ХІХғ. ІІ жартысы мен ХХ ғ.І жартысындағы Ресейдегі саяси ойлар

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І ХІХ ғ. ІІ жартысы мен ХХ ғ. І жартысындағы Ресейдегі саяси ойлар.
1.1. 1961 ж. Крепостниктің правоның жойылуы қарсаңындағы әлеуметтік саяси идеялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8 . 13
1.2. 1870 . 1880 жж. Ағартушылар, халықшылдар идеологиясы Плехановтың «Еңбекті азат ету» тобы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13 . 18
1.3. ХІХ ғасырдың 90 жылдарындағы сациал демократиялық идеялар (Ленин, Мартов, Стасова, Засульич) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18 . 24
1.4. ХХ ғасырдың бас кезіндегі 1905 . 1907 жылдардағы орыс революциясына дейінгі және кйінгі қоғамда қалыптасқан саяси идеялар ... ... ... ... ... ...24 . 28

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
Кіріспе
Ресейдегі 1861 жылғы шаруалар реформасы сот, ағарту, жергілікті басқару және өзін-өзі басқару салаларында да жалғасып, қоғамдық өмірде саяси идеялық ағымдар мен Ресейде Александр І-нің либералдық бастаулары мен оның әдебиетте талқылануынан (Сперанский, Карамзин) кейінгі «реформалар дәуірінде» либерализмнің келесі толқыны бой көтерді. Олардың либералдық көзқарастары ағартушылық консерватизммен аралас болды. Бұл топтың көрнекті өкілдері қатарына мыналар жатады: Б.Н. Чичерин (1828-1904) 5-томдық "Саяси ілімдер тарихының" (1869-1902), "Халық өкілеттілігі туралы" (1866), үш бөлімнен тұратын "Мемлекеттік ғылым курсы -(1894-1898), "Құқық философиясы" (1900) еңбектерінің авторы, С.А. Муромцев ("Азаматтық құқықтағы сот пен заң", (1880), Н.М. Коркунов ("Құқықтың жалпы теориясы бойынша лекциялар, (1886), М.М. Ковалевский ("Юриспруденциядағы тарихи-салыстырмалы метод", (1880), Кавказдағы заң мен әдет" (1886), '"Қазіргі әдет және ежелгі заң" (1886), 3 омдық "Тікелей халық билігінен өкілеттік халық билігіне дейін" (1906) еңбектерінің авторы.
Либералдар утопиялық социалистермен, алғашқы орыс марксшілдерімен, кейінгі славянофилдердің консервативті-романтикалық оппозициясымен қатар заңгер-догматтардың да көзқарастарымен пікір талстырды. Олардың арасында идеялық айырмашылық та болды. Мысалы, Б.Н. Чичерин классикалық либерализмнің жаңагегельдік жобасын, Муромцев мүдделер юриспруденциясы шеңберіндегі либерализм, Вл. Соловьев - діни-философиялық бағыттағы либерализм, П.И. Новгородцев табиғи-құқықтық дәстүр позицияларын ұстанса, М.Н. Ковалевский мен П.Г. Виноградов өздеріне дейінгі К.Д. Кавелин сияқты дәстүрлі либерализмнің теоретиктері болды.
Аталмыш дәуірдегі орыстың консерваторлары кейінгі славянофилдер сияқты европалық саяси тәжірибеге сенімсіздікпен қарап, патриоттық мәдени-ұлтшылдықты көтермелейді. Бұлардың қатарына Н.Я. Данилевскийді (1822-1885), К.Н. Леонтьевті (1831-1891), және Ф.М. Достоевскийді (1821-1881) жатқызуға болады.
Орыстың діни-философиялық тұрғыдағы саяси-құқықтық ойы Вл. Соловьевтің (1853-1900), Ф. Достоевскийдің, К. Леонтьевтің, ал кейінірек С.Н. Булгаковтың (1871-1944) және Н.А. Бердяевтің (1874-1848) шығармашылықтарынан көрінеді. Бұлар европалық мәдени құндылықтарды игеру ерекшеліктері мен әлемдік тарихи процестегі Ресейдің рөлі туралы сол заманғы идеяларды өздерінше ерекшелеуге ұмтылды, алайда практикада бұл әрекет сынаржақтылықпен шектесіп жатты. Достоевскийде түбіршілдік бағдар басым, Соловьевте утопиялық ойлар басым болса, Бердяевта орыс өмірі мен орыс рухындағы "терең антиномияның" салдарынан мұны жүзеге асыру мүмкін емес.
XX ғасырдың басында Ресейде марксизмнің позициясы күшейе түсті. Революцияшыл радикалдардың арасында орыс марксшілдері халықшылдарды ығыстырып шықты. Орыс марксизмнің акесі Г.В. Плеханов болып саналады. Кейін бұл бағытты В.И. Ленин, Н.И. Бухарин, Л.Д. Троцкий жалғастырды.
Ресейде конституциялық басқару енгізілгеннен кейін заң мен құқық саласында едәуір алға басушылық байқалды. Конституциялық (құқықтық) мемлекет мәселелерін зерттеумен А.С. Алексеев, С.А. -Котляревский, В.М. Гессен, М.М. Ковалевский сияқты орыстың құқықтанушылары айналысты, Құқық философиясы Г.Ф. Шершеневичтің (1863-1912), Б.А. Кистяковскийдің (1868-1920), Е.Н. Трубецкойдың (1863-1920), П.И. Новгородцевтің (1866-1924) шығармашылықтарында қарастырылды.
Кеңестік Ресейдің бастапқы тәжірибелері шетелге асып кеткен орыс құқықтанушыларының салыстырмалы-тарихи зерттеулерінің объектісіне айналды. Ресейдің "болашағы" туралы бұл сыншыл-аналитикалық жұмыс шетелдегі ғылыми орталықтарда жүргізілді. Орыс эмигранттарының мұндай орталықтары Харбин, Прага, София, Берлин қалаларында орналасты. Н.А. Бердяев, П.А. Сорокин, П.Б. Струве, Г.К. Гинс, Н.С. Тимашев, С.Л. Франк, С.И. Гессен және өзгелері шетелдегі ең танымал орыстың құқықтанушылары болды.
Философиялық-құқықтық құрылымдардың өркендеуіне жол ашты. Реформаторлар мен консерваторлардың, либералдар мен радикалдардың арасындағы идеялық алшақтық айқындала түсті.
Патша Александр 11 бұйрығымен құрылған шаруа ісі жөніндегі Бас комитеттің (басқа арушысы Я.И. Ростовцев) жұмысы үлкен қоғамдық пікірталас тудырды. Шаруа мәселесін шешуде 30-40 жылдары славянофилдер бастаған сезеайысты 50-жылдардың соңында халықшылдар жалғастырды. Халықшылдық бағдарламаның кейбір тұстары дворяндық реформаторлардың радикалды қанатының ұстанған позициясымен сай келді. Бұл бағыттың көрнекті өкілі Алексей Михрйлович Унковский (1828-1893/94), 1857 жылдың өзінде Тверь губорниясы дворяндарының атынан Александр И-ге шаруа мәселесін шешудің радикалды жобасын ұсынды. Реформаторлар қатарына митрополит Филаретті (Дроздовты) (1782-1867) де кіргізуге болады. 1861 жылғы 19 ақпандағы Манифесті дайындауды Александр II Ю,Ф, Самаринге жүктеген болатын, Алайда оның жобасымен келісім болмады, сондықтан бұл материал Филаретке тапсырылып, оның ақырғы үлгісі даярланды. Ол мемлекет пен құқыққа деген православиелік иерархиялық көзқарасты ұстанды.
1861 жылғы реформа жермен қамтамасыз ету және еркіндікке байланысты шаруалардың үмітін ақтамады. Сондықтан бұл реформа оны жақтаушылар тарапынан да, оның қарсыластары - радикалдар тарапынан да сынға ұшырады. 60-жылдар қоғамдық қозғапыстардағы радикалды идеялар мен бағдарламаларға толы болды. Бұл кезеңді тарихшылар ресейлік түбірдегі революциялык, утопиялық социализмнің қалыптасу дәуірі деп атайды. Бұл екі бағыттан - әртекті зиялы қауым ортасындағы бұқаралык, революциялық қозғалыстан және орыстың утопиялық ("шаруалық") социализм ағымдарынан пайда болды. Шындығында да, реформадан кейінгі Ресейде социапизм идеялары -бастапқыда сен-симонистік, фурьерлік, ап кейіннен маркстік идеялар студенттер, әдебиетшілер, жас офицерлер мен мемлекеттік қызметшілер, тіпті дін иелерінен шыққандар арасында кеңінен таралды.
Орыстың утопиялық социализмінің өкілдері қатарында А.И. Герцен және Н.Г.Чернышевский бар. Олардың екеуі де славянофилдердің көзқарастарын құрметтеді.
Қауымдық (халықшылдық, "шаруалық") социализмнің идеялары мен құрылымдарына алғаш келген әлеуметтік философтардың бірі Александр Иванович Герцен (1812-1870)
болды. Ол селолық қауымды болашақ орыс социализмінің негізгі тірегідеп қабылдады. Оның 1861 жылғы 1 қарашадағы "Халыққа барі" ұраны ондаған жылдар бойы патриоттық көңіл-күйдегі жастарды күреске жұмылдырды.
Герценмен салыстырғанда Николай Гаврилович Чернышевский (1828-1889) нағыз демократ ретінде көрінеді. Оның "Қауымдық иелікке қарсы философиялық көзқарастарды сынау" (1858), "Экономикалық әрекет және заң шығарушылық" (1859) мақапалары мен "Не істеу керек?" еңбектері Ресейде оқуға тыйым салынған шығармалар болды.
Герцен мен Чернышевскийді кейде социалист-утопистер деумен қатар, революцияшыл демократтар деп саналды. Алайда "революцияшыл" деген сөз мағынасы жағынан 70-жылдардағы халықшылдар қозғалысындағы бакуниншілдер мен террористер туралы ұғымға жақын.
Михаил Александрович Бакунин (1814-1876) XIX және XX ғасырларда таралған ультрареволюциялық социализм бағыттарының бірі ұжымшылдық анархизм бағытының негізін қалаушының бірі. "Федерализм, социапизм және антитеологизм" (1868), "Кнуто-германдык, империя" (1871), "Мемлекет және анархия" (1873) деген еңбектеріндегі оның көзқарастары текорыс халықшылдары арасында ғана емес, кептеген батысеуропалық елдерде де өз жақтастарын тапты. Бакунин мен Л. Толстойдың анархистік ілімдерін Петр Алексеевич Кропоткин (1842-1921) жалғастырды. Ол бастапқыда географ, геолог, биологиядағы эволюциялық теорияны терең зерттеуші, этика теориясы мен тарихы бойынша монографиялық жұмыстардың авторы ретінде белгілі болса, кейіннен анархизм теориясы мен тарихы бойынша еңбектер жинағының авторы ретінде танымал болды. Кропоткин анархия ілімін табиғат пен қоғам туралы қазіргі ғылыммен, әсіресе, жануарлар әлемі мен адамзат қауымдастығындағы өзара көмек туралы әлеуметтік-философиялық іліммен біріктіргісі келді.
Радикалдар қатарына сондай-ақ, "Алға" журналының жетекшісі, Петр Лаврович Лавровты (1823-1900) жатқызуға болады. Бастапқыда Чернышевскийді жақтаған ол алғашқы "Жер мен ерік" ұйымына, I және II Интернационалға, Париж коммунасы мен кейінгі "Халық еркіне" белсене атсалысты. "Болашақ қоғамдағы мемлекет элементі" деген еңбегінде өзінің антиутопиялык, көзқарасымен ерекшеленеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. СССР тарихы «Жоғары оқу орнына арналған»
2. СССР тарихы Л.М. Иванов , А.Л. Сидров 2 том
3. Қазақ СССР тарихы көне заманнан бүгінге дейін 5 том.
4. Ленин В.И. «1905 – 1907 жж. Социал демократиялық революциясы»
5. СССР тарихы 1 том.
6. Әлемдік мәдениеттану ой санасы 10 том.
7. Адамзат күн тізбесі Абдурахманов С.
8. Алдабек Нұржамал «Дүниежүзі тарихы»
9. Р.Қ. Нұрмағанбетова № 2 Тарих адамзат ақыл ойының қазынасы
10. Р.Қ. Нұрмағанбетова Тарих адамзат ақыл ойының қазынасы Ресей тарихы.
11. Ізтілеуов К. Жаңа заман тарихы
12. Шамидинова Ф. Шетелдердің жаңазаман тарихының тархинамасы.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.........................................................3
І ХІХ ғ. ІІ жартысы мен ХХ ғ. І ... ... ... 1961 ж. ... ... ... қарсаңындағы әлеуметтік
саяси
идеялар.....................................................................
................................8 – 13
1.2. 1870 – 1880 жж. ... ... ... Плехановтың
«Еңбекті азат ету»
тобы........................................................................
...............13 - 18
1.3. ХІХ ғасырдың 90 жылдарындағы ... ... ... ... Стасова,
Засульич)...................................................................
...............18 - 24
1.4. ХХ ғасырдың бас кезіндегі 1905 – 1907 ... ... ... және ... ... қалыптасқан саяси
идеялар.......................24 - 28
Қорытынды...................................................................
......................................29
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
................30
Кіріспе
Ресейдегі 1861 жылғы ... ... сот, ... ... және өзін-өзі басқару салаларында да жалғасып, қоғамдық өмірде
саяси идеялық ағымдар мен Ресейде ... ... ... ... ... ... талқылануынан (Сперанский, Карамзин) кейінгі «реформалар
дәуірінде» ... ... ... бой ... Олардың либералдық
көзқарастары ағартушылық консерватизммен аралас болды. Бұл топтың көрнекті
өкілдері қатарына мыналар жатады: Б.Н. ... ... ... "Саяси
ілімдер тарихының" (1869-1902), "Халық ... ... (1866), ... ... ... ... курсы -(1894-1898), "Құқық философиясы"
(1900) еңбектерінің авторы, С.А. Муромцев ("Азаматтық құқықтағы сот ... (1880), Н.М. ... ... ... теориясы бойынша лекциялар,
(1886), М.М. Ковалевский ... ... ... ... заң мен ... (1886), ... әдет және ... заң"
(1886), 3 омдық "Тікелей халық билігінен ... ... ... ... ... ... ... социалистермен, алғашқы орыс марксшілдерімен,
кейінгі славянофилдердің ... ... ... да көзқарастарымен пікір талстырды. Олардың арасында
идеялық ... та ... ... Б.Н. ... ... ... жобасын, Муромцев мүдделер юриспруденциясы
шеңберіндегі либерализм, Вл. Соловьев - ... ... П.И. ... ... дәстүр позицияларын ұстанса,
М.Н. Ковалевский мен П.Г. Виноградов өздеріне дейінгі К.Д. ... ... ... теоретиктері болды.
Аталмыш дәуірдегі орыстың консерваторлары кейінгі славянофилдер сияқты
европалық саяси тәжірибеге ... ... ... ... ... ... қатарына Н.Я. Данилевскийді (1822-1885),
К.Н. Леонтьевті (1831-1891), және Ф.М. Достоевскийді (1821-1881) жатқызуға
болады.
Орыстың діни-философиялық тұрғыдағы саяси-құқықтық ойы Вл. ... Ф. ... К. ... ал ... ... ... және Н.А. ... (1874-1848)
шығармашылықтарынан көрінеді. Бұлар европалық мәдени құндылықтарды ... мен ... ... ... Ресейдің рөлі туралы сол
заманғы идеяларды өздерінше ерекшелеуге ұмтылды, алайда практикада ... ... ... ... ... ... ... Соловьевте утопиялық ойлар басым болса, Бердяевта орыс өмірі мен
орыс ... ... ... ... мұны ... ... ... ғасырдың басында Ресейде марксизмнің позициясы күшейе түсті.
Революцияшыл ... ... орыс ... ... ... Орыс ... ... Г.В. Плеханов болып саналады. Кейін
бұл бағытты В.И. Ленин, Н.И. Бухарин, Л.Д. Троцкий жалғастырды.
Ресейде конституциялық басқару енгізілгеннен ... заң мен ... ... алға ... ... ... ... мәселелерін зерттеумен А.С. Алексеев, С.А. -Котляревский, ... М.М. ... ... ... құқықтанушылары айналысты, Құқық
философиясы Г.Ф. Шершеневичтің (1863-1912), Б.А. Кистяковскийдің (1868-
1920), Е.Н. ... ... П.И. ... (1866-1924)
шығармашылықтарында қарастырылды.
Кеңестік Ресейдің бастапқы тәжірибелері шетелге асып кеткен орыс
құқықтанушыларының салыстырмалы-тарихи зерттеулерінің ... ... ... туралы бұл сыншыл-аналитикалық жұмыс шетелдегі ғылыми
орталықтарда жүргізілді. Орыс ... ... ... Харбин,
Прага, София, Берлин қалаларында орналасты. Н.А. Бердяев, П.А. Сорокин,
П.Б. Струве, Г.К. ... Н.С. ... С.Л. ... С.И. ... және ... ең ... ... құқықтанушылары болды.
Философиялық-құқықтық құрылымдардың өркендеуіне жол ашты.
Реформаторлар мен ... ... мен ... ... ... ... түсті.
Патша Александр 11 бұйрығымен құрылған ... ісі ... ... ... ... Я.И. ... жұмысы үлкен қоғамдық пікірталас
тудырды. Шаруа мәселесін шешуде 30-40 жылдары ... ... ... ... ... ... ... кейбір тұстары дворяндық реформаторлардың радикалды қанатының
ұстанған позициясымен сай ... Бұл ... ... ... ... ... (1828-1893/94), 1857 жылдың өзінде ... ... ... ... И-ге шаруа мәселесін шешудің радикалды
жобасын ұсынды. Реформаторлар қатарына ... ... ... де ... ... 1861 жылғы 19 ақпандағы Манифесті
дайындауды ... II Ю,Ф, ... ... ... ... ... келісім болмады, сондықтан бұл материал Филаретке тапсырылып,
оның ақырғы үлгісі ... Ол ... пен ... ... ... ... ... жылғы реформа жермен қамтамасыз ету және еркіндікке байланысты
шаруалардың үмітін ақтамады. Сондықтан бұл ... оны ... да, оның ... - радикалдар тарапынан да сынға ұшырады. 60-
жылдар қоғамдық қозғапыстардағы радикалды идеялар мен бағдарламаларға толы
болды. Бұл кезеңді тарихшылар ... ... ... ... ... ... деп ... Бұл екі бағыттан - әртекті зиялы
қауым ортасындағы бұқаралык, революциялық ... және ... ... ... ... ... болды. Шындығында да,
реформадан кейінгі Ресейде социапизм идеялары -бастапқыда сен-симонистік,
фурьерлік, ап ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттік қызметшілер, тіпті дін ... ... ... ... ... ... ... қатарында А.И. Герцен және
Н.Г.Чернышевский бар. ... ... де ... ... ... ... ... идеялары мен
құрылымдарына алғаш келген әлеуметтік философтардың бірі Александр Иванович
Герцен (1812-1870)
болды. Ол ... ... ... орыс ... ... ... Оның 1861 ... 1 қарашадағы "Халыққа барі" ұраны ондаған жылдар
бойы патриоттық көңіл-күйдегі жастарды күреске жұмылдырды.
Герценмен салыстырғанда Николай Гаврилович ... ... ... ... көрінеді. Оның "Қауымдық иелікке қарсы философиялық
көзқарастарды ... (1858), ... ... және заң ... ... мен "Не ... ... еңбектері Ресейде оқуға ... ... ... мен ... кейде социалист-утопистер деумен қатар,
революцияшыл демократтар деп ... ... ... ... ... жағынан 70-жылдардағы халықшылдар қозғалысындағы бакуниншілдер мен
террористер ... ... ... Александрович Бакунин (1814-1876) XIX және XX ғасырларда
таралған ультрареволюциялық социализм бағыттарының бірі ұжымшылдық ... ... ... ... ... ... ... (1868), "Кнуто-германдык, империя" (1871), ... ... (1873) ... ... оның көзқарастары текорыс халықшылдары
арасында ғана емес, кептеген ... ... де өз ... ... мен Л. ... анархистік ілімдерін Петр Алексеевич
Кропоткин (1842-1921) жалғастырды. Ол бастапқыда ... ... ... ... ... зерттеуші, этика теориясы мен
тарихы бойынша монографиялық жұмыстардың авторы ретінде белгілі ... ... ... мен ... ... ... ... авторы
ретінде танымал болды. Кропоткин анархия ілімін табиғат пен қоғам туралы
қазіргі ғылыммен, әсіресе, жануарлар әлемі мен ... ... ... ... ... ... ... келді.
Радикалдар қатарына сондай-ақ, "Алға" журналының жетекшісі, Петр
Лаврович Лавровты (1823-1900) жатқызуға болады. ... ... ол ... "Жер мен ... ... I және II ... ... мен кейінгі "Халық еркіне" ... ... ... ... элементі" деген еңбегінде ... ... ... XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басындағы Ресейдегі
саяси ілімдер.
1.1. 1961 ж. Крепостниктің ... ... ... ... ... ... орта ... Россияда феодалдық-крепостниктік системаның
дағдарысы мейлінше шиеленісті. Ескі ... ... ... ... ... ... ... Шаруашылықты жүргізудің кертартпа
әдістерін өзгерту үшін крепостниктік шаруалардың басым көпшілігінде ... не ... ... ... имениелерінде әлдеқандай бір жаңа
әдістер енгізіле қалса, оларды игеруге ... ... ... Өнеркәсіп
орындарында істейтін еріксіз жұмысшылардың еңбек өнімділігі де ... ... ... қатынастар қалыптасқан, яғни ерікті және жартылай
ерікті жалдамалы еңбек қолданылған жерлерде, крепостниктің үстемдігіне
қарамастан, ... ... ... дамыды.
1860 жылы Россияның өңдеу өнеркәсібінде істеген жұмысшылардың жалпы
санының 4/5-ше жуығы өз еркімен ... еді. ... өз ... ... ... ... мата ... өте - мөте көп
тарады. Алайда жұмысшылардың басым көпшілігі өз ... ... ... удельдік және помещиктік шаруалар еді. Ауыл ... ... ... негізінен Россияның оңтүстігіндегі халық аз
мекендеген далалық аудандарда болмаса, ... ... ... ... ... әлі де сақталып отырған ... ... ... ... өндірісті толық меңгеріп кете алмады. Феодалдық
системаның кертартпалығының салдарынан ... ... ... тым ... еді. Өндіріс орындарын техникамен жабдықтау жағынан да,
еңбек өнімділігінің дәрежесі жағынан да, товар өндіру мөлшері ... ... ... елдер Россиядан әлдеқайда озьш кеткенді. Ауыл шаруашылығы
ұзақ уақытқа дейін тоқыраған ... ... ... егін ... ... ... аштық пен түрлі эпидемияға душар болды. Астық саудасы кең етек
алып отырған жағдайда феодалдық меншік ... ... жер ... ... ... жұмыс істетуі шаруалар шаруашылығыныд қорланып,
ілгері басуына ... ... ... (ең ... ... ... қол ... мен үстемдік етуші феодалдық қарым-қатынастардың ... ... ... түріне айнала берді. Шаруалардың барған
сайын өрши түскен антифеодалдық қозғалысы белек алған осы ... ... ... еді, ... ... бытыраңқы, ұйымдаспаған
түрде болса да, қоғамдық өмірдің барысына зор ... ... ... ... демократиялық интеллигенция арасынан, ... ... ... жарлы чиновниктер, діни қауымнан және басқа сословиелерден шыққандар
жағынан тілектестік және ... ... ... аяқ шені мен ... бас ... ... жұрт таныған көсемдері А. И. Герцен мен Н. Г. Чернышевский
болды. Олар күреске ... ... ... мен тілектерін қорғады. А.
И. Герцен 1853 жылы Лондонда «Орыстың еркін баспа-- ханасын» ұйымдастырып,
самодержавие мен ... ... ... ... ... шығарып отырды. Қырым соғысы және Россиядағы қоғамдық ... ... жаңа ... берді. Ол 1855 жылдан бастап «Полярная
звезда» ... ... ... өлім жазасына тартылған декабристердің
бейнелері салынған мерзімді жинақ шығара бастады. Герцен ... ... ... ... ... ... ... дамыта беруге
ұмтылды. Декабристер сияқты, Герцен де дворян ұрпағы еді, сондықтан да ... ... ... дүние танымның кейбір қалдықтарынан арылып
болған жоқ еді. Ол ... ... ... ... әлі де үміт
артып, қан төгіс революциядан гөрі бейбіт төңкерісті жақтады; I ... ... А. И. ... ... мирасқоры II Александрды шаруаларды
құлдықтан, ал Россияның бүкіл халқын деспотизмнен азат ... жаңа ... ... ... ... ... ... болды. Алайда либерализм
жағына қаншалықты ауытқығанымен, Герцен орыс ... ... ... ... ... ... мейлінше жек көретін революцияшыл ... ... ... ол ... ... азат етуді үнемі қолдап отырды, ал егер
қоғамды бейбіт жолмен өзгертудің сәті түспесе, онда күрестің революциялық
әдісін ... ... ... ... 1848—1849 жылдардағы революция күшпен басылғаннан кейін,
Герценде халықшылдық көзқарастар ... ... ... ... ... ... жаңа ... — әлеуметтік бауырластық пен
теңдік ... ... ... ... ... ... деген қате
пікірді басшылыққа алды. Герценнің «жерге праволы болу» және «жерді тең
бөлу» ... ... ... ... ... және оның
экономикалық негізі — ... жер ... ... ... ... ... білдірді.
Герцен өзінің досы Н. П. Огаревпен бірге 1857 жылдан бастап «Колокол»
атты журнал шығаруды қолға алды. ... орыс ... ат ... ... ... бәрін күреске аттандыруды көздеді. Крепостниктік
правоны дереу жойып, шаруалардың ... ... жер ... сақтау —
Герцен кеңінен өрістеткен үгіттің ... ... осы еді. ... ... кептеген мақалалар мен корреспонденциялар түсіп
жатты. «Колокол» феодалдық-самодержавиелік құрылыстың ... ... ... ... ... ... әрекеттерін Россияның
билеп-төстеушілері де кез жазбай қадағалап отырды. Журнал беттері Россияға
астыртын ... ... ... ... ... кеқ ... ... азаттық сүйгіш сөздері Россиядағы революциялық қозғалысты
өршіте түскен аса қуатты құралға ... Н. Г. ... ... және оның ең жақын
пікірлестері Н. А. Добролюбов (1836—1861), ақын Н. А. ... (1821 ... ... демократияшыл үгіттің маңызы одан да зор болды. Герценге
қарағанда Чернышевский әр тектілерден шыққан, студент ... ... - ... ... ... көзқарасы қалыптасқан. Герцен сияқты
Чернышевский де ... ... ... ... болашақ
социалистік құрылыстың түп негізі қауымдық жер иеленушілік болады деп үміт
артты. Герцен сияқты ... де ... ... ... ... үкіметі алғашкы қадамдарын мейлінше сақтықпен ... ... ... үкімет Шаруалар ісі жөніндегі құпия комитетті құрды, ол
шаруаларды «тым ... және күрт ... ... азат етудің
жоспарын жасауға тиісті болды. Комитеттің құрамына өздерінің реакциялық
крепостниктік көзқарастарымен жұртқа әйгілі ... ... ... ... ... Олардың ойынша крепостниктік правоны жою бір белгісіз ұзақ
уақытқа созылып, өтпелі шараларды ... ... ... ... ... ... ... еді. Осындай ынтаны туғызу үшін үкімет
Литва губернияларындағы дворяндардың қарамағындағы шаруаларын ... ... ... ... ... ... деп тапты.
«Крепостниктік тәуелділіктен азат етілген шаруалар жөніндегі жалпы
«Ережеден» басқа, 1861 жылғы 19 ... ... ... ... да 16 заң ... ... ... бүкіл помещиктік имениелерге
(жер құнын төлеп алу, басы ... ... және тағы ... туралы)
қатысы бар 4 жалпы ... ... ... ... ... ... және ... шаруаларды жерге орналастыру
жөнінде 4 «Ереже» және қосымша ... ... жер ... шаруалары
туралы, кен заводтарының жұмысшылары және тағы ... ... ... ... жатқызылды. 1861 жылғы 19 февральда қабылданған заңдардың негізгі
шешкені: ... жеке ... ... беру ... ... азат ... жер ... мен міндеткерліктері туралы, шаруалар пайдаланатын
жерлердің құнын төлеп алу ... және ... ... ... мәселелер болды.
Крепостниктік шаруалар осы заң жарияланған кезден, яғни 1861 ... ... ... жеке ... ... ... ... бастап помещиктер шаруалардың жеке басын билеу — оларды
сату, сатып алу, сыйға тарту, ... ... ... ... ... өз ... жерден екінші жерге көшіру, біреуге қызметшілікке, жұмысқа жіберу,
жазаға тарту және тағы басқа ... ... ... ... ... ... да, ... мүліктеріне де дереу право алды. Шаруалардың жеке
басының праволары: помещиктің ... ез ... ... ... ... өз ... шарт ... және міндеттемелер алу,
сауда, өнеркәсіппен ... ... өз ... ... және
қылмысты сот істерін жүргізу болды. Сонымен қатар шаруалар енді «селоның
ерікті азаматтары» ретінде өз ... ... ... ... қатыса алатын, басқа сословиеге (мещан, купец және басқаларына)
ауыса ... ... ... басқа жерге өз еркімен кете алатын, қызметке
кіре немесе оқу орындарына түсе алатын болды. Азат етілген ... ... ...... жеке меншігіне мал-мүлік жинауға, құнын тәлеп
алған жерлерін емін-еркін ... және ... ... ... ... қалдыруға праволы болды. Бүрын помещиктердің ... ... ... ... жеке ... және мал-мүлік
жинауына право беру 1861 жылғы ... ... ең бір ... ... ... ... жағы болды.
Алайда 1861 жылғы 19 февральда қабылданған «Ережелер» экономикалық
емес жолмен зорлаудың системасын ... жоя ... ... ... ... ... ... шаруалардың жеке басы
мен мал-мүліктері түрлі шек қоюшылықпен шырмалып кала берді. Помещиктермен
жер ... ... алу ... ... дейін шаруалар уақытша
міндеттілердің жағдайында саналып, помещиктің вотчиналық ... ... ал ... ... селолықстароста арқылы әр түрлі талаптар қоюға
праволы ... ... ... ... алғащқы тоғыз жылдың ішінде
шаруаның жер үлесінен бас тарту правосы болмады, демек, ол селолық қоғамның
құрамынан шығып кете ... ... ... бұл ... ... ... де
шаруаны селолық қоғамнан шығармаудың неше түрлі амалы істелді. Ақшалай және
затпен өтелетін міндеткерлікті уақытында ... ... ... ... ... ... ... беретін тәртіп азаттық алған шаруалардың еңсесін ... ... ... ... ... ... ... барлар оны басқа
жаққа барып, не ... ... ... ... істеп, басқа да кәсіп істеп,
өтеуге ... ... ал ... ... ... үшін ... төлеуге
міндетті болды. Жер қүнын төлеп алу келісімдерін жасасқан және өзіне
меншікті жер ... ... ... бәрі ... тең ... ... әскерде ауыр жұмыс атқаратын, ұрып-соғу жазаларына тартылатын
сословие ... қала ... ... ... ... сословиелердің
мүшелері — дворяндар, купецтер және діни адамдар ғана босатылғандығы.
1.2. 1870 – 1880 жж. ... ... ... «Еңбекті азат ету» тобы
Самодержаваемен жекпе-жек ... ... ... ... ... ... ... таңдаулы күштерінен
айрылып, өз ұйымын әлсіретіп алды. Сонымен қатар олардың ен, ... ... ... ...... II ... өлтірілуі
халық ерікшілдерінің тактикасының дұрыс еместігін, олардың программалық
және теориялық нұсқаларының қателігін көрсетті. Күресті сол ... ... ... ... ... революционерлер мұны бірден ұға қойған жоқ.
Алайда 80-жылдардың бас ... ... ... ... ... ... қозғалысында жаңа ағым белең берді. «Нақ сол заманда
орыстың революциялық ой-пікірлері ... де гөрі ... ... деп атап керсетті В. И. Ленин. Революцияшыл ой-пікір Россияның
экономикалық құрылысында шаруалар ... ... ... ... ... ... ... тиісті болды. Ол ең алдымен ірі ... және ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп пен темір жол пролетариатының ... ... ... ... алмады. Мұның үстіле бұрын жалпылама бір тұтас
бұқара болып келген ... ... енді ... сайын село буржуазиясы мен
село пролетариатына жіктеле бастады. Россиядағы болашақ адам — ... ... өзі ... ... ... ... XIX ғасырдағы ең
ұлы табысы — К. ... пен Ф. ... ... орыс
революционерлерінің қабыл ... ... ... ... ... ... ғылми тұрғыдан ... ... ... ... тарата бастағандар ... ... пен оның ... азат ету» тобы ... В. ... және Г. В. ... 1856 ... 29 ноябрьде Тамбов
губерниясының Гудаловка ... ... ... ... ... ... ... өте жақсы бітірген Плеханов 1874 жылы
Петербургтегі тау-кен ... ... ... ... ол халықшылдық
қозғалысқа белсене қатыса бастады да, көп ұзамай құпия «Жер мен ... ... ... бірі ... ... «Жер мен ерік» қоғамы
жікке бөлініп, ... ... ... ... ... ... шаруалар социализмі идеясына шын берілген тобын жаңа
«Қаралай ... ... ... ... ... ол полицияның қуғындауы
салдарынан 1880 жылы жасырын түрде шетелге кетуге мәжбүр болды.
Ол Женевада тұрып, Маркс пен Энгельстік ... ... және ... ... қозғалысымен жақынырақ танысты, сондай-ақ орыстың
революциялық қозғалысының практикалық тәжірибесіне ... зер ... бар ... ... ... оқып ... ауды. «Өзімнің
жеке басым туралы айтсам,— деп ... ... ... ... ... оқу менің емірімдегі бүкіл бір дәуір болды». 1882 жылы Плеханов
«Коммунистік манифесті» орыс ... ... оған өзі алғы сөз ... өзі ... ... ... көшкендігіне айғақ болды.
Орыстың революцияшыл ой-пікірдегі «Еңбекті азат ету» жаңа, маркстік
ағымы Г. В. ... ... ... ... «Еңбекті азат ету» тобын
құрған кезеңнен бастап ... ... ... ... ... ... белісшілер» В. Засулич, П. Аксельрод және басқалар ... ... 25 ... бұл топ ... ... ... ... социализмнің кітапханасын басып шығару туралы» деген ... ... ... ... осы ... күресуді аса маңызды тарихи міндет деп тапқан бұл топ ... ... ... ... ... ... ... болашақ жұмысшы социалистік партиясын құруға әзірлік жасауды
өзінің алдына мақсат етіп қойды.
«Қазіргі заманғы социализмнің кітапханасын» ... ... ... ... ... ... ... болды. «Кітапхананың» міндеті, біріншіден,
Маркс пен Энгельстің аса маңызды шығармаларын орыс тіліне аудару ... ... ... ... ... екіншіден, революциялық ортада
басым болып келген халықшылдық теорияларды ... ... ... аса ... ... ... социализм мен жұмысшы табының
мүддесі ... ... шығу ... азат ету» тобы маркістік ... ... ... ... ... ... ... үлкен жұмыстар істеді. Өз ... ... ... ... ... және ... ... К. Маркс пен
Ф.Энгельстің бірқатар шығармаларын: «Коммунистік ... ... ... пен ... «Социализмнің утопиядан ғылымға дамуын»,
«Философия қайыршылығын» және ... орыс ... ... ... Оның ... ... кітапханасы» деген атпен Дикштейннің ... ... ... ... «Кім ... тұрады» деген кітапшасы, жұмысшы Петр
Алексеевтің сотта сөйлеген сөзі және ... ... ... шықты.
Россиядағы алғашқы маркстік үйірмелер мен топтардың жасырын кітапханалары
негізінен алғанда осы кітаптар мен ... ... азат ету» тобы ... ... өздеріне орыстың көпшілігі
халықшылдар болып табылатын революционер эмигранттары дұшпандықпен қараған
аса қолайсыз жағдайларда ... ... ол ... ... өзі ... марксизм идеялары қоғамдық дамудың талаптарын дұрыс бейнелейтініне
кезі жеткен берік сеніммен шықты. Орыстың марксизмі ... туып ... ... ... теориялық көрінісі еді.
Г. Плеханов пен В. Засулич К. ... және Ф. ... хат ... ... азат ету» ... ... ... халықаралық
социалдемократиялық қозғалыстың аса көрнекті қайраткерлері В. ... А. ... П. ... және Ж. ... Польшадағы, Болгариядағы,
Румыниядағы алғашқы марксшіл топтардың басшыларымен және ... хат ... ... ... ... ... ат салысты.
Орыстың жас марксшіл ой-пікірінің халықаралық аренадағы өкілі болған
Плеханов көп ... Ф. ... ... ... ... ... ең ірі ... болып алға шықты.
Плехановтың халықшылдармен күресі
Г. В. Плеханов халықшылдардың ... ... ... ... ең ... ... ... сынға алды.
Халықшылдардың дүмше пікірлерін тереңде өткір сынға алумен қатар Плеханов
маркстік көзқарастарды тамаша қорғап, ... ... ... ... ... сындарында Плеханов К. Маркс пен Ф.
Энгельстің Прудон, Бакунин, ... және ... ... ... ... ұсақ ... утопиялық ағымдарымен күрестегі тәжірибесіне
сүйенді. Революцияшыл халықшылдардың патша өкіметіне қарсы жан ... шын ... ... ... ... ... пен Энгельс
халықшылдардың Россия ерекше ...... ... ... ... ... дамиды деген көзқарастарын санады. ... ... ... Россия тарихын және оның аграрлық құрылысын
алғашқы ... ... ... зерттеген мағлұматтарына сүйенді. К. Маркс
пен Ф. Энгельстің көзқарастарын дамыта отырып Плеханов ... ... ... ... «Еңбекті азат ету» тобының программасы бүкіл ... ... ... ... ... — саяси бостандық
жолындағы, социализм жолындағы күреске қажетті күштерді ... алу ... ... ... ... ... және ... дербес жұмысшы қозғалысы
жаңа туып келе жатқан кездің өзінде-ақ күрестің ... ... ... берді.
Оның зор тарихи маңызы міне осында. Плехановтың ... ... ... күресі және оның марксшіл көзқарастарды дарындылықпен
насихаттауы марксизмнің орыс жерінде дамытылуының манызды кезеңі ... ... ... ... ... әлі де ... ... жатқан және алдыңғы ... ... ... ... ... орыстың революцияшыл қозғалысы дұрыс ... ... еді. Оның ... ... үшін ең ... ... идея ... кажет болды. Плеханов және оның «Еңбекті азат ету» ... ... мен ... ... ... отырып, оған күшті соққы
берді.
1883 жылы «Еңбекті азат ету» ... ... ... ... ... «Орыс социалдемократиясының негізін қалау —«Еңбекті
азат ету» тобының сіңірген басты еңбегі»—деп атап көрсетті В. И.Ленин. Бұл
топ ... ... ... он жыл Россияда марксизм ... ... ... ... ... ... ... болды. Бірақ идеялық ағым ретінде қалыптасқанымен
бұл кезеңде орыс ... ... ... ... ... Орыс социал-демократиясын теориялық, идеялық жағынан
негіздеген «Еңбекті азат ету» тобы пролетарлық қозғалысқа қарай тек ... ... ... және ... күрес», «Біздің ала ауыздықтарымыз» деген өзінің
алғашқы еңбектерінде Плеханов Россияда ... ... ... зор
маңызы бар деп тапты, деревняда крепостниктік ... ... ... ... ... ... ... және
«қаралай бөліс» талаптарын қолдауға дейін баратынын айтты. Алайда кейіннен
ол бұл ... ... ... ... ... ... ... шаруалардың революцияшылдық рөлін жете бағаламады. «Пролетарий
мен «мұжық»,— деп, жазды Плеханов,— бұлар нағыз ... ... ... ... рөлі ... революцияшыл болса, «мұжықтың»
рөлі соншалықты кертартпа». Мұнымен бірге ол патша өкіметі мен ... ... ... асыра бағалап, орыс буржуазиясы «көп
реттерде ... ... ... ... роль ... ... роль атқарады деп санады.
Плехановтың бұл қате ... В. И. ... ... ... жаңа ... Лениннің есімімен тығыз байланысты.
1.3. ХІХ ғасырдың 90 жылдарындағы ... ... ... ... Стасова, Засульич)
90-жылдардың бас кезінде ... ... ... ... ... ... ең ... себеп болған—1891 ... және ... да ... ... ... қалуынан туған бұрын бұл
жерлерде ... ... ... ал онан соң ... ... ... ... екі жыл қатарынан жайлаған оба. Қоғамдық ерлеуге
қатысқан негізгі күш жергілікті ... және ... ... ... ... ... болды.
Революцияшыл жастардың таңдаулылары аштық пен обадан қырылып жатқан
шаруалар мен қала ... ... қана ... сонымен бірге
үйірмелерде халықтық ... ... ... ... ... ... және саяси құрылысының іріп-шіруі, елдің болашағы туралы мәселені
бұрынғыдан да күшті талқылайтын болды.
Россиядағы тұңғыш маевкаларда алдынғы қатарлы ... ... ... ... ... ... әр қилы кешкі және жексенбілік курстарда
оқитын ... ... мен ... жұмысшылармен сабақ өткізуінің
жиілеуі қоғамдық ерлеудің құрамды бөлегі болды. Петербургте, Москвада,
Нижний ... және ... да ... ... ... үшін ... ... бұрын социал-демократиялық үйірмелерге қатысқан адамдар өз
қызметін қайта бастады. Маркстік жаңа ... ... ... ... ... ... оның жаңадан ерлеуі 90-жылдардың
бас кезіндегі қоғамдық қозғалыстың жандануының тікелей ... еді. ... ... ... ... ... және пролетариаттың көсемі, революциялық
теорияға жаңадан аса зор үлес қосып, нәр берген, маркстік ... ... В. И. ... ... ... ... ... В. И. Ленин «ақ-сақалдар» үйірмесі деп ... ... ... ... ... ... ... оның «ақсақалдар» үйірмесі деп аталған себебі: оны ұйымдастырған С.
И. Радченко мен Г. Б. Красин бұған дейін М. И. ... ... ... ... ... ... Г. М. ... В. В. Старков, А.
А. Ванеев, П. К. Запорожец, ... ... М. А. ... және
басқалар келіп қосылды. Бұл топқа қатысқандардың бір ерекшелігі — бұлардың
маркстік даярлығы біраз жоғары еді. ... іс ... бұл ... ... ... ... ... тобына Лениннің кіруі оның бейнесін өзгертіп ... ... ... жаңа, тың тыныс қосты. Замандастарының айтуына
қарағанда Ленин сол жылдардың өзінде-ақ ... ... ... ... терең білетіндігімен, марксизмді сол кездегі орыс болмысына
қолдана білуімен, аса зор ... ... және ... ... ... ... ... көзге түскен.
«1893 жылғы күзде заводтағы жазғы тәжірибе жұмысынан келгенімде,— деп
еске алады Кржижановский,—мен өзімнің үйірмемде түгел бір ... ... ... көрдім, мұның бірден-бір себебі — Волга жағалауынан келген
біздің жаңа досымыз Владимир Ульянов аз уақыттың ішінде-ақ ... ... ... ... оның ... қаруын ғажап қолдана білетіндігі,
елдің экономикалық жағдайына ... ... ... - ... ... адам таң ... тамаша қанықтығы сүйсіндіретін».
1893—1894 жылғы қыс бойы Ленин және «ақсақалдар» тобындағы ... ... мен ... ... қатарлы пролетарийлермен
берік байланыс орнатты. Ленин Нева ... ... ... жақтағы
және Васильев аралындағы жұмысшы ... ... ... ... ... ... сабақ жүргізіп, жұмысшыларға К.
Маркстің «Капиталын» түсіндірді
Лениннің ... ... ... ... келе ірі ... ... И. В. Бабушкин өзінің естеліктерінде Ленин үйірмесінде
сабақтардың қалай өтетінін былай деп ... еді: ... бұл ... ... ... өз сөзімен баяндайтын, жиі-жиі бізден не қарсы пікір
туғызуға, не ... ... ... ... ... ... аса көңілді, қызықты болып өтетін. Біз бәріміз де ... риза ... ... ақыл-парасатына әрдәйім қайран
қалатынбыз. Үйірме мүшелерін өз ... ... ... ... үшін ... ... жазам листоктар үлестіреді екен, оған жауап беру үшін
завод, ... ... ... ... отыру қажет болған. Міне ... ... ... емірмен, жұмысшылардың өз тұрмыс ... ... ... ... байланыстырылып отырған.
Маркстік «ақсақалдар» тобының басқа мүшелері де (Г. Кржижановский, В.
Старков, А. ... М. ... ... әр түрлі аудандарында жұмысшы
үйірмелерін басқарды, ... ... ... ... ... тобы не бары ... жуық ... үйірмесін біріктірді.
Үйірмелерге қатысқан және бірте-бірте орталық топтың ... ... ... ... ... бар алдыңғы қатарлы жұмысшылардың саны 100 —
150 адамға жетті. Орталық топтың ... 10—16 адам ... ол ... ... ... жүргізді. Бұдан басқа да социал-демократиялық үйірмелер пайда
болды («жастар» тобы, Тахтаревтің үйірмесі және т. б.).
Петербургтің ... ... ... ... насихат едәуір қанат ... ... ... бір ғана ... ... ... ... сезілді, ол
жұмысшыларды қанататтандырмады, өйткені ол ... ... ... ... ... септігін тигізгенімен бұқараны
қамти алған жоқ. ... ... ... ... ... ... ... бұқарасы арасында фабрикадағы тәртіпті,
езгі мен ... ... ... ... ... ... етті.
Көп ұзамай Петербург социал-демократтарының мезгіл талабына сай саяси
үгітке іс жүзінде кешуіне қолайлы жағдай туды. 1894 жылғы ... ... ... және ... ... ... Семянников заводы) ойда
жоқта «бүлік» шықты: жұмысшылар рождество қарсаңында жалақыны кешіктіргені
үшін ... ... ауыз ... кеңсені және заводтың дүкенін талқандап,
фабрика корпустарының ... ... ... басып жаншу ... ... ... ... Осы ... ... ... белсене қатысуымен Семянников жұмысшыларына арнап ... ол ... ... бірнеше дана етіп көшірілді. Ал ... ... ... ... Осы ... листовка
жұмысшылардың назарын аударды, жұмысшылар оны мақұлдап үн ... Ал ... неге ... ... деп аталған листоктың ықпалы одан да әсерлі
болды. Оны 1895 жылы февральда Новый портындағы ... ... ... ... ... Осының ізінше Семянников заводында тағы да толқулар
шықты. Бұл толқуларға байланысты тағы да ... ... ... мен ... ... көмегімен осылайша кең ... ... В. И. ... ... ... ... бастамасымен орыс социал-демократтарының жұмысында бетбұрыс
жасалды. Олар шағын үйірмелердің шеңберінен ... ... ... ... ... пролетарлар бұқарасымен берік байланыс орната бастады,
оны күреске кетерді.
1895 ... ... В. И. ... ... ... ... Онда ... айдан астам уақыт болды. Онда барғандағы мақсаты — «Еңбекті азат
ету» ... ... ... оны, ең ... көпшілікке арналған
маркстік шығармалар бастырын шығару арқылы Россия пролетариатының қаулап
дамып келе жатқан қозғалысына ... ... ... ... еді. ... Парижде және Берлинде болды. Ол Плехановпен ... ... ... үшін «Работник» атты мерзімді жинақ шығаруға келісті.
Шетелде Ленин Батыс ... аса ... ... ... ... және В. ... ... парламенттер мен жиналыстарда Гәд
пен Бебельдің сөздерін тыңдады, астаналық аса ірі ... ... ... ... ... ... ... келісімен, орталық топ бұрынғыдан да белсене жұмыс
істеді. В. И. ... ... ... ... ... мен топтары бір жерге біріктірілді, сөйтіп, 1895 ... ... ұйым ... ... азат ету ... ... ... Орталық топ «Одақтың» аудандық топтарына басшылық ... ... ... өз тарапынан жұмысшы-ұйымдастырушылар арқылы фабрикалар мен
заводтардағы ... ... ... жасады.
«Күрес одағын» ұйымдастыру Петербург социал-демократтарының жаңа
тактикаға көшуді баянды етуіне және бұқаралық ... одан ... ... ... үйірмелерінің ең басты міндеті саналы үгітшілер даярлау
болды.
«Одақтың» экономикалық талаптар саяси талаптармен ұштастырылған ... ... ... ... ... үгіт жұмысы күн санап қанатын
кең жая түсті. ... ... ... ... ... ... күзде Петербургте стачкалық қозғалыс өрлей бастады.
Ноябрьде ... шұға ... ... ... ... ... Бұл фабрикамен бұдан бұрын да байланысы бар «Жұмысшы табын азат ету
жолындағы күрес одағы» енді «Тоқымашылар нені талап етеді?» ... ... оның ... 500 ... ереуілге шықты. Бірнеше күннен соң
«Одақ» Торнтон фабрикасының барлық жұмысшыларына арнап тағы да ... ... ... ... бір ... дерлік Лаферм фабрикасының папирос жасаушыларының
қызу ереуілі бұрқ ете қалды. «Одақ» бұл ... да ... ... Декабрьде Путилов заводында, Кениг фабрикасында және тағы басқа
жерлерде жаңа ереуілдер мен толқулар ... ... ... ... үн ... отырды, онда кәсіп иелерінің ... ... ... мен ... правосыздығы туралы барлық
шындықтың бетін ашып көрсетті және жұмысшылардың қожайындар мен үкіметке
қоятын ... ... ... ... ... ... стихиялы түрдегі
наразылық дүмпуі мен капиталистерден кек алу ... ... ... экономикалық және саяси күресі басталды. Жүмысшылар тұрмыс
жағдайларын жақсартуға, ... ... ... ... ... озбырлығы мен шексіз өктемдігін жоюға ұмтылды. Басқаша айтқанда
социал-демократиямен идеялық және ... ... ... ... қозғалысы басталды. Сөйтіп, орыс жұмысшы қозғалысы ілгері қарай аса
ірі қадам жасады, жаңа сатыға көтерілді. Ол халықтық ... ... ... азаттық қозғалыстың жаңа, пролетарлық дәуірі басталды, бұл
дәуір Ұлы Октябрь социалистік ... ... ... қозғалыстың өрлеуінен сескенген патшаның өкімет орындары
«үгітшілерге» қарсы шара ... ... 1895 ... 9 ... ... «Күрес одағының» көптеген мүшелері мен қатардағы жұмысшылар қамауға
алынды. Ленин, Кржижановский, Старков, ... және ... ... да
көптеген басшы қайраткерлері қамалды. Бірақ полицияның бұл шапқыншылығы кең
өрістеп келе жатқан қозғалысты тоқтатып қоя алған жоқ. ... ... бір ... соң ... ... өзінде-ақ былай деп жазылды:
«Қамаумен, жер айдаумен жұмысшы қозғалысын үкімет ... ... ... табы капитализм езгісінен қашан толық азат болғанынша стачкалар мен
күрес тоқталмақ емес».
Қамауға алу 1896 жылғы ... ... ... жүргізілгенімен,
листоктар барлық фабрикалар мен заводтарда үздіксіз таратыла берді, оны
почта арқылы ... ... ... ... ... мен дуан
басының өздері де алып тұрды. Сол жылғы қыста және көктемде бірнеше ондаған
листоктар ... Осы ... ... ... ... ... ... мануфактурасында, Варшава темір жолының
мастерскойларыида, Ворониннің мақта жіп иіру фабрикасында, Сестрорецк және
Балтық ... жаңа ... мен ... болды. Әсіресе екі мың дана
болып шығарылған бірінші май листогы ... ... әсер ... Жұмысшылар
арасында осы листок тудырған жауынгерлік рух Петербург тоқымашыларының май
айындағы орасан зор ... ... ... ... ... Петербург «Жүмысшы табын азат ету тарихи
ролі ... ... ... ... ... ... ... Самараның, Тверьдің, Владимирдің, Тифлистің және басқа
да бірқатар қалалардың социал-демократиялық ... және ... ... ... ... жергілікті социал-демократтар да жұмысшы
бұқарасы арасында саяси үгітке көше бастады. Сөйтіп, маркстік идеялар ... орта ... ... ... ... жұмысшылар мен революцияшыл
жастардың таңдаулы топтарының ақыл ойын билеп ... ... ... ... ең ... ... айналды және халықтық жаңа қозғалыс ... ... ... белегі болып алды. Әлеуметтік және саяси
ұлы мұраттарды пролетариаттың тап күресімен ұштастыру, ғылыми ... ... ... ... осылай жүзеге асырыла бастады.
«Күрес одағы» социализм жолындағы күресті демократия жолындағы
күреспен іс жүзінде ... ... ... ... ... зорлық-зомбылықтың әр-бір көрінісін самодержавиеге қарсы саяси үгіт
мақсатына пайдаланып ... ... ... табын азат ету жолындағы күрес одағы» жұмысшы
қозғалысына сүйенген және ... ... мен ... ... ... басшылық еткен революцияшыл маркстік партияның тұңғыш ұрығы
болды.
«Социал-демократия қоғамдық қөзғалыс болып, ... ... ... ... ... ... жарық дүниеге келді»
1.4. ХХ ғасырдың бас кезіндегі 1905 – 1907 ... ... ... және ... ... қалыптасқан саяси
идеялар
Россия тарихында бірінші орыс революцияциясының өте ... ... ... табы мен ... үш жыл ... ішінде саяси
тәрбиенің бай мектебінен өткенді сонша, тіпті мұндай мектепті олар ... ... ... да өте алмас еді. Революция барлық таптарды
қимыл үстінде көрсетті, олардың талабының ... ... ... ел ... мен ... ... ... Революция патша өкіметі — елдің барлық
халықтарының қас жауы екеніне, либералдық буржуазия ... ... ... ... оның ... күш екеніне бұқараның көзін
жеткізді.
Пролетариаттың жетекшілік ролі осы ... анық ... ... ... ... ... буржуазиялық-демократиялық
революцияның гегемоны ретінде тарихта тұңғыш рет бой көрсетті. Қобалжып
ауытқуларына қарамастан ... ... ... революциядағы
шынайы одақтасы болды. Бұл одақ стихиялы, пісіп-жетпеген ... ... ... басты күш осы пролетариат пен шаруалар. Орыс
пролетариатын өзінің басшысы деп санаған елдегі ... ... ... ... ... ... айналды. 1905—1907 жылдардағы
революция ... ... ... ... ... ... жұмысшылар мен шаруалардың белсене ... ... кең, ... ... ... бірден-бір белгісі
болды.
1905—1907 жылдардағы революция күрес тәсілі жағынан ... ... ... ... ... ... ... стачка сияқты
күрестің күшті құралы тарихта бірінші рет өте зор көлемде ... ... ... ... ... ... — баррикадалық жаңа
тактиканы берді. Пролетариат партиясы күрестің сан ... ... ...... ... да, ... ... құралдарды да игерді,
революцияның әр кезеңінде солардың ең ... ... алға ... зор ... ие ... жылы ... ... тарихта тұңғыш рет өзінің Советтерін құрды,
олар пролетариат пен шаруалардың ... ... ... ... ... көтерілістің органы болды.
Революция кезінде таптар мен партиялардың барлық программалық және
тактикалық ережелері бұқараның іс-қимылы ... ... ... ... ... ... ... ықпал жасағаны, пролетариат ... зор ... ... ... қаруландырып, олардың
азаттық алу жолындағы ілгергі күресін ... ... ... ... ... ісіне қалтқысыз берілген, революцияның
қандай жауларымен болса да, оппортунизммен, ымырашылдықпен күресте ... ... ... ... ... ... ... табының өз
тәжірибесінен көзі жетті. 1905—1907 жылдардағы революция социалистік
революцияны дайындау ... зор ... роль ... В. И. ... бертін
келе: «1905 жылғы» бас репетиция болмаса, 1917 жылғы Октябрь ... де ... ... еді» деп ... Россиядағы револю Шығыста және
Европада революциялық қозғалыстың дамуы үшін 1905 ... орыс ... ... ... Орыс ... ... ... Германияда,
Францияда, Австрия-Венгрияда, Болгарияда, ... ... ... күшейе түсті. Халықаралық социал-демократия мен ... аса ... ... Францияда — П. Лафарг, Германияда —
А. Бебель, Қ. Цеткин, Ф. ... К- ... Р. ... АҚШ-та— У.
Хейвуд, Болгарияда — тар («тесняк») социалистер ... ... ... В. Коларов және басқалары орыс революңиясын қызу құттықтады.
1905—1907 жылдардағы революция жұмысшы қозғалысындағы революциялық ... ... ... келмейтіндігін бұрьшғыдан да айқындап,
ашып берді, буржуазиялық реформизмді аластау процесін ... ... ... ... табын халықаралық жұмысшы қозғалысының басына қойды.
Орыс революциясы халықаралық ... ... ... ... ... әлемге әйгіледі.
Орыс тәжірибесі Қытай революциясының дамуына терең ықпал ... ... жылы ... ... ... ... Орыс революциясының
ықпалымен Персияда (1905—1911) және Түркияда (1908) революциялар өрістеді.
Ұлт-азаттық ... ... және Таяу ... арап халықтарын
қамтыды. Отаршылдық пен феодальдық қанауға қарсы ... ... ... ... державалардың басқа да отарларының халықтары күреске
шықты. Бірінші орыс революциясының ықпалымен отар және тәуелді ... ... ... ... ... ... ... системаның жаппай
дағдарысының толғағы жетіп келе жатқанының қаһарлы айғағы болды
1907 жылғы жазда реводюция біржолата ... ... да, ... ... дем ... ... бірі — ішкі ... министрі
және Министрлер советінің председателі П. А. ... ... ... ... дәуірі деген атпен енген жылдар басталды.
В. Г. Қороленконың қанатты сөзімен айтқанда, өлім ... ... ... Өлім ... үкім ... көбі ... мен
түрмелерде каза тапты. Ел әдеттегі тәртіппен басқарылмай, 1881 жылғы ... ... ... мен ... тыныштығын қорғау шаралары
туралы Ереже» негізінде ... ... ... (VIII ... ... ... жұмысшы табы мен оның партиясына қарсы ... ... ... талқандалды. Революцияшыл социал-демократияның
көрнекті қайраткерлерінің бәрі түгелдей дерлік не шетелге (эмиграцияға)
кеткен, не ... ... ... ... шықты. Партия ауыр дағдарысты басынан
кешіріп, ... ... ... ... ... ұшыраған,
қаржысыз қалған жағдайларда күрес жүргізуге мәжбүр болды. Солай бола ... ... ... мен ... мүмкіндігінше толық сақтап, бұл
дағдарыстан мейлінше аз ... шыға ... ұсақ ... ... ... әбден құлап, берекесі ... ... ... олар ... ... мен ағымдарға бөлініп кетті.
Полицнияның қудалау соққысынан және өнеркәсіп депрессиясы ... ... ... ... ... 1910 ж. стачка жасаушылардың саны 46 ... ... ... өзінде стачкалар көбінесе қорғаныс сипатта болып
отырды, өйткені капиталистер ... 1905 ... ... ... тартып алмақшы боп, барлық жерде шабуыл жасады. Помещиктер ... ... ... ... ... ... ... қамауға алудан әлсіреп қалған шаруалар ауыр күндерді бастарынан
көшіруде еді.
1906 жылдан 1912 ... ... ... ... ... одақтары жабылды
және, шамалап айтқанда, кәсіподақтарды тіркеуге рұқсат берілмеді. Қысқа
мерзім ішінде мыңға жуық газеттер мен ... ... ... ... ... халқы одағы» мен ... ... ... ұйымдары
революционерлерді ұрып-соғып, өлтірумен болды, прогресшіл қайраткерлердің
қыр соңына түсті, үрейлендіру, қудалау ... ... ... ... ... ... жүргізілді және мүлдем жазалаусыз қалып ... өзі ... және ... кеудесіне «Орыс халқы одағының»
значогын қадап, одақтың басшысы ... А. И. ... ... ... ... ... ... кең таратылды.
Мұндай жазушылардың тақырыбы өзін-өзі өлтірушілік, опасыздық, ... ... ... ...... ... Северянин, Вербицкая
және басқалары — ... ... ... ... ... ... септі. Осы уланған идеялар бәрінен бұрын жастарға
қатты зиян ... ... 1861 ... 19 ... қабылданған «Ережелер»
экономикалық емес жолмен зорлаудың системасын толығымен жоя ... ... ... катарына қосылғандарына қарамастан,
шаруалардың жеке басы мен мал-мүліктері түрлі шек ... ... ... алғанда «Еңбекті азат ету» тобы ... ... ... орыс ... қозғалысының толғағы жеткен мәселесі
— саяси ... ... ... ... ... ... ... алу керек деген ... ... ... ... және
Россиядағы дербес жұмысшы қозғалысы жаңа туып келе ... ... ... ... ... ... ... Оның зор тарихи маңызы міне осында.
Маркстіқ ой-пікірдің жедел өрістеуі, оның жаңадан өрлеуі 90-жылдардың
бас кезіндегі қоғамдық қозғалыстың жандануының ... ... еді. ... ... аренаға кемеңгер ойшыл және пролетариаттық көсемі, революциялық
теорияға жаңадан аса зор үлес ... нәр ... ... ілімді ілгері
дамытқам В. И. Лениннің шығуымен тікелей ... ... ... ... ... терең ықпал жасады, ол
1911 жылы Қытай республикасының құрылуымен аяқталды. Орыс ... ... ... және ... (1908) ... ... ... Афганстанды және Таяу ... ... ... ... пен ... ... ... Индия,
Индонезия, Египет және империалистік державалардың басқа да отарларының
халықтары күреске шықты. Бірінші орыс ... ... отар ... ... ұлт-азаттық қозғалысының өрлеуі дүние жүзілік империалистік
системаның жаппай дағдарысының толғағы жетіп келе ... ... ... ... тізімі
1. СССР тарихы «Жоғары оқу орнына арналған»
2. СССР ... Л.М. ... , А.Л. ... 2 ... ... СССР тарихы көне заманнан ... ... 5 ... ... В.И. «1905 – 1907 жж. ... ... революциясы»
5. СССР тарихы 1 том.
6. Әлемдік мәдениеттану ой санасы 10 том.
7. Адамзат күн ... ... ... ... Нұржамал «Дүниежүзі тарихы»
9. Р.Қ. Нұрмағанбетова № 2 ... ... ақыл ... қазынасы
10. Р.Қ. Нұрмағанбетова Тарих адамзат ақыл ... ... ... Ізтілеуов К. Жаңа заман тарихы
12. Шамидинова Ф. Шетелдердің ... ... ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ш. Уәлихановтың Шығыс Түркістан халықтары туралы тарихи көзқарасы37 бет
Қазақ ұлттық интеллигенциясының қалыптасуы және отарлау саясатына қарсы күресі75 бет
ХІХ ғ. і жартысындағы музыкалық өнеріне жалпылама талдау жасау14 бет
ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің тарихы, зерттелуі11 бет
1.Ресейдегі И.Грозный және Ұлы Петр: Саяси портреттері 2. М.Тэтчер-темір ханым5 бет
1917 жылғы ресейдегі ақпан – қазан ревалюциясы. Азамат соғысы9 бет
1960 ж. екінші жартысы - 1980 ж. бірінші жартысындағы Қазақстан5 бет
4-7 ғасырлардың бірінші жартысындағы византия империясы5 бет
60-жылдардың екінші жартысында қазақстан дамуында болған өзгерістер36 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь