Пірлер институтының тарихи бастаулары мен эволюциясы

Кіріспе
1.бөлім. Пірлер институтының пайда болуы және эволюциясы.
2.бөлім. Пірлер институты қоғамдық қатынастар жүйесінде.
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі
Тақырыптың өзектілігі. Қазақ халқының рухани даму процесстердің түркі халықтарының саяси өміріне ықпалы әлі күнге дейін арнайы зерттеу нысанасы болған емес. Тек соңғы жылдары ғана бұл мәселе зерттеушілер назарына ілеге бастады. Бірақ мұндай зерттеулер осы күнге дейін шындап қолға алынған жоқ.
Рухани және материалдық мәдениет үлгілері мен дәстүр-үрдісіне, өркениетті елдер қатарынан алатын орны мен үлесіне, тарихи тағдырына деген ерекше ықыласын туғызады. Қазақ қоғамындағы, оның ішінде VII-XVII ғасырлар аралығындағы қазақ қоғамындағы пірлер институты тәрізді әлеуметтік табиғатты күрделі құбылыс мәселелердің қатарына жатады.
Қазақ халқының тарихында пірлер институтының маңызы өте зор. Мемлекеттің рухани, саяси және әлеуметтік құрылымының ғұрыптық құқық негізінде жүзеге асырылуын қамтамасыз етуші, әлеметтік құрылым ретінде пірлер институты қазақ қоғамыда – діни, мәдени-рухани, әлеуметтік, саяси функцияларды атқарды.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Жұмыстың өзіндік ерекшелігі мен көпқырлылығы оның зерттеу деңгейін бірнеше топқа бөліп қарастыруды қажет етеді. Қарастырылып отырған тақырыбымыз «ислам», «суфизм» мәселелерімен тығыз байланысты болғандығтан, ислам тарихының зерттелуіне басты назар аударуымыз қажет.
Кеңестікке дейінгі және кеңестік тарих ғылымында ислам тарихы мәселесінің зерттелуінде көптеген «ақтандақтары» кездеседі. Көптеген еңбектердің тарихилық принципта жазылуы, бұл мәселенің жасырын түрде қалуына әкелді. Тек тәуелсіздігімізді жариялап, дербес мемлекет ретінде дүние жүзіне танылып, төл деректеріміз негізінде отан тарихымыздың объективті зерттеу мүмкіншілігі туып, біршама еңбектер жарық көрді. Олар Нуртазина Н.Н., Нургалиева , Жандарбек З.З., Қожаев М., Тұрантегі Д., Маңабай А.У., Айнабекұлы Т., Қартабаева Е.Т. және т.б. авторлардың еңбектерін жатқызуға болады.
1. Ислам. Энциклопедиясы. А.,1995.
2. Жандарбек З.З. Маулана Саи ад-дин Орұн Қойлақи «Насаб-намасы» Қазақстанның VIII-XII ғ.ғ. тарихы жөнінде: т.ғ.к. дәрежесін алу үшін жазылған диссертац. А., 2000
3. Нуртазина Н.Д. Ислам в истории Средней Азии и Казазстана. А., 2000
4. Идрис Шах. Суфизм. М., 1995
5. НургалиеваА.М. Очерки по истории ислама в Казахстане. А., 2005
6. Пишулина К.П.
7. Утемиш Хаджи. Чингиз-наме. А.,1992
8. Қадырғали Жалайыр. Шежірелер жинағы. А., 1995
9. Төрт батыр. А., 1990
10. Нуртазина Н.Д. Каз. Правда. 30 июнь,2000
11. Қазақ Ұлттық энциклопедиясы Т-4. А.,2002
12. Нуртазина Н.Д. Вестник КазГУ серия ист. №4.23. 2000
13. Тримигэм Дж.С. Суфийские ордены в исламе. М.,1987
14. Суфизм в контексте мусульманской культуры. М., 1989
15. Массэ А. Ислам. Очерки истории. М., 1982
16. Мец А., Мусульманский ренессанс. М., 1966
17. Кляшторный С.Г., Султанов Т.И. Казахстан: летопись трех тысячилетия. А.,1992
18. Мечковская Н.Б. Язык и религия: лекции по философии и истории религии. М., 1998
19. Басилов В.Н. Культ святых в исламе. М., 1970
20. Марғұлан Ә.Х. Ежелгі жыр-аңыздар. А., 1985
21. Босворт К.Э. Мусульманские династии. М., 1971
22. Бартольд В.В. Сочинения Т 1-9. М., 1963-1977
23. Қасабекова А., Алтаев Ж. Қазақ философиясы тарихынп кіріспе. А., 1994
24. Кривец В.А. Ислам в Центральной Азии. М.,1999
25. Мұртаза Бұлытай. Ата-баба діні. Түркілер неге мұсылман болды? А.,2000
26. Нуртазина Н.Д. Ислам және Қазақ мәдениеті. А., 2004
27. Тұрантегі Д. Исхақ баб. А., 1999
28. Султанов Т.И. Поднятые на белой кошме. Потомки Чингнз-хана. А.,2001.
        
        Тақырыбы: Пірлер институтының тарихи бастаулары мен эволюциясы.
Жоспар
Кіріспе
1-бөлім. Пірлер институтының пайда болуы және эволюциясы.
2-бөлім. Пірлер институты қоғамдық қатынастар жүйесінде.
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Тақырыптың ... ... ... ... даму ... түркі
халықтарының саяси өміріне ықпалы әлі күнге дейін арнайы зерттеу
нысанасы ... ... Тек ... жылдары ғана бұл мәселе зерттеушілер
назарына ілеге бастады. Бірақ мұндай зерттеулер осы ... ... ... ... ... және ... мәдениет үлгілері мен дәстүр-үрдісіне,
өркениетті ... ... ... орны мен ... тарихи тағдырына деген
ерекше ықыласын туғызады. Қазақ қоғамындағы, оның ішінде VII-XVII ... ... ... ... ... ... ... күрделі құбылыс мәселелердің қатарына жатады.
Қазақ халқының тарихында пірлер институтының маңызы өте ... ... ... және ... ... ғұрыптық құқық
негізінде жүзеге асырылуын қамтамасыз етуші, әлеметтік құрылым ретінде
пірлер институты ... ...... мәдени-рухани, әлеуметтік, саяси
функцияларды атқарды.
Тақырыптың ... ... ... ... ... ... оның ... деңгейін бірнеше топқа бөліп қарастыруды қажет
етеді. Қарастырылып отырған ... ... ... ... ... ... ... тарихының зерттелуіне басты назар
аударуымыз қажет.
Кеңестікке дейінгі және кеңестік ... ... ... ... ... көптеген «ақтандақтары» кездеседі. Көптеген
еңбектердің тарихилық принципта жазылуы, бұл ... ... ... ... Тек тәуелсіздігімізді жариялап, дербес мемлекет ретінде
дүние жүзіне танылып, төл ... ... отан ... ... мүмкіншілігі туып, біршама еңбектер жарық көрді. Олар
Нуртазина Н.Н., Нургалиева , Жандарбек З.З., ... М., ... ... А.У., Айнабекұлы Т., Қартабаева Е.Т. және т.б. ... ... ... ... бұл ... өз ... ... таба алмасады,
кеңестік ғалымдарымыздың еңбектерін жоққа шығаруға болмайды, бірақ сын
көзбен қарауды қажет ... Олар - ... К., ... В., ... Г.П. ... ... тек мұсылман елдерінде ғана зерттеліп қоймай басқа ... ... ... ... зерттеліп, өз зерттеулерін
жалғастыруда, Трименгем Дж.С., Мец А., ... А., ... К.Э., ... ... Ф. және т.б.
Зерттеудің мақсат-міндеттері: Жұмыстың мақсаты, ... ... орта ... көшпелі және жартылай көшпелі
қоғамдардың өркениеттік ерекшеліктерін талдау арқылы қазақ қоғамындағы,
оның ... VII-XVII ... ... пірлер институтының пайда
болуын, эволюциясын, оның ... ... мен ... ... қоғамдық
статусын айқындау. Ал мақсатымнан туындаған міндеттерім:
- көшпелі қоғамында пірлер ... ... болу ... ... ... ... ... қарастыру;
- пірлер институтының ішкі мазмұнын анықтау;
- көшпелі қоғамда пірлер институтының ... ... ... ... және методологиялық негізі ... ... ... ... ... ... ... мен
жаңашыл концепциялары басшылыққа алынды. Жұмысты жазу барысында ... ... ... тарихи-салыстырмалы әдістерді қолданылдық.
Жұмыстың құрылымы. Зерттеу жұмысы кіріспе, екі бөлімнен, қорытынды
және әдебиеттер тізімінен тұрады.
1-бөлім. ... ... ... ... және эволюциясы.
Пір – қажы, қазірет, ишан сияқты ірі дін басыларына ... ... ... ... ... ... Пір ... атанып,
аскеттік өмір сүреді. Діни ұғымда пір қолдаушы, қорғаушы, сүйеніш ... ... ... ... ... ... тарихи тұлғаларды,
түрлі табиғи заттарды, ескі мазарларды, кейбір тарихи ... ... діни ... ... ... ... ... [1.38]
Ишан – халық арасында сауат ашу, ғибадат айту қызметін атқарады, діни
адамдарға берілетін діни атақ. Ишанның ... - ... ... ... діни ... ашу, шамасы келгенше діни ғұрыптарды атқару.
Ишанның негізін Алла ... ... үшін ... ... ... ... адам ниет құрайды. Ишан атадан-балаға ... ... ... де болады. [1.42]
Бұл ұғымдар қазақ қоғамында ... ... ... яғни
мұсылманшылықпен бірге енген болатын, сондықтан қазіргі ғалымдарымыз бұл
екі ұғымдарға ... ... тар ... ... шектеледі: діни
уағыздаушы, діндар адам, әулие және т.б. Кез ... ... ... ... ... үрдісінің алғашқы кезеңінде көшпелі қауымға ислам ... ... ... енгізу қиындық туғызды, сондықтан ислам
діні (оны уағыздаушылар) далалық көшпенділер өркениетімен қарым-қатынас
орнату үшін көп ... ... ... дінінің иррационалды
айлакерлігімен көпір ... ... іске ... ... ... тән
нәрсе айнала қоршаған орта, қоршаған дүниені дәл осы ... ... ... діні мен ... көшпенділер арасындағы көпір – осы
психологиялық құндылықтырды максималды ... ... ... ... дін екі ... анықтайды: біріншіден, дін – болмыстың ең құнды
сұрақтарына жауап ... ... бұл ... ... адам
санасының логикалық-абстракты емес, әлде қайда ... ... ... ... ... тілектері сияқты сананың жеке облыстарының
құндылықтарына арналады. Дін өз ... ... ... ... ...... ... дінмен анықталған ақпаратты дұрыс деп
қабылдау компоненті;
- әпсаналық-поэтикалық (мифопоэтический) компонент;
- теоретикалық (абстрактно-логический) компонент
- интуициялық-мистикалық мазмұндағы компонент.
Жоғарыда ... ... ... ... ғана ортағасырлардағы адам психологиясына тән емес ... ... ал ... ... ... ... ... олар
ортағасырлардағы Орта Азия мен Қазақстан территориясындағы түркітілдес
тайпалардың исламға ... VI-VIII ... ... христиан,
буддизм, манихейлік діндеріне де тән ... ... ... ислам діні догматикалық, әпсаналық, мистикалық ... ене ... Ал бұл ... іске ... сол ... ... болды.
Орта Азия халықтарына ислам дінін уағыздау сопылық бауырластық
мектептерінің мүшелері, көзі ашық ... ... ... ... ... ... ... үлкен мәртебеге ие болып, олардың құрметті аты «пір», «баб»,
«әулие», «ишан» деп атала бастаған. Өз ... ... ... ... бұл ... топ әр ... мұсылман елдеріндегі
халықтар арасында әр алуан қызмет атқарды. Сопы пірлердің басым ... ... да ... ... ... арасында пірлер институтының тарихи ... ... ... VIII ... ... бастап алады, атап айтқанда
сопылық бауырластық ... яғни ... ... ... ... Сопылық бауырластықтардың мүшелерін алғаш кезде мұсылман-
аскеттері деп атаған. Бұл мектептердің ішіндегі қарым-қатынас жүйесі «ұстаз-
шәкірт», ... ... ... ... жүрді. Ұстаздың
негізгі мақсаты үирету емес, бағыт-бағдар беру болды. ... өз ... және ... ... (тариқа) ұстазынан алып, ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері арнайы
топтық жиынның негізінде дамуы емес, ... ... ... ел ... ... ... ... сияқты өмір сүру практикасы жүзінде
іске ... Оған ... атым ... ... ... ... ... бейшара көзіңді аш!
… Мұны көріп екеуі
Түрегелді орнынан,
Иіскеді қолынан.
Жыртып алды тұмарлық
Диуананың қолынан.[9.12]
Осының нәтижесінде ... ел ... ... ... ... жинап, өз мектептеріннің негізн салды. ... ... ... ... ие болып, «пір», «баб», «ишан», «әулие» аттарына ие
болды. Пірлер институты алғаш уақыттан бастап ... ... ... ғана ... ... ... уағыздаушы қызметін атқарып, сопылық
бағытты дамыта отырып, ... ... ... , мемлекет билігіне
т.с.с. салаларда үлкен қызмет атқарды. Пірлер институтының үлкен ... ... Оған ... ... ... аты әйгілі – Исхақ баб.
Исхақ баб – Али ибн Абу Талибтің ұлы, ... ибн ... ... ... 150 жылы 150 мың әскерімен Исхақ баб пен Абд ... баб ... ... Шам ... ... ... ... патша
бастаған мұсылман әскерлері Шаш – Исфахан – Табриз – Мазандарын – Серахс ............ ... басып өтеді. Шашты алған соң
әскер үшке бөлінеді, ... баб ... ... ... баб Сайрамды
алады. Одан кейін Набтдар қашып барған ... ... ол ... ... баб ... 766-767 ... ... келеді. Жетісу мен
Оңтүстік Қазақстан жерінде өз билігін орнатады. [2.80-82] Ел ... ... ... «Алпамыс батыр» жырында мынадай үзінділер бар:
Қожалардан бата алып,
Жапан кезген атанып,
Жоғары қарап өрледі…
Бәріне бір түнеді.
Әзіреті Қаратау
Әулиенің кені еді…
X-XI ... ... ... ... көбейіп, пірлер
институтының беделі арта ... ... Орта ... ... ... ... ... – білімнің дамуында маңызды рөл
атқарған сопылық бауырластықтар: йассауийа (XIIғ.), нақшбандия ... ... жене т.б. ... ... ... ... ағым. Ортғасырларда сопылық баырластықтардың
таралған ілімі ... ... ... Шәкәрім сияқты ұлы даналардың
дүниетанымына тигізген әсері зор болды. ... ... ... ... ... ірі ... ... Йассауийдің ілімі қазақ даласында
үлкен әсер еткен. ... ... ... ... ... ... ... алғашқы шәкірті, Ахмет Йассауидің насаб – намасы бойынша оның туысы.
XII ғасырдан бастап қазіргі Қазақстан ... ... ... ... ... ... ерекшелігі йассауиа сопылық
бауырластық мектебінің іргесінің салынуы болды, мәселен, Орта ... ... т.с.с ... ... ... ... түркі бағытындағы мистикалық таным негізінің салынуы. Бұл ... ... ... ... секірістің бастамасы болды. Мәселен,
институттың қызметі мемлекеттің түрлі салаларына белсенді араласа бастады.
Пірлер институтының беделімен санасуға ... де ... ... ... сопы ... пір ... олардың ақыл-кеңестерін тыңдады. Сопы
«әулиелердің» зираттары тәуап етер ... ... тірі ... ... ... ... да «жақсылық» дәметіп, көмек пен
сауықтыру тіледі.
X-XIII ғасырлар аралығында Қазақстан аса дамыған ортағасырлық ... ... ... ... ... дәлірек айтсақ, оның
шалғай айлағы, шетіне айналып, осы ... ... ... ... ... ... [3.58]
XIII-XIVғасырлар аралығында сопылық бауырластық мектептердің шайхтары
Алтын Орда мемлекетінің ... ... ... орны ... ... нақшбандиа шайыхтары болды, шайыхтарының шығу тегін пайғамбарымыз
Мұхаммедтен ғ.с. бастау ... ... ... Накшбанди возводят свою
духовную родословную к ... ... внее ... ... учителей.”[3.421] Моңғол шапқыншылығынан кейін ислам діні
Оңтүстік Қазақстанның отырықшы ... ... ... мәртебеге ие болды
деген тұжырымдарды өз еңбегіндеА.М. Нургалиева ... [5.8], ал ... ... ... ... ... XIII века и
последовавшее за этим ... ... ... на ... ... ислама». Алтын Орда мемлекетінің исламдану процессі Берке хан
тұсында басталады. Берке ханның ... ... ... ... ... ... «Шыңғыс-наме» еңбегіндегі үзінділер: « ...
Когда через несколько лет Йочи умер, он пришел в город Сыганак, не ... ... ... ... Когда он пришел в этот валайет, то,
прослышав о достохвальных качествах Шайх ал-алам Сайф ... ... был из ... хазрата полюса полюсов Шайх Наджм ад-Дина Кубра, ... ... и ... ... к нему на ... и в ... лет ... стремился овладеть крайней степенью ... ... ... ... шейх ... ... ... «О, сын мой!
Такое последовало повеление от Господа Всевышнего, отправляйся и правь в
юрте ... ... ... ... ... Өзбек хан (1312-
1342ж.ж.) тұсында толық аяқталады. Аңыз бойынша Өзбек ханның ... ... ... ... төрт ... ... аян түскен.
Солардың бірі қасиетті бабамыз Баба Түкті Шашты Азиз.Оның ... ... ... облысы Созақ ауданы Құмкент ауылында әлі күнге дейін
сақталған. Баба ... ата тегі ... ... ... ... Жалайырдың
“Шежірелер жинағы” болып табылады.Оның “Едіге би дастаны” бөлімінде ... ... ... ... Әмір ... Әбу Бакр әл-Садық Рази алланың
төрт ұлы бар еді. Екеуінен кішісі – ұлысы, оның аты ... атты ... ... еді. Оның ұлы Сұлтан Каиб атты еді, ол да ... ... ... ұлы Сұлтан Хамид еді, ол Сарсарда болды. Оның ұлы ... ... еді, ... Сарсарда патша болды. Оның ұлы Сұлтан Қайдар ол да Сарсарда ... ұлы ... ... еді, ол да Сарсарда патша болды.Оның ұлы Әбу-л-
фана еді, ол Антақияда патша болды. Оның ұлы ... ... еді, ол ... ... еді. Оның ұлы Сұлтан Садық еді, ол да Антақияда патша
болды, оның ұлы Сұлтан ... еді, оның ұлы ... ... оның ұлы
Жалаладдин, оның ұлы Баба ... оның ұлы ... оның ұлы ... оның ... оның ұлы, оның ұлы ... оның ұлы Құтлу Қия, оның ұлы ... ... ... Әзиз ... Баба ... ... еді. Өзбек хан
мұсылман болғанда Ұзақ-Чораны Каабаға-Шәріпке жіберіпті. Онда бұл үш ... ... ... ... ... атым Шашты әзиз,
Қыламын десең ықылас,
Жарылқады жаратқан,
Ей, бейшара көзіңді аш!
Ұлының аты Алпамыс,
Қызыңның аты Қарлығаш,
Атса мылтық өтпейді,
Шапса Қылыш ... ... ... де қолыңды жай,
Болады өзі өмірі жас!»
XV-XVII ғасырлардағы ... ... ... жағдайдағы
өзгерістер (қазақ хандығының құрылуы) ... ... ... ... осы ... ... беделін жоғалтпай ары қарай өз
дамуын жалғастырды. Оған ... ... ... мұсылманшылықтың XV-XVII
ғасырлар аралығындағы қазақ қоғамындағы көрінісі, ... ...... ... ... ... ... Абылай – старались
поддерживать традиции мусульманских ... ... ... Они ... ... ... ... персидскии языки, следовали нормами
шариата, поддерживали культуру» [10].Осы уақыттағы үлкен беделге ие ... ... ... бірі ... Насираддин әл-Ахрар Махиуд аш-Шаши
(1404-1450ж.ж. Ташкент өңірі) – діни саяси қайраткер, ...... ... ... ... ... Самарқанд медресесінде діни білім алған.
1431 жылы нақшбандийа тариқатын ұстанған. Йакуб Чархимен кездесіп, ... ... Қожа ... мол ... дін ... қайырымдлық істерге,
мемлекеттің бірлігін нығайтуға жұмсайды. Қожа Ахрар ... ... ... ірі ... салғызды. Әбу Сайд (1451-1469ж.ж.) пен
Ахмед Мырза (1469-1492ж.ж.) сұлтандардың өзіне муридтігін пайдалана отырып,
Қожа Ахрар Орта Азияда шын ... 40 жыл өз ... ... Қожа ... ... ... Орта ... нақшбандийа тариқаты шарықтау кезіне жетеді.
Бұл тариқат қыдырийадан кейін ... ... көп ... ... ... Қожа
Ахрардың муридтері қатарына Иран, Түркия, ... ... ... де ... ... ... Дулатидің «Тарихи – Рашиди» ... ... ... ... ханмен бүкіл моғолстан жұртының Қожа
Ахрарды салтанатпен қарсы алғандығын, оның ... ... ... да оған ... ... ... ... ... бұл ... статусын ақындайтын болсақ, оған дәлел ретінде
Тәуке ханның «Жеті жарғысынан» ... ... ... ... ... құны ... ... құнынан жеті есе артық ... ... ... ... ... құрамындағы үлкен
пайызды құрайтыны туралы айтып кеткенбіз.
Бөлімімізді қорытындыла келе, мынадай ... ... VII-VIII ... ... ... территориясында қалыптасқан
көшпелі қоғамның ислам дінімен қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... шарттарын, догматикалық
қағидаларын ... ... ... шайх, пір» институты пайда болуының
негізгі алғы ... ... ... алғаш құрылғаннан бастап пірлер институты тек діни салада ғана шектеліп
қоймай, сопылық ... ... ... ... ... соғыстарға ,
мемлекет билігіне т.с.с. салаларда үлкен қызмет атқарды.
2-бөлім. Пірлер институты қоғамдық қатынастар жүйесінде.
Пірлер институтының діни ... ... ... ... ... ... ... атқарғанымен, оның ең маңызды рөлі діни
салада болды. Әу ... ... ... Орта Азия және ... ... ... ... үлкен болды. Мәселен, ежелгі ... ... ... ... ... атап айтуымыз керек. Орталық
Азия түркілердің исламдануы қолайлы, бейбіт жағдайда жүзеге асқанын ... ... да ... ... ... ... В.В.,
Мец А., Грюнебаум Ф.) [12.129-132] ... ... ... діни ролі ... ... ... ... халықтарын мұсылманшылыққа тартып,
бейтаныс дінді дұрыс, терең түсіндіру қызметін атқарды.
XII-XIV ғасырлар аралығында ... ... ... ... ... негізі – сопылық (ат-тассауф) философиясын көшпелі
қоғамның ... ... ... ... ... ... ... мектептерінің өкілдерінің үлкен жетістігі болды. Ортағасырларда
Орта Азияда исламның таралуында, мәдениеттің өркендеуінде, ғылым – білімнің
дамуында ... рөл ... ... ... ... (XIIғ.),
нақшбандия (XVғ.), кубрауийа(XIIIғ.) қадырийа(XIIғ.) жене т.б. ... ... ... ... ... ... ... жүйесі
«ұстаз-шәкірт», арабша «муршид-мурид» компоненті ... ... ... өз ... ... ... ... пірге бағыну –
сопылықтың басты белгілерінің бірі. Бірақ айта кететін ... ... ... ... философиясы, құпия тұстары да мол. Яғни, дұрыс және
терең талдауды қажет етеді. (НУРТ,58б) Сопылардың ... ... ... ... ... Азияның түпкір-түпкіріне барып
тұрған. Әр түрлі саяси жағдайларға (қытай жаулап ... ... ... ... ... ... «жауап» қайтаруға
рухани күштері жетті, кезкелген уақытта күшті сопылар, ишандар, тақуалар
бар ... ... ... халық жаппай діннен безген жоқ.
Пірлер институтының әлеуметтік функциясы. Күнделікті өмірде дін –
адам ... ... ... ... ... қоғам жалпы алғанда діни
болды. Пірлер институты қоғамда ... күш ... ... Халықпен
тығыз байланыста болды. Мұнда халықтың сопыларға, ... ... ұзақ ... бойы оған ... ету, ... жүйесінің болуы,
жаңа әлеуметті топтардың, тайпалардың пайда болуына әкелді.
XIII-XV ғасырлар аралығында дін – ұлттың ... ... ... ... ... ... практике суфизм служил средством осуществления социальных перемен
и перегруппировок. Жизнь ... ... не ... ... ... была ... ... а тайфа была именно тем
средством, с помощью которого любой мог ... ... ... ... ... себя ... мог сменить узкие рамки деревенской
жизни на широкие просторы мусульманского мира, где он мог ... ... ... на пропитание и учение. [13.192]
Пірлер институтының мәдени және тәрбиелік функциясы. ... ... ... ... ... ... үлкен.
Ортағасырлардағы мұсылман елдеріндегі бұрын-соңды болмаған аса зор
мәдени өрлеу көпшілік ғалымдарды таңғалдырды, бұл ... ... ... ... негіз болды. Осы дәуірде ислам діні таралып,
рухани мәдениет ... ... ... мен мәдениет алыптары дүниеге
келді. Осы ислам дінін қабылдаған ... ... ... ... ... ... күні бұл ... өзгерістерді зерттеу өзекті
мәселелерінің біріне айналып отыр.
Атақты софылар ақындар ... Олар - Әбу ... ... ... ... Қашқари, Қожа Ахмет Йассауи, т.б. Ислам қазақ халқына
этика, ғылым, білім беру жүйесі, идеологиясы ... ... ... ... ... ... фольклоры мен әдебиеті де ислам руханиятының, ... ... меен ... көрсетеді. Пірлерге шәкірт болған халықтың
ертегілерінде, батырлар жырында немесе ... ... ... ... ұлы ақын ... мен билері осы пірледен білім
алып, ислам шариғатын жақсы білді, софылық ... ... ... ... өз ерекшеліктері болады, ал ... ... ... адам баласын қарапайымдылыққа шақырды. Қоғамдағы ... ... ... ... софылық қағидалары, шариғат
ережелері арқылы іске асты.
Пірлер институтының басты мақсаты әлеуметтік – мәдени қозғалысқа
үлкен ... пен ... ... ... түркі халықтардың
психологиялық ерекшеліктерін(көшпенді түркі халқының ортағасырларда
психологиялық ... - ... ... ... отырып, Қоранның
басты идеялары ынтымақ бағдарына орай қайта толықтырылып, оларды жер-жерде
жүзеге асыру әрекеттері қарқындалды.
Пірлер институтының ... ... ... ... қоғамдағы
саяси рөлі туралы бірінші бөлімде айтқан болғанбыз. ... ... тек қана ...... ... ... ... мемлекеттің
саяси өміріне де белсенді араласқан болатын. Пірлер арасында билік ... ... жиі ... ... ... ... ... пайда болғаннан бастап
қызметі мемлекеттің түрлі ... ... ... ... Пірлер
институтының беделімен санасуға дәулеттілер де мәжбүр болды. Елге белгілі
сопы шейхтерін пір тұтып, олардың ... ... ... баб – Али
ибн Абу Талибтің ұлы, Мұхаммад ибн ал-Ханафияның бесінші ... ... жылы 150 мың ... ... баб пен Абд ... баб Ферғана, Өзгент,
Шам елдеріне исламды таратуға аттанады. ... ... баб ... ... ... ... Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан жерінде ... ... хан ... ... ... ... « ... Когда
через несколько лет Йочи умер, он ... в ... ... не ... находиться среди неверных. Когда он пришел в этот ... ... о ... ... Шайх ал-алам Сайф ад-Дина Бахарзи,
который был из халифа хазрата полюса ... Шайх ... ... ... со
страстным желанием и любовью прибыл к нему на ... и в ... лет ... ... ... ... степенью [духовного]
совершенства святых... Однажды хазрат шейх сказал Берке хану: «О, сын ... ... ... от ... ... отправляйся и правь в
юрте отцов [своих]!...»
Убайдуллаһ Насираддин әл-Ахрар Махиуд ... ... ... – діни ... қайраткер, әулие – ишан... Әбу Сайд (1451-1469ж.ж.) пен
Ахмед Мырза ... ... ... ... ... отырып,
Қожа Ахрар Орта Азияда шын мәнінде 40 жыл өз ... ... Қожа ... сүрген тұста Орта Азияда нақшбандийа тариқаты шарықтау кезіне жетеді.
Бұл тариқат қыдырийадан кейін ислам әлемінде көп ... ... ... ... ... ... Иран, Түркия, Азербайджан, Мысыр, Үндістан
билеушілері де болған. ... ... ... ...... ... ... атақты Жүніс ханмен бүкіл моғолстан ... ... ... ... ... оның ... жерінің сүйгені,
барлығының да оған ... ... ... ... ... ... ... лиц, ходжи и шейхи часто выступают
в качестве политических деятелей. Они, например, ведут переговоры с ... ... в ... В ... от биев, власть которых
формально была связана с понятием о роде, влияние ходжей и ... ... ... так как они предствляли надродовую надстройку.» [3.74-75]
«Пірге қол берген» деген сөз ... ... ... ... орын
алған. Атағы шыққан әйгілі «әулие», «шайх», «пір» өкілдері ... ... ... ... ... келе жатқан төл деректерімізден көп
кездеседі.
Пірлер институты қазақ ... көп ... ... ... ... ... ... мәдени-рухани, әлеуметтік, саяси
функцияларды атқарған, бұл институт қазіргі ... ... өмір ... ... ... ... үлгісі шеңберінде этникалық құрылымның өмір
сүру тәжірибесін ұдайы өндіріс айналымына ... ... ... ... ... ... өркениетінің пайда болуы мен қалыптасуына ықпал
еткен ... ... ... ... күре тамыры болып табылатын
қоғам мен табиғат арасындағы тығыз қарым-қатынас.
Көшпелілер мен отырықшылар арасындағы ...... ... ... ... ... қоғам негізінен таптық жүйеге
жіктелсе, ... және ... ... ... ... жіктеліс
анағұрлым күрделілірек.
Ортағасырлардағы көшпелі қоғамдағы пірлер институтының басты
маңызы ислам діні мен ... ... ... ... ... Орта Азия халықтарына ислам дінін уағыздау сопылық бауырластық
мектептерінің ... көзі ашық ... ... ... ... ... Олар
халық арасында үлкен мәртебеге ие болып, олардың құрметті аты «пір», «баб»,
«әулие», «ишан» деп ... ... Өз ... ... бауырластық
мектептерден алған бұл әлеуметтік топ әр ... ... ... ... әр ... ... ... Пірлер институты қоғамда көп
функционалды әлеуметтік қызмет атқарғанымен, оның ең ... рөлі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік – мәдени
қозғалысқа үлкен демеушілік пен дәнекерлік жасау болды,
Қазақ халқының тарихында пірлер ... ... өте ... ... ... және әлеуметтік құрылымының ғұрыптық ... ... ... ... етуші, әлеметтік құрылым ретінде
пірлер институты қазақ қоғамыда – ... ... ... ... ... ... институты қазақ қоғамындағы көп функционалды
институт, ортағасырларда пайда болып, қоғамда ... ... ... функцияларды атқарған, бұл институт қазіргі таңға дейін
өмір сүріп келеді.
Әдебиеттер тізімі:
1. Ислам. Энциклопедиясы. А.,1995.
2. ... З.З. ... Саи ... Орұн ... ... VIII-XII ғ.ғ. тарихы жөнінде: т.ғ.к. дәрежесін алу ... ... А., ... ... Н.Д. ... в ... ... Азии и Казазстана. А., 2000
4. Идрис Шах. Суфизм. М., 1995
5. НургалиеваА.М. Очерки по истории ... в ... А., ... Пишулина К.П.
7. Утемиш Хаджи. Чингиз-наме. А.,1992
8. Қадырғали Жалайыр. ... ... А., ... Төрт батыр. А., 1990
10. Нуртазина Н.Д. Каз. Правда. 30 ... ... ... энциклопедиясы Т-4. А.,2002
12. Нуртазина Н.Д. Вестник КазГУ серия ист. №4.23. 2000
13. Тримигэм Дж.С. Суфийские ... в ... ... ... в ... ... ... М., 1989
15. Массэ А. Ислам. Очерки истории. М., 1982
16. Мец А., Мусульманский ренессанс. М., 1966
17. Кляшторный С.Г., Султанов Т.И. ... ... трех ... ... Н.Б. Язык и ... ... по философии и истории религии.
М., 1998
19. Басилов В.Н. ... ... в ... М., 1970
20. Марғұлан Ә.Х. Ежелгі жыр-аңыздар. А., 1985
21. ... К.Э. ... ... М., ... ... В.В. ... Т 1-9. М., 1963-1977
23. Қасабекова А., Алтаев Ж. Қазақ философиясы тарихынп кіріспе. А., ... ... В.А. ... в ... ... М.,1999
25. Мұртаза Бұлытай. Ата-баба діні. Түркілер неге мұсылман болды? ... ... Н.Д. ... және Қазақ мәдениеті. А., 2004
27. Тұрантегі Д. Исхақ баб. А., ... ... Т.И. ... на ... ... Потомки Чингнз-хана. А.,2001.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Араб – мұсылман білімі және қазақ қоғамы91 бет
"Атмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез."9 бет
XVIII ғасырдың аяғы ХХ ғасырдың басындағы Сыр өңірі ишандары мен пірлері және олардың ағартушылық қызметі71 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«омыртқалылардың эндокриндік және жүйке жүйесінің эволюциясы» тақырыбы бойынша тесттік бақылау3 бет
Автоотмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез9 бет
Аграрлық қатынастар олардың мазмұны мен эволюциясы23 бет
Адам эволюциясына әсер ететін факторлар8 бет
Адамзат қоғамының эволюциясы32 бет
Азаматтық қоғам институтының түсінігі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь