылуда. Бұл мәселенің өзектілігін ... ... ... ... ... ... ... болады, яғни «Қазақстан
әлемдегі алдынғы қатарлы 50 дамыған елдің қатарына қосылуы керек» деген
алдағы қызмет ... ... ... ... ... Бұл жетістікке жету үшін
әрбір Қазақстан ... ... ... ... өз ... ... керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Курс экономической теории / Под ред. М.Н.Чепурина, Е.А.Киселевой. ... 1994, ... ... теория (политэкономия). Учебник. Под общей ред. В.И.
Видяпина, Г.П. Журавлевой. - М., 1997.
3. Мамыров Н.Қ., ... Қ.С., ... М.А. ... / ...... ... 2000 ж. – 420 бет.
4. Шуляк П.Н. Финансы предприятия. – Москва, - 2003г. – 712 ... ... В.Я., ... Е.М. ... предприятия. М: Банки и биржи,
1996г.
6. Мейiрбеков А.Қ., Әлiмбетова Қ.Ә. Кәсiпорын экономикасы: Оқу ... ... ... 2003. – 252 ... С. ... А.С. ... У.А. Жанайдаров Экономикалық теория.
Оқу құралы. – Астана: 2002. –464 б.
8. Мельников В.Д. Ильясов К.К. Финансы. ... для ...... 2001.
– 252 с.
9. Купешова С.Т. Ғылыми-технологиялық және инновациялық саладағы
мемлекеттің орны ... №2, ... ... А. ... ... ... экономики и размещение
производительных сил в РК // ... - №6, 2000 г. – с. ... ... ... ... ... ... арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” Стратегия. – Алматы, 2003 ж.
12. Н. Ә. ... ... ... ... ... және ... ... деген Қазақстан халқына Жолдауы.
// Егемен Қазақстан, 19 наурыз, 2004 ... ... ... ... ... өзiмiз жасауымыз керек” //
Егемен Қазақстан, 2004 ж.
14. Купешова Сауле ... / ... и ... ... в ... ... Республике Казахстан,” – диссертация,
Алматы, 2002 ... Қуат ... ... оның ... ... үшiн маңызы қандай” //
Егемен Қазақстан, 23 ақпан, 2004 ж.
16. Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан әлемдегі ... ... ... ... ... кіру ... Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 наурыз.
17. Статистический ежегодник. Алматы. – 2007г. – 467 стр.
18. ... А. И., ... В. П. ... ... ... – М, ... «Гермес» ЖШС-нің 2007 жылғы «Жылдық қорытынды есебі» - www. railways.
kz сайты.
-----------------------
Шығындар
Ағымдағы
Қолданылған
Еңбек өнімділігінің жеке көрсеткіштері
Ресурстардың бір түрі
Ресурстардың бірнеше ... ... ... ... ... түрі
Еңбек өнімділігінің жалпы көрсеткіштері
НЕГІЗГІ МАТЕРИАЛДАР
Шикізат және материалдар, яғни дайын өнім ... ... ... стол ... үшін ағаш ... қажетті)
Өнім шығындары
(Өндірістік шығындар)
НЕГІЗГІ ЕҢБЕК
Өндірістік жұмысшылылардың еңбек шығындары, яғни ... ... ... ... ... ... ... ШЫҒЫНДАР
Өнімді өндіруге кеткен барлық шығындар, яғни негізгі материалдық және
негізгі еңбек ... ... ... ... ... көмекші
материал, коммуналды, амортизация шығындары)
Мерзім шығындары
(Өндірістік емес шығындар)
АДМИНИСТРАТИВТІ ШЫҒЫНДАР
Кәсіпорынды жалпы басқаруға кеткен шығындар ... ... ... ... ... ... ... амортизациясы және офистік құрал-жабдықтар шығындары)
САТУҒА БАЙЛАНЫСТЫ ШЫҒЫНДАР
Дайын өнімді және қызметтерді клиенттердің ... ... ... ... ... байланысты шығындар (мысалы, коммиссионды, ... ... ... ... ... ... және сақтау
шығындары)

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі кездегі экономикадағы шығындар27 бет
Шығындар және оның құрылымы мен өндіріс дамуындағы маңыздылығы15 бет
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның 2007 жылы қаңтар-қыркүйек айларында атқарған жұмысының қорытындысы34 бет
Алакөл көліне қысқаша сипаттама21 бет
АҚШ пен НАТО: ланкестікпен күрес7 бет
Оңтүстік-Шығыс Азия7 бет
Уәлиханұлы Шоқан Шыңғысұлы4 бет
Эленизм дәуірі6 бет
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь