Тәуекелді басқару туралы

КІРІСПЕ 3

ТӘУЕКЕЛДІ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 6

1.1 Тәуекелдің мәні, мазмұны және түрлері 6
1.2 Кәсіпорындағы тәуекелді басқару процессі 13
1.3 Қаржылық тәуекелді басқарудың негізгі тәсілдері 21

«ҚАЗКӨЛІКСЕРВИС» АҚ.ДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДІ БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІНЕ ТАЛДАУ ЖАСАУ
30

2.1 «Қазкөліксервис» акционерлік қоғамының қызметінің жалпы сипаттамасы 30

2.2 Қаржылық есеп беру көрсеткіштері негізінде кәсіпорын тәуекелін бағалау 37

«ҚАЗКӨЛІКСЕРВИС» АҚ.ДАҒЫ ТӘУЕКЕЛДІ БАСҚАРУ БӨЛІМІНІҢ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ ТӘУЕКЕЛДІ ТӨМЕНДЕТУ ӘДІСТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ
47

3.1 Тәуекелді басқару бөліміндегі ұйымдастыру құрылымының жобасын және тәуекелділік картасын жасау
47

3.2 Қаржылық тәуекелділікті басқару саясаты мен тәртібі, және тәуекелділікті басқару технологиясын дамыту стратегиясын құру
51


ҚОРЫТЫНДЫ 60

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 63
«Қазақстан бүгінгі таңда әлеуметтік - экономикалық жаңару және саяси демократияландырудың жаңа кезеңіне қадам басқалы тұр. Мен өзіміздің әлемдік рейтинг кестесінің жоғары бөлігіне іліккен елдер тобының ішінен орын алуымызға мүмкіндік беретін басты негіздер мыналар деп білемін» - деп, өз сөзін бастаған ел басымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың«Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында» атты Қазақстан халқына Жолдауында барлық экономикалық, әлеуметтік саяси жағдайларға тоқтала отырып, осы заманғы білім беру және білікті кадрлар даярлау жүйесін дамыту мәселесіне тоқталып өтті.
Білім беру жүйесін дамытуды ынталандыру мақсатында жеке сектор мен мемлекет арасындағы серіктестікті нығайту, мемлекеттік жекеменшік білім беруге кредиттер бөлу жүйесін жетілдіру қажет екендігін айтты. Бұл саясат болашақ мамандардың, яғни біздердің нарықтық экономикада өз қажеттіліктерімізді білдіру, жақсы маман иесі болуымыздың кепілі. Әрбір маман иесі, әрбір Қазақстан Республикасының азаматы, біздер - болашақ экономистер ел басымыздың саясатын қолдай отырып, Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіруге өз үлесімізді қосамыз деп сенемін.
«Қазақстан экономикасын тұрлаулы экономикалық өрлеудің іргетасы ретінде одан әрі жаңарту мен әртараптандыру. Ел экономикасындағы өрлеудің түрлаулы әрі серпінді сипатын ұстап тұру үшін қазынагерлік несие-ақша саясатының, өндірістің негізгі факторларын тиімді қайта бөлуді мемлекеттік реттеу тетіктерін пайдаланып, жоғары сапалы өніммен қызметке деген сұранысты көтермелеп отыруға міндетті.
Қазақстан экономикасын алдағы уақытта одан әрі жаңарту мен әр тараптандыру мақсатында нақтылы тұрғыда мынадай бағыттарға аса көңіл бөлу керек деп санаймын» - дей отырып, кәсіпкерлікке кең ауқымды мемлекеттік қолдауды іске асыру, шағын және орта бизнестің тұғырын кеңейту мен нығайту мәселесіне тоқталған сөзінде: «Кәсіпкерлікті дамыту қоры халықтың кәсіпкерлік әлеуеті мен бастамашылығын іске асыруға тырысқан түрлі топтары үшін қаржы ресурстары мен сараптама жасаудың нақты қайнарына айналуға тиіс.
Қордың өкілдік желісін кеңейту, өңірлердегі кәсіпкерлікті қолдауға бағытталған жұмысты күшейту қажет» - деді.
Елімізде өтіп жатқан нарықтық қатынастар тек экономиканы дамыту үшін ғана емес, бүкіл қоғамдық өмір үшін де орасан зор маңызы бар екендігін республикамыздың тәуелсіздігінің осы уақыт аралығында атқарылған жұмыстар көзі жеткізе дәлелдейді. Реформа қалыптасқан экономикалық қатынастарға елеулі өзгерістер енгізді және сайын келгенде әрбір еңбекшінің мүддесін қамтыды.
1. Кәсіпорын туралы ҚР Заңы/ Егеменді Қазақстан, 13.02.2008.
2.Дюсембаев К.Ш. Корпорацияның қаржылық жағдайын талдау.Алматы., 2002- 602-68-6
3. Брейли Р., Майерс С. Принципы корпоративных финансов пер.с англ.-
Балабанов И.Т. Финансовый анализ и планирование. М. Финансы и статистика, 2000г
4.Агеев А. И. Предпринимательство: проблемы собственности и культуры. -М., 1991. Введение и гл. 1, с. -15.
5.Бусыгин А. Предпринимательство : Основной курс, 2001 -М.,2001
6.Виленский А. Этапы развития малого бизнеса. Вопросы экономики. 2003 г. -С.38-41.
7.Грачев И. Развитие малого предпринимательства // Деньги и кредит. 2002.-ғі.-С. 15-21.
8.Грузинов В., Грибов В. Предпринимательство: формы и методы организации предпринимательской деятельности // Экономика предприятия . - М., 2005
9. Иващенко А. А. Товарная биржа. - М., 2000.
10. Карлоф Б. Деловая стратегия. -М., 2001, с. 121-125.
11. И. Котлер Ф. Основы маркетинга. -М„ 2002, с. 339-405, 468-473, 477-479. Курс экономики : Учебник. Основыпредпринимательства . -М.,2002
12. Кадзума Татеиси. Вечный дух предпринимательства. Практическая философия бизнесмена. -М., 2005.
13. Шарп У,. Александр Г., Бейли Дж. Инвестиции: Пер с анг. -М.: Инфра-М., 2003-1028с.
14. Ақша, несие,банктер. Валюта қатынастары. Б.А. Көшенова, Оқу кұралы, Алматы, Экономика-2000 жыл.
15. Абрамов С.И. Инвестирование. М.: ЦЭМ, 2000. - с. 440.
16. Абрютина М.С., Грачев А.В. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия. М.: Дело и сервис, 2000. — 256 с.
17. Баканов М.И., Шеремет А.Д. Теория экономического анализа.ІМ.: Финансы и статистика, 2005.-288 с. 18. Балабанов И.Т. Основы финансового менеджмента. Как управлять капиталом ? — М.:Финансы и статистика, 2002. — 383с
19. Бирман Г., Шмидт С. Экономический анализ инвестиционных проектов: пер. с англ. / Под ред. Л. П. Белых.
20. М: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1997. - 631 с.Бланк И.А. Финансовый менеджмент. — Киев: Ника-Центр Эльга, 2000. - 528 с.
21. Бочаров В. В. Финансовый анализ. — С-Петербург: Питер, 2001 240 б.
22. Виленский П.Л.,Лившиц В.Н.Оценка эффективности инвестиционных проектов с учетом реальных характеристик экономической среды // Аудит и финансовый анализ. — 2000.
23. Волков И.М., Грачева М.В. Проектный анализ: Финансовый аспект. М: ЮНИТИ, 2004. - 88 с.
24. Гиляровская Л.Т., Ендовицкий ДА. Финансовоинвестиционный анализ и аудит коммерческих организации. Воронеж: изд-во ВГУ,2002. 333 б.
25. Глазунов В.Н. Финансовый анализ и оценка риска реальных инвестиций. - М.: Финстатинформ, 1997. - 135 б.
26.Дегтяренко В.Н. Оценка эффективности инвестиционных проектов. М.: Экспертное бюро — М, 1997. — 135 6.
27.Ендовицкий Д.А. Комплексный анализ и контроль инвестиционной деятельности: метология и практика. — М: Финансы и статистика, 2001.-350 6.
28.Ефимова О.В. Финансовый анализ. — М.: Бухгалтерский учет, 1999. 248 6.
29. Идрисов А.Б., Картышев С.В., Постников А.В. Стратегическое планирование и анализ эффективности инвестиций. - М.: Филинъ, 1998.272 6.
30.Карпова Т.Н. Основы управленческого учета. — М.: Инфра — М, 1997.-324 6.
31.Ковалев В.В. Методы оценки инвестиционных проектов. — М.: Финансы и статистика, 1998. 1998. — 144 б.
32. Менеджмент негіздері . Авторы: К.Б.Бердалиев, С.Ы.Өмірзақов, Б.К.Есенғазин, Қ.Р.Ерғалиев. Алматы 2005 ж
33. Әмірканов Р.Ә., Тұрғұлова А.К. Қаржы менеджменті. Оқу құралы Алматы 2002 - 187 б.т.
34.Белых Л.П. Основы финансового рынка. Учебное пособие - М.: Финансы, ЮНИТИ, 1999.-23ІС.
35. Мелкумов Я.С. Экономическая оценка эффективности инвестиций. М.: ДИС, 1997. - 230 б.
36. Микков У.Э. Оценка эффективности капитальных вложений М.:Наука, 1991.-205 6.
37. Москвин ВА Кредитование инвестиционных проектов: Рекомендации для предприятий и банков. - М.: Финансы и статисгака, 2001. — 340 б.
38. Норкотг Д. Принятие инвестиционных решений: Пер. с англ/ Под ред. А. Н. Шохина, - М.: Биржи и банки, ЮНИТИ, 1997. 247 б.
39. Оценка эффективности инвестиционных проектов / П.Л. Виленский, В.Н. Лившиц,Е.Р. Орлова, С.А. Смоляк. —М.: Дело, 1998. -248 6.
40. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. - Минск: 000 Новое знание, 2000. - 688 б.
41.Станиславчик Е.Н. Управление инвестиционными проектами. М.:Ось- 89 2001. 128 6.
42.Сергеев И.В., Веретенникова И.И.Организация и финансирования инвестиций. — М.: Финансы и статистика, 2000. - 120 б.
43.Холт Р.Н., БаренсС.Б. Планирование инвестиций: Пер. с англ.
        
        МАЗМҰНЫ    2
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... Тәуекелдің мәні, мазмұны және түрлері 6
1.2 ... ... ... ... ... Қаржылық тәуекелді басқарудың негізгі тәсілдері 21
«ҚАЗКӨЛІКСЕРВИС» АҚ-ДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДІ БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІНЕ ТАЛДАУ
ЖАСАУ
30
2.1 ... ... ... ... ... сипаттамасы
30
2.2 Қаржылық есеп беру көрсеткіштері негізінде кәсіпорын тәуекелін
бағалау 37
«ҚАЗКӨЛІКСЕРВИС» АҚ-ДАҒЫ ... ... ... ... ... ТӨМЕНДЕТУ ӘДІСТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ
47
3.1 Тәуекелді басқару бөліміндегі ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... басқару саясаты мен тәртібі, және
тәуекелділікті басқару технологиясын дамыту стратегиясын құру
51
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... әлеуметтік - экономикалық жаңару және саяси
демократияландырудың жаңа кезеңіне қадам басқалы тұр. Мен өзіміздің ... ... ... ... ... елдер тобының
ішінен орын алуымызға мүмкіндік беретін басты негіздер мыналар деп
білемін» - деп, өз сөзін ... ел ... ... өз ... жаңа ... ... қарсаңында» атты
Қазақстан халқына Жолдауында барлық экономикалық, әлеуметтік саяси
жағдайларға тоқтала отырып, осы заманғы білім беру және білікті кадрлар
даярлау жүйесін дамыту ... ... ... беру ... ... ... мақсатында жеке сектор
мен мемлекет арасындағы ... ... ... ... ... кредиттер бөлу жүйесін жетілдіру қажет екендігін айтты. Бұл
саясат болашақ ... яғни ... ... өз ... ... ... маман иесі
болуымыздың кепілі. Әрбір маман иесі, әрбір Қазақстан Республикасының
азаматы, біздер - болашақ экономистер ел ... ... ... ... ... бәсекеге барынша қабілетті 50 ... ... өз ... ... деп ... экономикасын тұрлаулы экономикалық өрлеудің іргетасы ретінде
одан әрі жаңарту мен әртараптандыру. Ел экономикасындағы өрлеудің түрлаулы
әрі серпінді сипатын ұстап тұру үшін ... ... ... ... ... тиімді қайта бөлуді мемлекеттік реттеу
тетіктерін пайдаланып, жоғары сапалы өніммен қызметке деген сұранысты
көтермелеп ... ... ... ... ... одан әрі ... мен әр тараптандыру
мақсатында нақтылы тұрғыда мынадай бағыттарға аса көңіл бөлу керек деп
санаймын» - дей ... ... кең ... мемлекеттік қолдауды іске
асыру, шағын және орта бизнестің тұғырын кеңейту мен нығайту мәселесіне
тоқталған сөзінде: «Кәсіпкерлікті дамыту қоры ... ... ... бастамашылығын іске асыруға тырысқан түрлі топтары үшін қаржы
ресурстары мен сараптама жасаудың нақты қайнарына айналуға тиіс.
Қордың ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдауға
бағытталған жұмысты күшейту қажет» - деді.
Елімізде өтіп жатқан нарықтық қатынастар тек экономиканы дамыту үшін ғана
емес, бүкіл қоғамдық өмір үшін де ... зор ... бар ... ... осы ... ... атқарылған жұмыстар
көзі жеткізе дәлелдейді. Реформа қалыптасқан экономикалық қатынастарға
елеулі өзгерістер енгізді және сайын келгенде әрбір еңбекшінің мүддесін
қамтыды.
Кәсіпорындардың қаржылық әрекеттерінің барлық ... ... ... ... онда ... ету деңгейі нарықтық экономикаға
байланысты біршама артады. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... Тәуекелдік
кәсіпорындардың жалпы "портфель төуекелдігінде" маңызды рөль атқарады.
Қаржы тәуекелдігінің ... ... ... ... ғана ... ... оның жалпы ендірістік — шаруашылық әрекетінің нәтижесіне әсер
етуі экономикалық жағдайлардың және қаржы нарқы конъюнкгурасының ... ... ... ... ... ... ... көсіпорындарына жаңа қаржы технологиясының және
инструменттерінің, басқадай факторлардық пайда болуымен байланысты.
Соныменен, қаржы тәускелдігінің объективтілігі біршама факторлардың
барлығымен байланысты, олардың ... ... ... ... ... ... емес.
Басқа жағынан қарағанда, қаржы тәуекелдігінің субъективті негізі бар,
өйткені олар әр уақыттада адамдар арқылы іске асырылады. Шындығында,тек
қана ... ... ... ... көптеген мүмкінді істің
нәтижесін қалыптастырып, олардың ішінен қажеттісін тандайды. Одан басқа
тәуекелдікті қабылдау ... ... ... оның ... ... ... ... және оның істеп жүрген
жүмысындағы тәжірибесіне байланысты.
Казіргі заманда контейнерлік тасымалдау жылжымалы күшінің ... ... әсер ... ТМД ... контейнерлік парктерінің
операторларының өз меншікті инфрақұрылымы бар, ол сатып алушылармен
жіберушілердің жұк тасымалдау ... ... ... ... ... континентің ортасында орналысуы
және республиканың аумағынан бірнеше халықаралық көлік коридоры
өтетіндіктен , Азия мен ... ... ... ... ... ролін атқаруға артықшылық береді. Қазахстанның
құрғақтағы жолдарының көлемін ескертсек - темір жол қөлігі ... ... ... , ол контейнерлық бизнесті ынталандырады.
Осыған орай, дипломдық жұмысында нарықтық экономиканың талабына сай
өндірістің экономикасы, өндірістің тиімділігін арттырудың жолдары және ... ... орын ... ... ... қамтылған.
Корпорация тәуекелінің деңгейі нарықтық ортада қалыптасқан экономикалық
жағдайлармен, қаржы менеджмент деңгейі және стратегиясымен анықталынады.
Қаржы ... ... ... процедуралары мен инфрақұрлымын талап
етеді.
Қаржылық тәуекелдің жалпы көлемін анықтаудың қалыптасқан әдісі қаржыны жабу
үшін резерв рөлін атқаратын ... ... ... болуымен
анықталынады.
Басқаша сөзбен айтқанда, шаруашылықты жүргізуші субъектілердің қызметінің
жетістіктері басқару деңгейіне, қабылданған ... ... ... мен ғылыми негізделуіне тікелей тәуелді.
Үйлесімді шешімдердің қабылдануы, материалдық, еңбек және қаржы ресурстарын
тиімді пайдаланып, еліміздің экономикалық өсуіне бағытталатыны ... ... ... ... кепілі мен жай-күйінің
орнықтылығының негізі оның қаржы тұрақтылығы болып табылады, ол ақша
қаражатын еркін орын алмастыра ... ... ... ... ... өндіру мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете алатын өзінің
қаржы ресурстары жағдайын көрсетеді.
Тек терең және ... ... ... ғана оның ... ... ... қаржылық тұрақтылығын нығайту немесе жақсарту және
оның іскерлік белсеңділігін ... ... ... ... ... ... ... ұсыныстар беруге болады
«Қазкөліксервис» АҚ-ң әлуеттінің дамуына Қазахстан Республикасының
контейнер паркінің операторы ретінде , өз ... ... , ... депо және ... ... паркі болу қажет.
Дипломдық жұмыстың мақсаты : «Қазкөліксервис» АҚ-ң мәлиметтері негізінде
тәуекелділікті ... ... ... ... міндеттері:
- тәуекелділіктің мазмұнын анықтау;
- тәуекелділікті әртүрлі белгілеріне баыланысты жіктеу;
- кәсіпорандарды тәуекелді басқару прцессін қарастыру;
- қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... ... жасау ;
- «Қазкөліксервис» АҚ-ң даму жолдарын белгілеу үшін ұсыныстар беру.
ТӘУЕКЕЛДІ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... ... мазмұны және түрлері
Нарықтық экономика жағдайында кез келген ортада табыстылық пен қаржы
деңгейін өзара салыстыру қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... (исследование
предпринимательской прибыли, капитала, кредита, процента и цикла
конъюнктуры)" атты кітабында "...тәуекелдер шаруашылық жоспарда
ескерілмеген жағдайда, олар бір жағынан шығынның көзі, екінші жағынан
табыстың көзі ... ... - деп ... ... ... ... төмен болған сайын, табыс алу мүмкіндігі жоғары
болып келеді. Сондыңтан да кез ... ... ... бір жағынан, қаржы
деңгейін ең төменгі шегіне жеткізуге талпынып, екінші ... ... және ... ... ... оңтайлы қатынасты таңдап алуға
тырысады. қаржы деңгейі пайда болады, егер ... ... аяқ ... және ... ... ... корпорацияның өткен кезеңдегі тәжірибесіне сәйкес ... ... ... болса.
Тәуекел бұл түрлі келеңсіз жағдайлардың тікелей және жанама шығындарға алып
келетін оның салдарының болу ықтималдылығы немесе, ... ... ... ... ... ... ... ықтималдылығы мен
қауіп-қатері.
Қаржы нарығы өте күрделі, тұрақсыз және жоғарғы технологиялық орта болып
табылады. Сондықтан да кәсіпорын ісі қаржы ... ... ... ... ... ... ... туындайтын
тәуекелдерді бақылау және басқарудың тәжірибесі мен әдістемесі корпорация
қызметі үшін өте маңызды болып келеді. Жоғарғы деңгейде ... ... кез ... ... институтының бәсекеге қабілеттілігі мен
сенімділігінің негізгі шарты болып табылады. Зерттеп отырған әдебиеттердегі
және де корпорацивтік тәжірибелердегі мысалдардан келетініміздей
тәуекелдердің ... ... ... инвестициялық, валюталық болып
табылып, олар несие мекемелерінің қаржылық жағдайларын төмендетіп қана
қоймай, кей жағдайларда капиталды жоғалтып корпорация банкроттыққа ұшыратуы
мүмкін. ... ... ... және ... шығындарды төмендету мүмкіндігін
береді. Қаржы тәуекелінің негізгі міндеті - болуы ықтимал келеңсіз
жағдайларды анықтау немесе олардың алдын алу, ... ... ... ... басқару әдістемесін жетілдіру болып табылады.
Қаржылық тәуекелді ... ... ... ... түседі. Корпорация тәуекелінің деңгейі нарықтық ортада
қалыптасқан экономикалық жағдайлармен, ... ... ... және
стратегиясымен анықталынады. Қаржы менеджменті бақылаудың күрделі
процедуралары мен инфрақұрлымын талап етеді.
Қаржылық тәуекелдің жалпы көлемін анықтаудың қалыптасқан ... ... ... резерв рөлін атқаратын капиталдың жеткілікті көлемде болуымен
анықталынады.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... басылым беттерінде коммерциялық ұйымдардың қызметімен байланысты
қаржы түрлері қарастырылып, олардың жіктемесі беріліп жатады. Мысалы,
тәуекелдердің жіктелінуінде олардың мынадай ... ... ... ... ... ... ... технологиялық және
т.б. Қоғамдағы тәуекелдерді түрлі белгілері бойынша жіктеуге болады, алайда
біз осы жұмыста корпорацияның жүргізетін ... ... ... ... ... ғана ... ... – бұл, бір жағынан барынша мүмкінді қауіптілік, ресурстан
айырылу мүмкіндігі немесе ... ... ... алынатын табысты
толық алмау, басқа жағынан тәуекелдіктің арқасында қосымша пайда табу
мүмкіндігі. Сонымен қаржы тәуекелдігі алып-сатарлық тәуекл тобына жатады,
үйткені ісәрекетіне байланысты шығынға ... ... ... ... ... ... ... барлық түрлері көптеген тәуекелділікпен
тығыз байланысты, оның ықпал ету деңгейі нарықтық экономикаға байланысты
біршама ... ... ... әрекетіне ілеспелі тәуекелділікті,
тәукелділіктің ерекше тобына бөледі. Қаржы тәуекелділігі кәсіпорындардың
жалпы портфел тәукелдігінде маңызды роль ... ... ... ... ... нәтижесіне ғана әсер етіп қана қоймай, оның
жалпы өндірістік – шаруашылық ... ... әсер етуі ... және ... ... ... ... қатынасы жүйесінің
кеңеюіне республика кәсіпорындарына жаңа қаржы технологиясының және
инструменттерінің, басқадай факторлардың пайда болуымен байланысты.
Басқа ... ... ... ... ... ... бар,
өйткені олар әр уақыттада адамдар арқылы іске асырылады. Шындығында тек
қана кәсіпкер тәуекелдік жағдайды бағалап, олардың ... ... Одан ... ... ... ... адамның мінезіне, оның
ақыл ойына , психологиялық ерекшелігіне, білім деңгейіне және оның жұмыс
істеп жүрген жұмысындағы ... ... ... – бұл, бір ... ... ... қауіптілік, ресурстан
айырылу мүмкіндігі немесе ресурстардың ұтымды пайдаланудан ... ... ... басқа жағынан тәуекелдіктің арқасында қосымша пайда табу
мүмкіндігі. ... ... ... алып-сатарлық тәуекл тобына жатады,
үйткені ісәрекетіне байланысты шығынға ұшырауы немесе ұтысқа шығуы мүмкін.
Қаржы тәуекелділігі қаржы ағымдарының қозғаламымен байланысты пайда болады
және негізінен ... ... ... ... Бұл тәуекелділіктер
көптүрлілігімен сипатталады және оларды тиімді басқару үшін олардаң әртүрлі
белгілеріне баыланысты жіктеген жөн болады.
Сақтандырылатын тәуекел – бұл болатын мүмкінді оқиға ... ... ... сақтандыру жасау.Сақтандыру қызметінің түрлерін
жіктеу қаржы тәуекелдігін сақтандыруын анықтайды, онда сақтандырушының
міндеті,оның ... ... ... ... қаралады.
Сақтандыру келесі оқиғаларға сәйкес жасалады:
• өндірістің тоқтап қалуы немесе өндіріс көлемінің айтылған жағдайларға
байланысты кемуі;
... ... ... ала ... шығындар ;
• контрагенттің келісім шарттағы қараған міндеттерін орындамауы.
Кәсіпкерлік фирманың негізгі мақсаты тәукелділікке ұғыпты болып,
банкроттыққа ұрынатын шектен ... ... ... Осыған байланысты қаржы
тәуекелділігі , қаржы шағыны денгейі бойынша төмендегіше жіктелееді:
1.Мүмкінді тәуекел;
2. Сыни ... ... ... ... ... ... қаржы әрекетін немесе белгілі бір қаржы
жобасын іске асыруда жартылай немесе толық пайдадан айырлу мөлшері күткен
пайдадан кем.
Сыни ... бұл ... ... түрі ... қаржы мәмілесін
орындауға шыққан шағын мөлшерінің артықтығымен байланысты.Санымен сыни
тәуекелділіктің бірінші денгейі кәсіпкерлік фирманаң шағарған материалдық
шағындарын қайтарғаннан кейінгі ... ... алу ... ... Сыни
тәуекелділіктің екінші деңгейі толық шағын молшеріндегі шығынмен
байланысты, яғні жоспарланған түсімнен айырылу мүмкіндігіне ... ... ... ... ... ... жабуға тура келеді.
Апатты тәуекл – оның қаржы шығыны, кәсіпкерлік фирманың жартылай ... ... ... ... сипаттайды. Апатты тәуекел, әлбетте,
фирманы банкротқа ұшыратады, үйткені бұл жағдайда фирма қаржы әрекетінің
белгілі тұріне салынған ... ғана ... ... ... ... әкеп ... ... бұл жай, кәсіпкерлік фирманың болашақ пайдасының есебінен
сарттан ... ... ... ... ... ... қаржы тәуекелдік пайда
болса, фирма алған несиені өз қаржаты есебінен қайтаруына тура келеді.
Пайда болу саласына қарай қаржы тәукелділігін сыртқы және ... ... ... ... пайда болу көзі
кәсіпкерлік фирмаға сыртқа ортаның әсерінен, яғні бұл тәуекелділіктің
фирманың жұмысына байланыстығы жоқ.Кәсіпкерлік фирма сыртқы қаржы
тәуекелділігіне әсер ете ... ол оны ... ... , өз әрекетінде
оны есепке алуы тиіс.Бұл тәуекел түрі ... ... ... тән. ... қаржы тәуекелдігі экономикалық кезеңнің
жекеленген сатысының өзгерген кезінде, қаржы нарқы конъюнктурасының
өзгеруінде, ... ... ... ... ... заңның өзгеруі
нәтижесінде, мемлекеттегі саяси тәртіптің түрақсыздығы және тағы басқа
жағдайларға байланысты пайда болады, бірақта фирма өз ... ... ... ... етпейді.Қаржы тәуекелдігінің бұл тобына инфляциялық,
валюталық, пайыздық және басқадай тәуекелдікті жатқызуға болады.
Ішкі қаржы тәуекелдігі- бұл тәуекелдік , кәсіпкерлік ... ... ... ... яғні ... көзі ... өзі болып саналады. Бұл
тәуекелділікке себепші болушылар:
• фирмадағы біліктілігі нашар ... ... ... ... ... құрылымы;
• фирма басшыларының шамадан тыс қаржылық аперацияға тәуекелділігі;
• шаруашылық етуші серіктерді дұрыс ... ... ... ... ... және т. ... қаржы тәуекелділіктің теріс жағдайларын кәсіпкерлік фирмалар көп
жағдайда қаржы тәуекелдігін тиімдібасқару есебінен дұрыстай алады, яғні
фирмалардың қаржы тәуекелдігінің жалпы денгейін төмендету , ... ... ... ... ... байланысты қаржы тәуекелдігі келесі екі топқа
белінеді: болжамдалатьш және болжамданбайтын.
Болжамдалатын қаржы тәуекел — бүл ... ... ... ... ... нарқының конъюнктурасы сатысының ауысуы, болжам
бәсекелестің дамуы және т.б. байланысты. Бірақта- атап кететін жай, қаржы
тәуекелінің болжамдалуы салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... яғни әсер ету мерзімінің
үзақтығына сәйкес екі топ тәуекелдікке бөледі: түрақты қаржы тәуекел және
уақытша қаржы тәуекел. Түрақты ... ... ... операциясын орындаудың
барлық кезеңіне тән және түрақты факторлардың әсерімен байланысты.
Сонымен, түрақты тәуекелге белгілі географиялық аймақта фирманың ... ... ... бір ... ... ... төндіретін
тәуекелдіктер қатысты. Қаржы тәуекелдігінің бүл тобына валюталық және
пайыздық тәуекелдікті жатқызады.
Уақытша қаржы тәуекел — ... ... ... ... тәуекелдің бүл
түрімен қаржы операциясының жекелеген кезеңін орындауда кездеседі. Уақытша
қаржы тәуекелін өз кезегінде екі ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдіктер. Қысқа мерзімді тәуекелдікке, белгілі бір уақыт
бөліпнде пайда болатьш тоускелдік жатады, мысалы несиелік жоне
инвестициялық тәуекелдер.
Пайда болу ... ... ... тәуекелін үш топқа болуге болады:
кәсіпкерлік фирмамен орындалатын жекелеген қаржы ... ... ... ... жүмысының тәуекелі; жалпы фирма жүмысының қаржы
тәуекелі.
Жекелеген қаржы операциясының тоуекелі кәсіпкерлік фирманың белгілі-бір
қаржы операциясын орындауда ... ... ... ... ... әрекеттіндегі тәуекеддің әртүрлі түріне — белгілі-бір қаржы жүмысын
орындауда кездесетін барлық ... ... ... ... ... ... портфелдің әртүрлі инвестициялық тәуекелімен
сипатгалады.
Фирма жүмысының жалпы қаржы тәуекелі өзіне өртүрлі кешенді қаржы
тәуекелдіктерді қосады, олар кәсіпкерлік фирманың ... ... ... ... ... фирмалардың үйымдық-зандылық түріне, оның капиталы және
акгивтерінің қүрылымына жэне басқадай факторларға байланысты. Мысалы,
фирманың қаржы түрақтылығының кему тәуекелдігінің пайда ... ... ... ... ... ... фирманың ақша
ағымдарының кірісі және шығысының баланстанбауына океп соқтырды.
Одан ары жіктеу мүмкіншілігіне қарай қаржы ... ... ... ... ... ... ... тәуекелді- жекелеген түрттармағына
бөлуге болмайтын тәуекел, мысалы инфляциялық тәуекел, оны ары қарай
жіктеуге болмайды.
Күрделі қаржы тәуекелі – бұл тәуекел өзіне оның ... ... ... ... ... бұл түріне инвестициялық тәуекелді
жатқызуға болады, өз ретінде ол ары қарай көптеген түр ... ... ... ... ... ... түрлер бойынша
төмендегідей жіктеленеді:
1. Инфляциялық тәуекел – қаржы мәмлесін орындаудан күткен табыс және
пайданың немесе инфляцияның ... ... ... ... құнының
құнсыздану мүмкіндігімен байланысты қаржы тәуекелінің түрі.Бұл тәуекелдің
түрі тұрақты сипатта болады және инфляциялық экономика жағдайында
кәсіпорынның барлық ... ... ... ... – кәсіпкерлік фирманың салықтық заңдардың коньюнктуралық
өзгеру нәтижесінде немесе фирманың салық ... ... ... нәтижесінде зиян шегумүмкіндігімен түсіндіріледі.
3.Несиелік тәуекел – контрактіге қатысушы серіктер ... ... ... ... оның ... жайларын орындай алмайтын
мүмкіндігін сипаттайды. Нисиелік тәуекелдің екі түрі болады:саудалық несие
тәуекелі және банктік несие тәуекелі.
4.Депозиттік тәуекел – ... банк ... ... қайтарылмау
нәтижесінде пайда болатын мүмкінді шығын. Бұл тәуекел өте сирек кездеседі.
5.Валюталық тәуекел – халқаралық қаржы ... ... ... ... ұзақ ... валюта бағасының ауытқу нәтижесінен шығын алу
тәуекелі
6.Инвестициялық тәуекел – фирмалардың инвестициялық жұмыстарды
орындаупроцесінде пайда болатын мүмкінді қаржы ... ... ... болуына сыртқы кәсіпкерлік ортаның әсерінен
қаржы қарқынының коньюнктурасының өзгеруі әсер етеді (экономиканы
мемлекеттік реттеу, бос ақша ресурстарына ұсынымның азаюы және ... ...... ... бір ... алдыменен бұл тәуекел
акционерлік қоғамға тән; бизнес-тәуекел, әлбетте кәсіпкерлік фирманың
өндірістік–шаруашылық жұмысына белгілі себептердің салдарынан, жоспарланған
түрде кем дамуы жағдайында пайда болады.
Тәуекелділік қандай да бір ... ... болу ... Кәсіпорын қызметінің тәуекелін осы кәсіпорын ресурстарының бір
бөлігін жоғалту, ... алму ... ... ... ... болу ... тұр деп ... қажет. Тәуекелділік бірнеше топтарға бөлінеді.
1. Кәсіпкерлік тәуекелдік
2. Өндірістік ... ... ... ... ... ... –бұл бизнес сипатымен алдын-ала танысқан
компаниялар қызметінің тәуекелділігі. Бизнес тәуелсіз болмайды, ... ... ... ... ... ... Бірақ тәуекелділіктің
белгілі бір түрлері мысалы; бағанның, сұраныстың өзгерісі, таңдап алынған
жобалар және тағы басқалардың бәрі толығымен кәсіпкер ... ... ... бұл ... ... өнім өндіру, қызмет
көрсетуге және тағы басқаларына байланысты болатын тәуелділік. Өндірістік
тәуекелдің пайда болу себептері: өндіріс көлемінің ... ... ... ... ... жоғары қаржы саласы
менсалықтарды төлеу және т.б.
Коммерциялық тәуекелділік-кәсіпкерлердің өндірген және сатып ... ... ... ... сату ... кезінде пайда болады. Комерциялық
тәуекелдің пайда болу себептері бұл өнімді өткізу көлемінің төмендеуі,
материалды ресуртарды сатып алу бағасының ... ... ... ... ... және клиенттердің талғамының өсуі бәсекелестіктің
пайда болуы.
Қаржылық тәуекелділік- ... ... ... да қарж ... ... ... болады.Қаржылық тәуекелділіктің пайда болу
себептері бұл қарызға алған және жеке қаржы байланыстарының жоғары көлемі
несие берушіге ... ... ... сай ... екі ... бөлуге болады:
1. Жүйелі
2. Жүйесіз
Жүйесіз тәуекелділікке бәсекелестік инвестициямен, жобамен, құнды
қағаздармен байланысты ... ... түрі ... Оның ... ... тек кәсіпорынның өзіне байланысты: мердігерлердің өзінің міндетін
орындауына, сатып алушының теріс іс-әрекеті, бәсекелестіктің ... ... ... алу және т.б.
Жүйелі тәуекелділіктің барлық инвестициялар түріне сәйкес және ... ... ... ... ... ... ... Жүйелі тәуелділіктің пайда болу себептері
инфлиациялық, экономикалық құлдырау, жоғарғы проценттік ставка.
2.Кез келген кәсіпорын қызметінің тәуекелділігін 5 негізгі аймаққа бөлуге
болады.
1. ... ... ... өз ... ... ... бармайды, шығындары жоқтың қасы болады және кәсіпорынның
табысы да аз мөлшерде болады.
2. Ең ... ... ... ... ... ... таза ... бір бөлігінің мөлшерін тәуекел етеді.
3. Жоғары тәуекелдік аймағы. ... ... ... ол барлық шығындары жабады. Ал жағдайы өте жақсы болса онда ... есеп ... ... ... ... ... тәуекелділік болады.
4. Қиын тәуекелділік аймақ. Кәсіпорын тек қана табысын ... ... ... ... ... ... түскен түсімін де толығымен
жоғалтады және шығын аз мөлшерде жабылады тіпті ... да ... ... ... ... ... қызметі банкротқа
ұшырап инвеститциялануды жоғалтады. Тәуекелділікті талдауда оның пайда
болу кездері мен себебін ... ... болу ... ... ... жеке ... ... байланысты, табиғи факторларға негізделген деп бөледі.
Тәуекелділікті талдауды сандық және ... деп ... ... ... түрде қарапайым болуы мүмкін. Оның басты мақсаты ... ... ... ... ... анықтау және барлық мүмкін
болатын тәуекелділікті анықтау. Тәуекелділік дәрежесіне әсер ететін
факторларды объективті және ... деп ... ... ... ... ... ... еместерді яғни инфлияция
, экология кедендік төлемдер және т.б. жатқызуға ... ... ... ... ... яғни ... құрамын,
шаруашылық байланыстарын, қаражат жағдайын жатқызамыз.
Кәсіпкерлерге тәуелділікті ең төменгі деңгейге азайту дәрежесін білуі
қажет.Ол кәсіпорынның ең ... ... да ... ... ... алдын-ала қарастыру керек. Тәуелділікті тиімді пайдалануда
кәсіпорынның ішкі жоспарлары арқылы өзін -өзі сақнандыру арқылы
тәуелділіктің бір бөлігін басқа кәсіпорынға жіберу ... ... ... Өзін өзі сақтандыру сақтаған қаржының күтілмеген шығындары
жабуға және ... бір ... ... жеке ... ... ... елде тәуекелділікті төмендетудің ең кең тараған коммерциялық несиелік,
қарам –қарсы валюталық және ... да ... ... ... ... (шығыннан қорғау) тәуелділікті төмендетудің ең тиімді
әдісі бұл инвестициялық шешімдерді дұрыс таңдау. Әрбір кәсіпкер өзіне тән
тәуекелділік деңгейін белгілейді. Оны таңдау басқарушыға
байланысты.Шешімдерді ... үшін ... ... ... ... тән ... тек қана белгілі шығынын көтеру ықтималдығы емес
сонымен ... ... осы ... ... деңгейден аспау ықтималдығын білу
қажет. Тәуекелділікті таңдағанда «тәуекелділік аймақ» түсінігінің мақсатты
қолдану қажет.
1.2 Кәсіпорындағы тәуекелді басқару процессі
Нарықтық экономика ... ... ... ... арнайы талдау әдісінсіз
және тәуекелді басқарусыз мүмкін емес. Қаржы тәуекелін басқару жұмысы
кәсіпкерлік кәсіпорындардың қаржысын тұрақтандыруды қамтамасыз етуде
маңызды роль атқарады.
Қаржы тәуекелін басқару ... ... ... ... ... жасауды және іске асыруды қарайды, олар негізінен қаржы мәселесін
немесе ... ... ... ... тәуекелдік деңгейін азайтуға
бағытталады.
Сонымен, тәуекелді басқару – фирмалардың ... ... ... ... ісі, ... фирмалардың шаруашылық жұмысын талдау туралы
білімді талап ететін қаржы менеджментінің айрықша саласы.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... әдісінсіз
және тәуекелді басқарусыз мүмкін емес. Қаржы тәускелін басқару жүмысы
кәсіпкерлік кәсіпорындардың қаржысын түрақтандыруды қамтамасыз етуде
маңызды роль атқаруда.
Соңғы 30-40 жылдарда ... ... ... басқару үғым және пән
жүйесі ретінде дамыған, мақсаты кәспкерлік фирмаларды жүмыс процесінде
пайда болган ... ... ... ... ... зардабынан
қорғауды үйымдастыруға комек ету.
Қаржы тәуекелін басқару фирмаларға экономиеалық негізделген ұсыныстар және
шаралар жасауды және іске асыруды қарайды, олар ... ... ... ... ... жасағанда бастапқы тәуекелдік денгейін азайтуға
бағытталады.
Соныменен, тэуекелді басқару — фирмалардың ... ... ... ... ісі, кәсіпкерлік фирмалардың шаруашылық жүмысын талдау туралы
білімді талап ететін қаржы менеджментінің айрықша саласы.
Фирмалардың қаржы тәуекелдігін ... ... бір ... ... негізгілері:
• тәускелдік шешімді қабылдауды түсінуі; қаржы тәуекелін басқару
мүмкіндігі;
• жасалатын ... ... ... ... ... ... ... табыс деңгейімен салыстыр мал ылығы;
... ... ... қаржы тәуекелдігін басқаруда уақыт факторының осерін ессптеу;
• фирманың қаржы ... ... ... ... ... ... ... егерде ол қаржы мәмлесінен немесе операциясынан лайықты
түрде табыс алуға сенсе, ... ... ... ... ... ... ... қаржы жумысынан тәуекелді толық кетіру мүмкін емес,
ойткені қаржы тәуекелі -объективті қүбылыс.Осыған байланысты қаржы
менеджері кәсіпкерлік фирманың ... ... ... ... қаржы тәуекелін басқару мүмкіншілігі болуы керек.
Қаржы портфелінің ... ... ... ... ... ... және
субъкгивті табиғатына қарамай басқару ... ... ... ... Тек ... тәуекел
түрлеріне қаржы менеджері барлық ішкі ... ... ... ... ... ... фирмалар теуекел деңгейі күткен табыс
деңгейінен жоғары ... ... ... ... бас ... ... қаржы операциясын жүргізу ... ... ... ... ... яғни ішкі ... қамтамасыз ететін бөлігіне сәйкес келуі тиіс. Керісінше
болған жағдайда ... ... ... ... ... туады.
Келесі принцип — ол тәуекелді басқарудың үнемділігі. Шындығында,
кәсіпорынның қаржы тәуекелдігін бейтараптандыруға шыққан шығыны, оның
мүмкінді қаржы шығыны сомасынан аспауы тиіс, әйтпесе ... ... ... ... ... жойылады.
Қаржы төуекелін басқаруда уақыт факторын есепке алудың маңызы зор.
Кәсіпорындардың қаржылық операцияны орындау кезеңі неғүрлым үзақ болса,
оған келетін ... ... ... кең ... ... ... қаржы зардабын бейтараптандыру мүмкіншілігін қамтамасыз етуде
төмен болады.
Тәуекелді ... ... ... ... ... есепке алудың
маңызы зор. Қаржы тәуекелін басқару жүйесі — кәсіпорынның тандаған қаржы
стратегиясының ... ... ... ... ... ... жүмысының бағыттарына негізделуі тиіс.Қаралған
принциптерді есепке ала ... ... ... ... ... ... тәуекелін басқару процесін төмендегі түрде
және ретте қарауға болады.(1-сурет)
1-сурет. Тәуекелін басқарудың арнайы ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі
аспектілерін орындаумен байланысты болатын мүмкінді қаржы тәуекелдігінің
жағымсыз зардабын бейтараптандыруға жасалған кәсіпорынның жалпы қаржы
стратегиясыың бір ... ... ... процесін төмендегі түрде
және ретте қарауға болады.
Соныменен, кәсіпкерлік кәсіпорындардың қаржы тәуекелдігі ... ... ... ... шара қолдану мүмкін емес, сондықтан
тәуекелді ... ... ... — мүмкінді болатын қаржы тәскелін
анықтау. Ол әртүрлі әдістермен анықталады: таза интуитииті аңғарудан
-күрделі мүмкінді ... ... ... ... ... қаржы тәуекелінің деңгейіне әсер етуші негізгі
факторлар жүйесі
Кәсіпорындардың қаржы жүмысын орындау процесінде пайда болатын жекелеген
қаржы тәуекелдігін ... ... екі ... ... ... ... ... бойынша немесе барлық қаржы жүмысы бойынша
оған қатысымды қаржы тәуекелдігінің сыртқы түрі анықталады;
одан кейін жекелеген қаржы жүмысын орындауда ... ... ішкі ... ... ... ары ... тәуекелін басқару процесінде көсіпорынның тәуекел деңгейіне
әсер етуші факторлар зерттеледі. Факторларды талдау қаржы тәуекелінің
жекелеген түрлерін басқару деңгейін, сондайақ сол ... ... ... үшін орындалады. Қаржы тәуекелінің деңгейіне әсер етуші
барлық факторларды объективті және субъективті факторларға болуге ... ... ... ... процесінде кездесетін мүмкінді
қаржы тәуекелін анықтағанан кейінгі мақсат ... ... ... ... Тәуекел жөніндегі мамандар қаржы тәуекелін
бейтараптандыру жөніндегі қолайлы жолды таңдау жөнінде шешім қабылдайды.
Қаржы тәуекелін бейтараптандырудың жолдары:
Тәуекелдіктен қашу ... - ... ... ... бүл ... және тиімді бағыты.
Бүл бағыт қаржы теуекелдігімен байланысты ... ... ... ... тудырады. Одан басқа қаржы тәуекелінен қашып-қүтылу
мүмкін болмайды, өйткені тәуекелдің бір түрінен ауытқү, тәуекелдің басқа
түрінің пайда болуына ықпал етеді. Сондықтан, ... бүл ... ірі ... қолдануға тиімді. Қаржы тәускелдігінің бүл түрін
қабылдамау шешімі, егерде тәуекел болжамды мөлшерден артық болса, онда
қаржы операциясын ары қарай жүргізуден бас ... ... ... қабылданады.
Қаржы тәукелін бейтараптандырудың бүл әдісін қолдану, сондай-ақ одан
бастарту сондағана тиімді болады, егерде:
қаржы тәуекелдігінің бір түрінен бас тарту ... ... ... ... ... ... деңгейдегі түрлерінің пайда болуына
ықпал етпесе;
тәуекелдің деңгейі қаржы операциясының мүмкіндігі табыс деңгейінен біршама
жоғары болса;
кәсіпкерлік кәсіпорын тәуекелдің бүл түрінен пайда болған қаржы ... ... ... ... ... алмаған жағдайда.
Әрине, кәсіпорындар қаржы тәекелдіпнің барлық түрінен қашып қүтыла алмайды,
оның негізгі бөлігі өз міндетіне алуға тура келеді.
Тәуекелдікті өз ... ... ... ... ... ... ... болатын шығынды жабуға қажетгі ресурстар көзін табу. Бүл жағдайда,
қаржы тәуекелі басталуымен, болган шығын кез келген қалған ресурстармен
жабылады. Егерде кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... қысқартуға әкеп соқтырады.
Кәсіпкерлік үжымдардың шығындарды жабатын ресурстары екі топқа бөлінеді:
... өз ішкі ... ... ... ... ... мезгілде, барлық меншіктілік түрлеріне біруақытта зиян
келтірілмейді, сондықтан ішкі ... ... ... бар ... косіпорынға қатысты ғимарат, қүрал жабдықтар бүзылса
да, одан ... ... ... ... ... ... ... қаржы және ондіріс жүмыстарының жартылай жалғасуынан түскен табыс;
- қүнды қағаз және табысты инвестициядан алынған дивидендтер және пайыздық
табыс;
- бизнес иелерінің ... ... ... ... ... ... ... есепті кезенде алынған, таратылмаған қалдық пайда;
- кәсіпкерлік косіпорындардың жарғыларына сәйкес қүрылған сақтық қор.
Егерде кәсіпкерлік кәсіпорын қаржы тәускелінің ... ... ... келмесе, онда шығыстардың бір бөлігін несие ресурстарын қолдана
отырып өтеуге болады. Бірақ, бүл жағдайда несиеге қол жеткізу шектелуі,
оның басты себептерінің бірі ... ... ... ... ресурстарына қол жеткізу көбінесе шығыстардын қалған қалдық қүнға
байланысты. Сондықтан кәсіпорындар шығыс пайда болмай түрғанға
дейін, олардан қүтылу үшін ... ... ... сол арқылы несие беруші
мекемелерді сендірудің маңызы зор.
Қаржы тәуекелі пайда болғаннан кейінгі несис ресурстарын тартуға шектеу
болушы-олардың бағасы. Несие ресурстарын пайдалану кәсіпкерлік
кәсіпорындардың ... ... ... ... Несие ресурстары
шығыстарды өтеу қүралы ретінде, қаржы операцияларының тиімділігін
арттырмайды, үйткені пайыздық ... ... ... ... тәуекелдігінің байтараптандырудың келесі мүмкінді әдісі — бүл
тәуекелдікті беру. Бүл жайда шаруашьшық серіктестікке қаржы тәуекелдігінің
бір бөлігін ... ... ... ... мол ... ... басқардудың қазіргі практикасында тәуекелдікті беру
келесі негізгі бағыттар бойынша орындалады.
Тәуекелдікті факторингтік шарт жасау арқылы береді. Бүл ... ... ... ... ... тәуекелі. Мамаңдандырылған
факторингтік компаниялар немесе банкте кәсіпорындардың несиелік тәуекелінің
зардабын бейтараптандырады.
Шартта көрсетілгендей кепілгер несие ... ... ... ... немесе жартылай орындауға міндететеледі. Кәсіпкерлік
касіпорын кепілгерлікті қарыз ... ... үшін ... және көсіпорын
кепілгердің аддында жасалған шартты орындауға міндетті және жауапты.
Бүл жағдайда ... ... ... және ... ... ... ... жоғалуымен бйланысты қаржы тәуекслі. Бірақ,
онімдергс нарықтық бағаның қүлауымен байланысты шығысты ... өз ... ... ... сақтандыру — бүл санқтандыру, сақтандырушының сақтандыру
төлем есебінен табыс шығысысын өтемін толық немесе бөлшектеп төлеу міндетін
қарайды. Сақтандыру шарты ... ... ... ... ... қалуы немесе өндіріс колемінің қысқаруы; банкрот болу;
қаралмаған шығындар және т.б.
Қаржы тәуекелдігін ...... ... ... ... ... тәуекелін сақтаңдыруды мүлікті сақтандыру шартына
кірістіреді, мүндай жағдайда сақтандыру компаниясы сақтандырушыға
сақтандырған мүлігіне келген зиянды қайтарып қоймай, ... ... ... ... ... ... пайданына өтейді.
Үлттық сақтандыру практикасында сақтандырушының клиентгермен
міңдеттемелерін орындамаумен байланысты қаржы тәуекелін сақтандыру ең ... Бүл бір ... ... ... ... болған қаржы тәуекелі
болуы мүмкін. Мысалы, жеткізуші, тауарларын сатып алушыға тиеп жіберіп,
қаржы тәуекелін сақтандыруға шарт ... ... ... ... ... ... ... табысын отеуі керек.
Сақтық компаниясының қызметіне жүгінген кәсіпкерлік кәсіпорын ... ... ... ... ... тәуекелдің
қүрамын
анықтағаннан кейін фирма белгілі жағдайларды ескеруі тиіс, олардың
негізгілері:
- жоғарғы дәрежедегі қаржы ... ... болу ... ... тәуекелін сақтандырудың қолайлы қүны; тәуекел бойынша қаржы
шығыстарын меншік қаржы ресурстары ... ... ... мүмкіндігінің
жоқтығы.
Мүмкінді шығысты сақтандыру тек қана сәтсіз шешімдерді қорғап қоймайды, ол
сонымен қатар кәсіпкерлік кәсіпорындардың басшыларының
жауапкершілігін арттырады, ... ... ... ... ... ... ... ішінен, кәсіпорындардың сақтандыру
қажеттілігін қамтамасыз ететін компанияны таңдау үшін, міндетті түрде
келесі ақпараттарды алуы қажет:
сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... түрі; жарғы капиталының және
сақтандыру компаниясының меншік қаражатының мөлшері; сақтандыру
компаниясының рейтингі; сақтандыру ... ... ... сақтандыру процссінде қолданған тарифтерінің мөлшері.
Кәсіпорындардың сақтандыру ... ... ... ... ... - ... ... бейтараптандыру немесе минималдау
әдісінің бірі. Кәсіпорындардың жалпы проблеманы шешуге серіктес ретінде
басқа кәсіпорынды тарту арқылы өз ... ... ... ... ... үшін ... қоғамдар, қаржы-онеркәсіптік топтарды қүруға болады.
Соныменен, қаржы тәуекелін біріктіру деп тәуекелді азайту әдісін ... ... ... ... ... ... арасында бөлінеді.
Проблеманы шешу үшін күшті біріктіре отырып, бірнеше кәсіпкерлік
кәсіпорындар алынған пайданы немесе шыгынды өзара бөліседі. Әлбетте,
партнерлерді қосымша ... ... бар ... ... ... ... ... жолының бірі.
Әртараптандыру жекелеген несиелік, депозиттік, инвестициялық, валюталық
қаржы тәуекелі түрлерін томендетуге мүмкіншілік тудырады.
Олардың негізгілері ретінде әртараптандырудың келесі түрлерін пайдалануға
болады.
3-сурет.Қаржы тәуекелдігін бейтараптандыруға ... ... ... ... ... ... ... тікелей
байналыссыз әртүрлі қаржы операцияларынан табыс алуға балама
мүмкіншіліктерді қолдануды қарастырады. Бүл ... егер де ... ... ... бірі ... ... басқа операциялар пайда
әкелетін болады;
қүнды қағаздар портфелін әртараптандыру арқылы инвестициялық портфель
табысының деңгейін төмендетпей, инвестициялық тәуекелді ... ... ... ... ... ... барысында, бірнеше бағдарламалардың ішінен капитал сиымдылығы
үлкен емес проектіге басым коңіл аударылады;
кәсіпорындардың тауарларын ... ... ... — коммерциялық
несислу кезінде пайда болатын несиелік тәуекелді төмендетуге бағытгалады;
кәсіпорындардың депозитке салымдарын әртараптандыру — ... алу ... бос ірі ... ақша ... бірнеше банктерге орналастыруды
қарастырады;
кәсіпорынның валюта қаржынын ортараптандыру -кәсіпорынның ... ... ... ... бірнеше валюта түрлерін таңцап
алуын қарастырады, сол арқылы валюта тәуекелін минималдау мүмкіншілігі
қарастырылады.
Хеджерлеу (сақтандыру) — ... ... ... ... қаржы
тәуекелінен болатын мүмкінді зиянды өтеудің жаңа әдісі. Жалпы түрде
хеджерлеуді тауардың бағасын тәуекелдіктен сақтандыру деп анықтауға болады.
Кәсіпкерлік кәсіпорындармен хеджерлеу болжамдаған ... ... ... ... ... ... беру үшін ... Пайдаланылған
туынды қүнды қағаздар түрлеріне қарай қаржы тәуекелін хсджерлеудің бірнеше
түрлері болады.
1.Опционды пайдалану арқылы хеджерлеу -қүнды қағаздармен, валютамен,
нақтылы ... ... ... қаржы тәуекелін
бейтараптандыруға мүмкіншілік тудырады.
Опционды пайдалана отырып хеджерлеудің екі мүмкін ... ... ... ... ... ... ... хеджерлеу;
опцион негізінде келісілген бағамен сатуды хеджерлеу;
2.Фьючерстік шартты қолдану арқылы хеджерлеу. Фьючерстік шарт — ... ... ... уақыттағы бағамен шикізат тауарларын, алтын,
валюта, қүнды қағаздарды сатып алу — сату ... ... ... ... ... ... ... — кәсіпкерлік
кәсіпорынның тауарларды жеткізу кезіндегі бағаның өзгеруіне байланысты
қаржы ... ... ... ... ...... қолдану арқылы ... ... ... ... бүл ... ... қағаздарды
сатып (сату) алу туралы мәмле, қарсы мәміле ... яғни сол ... ... ... бір уақыт өткеннен кейін
қайта сату туралы мәміле жасалынады. ... ... ... ... мерзімін үзарту мақсатымен своп жасау — қүнды қағаздарды
сату және сонымен бірге, сондай ақ үзақ мерзімді қүнды қағаздарды сатып
алу;
валюталық ...... ... ... қол ... валютамсн сатып
алуды, кейін оны қайта сатып алу жағдайын қарастырады;
пайыздық своп-операцияда — несиелер қарыз алушының есебінен екінші жаққа
пайыз төлеу ... ... ол ... ... мелшерлемеде
көрсетіледі.
1.3 Қаржылық тәуекелді басқарудың негізгі тәсілдері
Нарықтық экономикаға ... орай ... ... ... ... үлкен көңіл бөлінуде. Өйткені әрбір кәсіпорын олармен
көптеген операцияларды ... ... ... ... ... тәуекелсіз қызмет ету мүмкін емес.
Олар кез келген операцияларда кезігеді және де олардың масштабы эртүрлі
болуы мүмкін. ... ... ... маңыздысы олардан қашу емес,
оларды көре білу және төмендету болып табылады.
Нарықтық экономикада қаржылық тәуекелді менеджментті басқарудың негізгі
тәсілдерінің бірі ... ... ... ... табылады. Корпоративтік
операциялар саналуан түрлі, ендеше олардың әр қайсысына тән өздерінің.
ерекшеліктері және де ... ... бар. ... ... ... ... нарық жағдайларына қарай өзгеріп отыратын
ерекшеліктерін ескеру қажет. Ал, мұндай мәселелер өз кезегінде тәуекелдерді
бағалау критерилерін жасауды күрделендіре түседі.
Міне ... ... ... ... ... ... ... деңгейін анықтау және сәйкесінше стратегияларды жасау қаржылық
тәуекелді менеджменттің негізгі міндеттері болып табылады.
Корпоративтік ... ... ... бағалауда клиенттердің төлем
қабілетінің төмендеуі, олардың қаржылық жағдайының төмендеуі, бағалы
қағаздар және валюта бағамдарының өзгеруі есепке алынады. ... ... ... ... беру ... ... Сондықтанда
тәуекелдерді бағалау олардың ішіндегі негізгілеріне негізделіп, алынатын
нәтижелер жуықталған болып табылады/24/.
Қаржылық тәуекелді менеджменттін ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі нақты тәуекел түрін
арттырушы немесе төмендетуші факторларды анықтау;
2.Тәуекелге әсер ету ... ... ... ... түрін бағалау;
4.Қаржылық тәуекелдің жеткілікті деңгейін белгілеу;
5.Тәуекел деңгейіне сәйкес жекелеген операцияларды талдау;
6.Қаржылық тәуекелді ... ... ... ... ... негізі кәсіпорынның ... ... және ... болу мүмкіндіктері арасындағы тәуелділікті табу жатыр.
Мұндай тәуелділік арнайы құрылатын шығынның болу ықтималдылығы қисығымен
анықталады. Бұл қисықтың құрылуы күрделі міндеттердің ... ... ... ... мамандардан терең білім мен тәжірибенің молдығын
талап етеді. Шығынның болуы ықтималығының қисығы немесе тәуекелдер қисығын
құру үшін бірнеше тәсілдер ... ... ... ... ... ... әдісі.
Статистикалық әдіс бойынша тәуекелдер қисығын құруда барлық статистикалық
деректер есептелінеді. Мұнда есептеудің дәлдігін артыру үшін деректердің
үлкен көлемін ... ... болу ... ... қажет.
Шығындардың болу жиілігі келесі формуламен анықталынады:
ШЖ
Ж = ----------
ж
Мүнда,
Ж - ... болу ... - ... болған жағдайлардың нақты саны;
Ж- статистикалық өңдеудегі жалпы жағдай саны. Тәуекел аймағы ретінде
қандайда бір ... ... ... шегі түсіндіріледі.
Нарықтың негізгі аймақтары
Шығындар
Ұтыстар
Қаржылық тәуекелділік өте жоғары аймақ
Тәуекел ... ... ... ... Б1 ... А В ... - ... ... ... есепті пайда мөлшеріне тең шама;
Б - есепті түсім мөлшері;
Б1 - есепті түсім мөлшеріне тең шама;
В – кәсіпорынның ... ... ... - ... ... қаражатының мөлшеріне тең шама.
Суретте көріп отырғанымыздай, қаржылық тәуекелдің төрт ... ... ... ... ... ... ... асыруға болмайтын аймақ;
- қауіпті аймақ;
Тәуекелсіз аймақ. Бұл аймақ үшін қандайда болмасын операцияларды жүргізуде
шығындардың табыстың минимумін алуға болатындығы тән ... ... сол ... шегі А ... ... табыс арқылы өтеді.
Қаржылық тәуекелдің жеткілікті болатын аймағы. Бұл аймақта таза есепті
табыстың мөлшерінен аспайтын шығын деңгейімен сипаталады. Мұндай ... ... ... жүргізуге болады, өйткені
кәсіпорынның тәуекелі, қолайсыз жоғдай болған ... тек ... ... ... тәуекелді асыруға болмайтын аймақ. Мұндай аймақ шегінде ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Ендеше кәсіпорын мүндай
тэуекелдерді жібере алмайды, өйткені кәсіпорын бұл операцияны жүргіздуде
керексіз шығындарды жасаған болып табылады.
Қаржылық тәуекелдің ең жоғарғы деңгейі бар ... ... үшін ең ... ... ... Қаржылық тәуекелдің мұндай деңгейін жіберуге
болмайды, әйтпесе кэсіпорын кэсіпорынротқа ұшырау мүмкін.
Сараптамалық бағалау әдісі статистикалық әдісен тәуекел қисығын ... ... ... әдістерімен ерекшеленеді. Бұл әдіс кәсіпорын
мамандарының шығындардың болу ықтималдығы бағалауды зерттеу және жинауды
үсынады. Мұндай бағалаулар статистикалық ... және ... ... ... ... ... ... ұқсас бұл әдіс түрінде де
қаржылық тәуекелді бағалау үшін қажетті нүктелер саны төртеу:
1.Шығынның нөлдік деңгейіне сәйкес келетін нүкте;
2.Есепті таза пайданың ... ... ... ... мөлшерін
анықтайтын нүкте;
3.Есепті түсім мөлшеріне тең келетін мүмкін шығын ... ... ... ... ... ... келетін нүкте. Сараптамалық
әдісі жүзеге асыру бағалаулар саны аз ... ... ... ... ... асырушы кәсіпорындар үшін тәуекел
деңгейін бағалау үлкен мүмкіндіктер ... ... ... ... әдісі корпоративтік тәжірибеде
қолданылмайды. Өйткені корпоративтік тәуекелге байланысты теориялық ... ... ... тәуекелдің тиімді деңгейін белгілеу. Қаржылық тәуекелді
менеджменттің қаржылық тәуекелді басқаруының негізгі әдісерінің бірі
ретіндегі тәуекел қисығын құру және де ... ... және ... ... ... ... ... кейін, кәсіпорын
қызметткерлері нақты операция түріне қаржылық тәуекелдің тиімді деңгейін
белгілеу тұрғысынан тәуекел аймақтарына егжей тегжейлі талдаулар жүргізеді.
Корпоративтік қызметтер нарығының қатаң ... ... ... ... үш ... анықталады:
1.Жекелеген операциялардың түрлерін жүргізу тиімділігі;
2.Жүргізілетін операциялардың көлемі;
3.Операцияларды жүргізудегі кәсіпорындардің өзіне ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты екендігін
көруге болады. Кәсіпорындар өздерінің операцияларының тиімділігін арттыруға
тырысады, ал ... ... ... ... ... ықпал етуі мүмкін.
Ендеше бұл көрсеткіштер өзара баланста болуы тиіс. Олардың баланста болу
мәселелерін операциялар түрлерін жүргізүде қаржылық тәуекелдің ... ... ... ... ... ... ... болатын тәуекел деңгейіне қарай талдау.
Бұл соңғы талдау қаржылық тәуекелдің тиімді деңгейін негізге ала отырып,
тәуекел стратегиясының талаптарының негізінде ... ... мен ... ... мақсатында жүргізіледі. Қаржылық
тәуекелдің тиімді деңгейіне сәйкестігіне қарай операцияларды талдау үшін
көп ... ... ... ... ... ... тез ... шешім
қабылдануын талап етеді. Осыған байланысты талдау объектін дұрыс ... арта ... ... бұл түрі де ... және ... ... [28].
Қаржылық тәуекелді менеджменттің тәуекел стратегиясын жасауда маңызды
бөлігінің бірі тэуекелдерді төмендету немесе ... ... ... іс ... жасау.
Қаржы тәуекелін бақылау әдістерін жетілдіру жолдары.
Нарықтық экономика жағдайында кез келген ортада табыстылық пен
қаржыдеңгейін өзара салыстыру ... ... ... мәлім.
Й.Шумпетер "Теория экономического развития (исследование
предпринимательской прибыли, капитала, кредита, ... и ... атты ... ... ... жоспарда
ескерілмеген жағдайда, олар бір жағынан шығынның көзі, екінші жағынан
табыстың көзі болып табылады" - деп жазған болатын.
Кәсіпорын тәжірибесіндегі қаржы- белгілі бір ... ... ... зиян ... ... Алайда, қаржы деңгейі
неғүрлым төмен болған сайын, табыс алу мүмкіндігі жоғары болып ... да кез ... ... ... бір жағынан, қаржы
деңгейін ең төменгі шекте жеткізуге талпынып, екшші жағынан, тәуекел, ... ... ... ... ... ... ... алуға
тырысады. қаржы деңгейі пайда болады, егер де:
- ... аяқ ... және ... ... ... кәсіпорынның өткен кезеңдегі тәжірибесіне сәйкес келмейтін жаңа
міндеттер қойылған болса.
Тәуекел бұл түрлі келеңсіз жағдайлардың тікелей және жанама ... ... оның ... болу ... ... ... - ... туындаған кездегі шығындардың пайда болуының ықтималдылығы мен
қауіп-қатері.
Қаржы нарығы өте күрделі, тұрақсыз және ... ... орта ... Сондықтан да кәсіпорын ісі қаржы тәуекелдерінің көптеген
түрлерімен тікелей байланысты. ... ... ... ... ... және ... тәжірибесі мен әдістемесі кәсіпорын
қызмөті үшін өте маңызды болып ... ... ... ұйымдастырылған
қаржы менеджменті кез келген қаржы институтының бәсекеге қабілеттілігі мен
сенімділігінің негізгі шарты болып табылады. ... ... ... де ... ... ... керетініміздей
тәуекелдердің негізгі түрлері несиелік, инвестициялық, валюталық болып
табылып, олар несие мекемелерінің қаржылық жағдайларын төмендетіп ... кей ... ... ... ... банкроттыққа ұшыратуы
мүмкін. Оларды дұрыс бағалау және бақылау шығындарды төмендету ... ... ... ... ... - ... ықтимал келеңсіз
жағдайларды анықтау немесе олардың алдын алу, олардың салдарынан ... ... ... ... ... ... ... тәуекел бақылау мәселелері дағдарыс жағдайында күрделілене түседі.
Кәсіпорын тәуекелінің деңгейі ... ... ... ... ... ... ... жэне стратегиясымен
анықталынады. Қаржы менеджменті бақылаудың күрделі процедуралары мен
инфрақұрлымын талап етеді.
Қаржылық тәуекелдің жалпы көлемін анықтаудың қалыптасқан әдісі қаржыны жабу
үшін ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттерде қаржы түрлеріне көптеген зерттеулер жүргізіледі.
Түрлі басылым беттерінде коммерциялық ұйымдардың қызметімен байланысты
қаржы түрлері қарастырылып, ... ... ... ... ... ... ... мынадай түрлері беріледі: жүйелік,
елдік, несиелік, инвестициялық, валюталық, пайыздық, өтімділік,
операциялық, технологиялық және т.б. Көріп отырғанымыздай, кәсіпорындагі
тәуекелдерді түрлі белгілері бойынша жіктеуге болады, ... біз ... ... жүргізетін саясатына әсерін тигізетін тек қаржы
тәуекелін ғана қарастырамыз.
әҚарыз алушылардың түрлерімен байланысты тәуекелдер, нақтылай қаржылық
құралдармен байланысты тәуекелдер , корпоративтік ... ... бар. ... ... ішкі тәуекелдер- кәсіпорынның ішкі ортасымен
байланысты тәуекелдер, сыртқы тәуекелдер-кәсіпорын ... ... ... ... ... кәсіпорынның түрлі себептерден табыс деңгейінің төмендеуі,
пайдасының ... ... ... ... ... ... жататын тәукелдерді айқын көре
аламыз. Олардың барлығы да экзогендік (ішкі) және эндогендік (сыртқы) болып
екіге бөлінеді. Оның ... ... ... конъюнктурасының қолайсыз
өзгерісі, екіншіден кәсіпорын ішіндегі жіберілген қателіктер мен шешім
қабылдау нәтижесінің кәсіпорын қызметіне теріс әсерін тигізуі болып
табылады.
Қаржы ... - бұл ... ... ... ... ... операциялары түгелдей ... ... ... ... оның ... ... жоғары табыс ... ... ... бүл ... оңтайлы түрде бақылауға болады.
Қаржы тэуекелдері кәсіпорынның қаржы ресурстарын (яғни, ақшаларын) жоғалту
ықтималдылығымен байланысты болып келеді. Сонымен бірге, қаржы тәуекелдері
кәсіпорында болып ... ... ... ... ... ... ... тәуекелі несие тәуекелі мен депозиттік тәуекелге
тікелей әсерін тигізеді.
Қаржы тәуекелі мен кәсіпорын табысының арасындағы ... ... ... ең ... ... ... қамтамасыз етеді екен (0; Д1), ал
қаржылық тәуекелдің ең жоғары деңгейінде Р= Р2 табыс өзінің ең жоғары
деңгейіне жетеді, яғни
Д = ... ... ... ... ... ... ... басталып, шексіз ұзақ мерзімге жалғасып кете береді. Нәтижесінде
кәсіпорын өзінің міндеттемелері мен талаптарын сәйкестендіріп отыруға
мәжбүр болады. Өйткені қазіргі ... ... ... - ... ... ... өз қызметін жүзеге асыратын мекеме болып табылады және де
тәуекелмен байланысты ортада тек қаржы тәуекелін ... ... ... өз ... әрі ... ... ... маңызды стратегиялық міндетінің бірі-пайда мен тәуекел
арасындағы тиімділікті қамтамасыз ету. Қаржылық тәуекелдің ... ... ... ... өтімділіктің төмендеуіне
әкеледі. Керісінше табыстылық нарықтық деңгейден төмен болса, онда
кәсіпорын қосымша шығындардың ... ... ... ... ... қиындықтарға кез болады.
Корпоративтік тәуекелдерді бақылаудың негізгі принциптерін Базель
Комитетінің деректері терең түсіндіреді. Несиелік мекемелердің несиеге
қабілеттілігінің орталық рөлі ... ... ... екендігін
мойындауы. Кәсіпорын басшылары тәуекелдердің көлеміне, олардың дұрыс
бағалануына, мүмкін ... ... ... толық жауап береді.
Кәсіпорындардің қаржыны бақылауды дұрыс түсінбеулерінен ... ... ... ... ... ... ... үлкен
көңіл бөліп, оның маңыздылығын кәсіпорынның әрбір қызметкеріне жеткізуге
міндетті. ... ... ... ... ... ішкі және ... өзгерістеріне сәйкес
әрқашан
тиіс. Тәуекелдерді бақылау бойынша анық сипатта болуы керек. Кәсіпорын
байланысты ... ... ... әрекет салдарын
дұрыс түсініп және бағалап, тәуекелдерді бақылау бойынша ... ... ... ... ... ... тәуөкелін құраушылар: стратегия,
әдістемелер процедуралар, бақылау, өзектендіру.
Кәсіпорын кез келген нақты тәуекел бойынша бақылау ... ... ... ... ... қабылданатын тәуекел деңгейін анықтап,
олардың капитал және активтер, рентабельділікке әсерін анықтау қажет.
Кәсіпорында старатегиялық мақсаттар қалыптасады. Қаржылық тәуекелдің осы
түрі бойынша бақылау және ... ... ... ... ... мен ... түрып, әрдайым қайта қаралып отырады. Одан
кейін нақты процедуралар негізінде бағалау және ... ... ... ... түрінде рәсімделіп, барлық құрамды бөліктері
сипатталынып, қызметшілердің нақты әрекеті, олардың өкілеттіліктері,
жауапкершіліктері, шектеулер мөлшері мен құрлымы, қатысушы бөлімдердің
өзара қатынастары сипатталынуы тиіс.
Бақылау ... ... ... ... ... ... шын ... жүргізілгендігін анықтайды. Тәуекелдерді
бақылау операцияларды жүргізушілерден бөлек болуы тиіс. Жалпы бақылау
тәуелсіз қаржылық бақылау бөлімшелерімвн жүргізілуі тиіс. Өзектендіру
стратегияны, ... ... ... ... бизнес
ортасының өзгеруіне сәйкес жаңартуларды білдіреді. Тәуекелдерді бақылаудың
негізгі әдістері:
- Қаржы бағалау талдауларын сәйкестендіру;
- Операцияларды ... ... ... ... ... шектеулер қою;
- Операцияларды диверсификациялау;
- Шығындарды жабуға жетерліктей ... ... ... ... талдау әдістері маңызды ролге ие. ... тек ... ... ... қана ... жағдайларды болжап, негізгі
факторларды айқындап, оларды бағалайды Операцияларды шектеу оларды жүргізу
процедураларын құру жолымен тәуекелдерді ... ... ... ... ... бер ... ... бағалау процедураларымен, активтерді
және пассивтерді бақылау процедураларымен байланысты өтімділік қолдаумен
қатарласа жүреді.
Барлық қаржылық операцияларға шектеулер қою қаржылы ... ... ... бірі ... ... Шектеулер актив түрлеріне қаржылық
құралдардың пайдаланылуын жалпы позицияда белгіленеді. Шектеулердің мөлшері
тек тәуекелдер; төмендету көзқарасынан ғана емес, экономикалық сипатт
бюджеттік шектеулөр ... де ... ... ... ... ... тәуекел мөлшері бойынша
шектеулер қойылады.
Шығындарды жабуға арналған резервтерді құр кәсіпорынның ... ... ... ... жабу ... береді. Дұрыс
құрылған кәсіпорын саясаты меншікті капиталды жеткілікті деңгейде ұстауды
талап ... ... оның ... ... ... ... Өтімділікті бақылау деп клиентте тарапынан қаржылық ресурстардың
сұранысын қанағаттандыру қабілетін айтады.
Активтерді бақылау әдісі арқылы өтімділігі ... ... ... ... ... ... несиелерді бақылау тәуекелі тапшылық
жағдайында қаражаттарды тарту кезінде туындайды. Өтімділікті төменгі
шығындармен бақылау үшін кәсіпорынке жоғарғы ... ... ... қызметпен байланысты негізгі қаржы түрлері несиелік
тәуекелдер, міндеттемелерді қайтармау тәуекелдері, эмитент ... ... ... ... орындаудан ба тарту тәуекелі.
Пайыздық тәуекел бұған дейін шығарылған бағалы қағаздардың бағасын оның
пайыздық ставкасының өсуі төмендетеді. Баға төмендеген жағдайдағы бағалы
қағаздардың жаппай ... ... ... ... тәуекелдер валюта бағамының өзгеру ықтималдығымен байланысты.
Портфельдік тәуекел жекелеген құралдар бойынша шығындармен байланысты.
Инвестициялық қызметтермен ... ... ... ... ... ... жағдайын бағалау бағалы
қағаздар бойынша операцияларға шектеу қою, ... және ... ... жабу үшін ... ... Жоғары
хеджирлеу жүйелік тәуекелдермен, контрагенттің сенімділігін анықтаушы
тәуекелдермен қатарласа жүреді. Валюталық позицияларды шектеу кәсіпорынның
өзіне алатан, валюта ... ... ... ... ... ... ... әрбір валюта үшін анықталынып, сондай ақ
әрбір валюталық дилерге де шектеулер белгіленеді.
Тәуекел - бұл қаржы категориясына жатады. Тәуекел дәрежесі мен ... ... ... ... ықпал етуге болады.
«ҚАЗАВТОКӨЛІК» АҚ – ДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДІ БАСҚАРУ ... ... ... ... ... ... ... тіркелгенге дейін «Қазкөліксервис» ашық акционерлік қоғамы атауын
иеленген ... ... ... ... әрі – ... ... Үкіметінің 1997 жылғы 4 ақпандағы рұқсатының негізінде
құрылған («Қазақстан темір жолы» республикалық ... ... ... кәсіпорнының атауын өзгерту және мүлікті беру туралы»
1999 жылғы 19 қарашадағы 611-Ц бұйрығына сәйкес атауы өзгертілген),
Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Қазақстан темір ... ... ... ... ... қалыптастыру және қызметін ұйымдастыру мәселелері
туралы» 2002 жылғы 27 сәуірдегі №479 қаулысына сәйкес Қазақстан
Республикасының Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру
комитетінің ... ... ... ... ... кәсіпорынын
және оның еншілес кәсіпорындарын қайта ұйымдастыру туралы» 2002 ... ... № 69 ... ... ... ... темір жолы» республикалық мемлекеттік кәсіпорынының
«Қазкөліксервис» контейнерлік, таразы шаруашылығын және кірме жолдарды
пайдалану жөніндегі еншілес мемлекеттік кәсіпорнының (заңды тұлғаның
мемлекеттік ... ... ... 1999 ... 8 ... 7547-1901-ГП
куәлігі) барлық құқықтары мен міндеттемелерінің құқыктық мирасқоры болып
табылады.
Қоғам Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша заңды ... ... және өз ... ... ... ... ... Республикасының «Акционерлік қоғамдар туралы» Заңына және
Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық ... ... осы ... ... корпоративтік басқару кодексіне және Қоғамның
басқа да құжаттарына сәйкес жүзеге асырады.
Қоғам Қазақстан Республикасының әділет органдарында мемлекеттік тіркелген
мезеттен бастап заңды ... ... ... ... және ... ... шаруашылық дербестік негізінде
жүзеге асырылады.
Қоғамның дербес теңгерімі, банктік, соның ішінде валюталық шоттары,
мемлекеттік және орыс ... ... ... атауы көрсетілген мөрі бар.
Қоғам қызметінің негізгі мақсаты кіріс алу болып табылады.
Қойылған мақсатты іске асыру үшін Қоғам қызметтің келесі түрлерін:
1)жүктерді, ... ... ... ... ... және жүк
вагондарымен тасымалдау бойынша қызметтер көрсетуді, заңды және жеке
тұлғаларға (қатынастардың барлық түрлерінде) барлық ... ... ... ... ... ... ... жүкті жеткізуге
дейінгі кешенді көліктік қызмет көрсетуді енгізу;
3)жүктерді контейнерлермен және жүк вагондарымен тасымалдауды жоспарлау,
белгіленген тәртіппен жүктерді контейнерлермен және жүк ... ... ... жол ... келісу;
4)жүк вагондары мен контейнерлерді есепке алу және пайдалану жөніндегі
жұмыстарды ұйымдастыру;
5)теміржолдық жылжымалы құрамды және контейнерлерді, соның ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыру;
6)көліктік-экспедиторлық қызмет көрсету;
7)Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен сыртқы
экономикалық қызметті жүзеге асыру;
8)негізгі өндірістік ... ... ... ... ... және ... вагондары мен контейнерлерді мүліктік жалдауға (жалға) беру;
10)контейнерлік ... ... және ... ... ... қызметтердің барлық түрлерін (автокөлік қызметтерін,
жүктерді қоймаға салу мен ... ... ... вагоннан вагонға
қайта тиеу жөніндегі қызметтерді және т.б.) көрсету;
12)Қазақстан ... ... ... ... қызметтің өзге
түрлерін жүзеге асырады.
Қоғам Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген барлық құқықтарды
иеленеді және міндеттерді атқарады.
Қоғам оның Жалғыз акционерінің мүлігінен ... ... ... ... және ... акционердің міндеттері бойынша жауап бермейді. Қоғам өз
мүлігінің шегінде, өз ... ... ... ... ... ... ... бермейді, сол сияқты мемлекет те
Қоғамның міндеттемелері бойынша жауап бермейді.
Қоғам өз атынан ... ... ... мүліктік және жеке мүліктік емес
құқықтар мен міндеттемелерге иелік ете алады, сотта ... ... бола ... ... Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы
келмейтін басқа да іс-әрекеттерді жүзеге асыра алады.
Қоғам күзету құжаттарын, технологияларды, «ноу-хау» және басқа да
ақпараттарды иелену және пайдалану ... ... алуы және ... ... ... шығара және оларды тарата алады, мемлекеттік және
корпоративтік құнды қағаздарды сатып ала алады, сондай-ақ Қазақстан
Республикасының заңнамасында көзделген тәртіппен өзінің қаржылық қатерлерін
туынды ... ... ... сақтандыра алады.
Қоғам Қазақстан Республикасында және шетелдерде өзінің филиалдары мен
өкілдіктерін құра ... ... ... ... сәйкес
оларды мүлікпен қамти алады және олардың қызмет тәртібін белгілей алады.
Қоғам өзінің ... мен ... үшін ... ... лауазымдар номенклатурасын, сондай-ақ жылдық еңбек ақы
қорының мөлшерін бекітеді. Филиалдың басшысы және ... ... ... ... ... ... жасайды.
Қоғам өндірістік қызметті жоспарлаумен, қызметкерлердің еңбегіне төлем
жасаумен, ... ... ... ... ... іріктеу, орналастыру, даярлау, қайта даярлау мен
біліктілігін арттыруды ұйымдастырумен ... ... ... ... ... тәртіппен Қазақстан Республикасының аумағында және одан
тыс жерлерде орналасқан банктер мен басқа да қаржылық ұйымдарда ұлттық та,
шетелдік те валютада ... ... ... Республикасының заңнамасына сәйкес кепілгер болуға,
қазақстандық та, шетелдік те заңды және жеке ... ... ... ... ... ... және олардың кредиттерін пайдалануға
құқылы.
Қоғам жай акцияларды құжатталмаған түрде шығарады , басқа құнды ... ... ... ... ... ... ... шарттары
мен тәртібі, орналастырылуы, айналымы және өтеуі құнды ... ... ... ... ... ... акция дауысқа салынатын барлық мәселелерді шешу кезінде Жалғыз
акционерге дауыс беру құқығын, Қоғамның таза табысы болғанда дивиденттер
алу, ... ... ... ... ... ... таратылуы кезінде оның мүлкінің бір бөлігіне ие болу құқығын
береді.Жарияланған акцияларды ... ... жай ... ... ... қағаздарды орналастыруға, сондай-ақ алдында
сатып алынған аталған құнды қағаздарды сатуға ниет білдірген кезде Қоғам
бұл жөнінде шешім қабылданған күннен бастап 10 (он) күн ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарында жариялау
арқылы құнды қағаздарды орналастыру (сату) бағасы туралы шешім қабылдаған
Қоғам органымен белгіленген орналастыру (сату) бағасы бойынша ... ... ... ұсынуға міндетті.
Қоғамның орналастырылатын акцияларының төлеуіне ақша, мүліктік құқық (соның
ішінде интеллектуалдық меншік объектілеріне ... және ... ... ... ... заңында және Қазақстан
Республикасының өзге де заңнамалық актілерінде көзделген жағдайлардан
басқа, өзге де мүліктер салынуы ... ... өзге ... ... ... Республикасы заңнамасына сәйкес
берілген лицензия негізінде, әрекет жасайтын бағалаушының белгілеген бағасы
бойынша жүзеге асырылады.
Егер Қоғамның орналастырылатын ... ... ... ... енгізілсе, мұндай құқықты бағалау Қоғаммен пайдаланылған барлық
мерзімде бұл мүлікті пайдаланғаны үшін жасалған төлемнің мөлшеріне сүйене
отырып жүргізіледі. Көрсетілген мерзімі өткенге ... ол ... ... ... алып ... ... салынады.
Қоғамның акция ұстаушыларының тізілім жүйесінің жүргізілуі Қоғам
тіркеушісімен жүзеге асырылады, ол Қазақстан Республикасының заңнамасына
сәйкес Қоғамның және оның үлестес тұлғаларының үлестес тұлғасы ... ... ... қағаздарлың бастапқы рыногына
орналастырған кезде Қоғамның өзінің жариялаған акцияларын сатып алуына жол
берілмейді. Орналастырылатын акциялардың ... ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі сатып алушының жеке
шотына осы акцияларды аудару туралы бұйрық беруіне Қоғам құқылы емес.
Қоғамның ... ... ... алуы ... ... және Жарғыға қайшы келмейтін оларды кейін сату мақсатында
немесе өзге мақсаттарда «Акционерлік қоғамдар ... ... ... ... тәртіппен бекітілген оларды Қоғамның сатып
алуы кезінде акциялардың құнын анықтау әдістемесіне сәйкес Қоғам бастамасы
бойынша Жалғыз акционердің келісімімен жүргізілуі ... ... ... ... ... ... ... алуы,
егер «Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан Республикасы Заңымен басқа
жағдайлар белгіленбесе, Директорлар кеңесінің шешімі негізінде ... ... ... ... ... ... ... орналастырылған
акциялар саны жалпы санынан 1 (бір) пайызға артатын болса, акцияларды сатып
алу–сату мәмілесі жасалғанға дейін Қоғам міндетті түрде осындай сатып ... ... ... хабарлауға міндетті.
Қоғамның өзінің орналастырылған акцияларын сатып алу туралы хабарламасында
саны, Қоғаммен сатып алынатын акциялардың бағасы, мерзімі және ... ... ... ... ... ... және ... бұқаралық ақпарат
құралдарында жарияланған болуы тиіс.
Қоғам Қоғамның кұнды қағаздарын кепілге салуға құқылы. Жалғыз акционер
дауыс беру құқығына және онымен кепілге салынған ... ... ... ... ие, егер ... ... басқасы
қарастырылмаған болса.Қоғам кепілдікке өзімен орналастырылған құнды
қағаздарды мынадай жағдайда ғана алуы мүмкін, егер:
1) кепілдікке берілетін құнды қағаздардың толық төлемі жасалса;
2)Қоғамға кепілдікке ... және оның ... бар ... саны ... орналастырылған акцияларының ... бес) ... ... ... Қоғамның сатып алған акцияларын
қоспағанда;
3) кепілдік туралы шарт Директорлар кеңесімен мақұлданса.
Қоғамға ... ... және оның ... бар ... ... беру құқығына Жалғыз акционер ие, егер басқасы кепілдік шарттарымен
белгіленбесе. Қоғам өзінің кепілдігіндегі бар акцияларымен дауыс ... ... ... Жалғыз акционерге тиесілі акциялар бойынша Қоғаммен
төленетін табыс саналады.Қоғамның жай акциялары бойынша дивиденттер Жалғыз
акционердің дивидеттер туралы шешімі қабылданғаннан кейін ғана ... ... ... ... Қоғамның жай акциялары бойынша
дивидеттер төлемі Жалғыз акционердің шешімі бойынша тоқсан, жартыжылдық
немесе жыл қорытындысы бойынша жүзеге ... ... ... акционері
Қоғамның жай акциялары бойынша осы немесе басқа кезеңінде дивиденттерді
төлемеу туралы ... ... ... және ... ... ... ... 10
(он) жұмыс күні ішінде бұқаралық ақпарат құралдарында міндетті түрде
жариялауға құқылы.
Дивиденттерді төлеу туралы шешімде келесі ақпараттар:
1) Қоғамның атауы, орналасқан жері, банктік және өзге де ... ... ... ... бір жай акцияға есептегендегі дивидент мөлшері;
4) дивиденттерді төлеудің басталар күні;
5) дивиденттерді төлеудің нысаны мен тәртібі болуы керек.
Орналастырылмаған немесе Қоғамның ... ... ... жай ... ... егер ... немесе Жалғыз акционермен Қоғамның жоюлуы
туралы шешім қабылданса, дивиденттер ... және ... ... ... ... ... мөлшерінде немесе Қоғамның өзіндік капиталының
мөлшері оның жай ... ... ... ... ... ... егер банкротқа ұшырау туралы Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес
Қоғамның төлем қабілетсіздігінің немесе дәрменсіздігінің белгілері болса
немесе көрсетілген ... ... жай ... ... ... ... ... болса, дивиденттерді есептеуге рұқсат етілмейді.
Жалғыз акционер Қоғамның берешектері болу мерзіміне қарамастан алынбаған
дивиденттерінің ... ... ... құқылы.
Егер дивиденттерді төлеу белгіленген мерзімде төленбесе, Жалғыз акционерге
дивиденттің негізгі сомасы және ақшалай міндеттемелерін немесе оның тиесілі
бөлігінің орындалу күніне Қазақстан Республикасы ... ... ... ... мөлшерлемесінен алынып есептелінетін өсімі
төленеді.
Қоғамның органдары мыналан болып табылады:
1) жоғарғы органы - ... ... ... ... - ... ... ... органы - ... ... ... ... ... ... ... тұрады:
1) Директорлар Кеңесі;
2) Президент;
3) Вице- президент; (Қосымша 1)
Қоғамда «Акционерлік қоғамдар ... ... ... заңына
және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілеріне
сәйкес Ішкі аудит қызметі, сондай-ақ өзге ... ... ... ... акционері «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы»
акционерлік қоғамы болып табылады ( 2004 жылғы 2 ...... ... қайта тіркеу жөніндегі куәлік).
Қоғамда акционерлердің жалпы жиналысы өткізілмейді. Қазақстан Республикасы
заңнамасымен және Жарғымен Жалғыз акционердің құзыретіне ... ... ... ... ... жолы» ұлттық компаниясы»
акционерлік қоғамы Басқармасының шешімдері, «Қазақстан темір жолы» ұлттық
компаниясы» акционерлік қоғамы Президентінің бұйрықтары түрінде
ресімделеді.
Басқармаға басшылықты Қоғам президенті жүзеге ... ол ... ... ... ... ... жолы республикалық мемлекеттік
кәсіпорынының контейнерлер жиынтығының ресми операторы.
«Қазкөліксервис»АҚ функциялары:
• Контейнерлық тасымалдауды ұйымдастыру;
... жол ... ... ... басқару.
• Контейнерлерге ағымдағы қызмет көрсету және жөндеу;
• Контейнерлерді және жылжымалы ... ... мен ... ... құрылған кезінен үш сатылық ұйымдастыру құрылымы
бар, оларға үш аймақтық ... ... ... ... ... ... ... штаттық сан 700 адам.
2007 жылдың қортындысы бойынша «Қазкөліксервис»АҚ-ң балансында 8237
контейнерлер бар.Қоғам Туркестан станциясында ірі контейнерлерді жөндеу цех
бар, оның ... бір ... 700 ... ... ... ... контейнермен тасымалдау өсуі келесі
факторлармен анықталады:
• индустриалдық даму;
• контейнерге ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымының дамуы.
Халықаралық жұк ағымының казіргі тенденциялары,колік қызмет көрсету
көлемінің өсуін және оның маңыздылығын көрсетеді. Осы ... ... ... құру ... ... оларда өз қарамағында
көптеген шаруашылық құралдары болады: көлік құралдары мен құрылғылар ... ... ... платформамен алып жұреді.
4-сурет.Фитингтік платформа паркі
5-сурет.Қазахстан Республикасында контейнерлық тасымалдаудың
тенденцияларының дамуы
Сонымен қатар, контейнерлық тасымалдау саласының көлік нарығында
шоғырландырған өкілінің болу ... , ол ... ... ... ... ... ... Қазахстанның мүддесі - мемлекеттік
компанияны керек етеді, ол контейнерлық тасымалдау операторы. 2008 жылға
контейнерлерде жұкті ... 2 462,6 мың. ... ... ол ... ... контейнерлерде жұкті тасымалдаудың 0,94% құрайды.
2.2 Қаржылық есеп беру көрсеткіштері негізіндегі кәсіпорын
тәуекелін бағалау
Есеп беру деп кәсіпорынның ... ... ... - ... ... ... сипаттайтын барлық көрсеткіштер жүйесін айтамыз. Есеп беру
процесін ... - есеп ... ... ... Оның ... ... қызметін қорытындылайды; ол талдау жасаудың, күнделікті және
алдағы уақыттарға ... ... көзі ... Есеп ... ... мәні бар. Оның ... ... және басқа
бюджеттік төлемдердің дер кезінде әрі толық төленуіне бақылау жасау үшін
пайдаланады. Кәсіпорын қызметіндегі нақты нәтижелердің шынайы да дәл
көрініс ... ... ... ... ... болуы, бухгалтерлік
есеп беру мен статистикалық жедел есеп берудің бір-біріне сәйкес келуі,
әдістемелік және басқа ережелердің сақталуы есеп беруге қойылатын негізгі
талаптар болып ... ... және ... ... бағалауын бұрмалап
беру, басқа да әдейі бұрмаланып көрсетілген есеп деректерін беру ... зиян ... ... ... әрекет ретінде қаралады, ал бұған
жазықты басшылар мен бас бухгалтерлер қолданылып, жүрген заңдарға сәйкес
жауапты болады.
Берілген есептің тазалығы, есеп деректерінің инвесторлар мен ... ... есеп ... ... маңызды талап болып табылады. Есеп
белгіленген мерзімдерде беріліп отыруга тиіс.
«Қазкөліксервис»АҚ-ң қаржылық есеп беру көрсткіштерінің қорытындысын
қарастыратын ... , ... ... 2008 ... 2 482 417 мың. тенге
табыс жоспарланған еді, ал нақты орындалғаны 2 431 865 мың. ... ... ... 98% ... ... ... таза пайда 188 798 мың. тенге еді, ал ... ... таза ... 154 528 мың. ... ... ... ... негізгі және негізгі емес қызметтен тұрады.
Негізгі қызметтің табысы келесілерді қамтиды:
- контейнерлердің ... ... ... ... ... ... ... көрсетуі
- жүктерді артық тежеу;
- көлік және экспедициялық қызмет көрсету;
- үшінші мемлекеттерде контейнерлерді жалға беру ... ... ... емес ... ... ... негізгі құралдарды жалға беруі
- негізгі құралдарды ... он ... ... ... ... ... ... жыл бойынша 2 239 472 мың.
тенгені құрады, ол жоспарланған табыстан 195 320 мың. ... ... (8,7% ... ... ... ... 364 927 мың. ... жоғары.
Қорытынды кезеңінде табыстардың жоспар бойынша орындалмауы келесі
қызметтерден болды:
- контейнерлік қызметті ұйымдастыру қызмет көрсетуі (28,3%),
контейнерлердің ... ... ... (6,4%) және көлік қызметінен
(16,2%).
Контейнерлік тасымалдау қызметті ұйымдастыру бойынша негізгі жоспардың
216 857 мың. теңгеге орындалмаған себебі , ... ... ... кезіндегі қайта өңдеу және контейнерлерді реттеу есеп технологиясының
өзгеруі. Сонымен ... , 270 ... 40 ... ... ... ... сұранысы бойынша Қытайға жіберілген.
негізгі емес қызметтен жоспарланған табыс 47 625 мың. теңгені құрайды.
Нақты алынған табыста 192 393 мың. ... ... ... ... ... ... - 3 084 мың. ... мерзімді активтерді сату – 23 230 мың. ... ... ... – 95 787 мың. ... ... ... – 16 799 мың. ... құралдардың жалға беруі – 14 398 мың. ... ТМҚ ... алу – 4 794 мың. ... ... ... -1 471 мың. ... ... шарты орындамағаны -17 576 мың. теңге;
- басқадай – 15 244 мың. теңге;
1-кесте. ... АҚ –ң ... ... ... тауарларының мөлшерін рынокқа ұсыну, оны өндіруге
кететін шығындарына және сол тауарлардың рынокта сатылатын бағаларына
тікелей байланысты болады. Бұдан шығатын қорытынды, тауарларды өндіру ... ... ... ... білу ... ... жүргізудегі
тиімділігінің басты жағының бірі болып саналады. Нарықтық экономикада
кәсіпкерлікпен айналысу процесінде ... ... ... ... және ... сатуға әртүрлі шығындар щығарады.
Шығындар – бұл кәсіпорын өзінің өндіретін және ... ... ... үшін ... ... ақшалай тұріндегі шығындары. өндіріс
процесіндегі айқын шек қоятын шығындар және олардың ... мен ... ... ... болып табылады. экономикалық элементтердің
шығындарын топтастыру өндіріс шығындар системасын дайындағанда қолданылады.
Бұл топтастырудың мәні - әрбір шығыннның элементі өнімнің өзіндік құнының
жиынтығына қосылады. ... мына ... ... элементтері бөлінеді:
- Материалдық шығындар (қайтарылма қалдықтар құнынан шегеру)
- Еңбекақыға жұмсалған ... ... ... ... ... қорына аударым
- Жұмыспен қамтылу қорына аударым
- Амортизация
- Басқа да ... ... ... ...... ... ... тиімділігін
арттырудың негізгі құралы болып табылады. Нарықтық экономика жағдайында
залалды кәсіпорындарды қаржылай қорғау қағидаға жатпайды.
Шығындарға келетін болсақ, 2008 жылға 2 293 619 мың. ... ... ... 2 278 989 мың. ... ... артық жұмсалғаны 14 630
мың. теңге.
Қоғамның шығындарына негізгі қызметтен және негізгі емес қызметтен түскен
табыстар жатады.Оның ішінде, негізгі кызмет шығындарына қосалқы- көмекші
қызметінің ... мен ... ... ... Ал негізгі емес қызметтер
шығындарына кіретіндер: негізгі құралдарды сатудан болған ... ... ... , ... ... ... ... – көмекші қызметінің (ҚКҚ ) шығындары 2008 жылы 1 363 041 мың.
теңгеден құралды, ол 160 257 мың ... ... ... ... ... жұмсалған шығындар 324 752мың. теңгеге
жоғары(31,3%). Қосалқы - комекші қызметінің ... ... ... ... кесте. «Қазкөліксервис» АҚ –ң қосалқы – көмекші қызметінің құрылымы
Кестеге талдау ... ... ақы» бабы ... 11087 мың. ... ... ... тұр, ол
жұмыскерлерге ақшасыз , оқуға баруға демалыс беру және өндіріс
көрсеткіштерді орындалмағандары үшін
-«Аударымдар» бабы бойынша – 1,9 % ... ... ... бабы ... ... 55 449 мың. теңге келесі себептерден
болды
-«Жанар май» бабы бойынша ТМҚ сатып алуға конкурстың кеш өткеніне
байланысты ... ... бабы ... 3 ... ... ... келесі себептерден
болды, Достық станциясының светильниктердің біразының бұзылғандықтан және
контейнерлердің артық тиеу бойынша жаспардың орындалмағанынан.
-«Тозу» бабы бойынша нақты орындалғаны 58 326 мың. ... бабы ... ... 30 699 мың. теңгені құрады.
Кезең шығындары 2008 жылы 672 526 мың. тнг болды , ол 40 456 мың. ... ... ... ... ең ... үлес салмағы еңбек ақы бабы
бойынша, нақты жұмсалғаны 317 284 мың. ... ... 18 352 ... төмен.
Әкімшілік шығындар кезең шығындарынаң 72,9% құрайды. Нақты меңгергені 490
012 мың. теңге, ол 20 675 мың. теңгеге ... ... ақы ... ... 18 352 мың. ... ... ол әкімшілік
қызметкерлеріне бір жылғы жұмыс қорытындалары бойынша сыйақы
берілмегендіктен пайда болды.
Материалдар бойынша үнемдеу 326 мың. ... ... ... ... 2 048 мың. ... үнемдеу байланыс қызметінің
шығындарының аз жұмсалғандықтан болды.
3-кесте. «Қазкөліксервис» АҚ –ң кезең ... ... ... бойынша 7 750 мың. теңге артық жұмсалған.
2007 жылға қарағанда әкімшілік шығындарының көп болуы ... ... ... ... ... және ... шығындардың
аудиторлық пен консалдингтік шығындарының , кадрлар дайындау мен өкілдік
шығындардың өсуіне байланысты .Өндірістік бағыттағы жалпышаруашылық
шығындар жылы 44911 мың. ... ... , ... 52 738 мың. ... ... ... 7 827 мың. ... болды.
Әлеуметтік бағыттағы жалпышаруашылық шығындар есеп беру кезеңінде 30
964 мың. теңге болды, жоспар -30 437 мың. ... ... ... -527 ... ... жиынының техникалық жағдайы казіргі талаптарға сай емес ,
олардың үлкен тозу деңгейі ... ... және ... ... әсер ... ... ... біткен вагондардың істен шығуы жүк
тасымалдау сұранысына үлкен әсерін тигізеді. Ұзақ ... бойы ... ... ... саны ... ... ... жөндеуге кеткен шығындар
көлемі өседі, сонымен қатар жөндеу жұмыстарының өзіндік құны ... ... жүк ... ... тозуы 73,28%, адам тасымалдау
жиыны 71%, локоматив жиыны 76% құрады.
Негізгі құралдар дегеніміз - ұзақ уақыт жұмыс істейтін материалдық-заттық
құндылықтар ... ... ... ... ... ... ... өндірістік және шаруашылық мүлкі, жұмысқа
пайдаланылатын жөне өнім беретін мал және ... ... ... ... ... құралдарды. Қайта caтyға немесе ақшаға
айналдыруға болмайды. Ақшалай бағаланған негізгі қорлар негізгі құралдар
деп аталады. Олар бухгалтерлік есепте осы бағамен ... және ... ... ... ... ... ұзақ ... бойы, көптеген
өндіріс циклы барысында пайдаланылады, олар бірте-бірте тозады және өзінің
қасиеті мен ... ... ... өз ... ... ... ... аударады
Негізгі құралдар өндірістік және өндірістік емес болып бөлінеді.
Өндірістік негізгі құралдар ... ... ... ... құрылыстар/ дегеніміз мөлшері мен техникалық деңгейіне
кәсіпорынның техникалық жарақтандырылуы тікелей байланысты болатын
өндірістік ... ... ... құралдардың пайдаланылуын
сипаттайтын жинақтаушы экономикалық көрсеткіш негізгі құралдардың бір
өлшеміне шаққандағы өндірілетін ... ... ... түріндегі өнім болып
табылатын қор қайтарымы.
Өндірістік емес негізгі құрал-жабдықтар - тұтынуға арналған құрал
жабдықтар. Олар ұжымның мәдени-тұрмыстық /ғимараттар, коммуналдық
шаруашылық, денсаулық ... ... т.б/ ... ұзақ ... ... ... ... бастапқы құны объект қайта жабдықталғанда /күрделі
қаржы тәртібімен ... ... ... ... ... ... бітіру,
жаңалау, қайта құру/.
Негізгі құралдардың қалдық құны - бұл өндірілген ... ... ... ... ... әлі аударылмаған құн. Қалдық құнды анықтау үшін
бастапқы құннан негізгі құралдар объектісінің қолданыста болу ... ... ... өсе ... ... тозу ... алып ... -кесте.«Қазкөліксервис» АҚ –ң негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... 2008 жылы жаспарланғаны 189
386 мың теңгені құрайды, нақты орандалғаны 167 358 мың. ... ... ... ... нақты шығындар 31 886 мың. теңге,
ал жоспарланғаны 53 685 мың теңге болды.Оның себебі, жөндеу жүргізген кезде
бағасы төменірек ... ... АҚ ... ... ... жылы ... жөндеу «ВРД Бурабай» ЖШС-ң жөндеу базасында өтті.
Жоспарланған бойынша 109 437 мың теңгеге деполық жөңдеуден вагондар ... ... ) өту ... ... ... 109 017 мың. ... ... мың.
теңге болды.
Еңбек нарығының әрекет етуі ... ... , ... берушілер
өндіріс пен қызмет көрсету сферасын жұмыс ... ... ... ал ... өз ... сата отырып, өмір сүруін
қамтамасыз етеді.
Қазіргі заманғы экономикалық теориясының дәлелдеуінше еңбек нарығында
сатылатын да , ... ... да ... , ал ... – бұл ... ... ... ақы. Жұмысшы күшіне деген сұраныс әрбір барілген уақыттағы
экономиканың анықталған ... ... ... ... қажеттілігін
білдіреді. Жалпы сұраныс саны жағынан жұмсыспен қамтылғандардың саны мен
бос жұмыс орындарының ... тең ... ... ... ... болып табылады, ол
Компанияны жоғары денгейден көрінуіне мүмкіндік бермейді. Көптеген
апаттармен ақаулар адам факторына байланысты ... ... де бұл ... төмен жұмысшылардың үлес салмағы көп. Сонымен қатар , 2005 жылы
кадрлардың тұрақтамауы 23,4%, 2006 жылы -17,2%, 2007 жылы ... 2008 жылы - 9,9%. ... 2008 ... ... АҚ-ң ... ақы ... АҚ-ң ... қызметткерлер саны орташа еңбек ақыны есептеу
үшін 786 адамды құрады, жоспар бойынша 790 адам. Өткен жылмен салыстырғанда
нақты саны 82 ... өсті ... , ... ... қайта тиеу
орнына штаттың көбеюіне байланысты. Ақшалай төлемдерді есепке алғанда
жоспарланған еңбек ақы қоры 813 901 мың. теңгені ... 784 422 ... ... , ... 29 479 мың. ... ... Оның ... өндірістік қызметкерлер бойынша жоспарланған 474 223 мың. теңге,
нақты 463 970 мың. теңге, ал үнемдеу 10 253 мың. ... ... ... ... ... 339 678 мың. теңге, нақты 320 452
мың. теңге, ... 19 226 мың. ... ... ... ... ... ақы қоры 222 987 мың. теңгеге өсті.
Ол Достық станциясының жұмыскерлерінің көбеюіне және еңбек ақы өсуіне
байланысты болды.
Импортық бағыттағы контейнерлік тасымалдаудың көлемі ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда 19 478 бірлік конт.,
жоғары немесе 25%.-ға.
7-кесте. 2003-2007 жж., импортық бағыттағы ... ... ... ... ... 2003 2004 2005 2006 2007 ... ... ... жүк ... ... 4 202 4184 4756 4364 4093 94
5 тонналық 6 150 6543 7588 7908 7793 ... 10 352 10727 12344 12272 11886 - ... ірі жүк ... 13 403 15898 17144 18730 28879 ... 7 484 16645 28881 43768 53441 ... 20 887 32543 46025 62498 82320 ... ... 31 239 43 270 58 369 74 770 94 ... ... ... 1 246 1242 860 779 636 - ... тоннаждық 4 124 1328 1394 2034 2219 9
Салтан қатынау барлығы 5 370 2570 2254 2813 2855 ... 36 609 45840 60623 77583 97061 ... жж., ... ... ... тасымалдаудың
көлемінің динамикасы, бірлік контейнер
«ҚАЗКӨЛІКСЕРВИС» АҚ –ДАҒЫ ТӘУЕКЕЛДІ БАСҚАРУ БӨЛІМІН ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ
ТӘУЕКЕЛДІ ТӨМЕНДЕТУ ӘДІСТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ
3.1 Тәуекелді басқару ... ... ... жобасын және
тәуекелдік картасын жасау
Тәуекелді басқару бөліміндегі ұйымдастыру құрылымының жобасы Компанияның
Жарғысы және Қоғамның жиынтық басқару Кодексі және ... ... ... ... ... тәуекелді басқару бөліміндегі
ұйымдастыру құрылымының жүйесін анықтайды және оның ішіндегі ... ... ... ... мен ... берілген:
Жалғыз акционер- «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы»АҚ (жоғарғы
орган);
Басқарма- Компанияның басқармасы (атқарушы орган);
Қызметкерлер- Директорлар Кеңесінің және Компанияның басқармасының
мүшелері;
Қоғам , ... ... ... ... және ... ... ең маңызды элементтерінің бірі деп есептейді. Компанияның
тәуекелділігін басқару жүйесі тек қана тәуекелділікті жоюға бағытталған
емес , сонымен қатар ... ... ... және ... жету ... ... ... үшін Компания нақты
тәуекелдердің әр бір категориясына арнайы деңгейін белгілейді .
Компанияның ... ... ... жүйесі әр түрлі
категориялардың тәуекелділіктердің өз ара байланысын есепке алады.
Тәуекелділікті басқару жүйесі өзара тығыз байланыста тұратын компоненттерді
белгілейді:
1. Ішкі (бақылау) орта;
2. ... ... ... ... Тәуекелділікті идентификациялау;
5. Тәуекелділікті басқару;
6. Тәуекелділікті бақылау;
7. Ақпарат;
8. Монеторинг;
Компанияның тәуекелділікті басқару жүйесі бағытталған:
1.Тәуекелділікті басқару жүйесін арттыру және жоспарларды/ бағдарламаларды
толық қамтамасыз ету;
2.Басқару ... ... ... ... нормативтік құжаттарды
дайындау;
3.Компанияның стратегиясын ескере отырып басқару жүйесінің біртұтастығын
және функционалдылығын іске асыру;
Компанияның ішкі ортасы тәуекелділікті басқару жүйесін құрылымын
ұйымдастырумен және ішкі ... ... ... істеу барысында тәуекелдіктерді ескеріп және оған жауапты
болатындықтарын ... ... ... ... ... құжаттарды әзірлеу, корпоративтік тәуекелділікті басқару
саясатын дайындау, минималды сұранысты және этикалық норманы сақтау
қажеттілігі туындайды.
«Қазкөліксервис» АҚ тәуекелділігін анықтау үшін ... ... ... ... үшін бірнеше әдістемелерді
және құралдарды пайдаланады , оның ішінде:
а) ... ... алу ( ... сауалдама парақтар т.б) тәуекелді
анықтауға жауапты тұлғалардың отырыстары, в)халықаралық және ... г) ішкі және ... ... ... және ... ... барлық қызметтерінің тәуекелін анықтап болған соң ... ... ... ... ... және әр бір ... ... өтеді. Реестрге күнделікті болып жатқан өзгерістерді
енгізеді, оның ішінде міндетті түрде сыртқы және ішкі ... ... ... әсер тигізетін.Әр бір тәуекел бойынша
Қоғам ықтималдық өзгерістерді және олардың Компанияның бағасына әсер
ететінін анықтайды.Тәуекелді алғашқы бағалау сапалық ... ... соң өте ... ... ... ... бағалау өткізілуі болады.
Сандық бағалауға жатпайтын тәуекелдер және бағалаудың моделін құрастыруға
статистикалық мәліметтер жоқ ... ... ... тек қана ... негізінде
бағалау жүргізіледі.Тәуекелдік бағалау негізінде және тәуекелді арнайы
категорияға жіберілгені бойынша ... ... ішкі ... ... ... ... Карта басқа тәуекелдікпен салыстырғанда әр бір тәуекелдіктің
маңыздылығын ... және ең ... ... ... оларды
басқаруға біршама жұмыстарды белгілейді.
Тәуекелдік Картаның басты мақсаты , нақта түрде тәуекелділіктің
маңыздылығын және ... ... ... ... ... ... ... табылады. Тәуекелділік Карта ішкі және құпия
құжат болып саналады.Қоғамның құрылым бөлімшелерінің басшылары ... ең ... ... ... ... ... ... тәуекелділікті басқару процесіне көрініс
беруге бағытталған.
Тәуекелділік Картаны құрастыру кезінде қауіп қатерлік төзімділігін анықтау
қажет. Қауіп қатерлік төзімділік- бұл Коғамның өзіне қабылдап алатын
тәуекелділіктің ... ... әсер ... ... ... ... ... үшін пайдаланады , тәуекелділіктің әсері
және әлуеттің шығын көлемі арнайы денгейден аспау керек.
Компанияның қауіп қатерлік төзімділігін бағалау ... қор ... ... жоқ екенін есепке ала тұра, келесі көрсеткіштер пайдаланған,
олар коғамның құнын анықтайды: табыстылық , өтімділік , капиталдандыруы.
«Қазкөліксервис» АҚ-ң ... ... ... ... ... , ұзақ ... қаржылық түрақтылығын және табыстылықты
төмендетуге әкелетін жағдайларға жеткізбеуді ескеру қажет.Сондықтан,
бастапқы бағалау ретінде тәуекел ... ... ... ... ... ... төлеуге дейінгі 10%-нан аспауы керек; 2% меншікті
капиталынан немесе 5% операциялық қызметтің ақша ағымынан.(негізге осы үш
көрсеткіштердің ең аз ... ... ... зиянның
резервтелгенін және бір үлкен қауіп қатерлік болатындығын есепке алып,
жұмыстық ұстау әрекеті немесе бір тәуекелділіке ... ... ... ... анықтау үшін құрылымдық бөлімшелерден және
еншілес компаниялардан тәуекелділіктің бастапқы талдауына анықтау
өткізілді. ... ... ... ... ... үшін ... ... түрде құрылды.(Қосымша 2 )
Тәуекелділік Картада тәуекелдіктің түрлерінің үлес салмағын анықтау үшін,
ең алдымен ... ... ... Ол ... ... ... «Қазкөліксервис» АҚ-ң негізгі тәуекелдіктерінің мінездемесі
№ Тәуекелдік ... ... ... ... ... ... ... , операциондық тәуекелдікке ұшырайды,теміржолдық жылжымалы
құрамының инфрақұрылымының тозуына және ... ... ... ... ... ... ... Вагондардың жиынының
техникалық жағдайы казіргі талаптарға сай емес , олардың үлкен тозу ... ... және ... тозуы, бәсекеге әсер етеді.Жұмыс істеу
мерзімі біткен вагондардың істен шығуы жүк тасымалдау ... ... ... Ұзақ ... бойы ... істемей тұратын вагондардың саны
ұлғая түседі, ағымды жөндеуге кеткен шығындар көлемі өседі , сонымен қатар
жөндеу жұмыстарының өзіндік құны өседі. 01.10.2008 ... жүк ... ... 73,28%, адам ... ... 71%,локоматив жиыны 76% құрады.
2 Мамандырылған кадрлардың жетіспеу ... ... ... ... ... ... ол Компанияны жоғары денгейден көрінуіне мүмкіндік
бермейді. Көптеген апаттармен ... адам ... ... ... де бұл ... ... төмен жұмысшылардың үлес салмағы көп.
Сонымен қатар , 2005 жылы кадрлардың тұрақтамауы 23,4%, 2006 жылы ... жылы - 20,2%, 2008 жылы - 9,9%. ... ... Қоғамның экспортқа жіберілетін тауарлардың қөлемінің
көзғалысының тәуекелдігіне нарықтық бағаның әсері тиеді . ... ... ... ... операциондық тәуекелдікке
бейім келеді.Қазақстандық тауарларға(мұнай, қөмір, бидай, басқалар) бағалық
бәсекелестің төмен ... ... жол ... ... сұранысты
азайтып отыр.
4 ... ... ... ... агенттік
хабарлайды, Қазақстан темір жолы төмен тарифтермен тауарларды тасымалдауда
бәсекелестен ... орын ... ... ... ... ... сақтау маңызды сұрақтарының бірі, егер оны қалыптастырмаса ,
онда Компания көптеген зиянды шегеді.Өте қиын жағдай ,номенклатуралық
жүктерді тасу ... ... ... ... ... ... өндірістегі жазатайым уақиғалардың тәуекелділігіне
бейім.2008 жылдың 9 айына 12 жазатайым уақиғалар болды.
Компанияның қаржылық жағдайына және стратегиялық ... ... ... ... 16 ... ... ... бөлімшелердің
арасында өткізген алғашқы анықтау мәліметтері (№ЦУДФ/53 12 желтоқсан 2007 ж
анықтамасы), құрылымдық бөлімшелердің және еншілес ... ... ... 14 ... айы 2008ж анықтама) және
Standard&Poor’s халықаралық рейтингтік агенттігінің ... ... және ... ... ... ... ... маңызы Шекараны белгілеу төменгі шегі ... ... шегі мың. $
1 ... жұмыстық ұстау әрекетіне дейін 0 1 337 129 11 ... ... ... ұстау әрекетіне дейін 1 337 129 4 215 659 35
130
3 ... ... 25% ... н/е ... ... д-ін ... 659 21 078 297 175 ... Сын таңбасы ... ... ... жоғалту н/е 25%
меншікті капиталдың 21 078 297 42 156 594 351 ... ... ... ... ... ... жоғалту н/е
25% меншікті капиталдың 42 156 594 жоғары Жоғары
3.2 Қаржылық тәуекелділікті ... ... мен ... басқару технологиясын дамыту стратегиясын құру
Қаржылық тәуекелдікті корпоративтік басқару бұл Директорлар Кеңесі,
Басқарма және құрылымдық ... ... ... ... ... ... қызметтерін қамтитын стратегиясын қалыптастыру.
Тәуекелдікті корпоративтік басқару жүйесі келесі қағидалар негізінде
құрылады:
- Тәуелсіз бағалау;
- ... және ... Есеп беру және ... ... ... ... Диверсификация.
Тәуелсіз бағалау қағидат бұл ұйымдастыру құрылымын және шешім қабылдау
процесін құру ... ... ... ... тәуекелдікті
басқаруға жауапты түлғаларға, уақтылы шешім қабылдауға мәлімет беруді,
бизнес- шешімдерді қабылдау ... әсер ... және тағы ... ... ... ... ... түрде Директорлар
Кенесінің, Басқарманың, құрылымдық бөлімшелердің атқаратын міндеттері мен
функциялары белгіленуі қажет.Тәуекелдікті басқару жүйесінің жұмыс істеуі ,
біртұтас ... және ... ... ... ... және байланыс қағидат басқаруды барлық заңды
құралдармен әдістермен және шаралармен қалыптасады және барлық тәуекелдікті
жабады.Жалпы ... ... ... үшін ... ... ... ... өту керек.Мамандандыру қағидаты іске асыру қызметкерлердің
мүдделілігінің байланысын ескере отырып, оларды ... ... беру және ... ... ... ... ... құрылымдық
бөлімшелерге беріледі. Есеп беру деп кәсіпорынның өткен кезеңдегі қаржы -
шаруашылық қызметін кешенді түрде сипаттайтын барлық көрсеткіштер жүйесін
айтамыз. Есеп беру ... ... - есеп ... ... ... ... бойынша кәсіпорынның қызметін қорытындылайды; ол талдау жасаудың,
күнделікті және алдағы уақыттарға жоспарлаудың ақпарат көзі ... ... ... ... мәні бар. Оның ... ... ... бюджеттік төлемдердің дер кезінде әрі толық төленуіне бақылау ... ... ... ... ... құжаттар негізінде анықталуы
керек. Құжаттау – шаруашылық операцияларын құжаттардың көмегімен олар
жасалған сәтте және сол ... ... ... ... ... үшін міндетті негіз болып саналады. Әрбір
шаруашылық операциясына ол жасалған сәтте құжат жасалады, онда құжаттың
атауы, операцияның мазмұны, оның ... ... ... ... операцияның
жасалуына жауапты адамдардың қойған қолдары көрсетіледі.
Сонымен қатар, тәуекелдікке есеп беру құжаттарында дұрыс ... ... ... ... ... барлық құрылымдық бөлімшелерінің
тәуекелділікті басқаруда ақпараттармен қамтамасыз ету және ... ... үшін ... ... максималды тез қабылдау қажет.Сонымен
қатар , тәуекелділіктің сапалы және сандық бағалауы қолданады , оның ішінде
тәуекелділіктің сандық ... ... ... табылады.
Үздіксіз қағидат бойынша тәуекелділікті басқару түрақты түрде дамып
отыратын процес ... ... ... ... және ... ... қайта
қарастыру және ішкі мен сыртқы тәуекелділікті сапалы және ... ... ... ... ... тәуекелділікті басқару жүйесі талдау , болжамдау
негізінде жүргізіледі және табысқа кері әсер ететін іс әректтерін
болдырмау.
Диверсификация қағидатында тәуекелділікті ... ... құны ... ... ... ... болу керек.Тәуекелділікті басқару
процесі экономикалық қорытындыны шығаруға бағытталған.
Тәуекелдікті басқару ұшін тәуекелдіктің ... ... ... ... болу көздеріне және иелену саласына қарай келесі
тәуекелдіктің категориялары пайдаланады:
- стратегиялық тәуекелдік,
- операциондық ... ... ... ... ... жобалық тәуекелдік,
- экологиялық тәуекелдік.
Қаржылық тәуекелдік келесі негізгі түрлеріне бөлінеді:
- нарықтық тәуекелдік,
- өтімділіктік тәуекелдік,
- несиелік ... ... ... ... бөлінеді:
- валюталық тәуекелдік,
- пайыздық тәуекелдік,
- шикізатты тәуекелдік.
Қомпания, қаржылық тәуекелділікті бақылауды есеп беру ішкі ... ... ... басқару процесі өзіне қосады:
1) өтімділіктік тәуекелділікті басқару,
2) валюталық тәуекелділікті басқару,
3) несиелік тәуекелділікті басқару,
4)пайыздық тәуекелділікті басқару,
5) нарықтық ... ... ... ... ... ... қаражаттарының
ағымының нақты қозғалысын бақылау және қаржылық активтері мен
міндеттемелердің өтеу мерзімін салыстыру ... ... ... өтімділіктік тәуекелділікті бухгалтерия дайындаған
қаржылық инвестициялардың және міндеттемелерді талдау кестелерінің
негіздері бойынша бақылайды.
Қомпанияның валюталық тәуекелділікті басқару шетел валютасының ... ... ... арқылы жүргізіледі.
Казіргі жағдайды талдау және контейнерлік тасымалдау тенденциларын ... АҚ ... ... ойыншы болу керек екендігін көрсетеді,
халықаралық компаниялардың қатаң бәсекелесін ұстау үшін және керекті
потенциалды қазіргі қөлік қызмет көрсетуді сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... жету үшін ... кезеңде «Қазкөліксервис» АҚ-ң
реструктуризациясын өткізу керек. Келешекте оның базасында ... ... ... ... ... компания болып
«Қазкөліксервис» АҚ-мы мемлекеттік контейнерлер операторы ... ... ... ... ... ... ТМД елдерінің контейнерлердің операторларымен қарым- қатынас
мәселелері шешілген жоқ .Казіргі қарым- қатынас арнайы қағидаттар бойынша
жүргізіледі, ол ... ... ... мен ... ... ... керек.
Бәсекелес операторлардың позициясы ұлғайған сайын контенерлік тасымалдау
нарығында ,темір жол саласының реструктуризациясы біткенін есепке алатын
болсақ ,тасымалдау процесіне қатысушылардың ... ... ... ... жататын контейнерлер паркінің пайдаланудағы өзара
есептесуді қайта құру қажет болады.
Осыдан, басқа темір жол ... ... ... ... жөндеу мәселесі қарастырылады , сонымен қатар бір контейнерлік
терминалдан екіншісіне арту сұрағы туындайды. Қосымша, тасымалдау
Дирекциясынан «Қазкөліксервис» АҚ-на ... жүк ... ... жүк және ... ... ... ... беру
қажет.Ол клиенттерге «есіктен есікке» қызмет көрсетуді пайдалануға
мүмкіндік береді:
• Жүк жіберушілерді ... ... ... тиеу ... ... тестер өткізу;
• Станцияларда келген жүктерді қабылдап алуын қадағалау;
... ... арту және ... ... ... ... мемлекеттік контейнерлер тасымалдау операторының
ролін заңмен бекіту керек. Бұл статус, Қоғамға Қазақстан Республикасында
контейнерлік тасымалдауда және басқа мемлекеттермен контейнерлік тасымалдау
сұрақтары ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Клиентерге «бір есіктен» қызмет көрсету үшін контейнерлік тасымалдауға
қызмет көрсететін кассирлердің штатын ... ... ... үшін ... жол ... толтыруын заң жүзінде шешу керек.
Алға қойған мақсаттар екі ... ... ... ... «Қазкөліксервис» АҚ-ды реструктуризациялау және ... ... ... ... ... ... контейнерлік
терминалдар және автокөлігі бар, нарықта Қазақстан Республикасының
контейнерлік және құрамдастырылған тасмалдауды мемлекеттік мультимодельдік
көлік компаниясы ретінде қарастыру.
Бұл кезенде келесі мақсаттар ... ... ... ... тарифтік саясатын дамыту;
- халықаралық тасымалдау коридорында ... ... және ... қалыптастыру үшін Еуропамен Азияның мемлекеттерімен біріктірген
кәсіпорындарын ашу.
- Вагонмен контейнерлік жиынын жаңғырту және жаңарту;
- «бір ... ... ... ... көрсету орталығының торабын ашу
мен дамыту.
- «есіктен ... ... ... ... ... ... ... алу;
- контейнерлік тасымалдауды ұйымдастырудағы біріктірілген ақпараттық
жүйені ... ҚР ... ... негізгі торабындағы станцияларда үлкен контейнерлік
терминалды құру (Достық, ... ... ... ... ... Жаңа ... ... және жөндеу базаларымен деполарды құру;
- «Қазкөліксервис» АҚ-ң құрылымдық бөлімшелерінде ISO 9001:2000, ОКСАС
18000 қауіпсіздік басқару Жүйесін, 14001 ... ... ... ... ... -2012-2015 жылдар. Оның мақсаты: Басты компания болып
«Қазкөліксервис» АҚ-мы мемлекеттік контейнерлер операторы ... ... ... ... ... Бұл мақсаттарын
іске асыру үшін келесі мәселелерді шешу қажет:
- ... ... ... ... ... ... құру
(Достық, Алматы, Астана, Ақтөбе, Ақтау, Хоргос, Петропавловск);
- өндірістік базаларды ... ... ... ... инновациялық дамыту;
- вагондардың және контейнерлік ... әрі ... ... ... ... ... үшін ... агенттігін
құру;
«Қазкөліксервис» АҚ-ың I кезеңнің стратегиясын іске асыру үшін келесі
механизмдерді қолданады:
1. Контейнерлік тасымалдаудың тарифтик саясатын дамыту.
Контейнерлік тасымалдаудың ... ... ... сатылап келесі
операциялар арқылы жүргізіледі: тарифтиң барлық бөлшектерінен контейнерлік
тарифті бөліп алу керек; жүктерді вагонмен ... ... ... ... ... тарифтік ставкаларымен
теңестіру; контейнерлерді топтап жіберуғе төмен коэффициентерді пайдалану.
Өзінің меншігіндеғі платформадан жүктерді ... ... ... ... үшін , ... ... платформасында
жүктерді контейнерлерде тасымалдаудың тарифтік ставкасын көбейту және
меншікті платформада жүктерді тасу ставкасын азайту қажет.
2.Еуропа мен Азия мемлекеттерімен біріккен ... ... ... ... ... ... көлік
компаниясын құру.
Бұл компания келесі құрылымдық бөлмдерден түрады:
1. «ҚКС Логистикс» оның функциясына, кешенді көлік қызметін
көрсету,кедендік безендіруды ... ... ... ... ... ... және «бір ... принципы бойынша қызмет көрсету
мақсатымен , көлік кызметін көрсету орталығының тораптарын іске асыру.
2. «Контейнер жөндеу ҚКС» Туркестан, ... ... ... ... станцияларының цехтарында контейнерлердің жөндеун өткізеді.
3. «ҚКС Сервиз Терминалы» жаңа және ... ... ... ... ... орталықтар көмегімен жүктерді терминалдық өңдеу бағыты
бойынша дамытады.
Транзітті дамыту үшін біріккен кәсіпорындар құрылады: 1) ... ... ... жол магистралының Солтүстік коридоры(Батыс
Еуропа- Қытай, Корея –Япония ,Қазақстан арқылы және керсінше); 2) Қазақстан-
Рессей мен «ТрансКонтейнер»ААҚ-ң Астана ... ... - ... ... ... ... қаласында (СҰАА ҚХР) Траназиаттық
темір жол магистралының Оңтұстік коридоры.
7-сурет. Мемлекеттік мультимодельдік компанияның құрылымы
3.«Қазкөліксервис» АҚ вагондар мен контейнерлер ... ... ... ... сатып алу арқылы болады , ол Қазақстан темір жол көлік
жүйесінің бәсекелестігін арттырудың құралы ретінде пайдаланады .
Вагондар мен ... ... алу ... ... ... ... алатын вагондар мен контейнерлердің жоспарланған көлемі
Парк Сатып алу
2008 2009 2010 ... 800 50 50 ... 500 500 500 ... ... ... негізгі факторы вагондарды және
контейнерлерді жаңарту болып табылады және ... ... ... іске ... ҚР жүк иеленушілердің жылжымалы составтаға
өсіп жатқан қажеттілігін қамтіды.
«Қазкөліксервис» ... II ... ... іске асыру үшін келесі
механизмдерді қолданады:
1.«Қазкөліксервис» АҚ- халықаралық мультимодельдік көлік- логистикалық
холдингке айналады, ... ... ... ... ... АҚ –ң
коптеген тораптарының бары , келешекте ... ... ... ... оның ... тарифтерді реттеуге қолданады.Меншікті
контейнерліқ орындар, құрылғылардың жаңғыртуын және ішкі мен сыртан
тартылған ... ... ... ... ... мақсаттсыз пайдалануының тәуекелділігін азайтады.
II кезеңде келесі көлемде вагондар мен ... ... ... алатын вагондар мен контейнерлердің жоспарланған көлемі
Сатып алу
2012 2013 2014 ... 100 100 100 ... 500 500 500 ... ... ... ... ... сатып алу жұмыстары
жалғасады.Жоспар бойынша 24 комплект автокөлік сатып алынады.
«Қазкөліксервис» АҚ-ң ... ... ... көлік-
логистикалық холдингке қайта құру кезінде, Қазақстан Республикасы
контейнерлық тасымалдаудың әлемдік нарығында өзінің қатысуын жоғарлата
түседі.
4.«Қазкөліксервис» АҚ-ң капитализациясы мен табыс көрсеткіштерінің
өсуі.Контейнерлер мен ... ... ... алу, ... табыстарын қөбейтуге мүмкүндік береді. Компанияның табысын есептеу,
нақты бар тарифтер негізінде жасалған.
12-кесте. 2008-2013ж. «Қазкөліксервис» АҚ-ң табыстарының өсуінің
динамикасы (млн.теңге)
Көрсеткіштер 2008 2009 2010 2011 2012 ... 2477710 3515686 4307138 5037978 5425070 ... 2259188 2733539 3186285 3929124 5029835 ... ... 189 848 584 386 821 480 813 081 313 548 830 ... 8,4% 21,4% 25,8% 20,7% 6,2% ... ... 2013 жылы 17,5% өседі, ал рентабельдіктің өзаюы
кейбір кезеңдерде вагондарды күрделі және ... ... ... ... байланысты.
Компанияның негізгі құралдарының құны 2013 жылы 24676млн., теңге ... ... ... ... өсу ... 2007 2008 2009 2010 2011 2012 ... құны 415 8 295 11902 15060 18414 ... ... – бұл ... ... оның барлық міндеттемелерін
шегергеннен кейін қалатын үлес.
Кәсіпорын мемлекеттік тіркеуден өткен ... оның ... ... ... ... жазылудан түскен сомаға тең жарғылық қоры құрылтай
қүжаттарында көрсетіледі. Жарғылық капиталдың мөлшері, бір акцияның тұрақты
құны, жай және ... ... ара ... ... ... ... ... белгіленеді және тиісті мемлекетгік
органдарда тіркеледі.
Егер бүрын жарияланған көлемін қатысушылар толығымен төлемеген болса,
жарғылық капиталды ұлғайту туралы ... ... ... ... капиталды азайту туралы шешімге несие берушілер наразылық білдіре
алады. Жарғылық капиталға салымдарды төлеу үшін
ақша қаражаттары, интеллектуалдық меншікті қоса алғанда ... ... ... ... ... жер иелену құқығы және басқа
активтер қабылданады.
Жарғылық қор өткізілген акциялардың тұрақты құны бойынша бағаланады. Сатып-
өткізілген акциялар құнының олардың тұрақты құнынан артуы ... ... ... / жеке ... және ... олардың түрақты
қүнынан төмен бағаға /акция курсы арзандаған ... ... ... ... ... ... пайдаланылады.
Пайда – ұйымның капиталы мен пайдасының көбеюі негізін құрайтын қаржылық
нәтиженің маңызды факторы. Қаржылық есеп ... құру ... ... ... деп ... ... нәтиже мойындалады және
кезеңнің жалпы кіріс және жалпы шығыстарының арасындағы әртүрлілік ретінде
анықталады.
Компанияның капитализациясы жарғылық капиталдың және таза табыстың
өсуімен байланысты.
Жарғылық ... ... 2007 жылы 415 млн. ... жылы 8295 млн.
теңге , болды, ал 2009 жылы 11902 млн. ... , 2010 ... млн. ... ... 18414 млн. теңге ,2012 жылы 21631 млн. теңге ,2013 жылы 2428млн.
теңгені құрайды.
Компанияның таза ... 2008 жылы 190 млн. ... 2009 жылы 584 млн. ... ... ал 2010 ... 821 млн. теңге, 2011жылы 813 млн. теңге,2012
жылы, 2012 жылы 314 млн. ... 2013 ... млн. ... ... 2008 2009 2010 2011 2012 ... ... үлес 3 326 0 0 2 428 2 428 2 ... ... ... 4502 4502 4502 6929 9357 ... ... 190 584 821 813 314 ... ... 4 692 5 086 5 323 7 742 9 670 12 ... 2008 2009 2010 2011 2012 ... ... үлес 3 326 0 0 2 428 2 428 2 ... ... ... 4502 4502 4502 6929 9357 ... табыс 190 584 821 813 314 831
Меншіктк ... 4 692 5 086 5 323 7 742 9 670 12 ... ... ... ... экономика жағдайында қаржы жұмысын орындау арнайы талдау әдісінсіз
және тәуекелді басқарусыз мүмкін емес. Қаржы тәуекелін басқару жұмысы
кәсіпкерлік кәсіпорындардың қаржысын тұрақтандыруды қамтамасыз ... роль ... ... ... фирмаларға экономикалық негізделген ұсыныстар және
шаралар жасауды және іске ... ... олар ... ... ... қаржы операцияларын жасағанда бастапқы тәуекелдік деңгейін азайтуға
бағытталады.
Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... болып,
банкроттыққа ұрынатын шектен аспай жұмыс істеу. Қоғам қызметінің негізгі
мақсаты кіріс алу болып табылады.
Қойылған ... іске ... үшін ... ... ... ... соның ішінде қауіпті жүктерді контейнерлермен және жүк
вагондарымен тасымалдау бойынша ... ... ... және жеке
тұлғаларға (қатынастардың барлық түрлерінде) барлық ілеспе қызметтер
көрсетуді ... ... ... ... алушыға жүкті жеткізуге
дейінгі кешенді көліктік қызмет көрсетуді енгізу;
3)жүктерді контейнерлермен және жүк вагондарымен тасымалдауды ... ... ... ... және жүк ... ... темір жол әкімшіліктерімен келісу;
4)жүк вагондары мен контейнерлерді есепке алу және пайдалану жөніндегі
жұмыстарды ұйымдастыру;
5)теміржолдық жылжымалы ... және ... ... ішінде қауіпті
жүктерді тасымалдауда қолданылатын арнаулы контейнерлерді жөндеуді жүзеге
асыру;
6) көліктік-экспедиторлық қызмет ... ... ... жолы республикалық мемлекеттік
кәсіпорынының контейнерлер жиынтығының ресми операторы.
«Қазкөліксервис»АҚ функциялары:
... ... ... ... жол ... ... жиынтығын басқару.
• Контейнерлерге ағымдағы қызмет көрсету және ... ... және ... ... толтыру мен жаңарту.
«Қазкөліксервис»АҚ өзінің құрылған кезінен үш сатылық ұйымдастыру ... ... үш ... филиалдар кіреді- Батыс, Сөлтүстік, Өңтүстік.
Казіргі кезде жалпы ... сан 700 ... ... ... бойынша «Қазкөліксервис»АҚ-ң балансында 8237
контейнерлер бар.Қоғам Туркестан станциясында ірі контейнерлерді ... ... оның ... бір ... 700 ... жылы ... алған жылдық табысы 2477710 млн. теңге ,
шығындар 2259188 млн. теңге, таза ... 189848 млн. ... ... ... өзінің алдына келесі мақсаттар қойып отыр:
Біріншіден, «Қазкөліксервис» АҚ-ды ... және ... ... ... ... жылжымалы құрылымдар, контейнерлік
терминалдар және автокөлігі бар, нарықта Қазақстан Республикасының
контейнерлік және құрамдастырылған тасмалдауды ... ... ... ... ... Басты компания болып «Қазкөліксервис» АҚ-мы мемлекеттік
контейнерлер операторы және мультимодельдік тасымалдаушы функцияларын
орындау ... Бұл ... іске ... үшін ... мәселелерді шешу
қажет:
- контейнерлік тасымалдаудың тарифтік саясатын дамыту;
- ... ... ... ... ... және ... қалыптастыру үшін Еуропамен Азияның мемлекеттерімен біріктірген
кәсіпорындарын ашу.
- Вагонмен контейнерлік жиынын жаңғырту және жаңарту;
- «бір ... ... ... ... ... ... торабын ашу
мен дамыту.
- «есіктен есікке» принципі бойынша контейнерлерді тасымалдау үшін
автокөлікті сатып алу;
- ... ... ... ... ... ... ҚР темір жолдың негізгі торабындағы станцияларда үлкен контейнерлік
терминалды құру (Достық, ... ... ... ... ... ... АҚ-ң құрылымдық бөлімшелерінде ISO 9001:2000, ОКСАС
18000 қауіпсіздік басқару Жүйесін, 14001 экологиялық менеджмент Жүйесінің
стандарттарын еңгізу.
- ... ... ... ... тасымалдау инфрақұрылымын инновациялық дамыту;
- мультимодельдік тасымалдауды ұйымдастыру үшін халықаралық агенттігін
құру;
«Қазкөліксервис» АҚ-ың ... іске ... үшін ... ... ... ... ... тарифтик саясатын дамыту.
Контейнерлік тасымалдаудың тарифтик саясатын дамыту сатылап келесі
операциялар арқылы жүргізіледі: ... ... ... контейнерлік
тарифті бөліп алу керек; жүктерді вагонмен тасымалдаудың тарифтік
ставкаларын, жүкті контейнермен тасымалдаудың тарифтік ставкаларымен
теңестіру; контейнерлерді топтап ... ... ... ... ... ... ... контейнерлерде тасымалдауның
бәсекелестік тарифтерін еңгізі үшін , түгендеу паркінің платформасында
жүктерді контейнерлерде тасымалдаудың ... ... ... ... ... ... тасу ... азайту қажет.
2.Еуропа мен Азия мемлекеттерімен біріккен кәсіпорындарды кіргізетін ,
«Қазкөліксервис»АҚ-ң базасында мемлекеттік мультимодельдік көлік
компаниясын құру.
Экономиканы ... ... ... ... біз ... мерзім ішінде
нарықтық реформаларды жүргізе білдік, тиісті заңнамамызды жасауға қол
жеткіздік. Бүгінгі таңда Қазақстанда нақтылы жұмыс істеп ... ... ... ... ... топжарғандар қатарында танылды, ал мұны жетекші
халықаралық сарапшылардың өздері ... ... ... уақытта
Қазақстанның кәсіпорын жүйесі өте қарқынды дамып отыр. Бұл экономикалық
жағдайымыздың жақсаруы.
Қазақстан ТМД ... ... ... болып, тұрақты әлеуметтік-
экономикалық дамуды қамтамасыз ету, қолайсыз факторларға тәуелді ... ... қор ... ... өсуі ... ... әлеуметтік
бағдарлануын едәуір кеңейтуге мүмкіндік берді, мұның өзі экономикамыздың
айтарлықтай бекемдік денгейіне жеткенін айғақтайды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ҚР ... Егеменді Қазақстан, 13.02.2008.
2.Дюсембаев К.Ш. Корпорацияның қаржылық жағдайын талдау.Алматы., 2002-
602-68-6
3. Брейли Р., ... С. ... ... ... пер.с англ.-
Балабанов И.Т. Финансовый анализ и планирование. М. Финансы и ... А. И. ... ... собственности и культуры. -М.,
1991. Введение и гл. 1, с. ... А. ... : ... ... 2001 ... А. ... ... малого бизнеса. Вопросы экономики. 2003 г.
-С.38-41.
7.Грачев И. Развитие малого ... // ... и ... ... ... В., Грибов В. Предпринимательство: формы и методы организации
предпринимательской деятельности // Экономика предприятия . - М., 2005
9. Иващенко А. А. ... ... - М., ... ... Б. Деловая стратегия. -М., 2001, с. 121-125.
11. И. Котлер Ф. ... ... -М„ 2002, с. 339-405, 468-473, ... Курс ... : ... ... . -М.,2002
12. Кадзума Татеиси. Вечный дух предпринимательства. Практическая
философия бизнесмена. -М., 2005.
13. Шарп У,. ... Г., ... Дж. ... Пер с анг. -М.: Инфра-М.,
2003-1028с.
14. Ақша, несие,банктер. Валюта қатынастары. Б.А. Көшенова, Оқу
кұралы, Алматы, Экономика-2000 ... ... С.И. ... М.: ЦЭМ, 2000. - с. ... ... М.С., ... А.В. ... финансово-экономической
деятельности предприятия. М.: Дело и сервис, 2000. — 256 ... ... М.И., ... А.Д. ... ... ... ... и
статистика, 2005.-288 с. 18. Балабанов И.Т. Основы финансового
менеджмента. Как ... ... ? — ... и ... 2002. ... Бирман Г., Шмидт С. ... ... ... ... с ... / Под ред. Л. П. Белых.
20. М: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1997. - 631 с.Бланк И.А. ...... ... ... 2000. - 528 ... ... В. В. Финансовый анализ. — С-Петербург: Питер, 2001 240 б.
22. Виленский П.Л.,Лившиц ... ... ... ... ... ... ... экономической среды // Аудит и
финансовый анализ. — 2000.
23. Волков И.М., Грачева М.В. ... ... ... ... М:
ЮНИТИ, 2004. - 88 с.
24. Гиляровская Л.Т., ... ДА. ... и ... ... ... ... изд-во ВГУ,2002. 333 б.
25. Глазунов В.Н. Финансовый анализ и ... ... ... - М.: ... 1997. - 135 б.
26.Дегтяренко В.Н. Оценка эффективности инвестиционных проектов. М.:
Экспертное бюро — М, 1997. — 135 6.
27.Ендовицкий Д.А. ... ... и ... ... ... и ... — М: ... и статистика, 2001.-350
6.
28.Ефимова О.В. Финансовый анализ. — М.: Бухгалтерский учет, 1999. 248 ... ... А.Б., ... С.В., ... А.В. ... ... ... эффективности инвестиций. - М.: Филинъ, 1998.272 6.
30.Карпова Т.Н. Основы управленческого учета. — М.: ... — М, ... ... В.В. ... ... ... ... — М.: Финансы и
статистика, 1998. 1998. — 144 б.
32. Менеджмент негіздері . ... ... ... ... ... 2005 ... Әмірканов Р.Ә., Тұрғұлова А.К. Қаржы менеджменті. Оқу құралы Алматы
2002 - 187 ... Л.П. ... ... рынка. Учебное пособие - М.: Финансы,
ЮНИТИ, 1999.-23ІС.
35. Мелкумов Я.С. Экономическая ... ... М.: ДИС, 1997. - 230 ... ... У.Э. ... ... капитальных вложений М.:Наука, 1991.-
205 6.
37. Москвин ВА ... ... ... для ... и ... - М.: ... и
статисгака, 2001. — 340 б.
38. Норкотг Д. ... ... ... Пер. с ... ред. А. Н. ... - М.: ... и банки, ЮНИТИ, 1997. 247 б.
39. Оценка эффективности инвестиционных ... ... ... В.Н. ... ... С.А. Смоляк. —М.: Дело, 1998.
-248 6.
40. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. - Минск:
000 Новое знание, 2000. - 688 ... Е.Н. ... ... ... М.:Ось- 89
2001. 128 6.
42.Сергеев И.В., Веретенникова И.И.Организация и финансирования
инвестиций. — М.: Финансы и ... 2000. - 120 ... Р.Н., ... ... ... Пер. с англ.

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«ТемірБанк» қызметіндегі тәуекелділік32 бет
«Қаржылық тәуекелділік және оның фирма қызметіне әсер етуі»6 бет
Астық-түйірді сақтау кезінде тәуекелді басқару3 бет
Аудиторлық тәуекелділік16 бет
Аудиторлық тәуекелділік туралы18 бет
Банк тәуекелдіктерді тиімді басқару жүйесі25 бет
Банк қызметiндегi тәуекелдiлiк21 бет
Банктік тәуекелдікті бағалау әдістерінің ақпараттық жүйесін тұрғызу79 бет
Банктік қызметтегі тәуекелдіктер25 бет
Банктің өтімділігін және тәуекелділігін басқару3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь