Мемлекеттік бюджет және оның экономикаға қосар үлесі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3


I. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОНОМИКАҒА ҚОСАР ҮЛЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен құрылымы ... ... ... ... .4

Бюджеттің функциялары мен атқаратын қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ...8

II. ЭКОНОМИКАНЫҢ ДАҒДАРЫСТЫҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ...11

Дағдарыстық кезеңдегі бюджеттік қолдау мен ынталандыру
Шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11

Мемлекеттік бюджетті кірістері мен шығыстары бойынша талдау ... .19


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
Бүгiнгi әлемдiк экономикада Қазақстан Республикасының өзiндiк орны айқындалып қалды. Бұл мәселенiң өзектiлiгi әлемдiк экономикалық қауымдастықта елiмiздiң нарықтық бағытта дамушы ел деп танылуымен арта түстi. Себебi Елбасымыз атап көрсеткенiндей “мемлекетiмiз әлем таныған, алдыңғы қатарлы елдер қатарына қосылуы керек” деп атап көрсеттi. Сондықтанда болар бүгiнгi күнi экономикалық дамудың тиiмдi жолдарын табу туралы мәселелi сұрақтар кең түрде талқылауға түсiп отыр. Ал мұндай жоғарғы дамуға қол жеткізу және Қазақстан Республикасының бастан кешкен дағдарыстық жылдарды артқатастап, дамудың тиімді жолына түсу үшін мемлекеттің қолдау шаралары қажет болып табылады. Ал мемлекеттің қолдау, дамыту, ынталандыру шараларының негізгілерінің бірі болып бюджеттік-салық саясаты болып табылады. Бұл саясат өз кезегінде мемлекеттік бюджеттің негізінде, оның жоспарлары мен құрамы, толық қанды қамтамасыз етілуімен байланысты болып табылады.
Экономикалық дамудың қазіргі кезеңінде орталықтандырылған қаржы ресурстары мемлекетке қоғамдық өндірістің қажетті қарқыны мен үйлесімін қамтамасыз етуге, оның салалық және аумақтық құрылымын жетілдіруге жетуге, экономиканың салаларын дамытудың бірінші кезекті бағдарламасы үшін қажетті көлемде қаражаттарды қалыптастыруға, ірі әлеуметтік өзгерістерді жүргізуге мүмкіндік береді. Қаржыны орталықтандырудың арасында ақша қаражаттары, мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік саясатын табысты іске асыру үшін жағдайларды дайындай отырып, экономикалық және әлеуметтік дамудың шешуші учаскелеріне шоғырландырылады.
Міне осыған байланысты, мен курстық жұмысымның тақырыбын қаржы пәнінен «Экономикадағы дағдарыстық жағдайдағы мемлекеттік бюджеттің ерекшеліктері» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектілігі экономиканың дағдарыстық кезеңінде оның дағдарыстан қысқа мерзімде және тиімді даму жолына түсіретін негізгі мемлекеттік саясаттардың бірі мемлекеттік бюджеттің аясында жүргізілетін ынталандыру, қолдау және қаржыландыру шаралары болып табылады.
Осы жұмысты орындаудағы мақсатым мен міндеттеріме:
• Қаржы саласындағы мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен қызмет ету барысын түсіну;
• Бюджеттің функциялары мен қызметтерін талдау;
• Экономиканың дағдарыстық кезеңіндегі мемлекеттік бюджеттің атқаратын шараларын, негізгі қолдау саясаттарын ұлттық экономиканы мысалға ала отырып талдау;
• Әлеуметтік саланың дамытудағы бюджеттің маңыздылығы мен дамыту қызметтеріне тоқталу;
• Мемлекеттік бюджетті кірістері мен шыығстары негізінде жан-жақты талдау;
1. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі (2004 ж. 24 сәуірдегі N 548-II)
2. Қазақстан Республикасының “Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы” Заңы. (Салық Кодексi). – Алматы, 2002ж.
3. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2003. – 448 бет.
4. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: Институт развития Казахстана, 2001. – 285с.
5. Мельников В.Д. Ильясов К.К. Финансы. Учебник для вузов. – Алматы: 2001. – 252 с.
6. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - Макроэкономика: Оқулық. – Алматы: Экономика. - 2003. – 432 бет.
7. Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және салық салу: Оқу құралы – Алматы: - 2003. – 131 бет.
8. З.С. Мұхамбетова «Мемлекеттің әлеуметтік аяны рететудегі фискалдық саясаттың маңызы» // Вестник КазНУ. Серия экономическая. №4, 2006ж.
9. Ю. К. Шокоманов “Состояние и перспективы экономического развития Казахстана в переходной период” // Вестник КазНУ, Серия экономическая, №4, 2001 г.
10. Л. Бурлаков «Совершенствовать межбюджетные отношения» // Қаржы-Қаражат, №6, 2005г. 12-17стр.
11. Қазақстан Республикасы үкіметінің 2006-2008 жылдарға арналған орта мерзімді фискалдық саясаты.
12. Статистический ежегодник. Алматы. – 2006г.
        
        Жоспар
Кіріспе
............................................................................
.....................................3
I. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОНОМИКАҒА ҚОСАР ҮЛЕСІ
.................................................................
.......................4
1. ... ... ... мәні мен ... ... ... мен ... ... ЭКОНОМИКАНЫҢ ДАҒДАРЫСТЫҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ...........................11
1. Дағдарыстық кезеңдегі бюджеттік қолдау мен ынталандыру
Шаралары
.......................................................................
...................................11
2. Мемлекеттік бюджетті кірістері мен ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының өзiндiк орны
айқындалып ... Бұл ... ... ... ... ... нарықтық бағытта дамушы ел деп танылуымен ... ... ... атап ... ... әлем ... қатарлы елдер қатарына қосылуы керек” деп атап ... ... ... күнi экономикалық дамудың тиiмдi жолдарын табу
туралы мәселелi ... кең ... ... ... отыр. Ал мұндай жоғарғы
дамуға қол жеткізу және ... ... ... ... жылдарды артқатастап, дамудың тиімді жолына түсу ... ... ... ... ... ... Ал мемлекеттің қолдау,
дамыту, ынталандыру шараларының негізгілерінің бірі болып ... ... ... Бұл саясат өз кезегінде мемлекеттік ... оның ... мен ... толық қанды қамтамасыз етілуімен
байланысты болып ... ... ... кезеңінде орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... мен үйлесімін
қамтамасыз етуге, оның салалық және аумақтық құрылымын ... ... ... ... ... ... бағдарламасы үшін қажетті
көлемде қаражаттарды қалыптастыруға, ірі ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттары,
мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік саясатын табысты іске асыру үшін
жағдайларды дайындай отырып, экономикалық және ... ... ... ... ... байланысты, мен курстық жұмысымның тақырыбын қаржы
пәнінен «Экономикадағы дағдарыстық ... ... ... деп ... тақырыптың өзектілігі экономиканың дағдарыстық кезеңінде оның
дағдарыстан қысқа мерзімде және ... даму ... ... ... саясаттардың бірі мемлекеттік бюджеттің аясында ... ... және ... шаралары болып табылады.
Осы жұмысты орындаудағы мақсатым мен міндеттеріме:
• Қаржы саласындағы мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен ... ... ... ... ... мен ... талдау;
• Экономиканың дағдарыстық кезеңіндегі мемлекеттік бюджеттің атқаратын
шараларын, негізгі қолдау саясаттарын ұлттық экономиканы мысалға ала
отырып талдау;
... ... ... бюджеттің маңыздылығы мен дамыту
қызметтеріне тоқталу;
• Мемлекеттік бюджетті кірістері мен ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ҚОСАР ҮЛЕСІ
1. Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен құрылымы
Бюджет - ... ... мен ... iске асыруды қаржымен
қамтамасыз етуге арналған орталықтандырылған ақша ... ... ... зор әр ... жеке ... ... түсетін оқшауланған сфераларды бөліп көрсетуге
болады. Мәселен, мемлекеттің шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... ... өнімді құндық
бөлудің ... ... ... және ... қажеттіліктерді
қанағаттандыруға арналған орталықтандырылған ақша қорын қалыптастырумен
және пайдаланумен байланысты болады. ... ... бұл ... ... ... ... ... құрайды.
Мемлекеттiк бюджет - араларындағы өзара өтелетiн операцияларды есепке
алмағанда, республикалық және ... ... ... ... ... ... және бекiтуге жатпайтын жиынтық
бюджет. /3,81 б/
Экономикалық қатынастардың жиынтығы ретінде ... ... ... бар. ... ... ... ... оның өмір сүруінің
объективті қажеттігі ұлғаймалы ұдайы ... ... ... және ... ... Бұл ... ресурстарды қажет етеді. Ақша ... ... ... шаруашылық ауқымында үздіксіз ауыспалы
айналымды ұйымдастыру үшін, жалпы экономиканың жұмыс істеуін ... ... ... ... ... қатынастардың экономикалық нысаны бола
отырып, құндық бөліністің ерекше бөлігі ... ... ... қоғамдық арналымды орындайды – ... ... ... ... ... ... ... қатынастарының белгілі бір жиынтығы ... ... ең ... ... ... категориясынан ажырататын өзгеше белгілер
тән: бюджет қатынастарының бөлгіштік сипаты бар, әрқашан ақша ... ... ... ақша ... ... және ... жүріп отырады. Сонымен бірге бюджет қатынастарына белгілі бір
өзіндік ... тән, ... ол ... ... ... ... шықпайды. /4, 96 б/
Құндық бөліністің айрықшалықты сферасы ретінде мемлекеттік бюджет мына
өзгеше белгілермен сипатталады:
• Мемлекеттен жалпы қоғамдық өнімнің бір ... ... ... ... ... қанағаттандыруға пайдаланумен байланысты
бөлгіштік қатынастардың айрықша экономикалық нысаны болып табылады;
• Құнды жасау және оны ... ... ... ... қаржысынан және құнды тұтынуға қызмет ететін өндірістік емес
сфера қаржысынан мемлекеттік ... ... ол ... ... ... ... секторлары, қоғамдық
қызметтің сфералары арасында құнды қайта бөлуге арналған;
• Қоғамдық өнімнің оның ... ... ... ... емес ... ... стадиясын білдіреді және одан
белгілі үзілісте жүзеге асырылады, ал қаржы ... ... де, ... емес ... да тауар-ақша қатынастарымен
тығыз тоқайласып жатады.
Мемлекеттік бюджет кез келген басқа экономикалық категория ... ... ... және ... ... ... ... түрінде болады: бюджет қатынастары ... ақша ...... қорында затталынады. Мұның
нәтижесінде қоғамда болып жатқан ... ... ... ... және пайдаланатын ақша қаражаттарының ағымында өзінің
көрінісін табады. Бюджеттік қор – бұл ... өнім мен ... ... бөліністің белгілі стадияларын өткен және ұлғаймалы ... ... ... ... көрсету, қорғаныс және басқару жөніндегі
қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін мемлекетке түсетін бөлігі ... ... ... нысаны. Бюджеттік қордың қалыптасуы
мен пайдаланылуы құнды бөлу және ... ... ... оның ... ... /3,83 ... органдардың өздерінің функцияларын ... ... ... ... ... ... ... болуы тиіс. Осы
мақсатпен әр елде аймақтардың ... ... ... ... бірліктерді ұйымдастыруды, заң шығарушы билікті, басқару
апаратын ұстауды және ... ... ... үшін ... ... ... ... ететін бюджеттер тармақтарының желісі
құрылады. Бюджеттердің жекелеген түрлерінің ... мен ... ... теңдестіру процесінде заңмен ... ... бір ... ... ... пайда болады. Осы
элементтердің барлығы – бюджет жүйесін ұйымдастыру мен құрудың қағидаттары,
оның буындарының ... ... мен ... ... ... ... жиынтығы – бюджет құрылысын құрайды.
Қазақстан Республикасында мемлекеттік бюджетіне мынадай ... ... ... және дербес болып табылады:
• республикалық бюджет;
• облыстық ... ... ... бар ... ... бюджетi;
• аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетi. /3, 84 ... және ... да ... ... ... ... мемлекеттiк органдардың, оларға ведомстволық бағынысты мемлекеттiк
мекемелердiң мiндеттерi мен функцияларын ... ... ... ... ... ... бағыттарын iске асыруға арналған
орталықтандырылған ақша қоры республикалық бюджет болып табылады.
Салықтық және басқа да ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк органдардың, республикалық
маңызы бар ... ... ... ведомстволық бағынысты мемлекеттiк
мекемелердiң мiндеттерi мен функцияларын қаржымен қамтамасыз етуге және
тиiстi ... ... ... ... iске ... ... ақша қоры облыс бюджетi, республикалық маңызы
бар ... ... ... болып табылады.
Салықтық және басқа да түсiмдер есебiнен қалыптастырылатын және ауданның
(облыстық маңызы бар қаланың) жергiлiктi мемлекеттiк органдарының, ... ... ... ... ... мен ... ... етуге және тиiстi аудандағы (облыстық ... ... ... саясатты iске асыруға арналған орталықтандырылған
ақша қоры аудан ... ... бар ... ... болып табылады. /3, 85
б/
Сурет-1 – Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеті
Қазақстан Ресупбликасының бюджет ... ... ... ... ... Қазақстан – федералдық емес, басқарудың президенттік
нысаны және сайланатын парламенті бар унитарлық ... ... ... ... ... ... және тиісті
құқықтық нормаларға негізделген әр ... ... ... Қазақстанда жалпылап айтқанда мемлекеттік ... ... ... пен ... ... дербес жұмыс істейді.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетінің басты бөлігі
республикалық бюджетке ... Оны ... 1-ші ... көре аламыз.
Республикалық бюджет – бұл түсімдер мен бюджет тапшылығын қаржыландыру
(профицитті пайдалану) есебінен ... және ... ... ... мен ... ... жүктеген міндеттерді
жүзеге асыру үшін Үкімет анықтайтын ... ... ... ... ... ... заңымен бекітілген
орталықтандырылған ақша қоры.
Жергілікті бюджеттер – облыстық бюджеттер, қалалардың, аудандардың
бюджеттері. ... ... ... республикалық бюджет ... ... ... ... ... ... ... функциялары мен атқаратын қызметтері
Экономикалық категория ретінде мемлекеттік бюджет мемлекеттің
орталықтандырылған ақша қорын ... және оны ... ... пен қоғамдық
қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсатында пайдалану жолымен ... ... бөлу және ... бөлу ... ... пен қоғамдық
өндірістің басқа қатысушылары арасында ... ... ақша ... ... экономикалық категория ретінде жалпы қаржы
категориясына сай келетін бөлу және ... ... ... ... ... ... мәні мен ... бюджет қатынастарының
қаралған айрықшалығымен айқындалады. Сонымен бірге ... ... ... ретінде мемлекеттік бюджет бөлгіштік функция шеңберінде
қосалқы ... атап ... ... ... пен ... ішкі өнімді
қайта бөлу; экономиканы мемлекеттік ... және ... ... ... ... ету; ақша ... орталықтандырылған
қорын жасау және пайдалануға бақылау жасау сияқты функцияларды орындайды.
/5, 104 б/
Мемлекеттік бюджетте ... ... ... ... ... ... ... қаржы институттары – салықтар,
мемлекеттің шығыстары, мемлекеттік кредит, мемлекеттік қарыздар және т.б.
өзінің шоғырланған көрінісін табатындықтан бюджет ... ... ... ... сипатталады. Ол нақты кзеңге, әдетте, бір жылға жасалынады,
бюджеттің кірістерін, шығыстарын орталықтандырылған қаржы ресурстарының
шешуші бөлігінің ... ... ... ... ... ... ... оның ұлттық табысты қайта ... ... ... ... ... ... жағдайын, сондай-ақ қоғамдық ұдайы
өндірістегі айрықша рөлін анықтайды.
Негізгі ... ... ... қаржылық қызметінің жемісі болып
табылады. Елдің негізгі қаржы жоспарының ... ... жыл ... ... ... ... ... заңына
сәйкес сөзсіз орындауға жатады.
Еліміздің Конституциясының 4-ші бөлімінің 53 бабында Палаталардың
бірлескен ... ... ... ... және Үкімет пен
Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп ... ... ... ... бекітеді, бюджетке өзгертулер мен
толықтырулар енгізеді». /1, 25 бет/.
Мемлекеттік бюджет ... ... ... ... бірі. Ол экономикаға мемлекеттің орталықтандырылған ... ... мен ... нысандары мен әдістерінің жиынтығы болып
табылатын бюджеттік механизм арқылы ықпал ... ... ... ... ... ... бюджеттің рөлі осында көрінеді. Экономиканы реттеу
орталықтандырылған ақша қорының сандық көлемін анықтау, оны ... ... ... мен ... ... ... атқарылу процесінде қаржы
ресурстарын қайта бөлу жолымен жүзеге асырылады.
Ақырында, мемлекеттік бюджет мемлекеттік заңдарының бірі ... ... ... қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы
заң). Сөйтіп, бюджеттің сан қырлы маңызын ескере отырып, оны осы ... ... ... ... жөн және оны келесі сызбадан көре
аламыз.
Сурет-2 – Мемлекеттік бюджеттің сапалық сипаттамасы
Мемлекеттік бюджет – ... ... пен ... ішкі өнімді қайта бөлудің
негізгі құралы. Мемлекетік бюджеттің (шығыс ... ... ... 30%, ... ішкі ... 20%, ... ... өнімнің 10% бөлінеді
және қайта бөлінеді. Бюджет Қазақстанның ... ... ... ... ... орналастырудың, экономика және ... ... ... ... салааралық және аумақтық қайта бөлу үшін
пайдаланылады. /3, 93 ... ... көшу ... ... ... ... алдымен экономиканың құрылымын қайта құруды, кешенді мақсатты бюджеттік
бағдарламаларды қаржыландыруға, ғылыми-техникалық ... ... ... ... және ... ең аз ... жігін әлеуметтік
қорғауға бағытталуы тиіс.
Шығыстар мен салықтар арқылы бюджет экономика мен ... және ... ... ... ... ... ... табылады.
Бюджет қаражаттарының әлеуметтік бағыттылығының зор маңызы бар.
әлеуметтік саясаттағы ...... ... аз ... ... аз қамтылған отбасыларын) қолдау, денсаулық
сақтау, білім беру және ... ... ... істеп тұруын
қамтамасыз етеді.
Қаржылық жоспарлау процесінде бюджет ұлттық шаруашылықтың ... ... емес ... ... ... ықпал етеді.
Мемлекеттің ақша қорын жасау және пайдалаудың негізгі қаржы ... ... ... ... ... қызмет етуші кәсіпорындармен және басқа
коммерциялық емес ұйымдармен тығыз байланыста болып отырады.
Бюджеттік ... мен ... ... процесінде ұлттық
шаруашылықтың қаржы ... ... ... ... ... көшу ... ... жұмылдыру және оларды пайдалану
процесінде бюджеттік бақылаудың маңызы ... ... ... ... ... МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 Дағдарыстық кезеңдегі бюджеттік қолдау мен ынталандыру
шаралары
Мемлекеттiң экономикаға әсер етуi салық салу ... ... ... ... ... бюджеттiң қаржыларын
пайдалану нәтижесiнде мүмкiн болады, ал салық бюджеттi қаржымен ... ... ... жұмыспен толық қамтылмаған жағдайда тепе-теңдiк жағдай
қалыптаса бередi. Сондықтан пайда болған ... жою үшiн, ... ... ... ... ... Олар бюджетке төленетiн
салық төлемi мен мемлекеттiк шығындар көлемiнiң өзгеруi ... ... /10, 12 ... саясаты (қазыналық (фискальный) саясат) – мемлекеттiк
бюджет жағдайын, салық салуды және мемлекеттiк ... ... ... ... ... жүргiзiлетiн шаралар. Бұл шаралар ... ... ... балансының тепе-теңдiгiн және ... ... ету ... ... ... саясаты (қазыналық экспанция) – бұл саясат
қысқа мерзiмдi кезеңде экономикадағы ... ... жою ... қояды.
Мұны жүзеге асыру үшiн мемлекет шығындарды өсiрiп, салық ставкасы мөлшерiн
төмендету арқылы ... ... ... ... арқылы жүзег
асырылады.
Ұзақ мерзiмдiк кезеңде ... ... ... ... ұсынысын кеңейтуге және экономикалық әлуеттiң өсуiне ... ... ... ... ... асуы ... ... салық
реформасының жүргiзiлуiне байланысты болады. Бұл шаралардың орындалуы
Ұлттық банк ... ... ... ... және ... құрылымынын оңтайландырумен байланысты. /6, 231 б/
Төлеушi бюджеттiк-салық саясаты (қазыналық шектеу) - ... ... ... ... ... Бұл ... ... асыру үшiн,
мемлекеттiк шығындар төмендеп, салық ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Қысқа мерзiмдiк
кезеңде бұл шаралардың нәтижесiнде, өндiрiстiң құлдырауы мен ... өсуi ... ... ... ... ... мүмкiндiк
бередi.
Ұзақ мерзiмдiк кезеңде өспелi салық “сынасы” жиынтық ұсыныстың
төмендеуiне және құлдыраушылық механизмiн ... ... ... ... Бұл
құбылыс әсiресе төменднгi жағдайларда кездеседi: мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылып
отырса және еңбек рыногының ... ... ... ... ... шығындарды тиiмсiз басқарумен қатар ... ... ... ... бұзылуына әсерiн тигiзедi. Мұндай
жағдай экономиканың өтпелi кезеңiнде жиi кездеседi.
Қысқа мерзiмдiк кезеңде ... ... ... ... және ... шығындардың мультипликаторы әсерiмен байланысты
болады.
Мемлекеттiк шығындардың өзгерiсiн көру үшiн ... ... ... ... жиынтық шығындардың құрауышы болып
табылады, олардың өсуi жоспарланған шығындарды да өсiредi.
Елiмiздегi экономикалық циклмен дамуы ... ... ... ... және ... ... жылдары дағдарыстың жоғары дәрежесi
көрiндi. Ал 1996 жылдан бастап ... ... ... инфляцияның
төмендеуi, ЖIӨ-нiң өсуi сияқты көрсеткiштер оң бағытта өсiп ... ... және өсу ... ... ... ең ... оның ... тамыр
жайып, қоғамдық өмiрдiң барлық саласына әсер етiуiмен ... ... ... ... ... ... оның ... күрт
төмендеуiмен көрiнедi.
Жалпы елiмiздегi экономикалық дағдарыс 1991 ... ... жоқ, ... ... ... ... жылдардағы экономикалық саясаты
экономиканы дағдарысқа сол ... ... ... едi. Әуелi кәсiпорындар,
сонан кейiн аймақтар қалыптасқан шаруашылық байланыстарын үзе бастады,
бартерлік ... ... ... тапсырыс бойынша өнiм
өткiзудi тоқтатты, ... таза ... ... ... ... бюджетiнiң тапшылығы мен инфляция өсе ... ақша ... ... ... ... ... ... 1990 жылдары
елiмiзге келетiн өндiрiтiк инвестиция тоқталды. 1990 жылы өндiрiс көлемi
абсалюттi түрде құлдырап, елiмiз ... ... ... 1991 ... өндiрiсiнiң құлдырауы 8 пайызға жеттi. Экономикада аласапыран
дағдарыстық кезең басталды. ... ... өз ... ... нарықтық қатынастарға өтуде
ең алғашқы мiндет – ол экономиканы ырықтандыруға, шаруашылық жүргiзудi
демократияландыруға ... ... ... ... ... қаржы
– ақша, бюджеттік саясатымен ұштастырылған түбегейлi реформа жүргiзуді
қажет етті.
Осылайша елiмiздiң ... ... ... жыл ... ... ... Ол дағдарыстарды былай жiктеуге болады:
• экономикалық өсудегi ... ... ... ... ... дағдарысы;
• инвестициялық дағдарыс;
• әлеуметтiк саладағы дағдарыс;
1991-1995 жылдардағы экономикалық өсудегi дағдарыстың басты ... ... ... ... ... ... жылдарда елiмiзде
инфляция қарқыны тым үлкен болды. Инфляция деңгейi ... асып ... ... /9/
Осыған байланысты 1993 жылы ұлттық валютамыз теңгенi енгiзуiмiзге тура
келдi. Алайда соның өзiнде инфляция ... алып ... Осы ... ... валюта енгiзiлгеннен бастап елдегi банк жүйемiз нақты ақша-несиелiк
және валюталық реттеуге кiрiстi. Осының нәтижесiнде экономикада 1995 ... ... ... ... басатады, ал ол өз кезегiнде экономикалық
өсуге жол ашты.
Қазақстанда 1991-1995 жылдар 1990 ... ... ЖIӨ ... ... яғни жылына шамамен 8%-ды құрап ... 2000 ... ЖIӨ ... өсу ... ... 1990 жылмен
салыстырғанда 69,3% -құрады. Ал сонғы 2001-2004 жылдар аралығында ЖIӨ-нiң
жиынтық өсiмi 30%-дан ... ... ... ЖIӨ ... ... ... ... экономикалық дағдарыс және өсудi ... ... ... ... ... 3 және ... 4). /9/
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ... - ... ... ЖIӨ ... ... 4-шi ... бойынша 1990 жылғы өндiрiс көлемiн 100% деп ... ... 1995 ... ... экономикалық дағдарыс болғаны анық көрiнедi.
1995 жылы ЖIӨ көлемi ең төменгi шегiне , яғни ... ... ... 1990 ... ... ... азайды.
1995 жылы ЖIӨ-нiң 0,5%-ға өсуiмен жалпы ... ... ... ... ... ала ... Яғни елдегi экономикалық өсу
параболалы түрде болып, оның ... ... 1990 ... ... мiне ... жылы ғана ... Қазiргi уақытта елiмiз экономикалық өсудiң
дағдарысынан толық ... деп айта ... ... - ... ... ... және өсудiң параболалық
динамикасы
Осы жылдардағы дағдарыста экономика секторларының жаппай тоқырауға
ұшырауы, елде жұмыс ... ... ... ... ... ... қолдау шараларының мүлдем болмауы, инфляцияның ең
жоғары дәрежелерде орын алуы ... ... ... ... ... ... алып шығуда мемлекеттік бюджеттің реттеу және қолдау, көмек
көрсету ... орны ... ... Сол жылдары мемлекеттік бюджеттің
алдына ... ... ... ... ... ... Мемлекеттің негізгі басқару аппараттарын қаржыландыру, тұрақтылықты
және халықтың басты мұқтаждықтарын қамтамасыз ету;
• Әлеуметтік саланы дағдарыстық кезеніндегі жағдайына көмек беру;
• Орын ... ... ... ... тікелей реттеу
және оған қарсы саясаттарды жоғары тәуекелге бара отырып
мемлекеттік ... ... ... ... ... қолдану;
• Елдегі жүргізіліп жатқан реформаларды қаржыландыруды жүзеге асыру;
... ... ... ... ... және т.б. ... ұстап тұру, оларды дамытуға қаржы бөлу;
• Халықтың тұрмысының жоғарлатуға байланысты мемлекеттік бюджет
аясында ... ... және ... ... беруді
қамтамасыз ету және олардың көлемін өсіру болып ... ... ... ... ұлттық экономиканың дағдарыстық
кезеңнен шыға бастауы және ендігі жерде ... ... ... ... жолына түсу үшін мемлекеттік бюджет өз ... жаңа ... ... ... ұшыраған экономика салаларын, өндірісті және өнеркәсіп
орындарын қаржыландыру, оларға салықтық жеңілдіктерді ... ... ... ... ... ... бизнесті қолдау және дамытуға байланысты шараларды қаржыландыру,
оларды қолдау, жұмыссыздықпен күресті жүзеге асыру;
• Әлеуметтік саланы одан ары дамыту, денсаулық ... және ... ... қаржыландыру;
• Тоқырауға ауыл шаруашылығына мемлекеттен тікелей қолдау шараларын
жүргізу, оларға субсидиялар мен ... ... ... ... ... ... барынша азайту;
Қазақстан Республикасының бюджетінің соңғы ... ... ... жоспарларының басты бағыты ендігі жерді
елімізде Елбасының ... мен ... ... ... ... Бұл ... даму Жолдаулары мен стратегиялары ... ... ... ... ... ... өту, ... саланы дамыған елдер деңгейіне жеткізуге
ұмтылу, ал ең ... ... ... 2006 ... халыққа Жолдауында
айтқан Қазақстанды әлемдегі дамыған 50 елдін қатарына қосу ... ... Осы ... жету үшін мемлекеттік бюджет алдағы ... ... ... шикізаттық бағыттан индустриялы-инновациялы өндіріске
өтуіне негіз жасау, ондай экономикалық шараларға бюджеттік қолдау көрсету,
бюджеттік ынталандыру ... ... ... жән ... бюджеттен
тікелей қаржыландыру қолға алынып жатыр. /11/
Әлеуметтiк дағдарыс Қазақстан ... күнi ... ... таппаған, басты шешiлмеген мәселе болып келдi. Елiмiзде 1990 жылдан
бастап ... ... ... ... ... орындары жаппай
банкротқа ұшырауы және өндiрiстiң қысқаруы салдарынан ... ... ... ... табысы, еңбекақысы төмендеп, қоғамда кедейлiктiң өсуi
орын алды. Сондай-ақ ... ... ... ... ... қалған халық
нарықтық құрылымға бiрден ене алмады. Тiптi ... ... ... ... ... деп ... көбiсi бұрынғысынша жұмыс iстемесем
де ақша табуға болады деп ойлады. Ал нарықтық экономика мүлдем мұндай емес
едi, онда ... ... ... ... ... табасын.
Сондықтан елiмiз әлеуметтiк мәселелердi шешу үшiн әр түрлi реформалар
жүргiзуде. Оның ... ең ... ... және орта ... ... ... ... басым бөлiгiн жұмыспен қамту болып табылады. Халықтың өмiр
сүру деңгейi мен сапасын жақсарту бұл ... ... ... саясаты арқылы жүргiзiледi. 1999 ... ... ... ... ... халық саны өсiп отыр.
Еліміз экономикасында орын алған осынау орасан зор дағдарыстық
кезеңнен ... ... ... ... ... орын алған
мәселелерді шешуде мемлекеттік бюджеттің де қосқан үлесі аз болмады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... дамуы,
мемлекеттің экономикалық саясатының құрылымдық және қаржы саясаттарының
шешуші шараларына ... ... ... ... болып фискалдық
саясат, яғни үкіметтің салық салу жүйесіндегі және мемлекеттік шығындарды
реттеуі ... ... ... ... ... ... мәні мен атқаратын рөлі, қоғамның саяси
және экономикалық құрылғысына, мемлекеттің табиғаты мен ... ... ... ... мемлекеттердің барлығында дерлік, азаматтарды экономикалық
қиыншылықтан қорғауды қамтамасыз ететін мемлекеттік ... ... ... ... бар. ... ... дегеніміз – қоғамның табысы
аз мүшелеріне қаржылай көмек көрсететін үкімет бағдарламасы. /8, 21 б/
Фискалдық саясатқа ... ... ... бөлу ... де ... бір ... салық салу жүйесі арқылы бюджеттің кіріс қорын толтыратын
болса, ал екінші жағынан – ... ... және ... ... ... салаларға немесе аумақтарға жұмсаумен, бөлумен айналысады.
Мемлекет дәр осы қорлардың есебінен ұлттық қауіпсіздікті, халықтың ... мен ... ... ... ... сондай-ақ саяси,
әлеуметтік, экологиялық және басқа да көптеген мәселелерді шешеді.
Мемлекеттің ... ... ... ... болып, салық ставкаларын
үкіметтің мақсатына сәйкес өзгерту. Фискалдық саясатты жүргізу – еліміздің
заңды ... ... ... ... ... ... бюджетті қысқарту
және бекіту арқылы салық салуды және олардың жұмсалуын бақылайды. Сондықтан
да қаржы тұрақтылығының жалпы ережесі бойынша, ... ... де ... мен бұларға қарама-қарсы қоғамның әлеуметтік-экономикалық
қажеттіліктері сәйкес ... ... ... ... ... дәрежесі, өндірілген жалпы қоғамдық өнімнің
көлеміне байланысты. Ұлттық табыстағы әлеуметтік қажеттілік көлеміне ... ... ... ... ... ... бюджетін; тұтыну
корзинасының құқы; еңбек ақы, зейнет ақы, жәрдем ақы және ... ... ... ... ... ... ... мұқтаждық етеді. Инфляция жағдайда халықтың өмір сүруінің
қажетті әлеуметтік деңгейін сақтап ... үшін ... ақы мен ... ... ... өтемдік үстемақылар ұсынылады. Мұнымен
қатар, халықтың әлеуметтік қажеттілігі мен оны ... ... ... ақы ... ... мен ... ... жәнеәлеуметтік
салықтардың ставкасы арқылы ... ... ... реттеу, тұтынуға
бағытталған қордың өсімін ... ... ақы ... ... ... реттеуі
саналады. /2/
Мемлекеттік ретеу қызметін күшейту қажеттілігінің барысында,
инфляцияға қарсы ... ... ... тұрақтандырылған
бюджетке өтуін анықтауда, бюджет саясаттарының ... ... ... Кез ... ... бюджет саясаты тұрақты экономикалық өсу
негізінде халықтың әл ауқатын арттыруға, ... ... ... ... ... ... және тиімді дамытуға, жұмысқа қабілеті
бар адамдарды жұмыспен қамтуды арттыруына бағытталады.
Егер де ... ... ... ... кез ... ... даму
дәрежесі әлеуметтік аяға жұмсалған қаржы дәрежесіне ... ... ... ... дамыған батыс елдерінің көбісінде инвестицияны
әлеуметтік аяға, ... ... ... ... ... ұлттық байлықтың
материалды заттай ... ... ... ... ... жылдам артуда. Сондықтан да бағытты әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мен соңғы нәтижесі болып,
экономикалық өсудің негізгі көзі мен ... ... ... ... ...... ... ескерілуі қажет. /8, 22 б/
Әлеуметтік аядағы қаржы механизмінің әрекет етуінің өз ерекшелігі бар.
Әлеуметтік ая көп жағдайларда ... сала ... ... ... рөлі ... ... ... қарағанда әлдеқайда
қажетті болып табылады. Бұл жерде әрине мемлекеттік бюджеттің ... ... ... баса ... ... жылдары әлеуметтікмәселелерді шешу
жергілікті бюджеттің рөлін арттыра түсуде. Мемлекеттің ... ... ... үшін ... бюджет қорының жетіспеушілігі салдарынан
трансферттер, мақсатты субвенциялар, дотациялар, ... ... ... сияқты реттеуші механизмдерді пайдалануды мәжбүр етеді.
2.2 Мемлекеттік бюджетті кірістері мен шығыстары бойынша талдау
Экономиканың дағдарыстық ... ... ... негізінен
бюджеттік түсімдердің кемуіне байланысты салықтық түсімдерді өсіре ... ... ... ... ... мен ... ... мұқтаж
салаларға бюджеттік шығыстарды көбейтеді. Егер де мемлекеттік бюджеттің
кірістерінен бюджеттің шығыстары асып кеткен жағдайда ... ... орын ... Бюджет тапшылығы көбінесе экономиканың дағдарыстық
кездерінде жиі орын алып тұрады.
Мемлекеттің орталықтандырылған ақша ... ... ... ... ... ... бюджеттің жұмыс жасауы ерекше
экономикалық нысандар – бюджеттің ... мен ... ... ... Олар ... ... жеке ... білдіреді. Категориялардың
екеуі де бюджеттің өзі сияқты объективті және олардың өзгеше ... ... ... ... ... ақша ... қамтамасыз
етеді; шығыстар орталықтандырылған ресурстарды жалпымемлекеттік
қажеттіліктерге ... ... мен ... ... мен ... ... әлеуметтік-
экономикалық және тарихи жағдайларда жүзеге асырылатын мемлекеттік ... ... ... ... бағыттарына байланысты болады. Бұл кезде
мемлекет белгілі бір жағдайларда ... ... және ... ... нысандары мен әдістерін пайдаланады.
Бюджет кірістерінің негізгі көзі ... ... ... ... ... табылады. Қазақстан Республикасы мемлекеттік бюджеті
кірістерінің құрамы салық төлемдерінің ... ... ... ... ... салықтық емес қаражаттардың түсімдерімен
айқындалады.
Бюджет ... ... ... ... ... құрылымы мынадай
бөлiмдерден тұрады: /1/
1) кiрiстер:
• салықтық түсiмдер;
... емес ... ... ... ... түскен түсiмдер;
• ресми трансферттер түсiмдерi;
2) шығындар;
3) операциялық сальдо;
4) таза бюджеттiк кредит беру:
• бюджеттiк кредиттер;
• бюджеттiк ... ... ... ... ... ... бойынша сальдо:
• қаржы активтерiн сатып алу;
• мемлекеттiң қаржы активтерiн сатудан түсетiн түсiмдер;
6) бюджет тапшылығы (профицитi);
7) бюджет тапшылығын қаржыландыру (профицитiн ... ... ... ... ... бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы. /1/
Бюджет кiрiстерi салық және ... да ... ... ресми
трансферттер, мемлекетке өтеусiз негiзде ... ... ... және ... ... ... ... байланысты емес, осы
Кодекске және Қазақстан Республикасының басқа да заң ... ... ... ... ақша ... ... болып табылады. Салықтық
түсiмдер - Қазақстан Республикасының Салық кодексiнде белгiленген салықтар
және бюджетке ... ... да ... төлемдерден тұрады.
Баршамызға белгiлi елiмiздiң салық жүйесi бiршама өзгерiстерге ұшырап,
дамып және нығайып келедi. Бұл ... 2002 ... 1-шi ... ... ... ... байланысты салық салу iсiнде көптеген өзгерiстер
мен жаңалықтар енгiзiлдi.
2001 жылдың 12 маусымында Жаңа салық Кодексi ... 2002 ... ... ... ... ол iске ... ... Бұл салық кодексiнде Қазақстан
Республикасында қолданылатын салықтар мен бюджетке ... ... ... төлемдер, атап айтқанда 9 салық, 13 алым, 9 төлем, 1 ... 4 ... алым ... ... ... ... 2002 жылдың 1-шi қаңтарынан Қазақстанда мынадай
салықтар енгiзiлдi:
... ... ... жеке ... ... ... құн ... акциздер;
• жер қойнауын пайдаланушылардың салықтар мен арнайы төлемдерi;
• әлеуметтiк салық;
• жер салығы;
... ... ... ... ... ... ... 13 түрлi алымдарға:
• заңды тұлғаларды мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
• жеке ... ... ... үшiн ... ... ... ... және олармен жасаған мәмiлелердi
мемлекеттiк ... үшiн ... ... құралдары және жиiлiгi жоғары ... ... үшiн ... ... көлiк құралдары мен тiркемелердi мемлекеттiк тiркегенi
үшiн алым;
• теңiз, өзен кемелерi мен шағын көлемдi кемелердi мемлекеттiк ... ... ... әуе ... ... ... үшiн алым;
• дәрi-дәрмек құралдарын мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
• автакөлiк құралдарының Қазақстан Республикасының ... ... ... ... алынатын алым;
• елтаңбалық алым;
• жекелеген қызмет түрлерiмен айналысу құқығы үшiн ... ... ... және ... ... ... ... радиожилiк спектiрiн
пайдалануға рұқсат беру үшiн алым.
Салық Кодексiндегi төлемақыларға: /2/
• жер учаскелерiн пайдаланғаны үшiн ... жер ... ... су ... ... үшiн ... қоршаған ортаның ластанғаны үшiн төлемақы;
• жануарлар дүниесiн пайдаланғаны үшiн төлемақы;
• орманды пайдаланғаны үшiн ... ... ... ... аймақтарды пайдаланғаны үшiн төлемақы;
• радиожилiк спектерiн пайдаланғаны үшiн төлемақы;
• кеме ... су ... ... үшiн ... сыртқы жарнаманы орналастырғаны үшiн төлемақы.
Мемлекеттiк бюджеттiң кiрiс көзiн құрайтын негiзгi қаржылық көздер –
салықтар.
Қазiргi кезде Қазақстан ... ... ... ... ... келесi 1-шi кестеден және көре аламыз. /12/
Кесте 1
Қазақстан Республикасы мемлекеттiк бюджетiнiң жалпы кiрiсiндегi ... үлес ... |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... ... |807852 |1004566 |1305164 |1656280 ... теңге) | | | | ... ... ... |752785 |947251 |1186137 |1491050 ... | | | | ... ... |91,6 |94,2 |91,3 |91,7 ... ... | | | | ... | | | | ... ... ... ... келе, қазiргi кезде
елiмiздiң бюджетiнiң кiрiс көзiнiң 90%-ы салықтардан тұратыннын ... Ел ... ... ... ... кiрiс көзi ұлғайған
сайын салықтық түсiмдердiң де өсiп отырғаны ... ... ... ... ... ... ... бар жерде табыс та бар,
одан алынатын салықтар да бар. ... ... ... ... барынша
өз ықпалын тигiзiп, өндiрушiлердiң ынтасын арттыруға жағай жасауы қажет.
Бюджеттік түсімдердің ... ... ... бөлігімен яғни
тауарларды немесе қызметтер көрсетуді сатып ... ... ... ... борышты төлеуге байланысты емес тегін және ... ... ... ... өтеу ... бюджеттік кредиттер бойынша
мемлекеттік шаруашылық жүргізуші субъектілер тарапынан ... ... ... табылады.
Бюджеттің шығыстар бөлігі функционалдық топтардың шығыстарын
қаржыландыруға жұмсалады. ... ... ... ету ... ... ... ету» ... тобы бойынша бюджеттік ... ... ... - ... аппаратын және кіші
бағдарламалар – қарыздар бойынша сыйақылар төлеу бойынша Қаржы ... ... ... /3, 95 ... ... ... мен ... қайтарымды негізінде бөлінген
кредиттер ауқымының бюджетке түсетін түсімдердің ... ... ... ... ... Бекітілген бюджет тапшылығының көлемі ұлттық
валютамен және жалпы ішкі өнімге пайызбен көрсетіледі. Ал ... ... бұл ... ... кірістер мен ресми трансферттер түсімдерінің және
бұрын бюджеттен берілген ... ... ... ... ... ... ... шығыстардың және қайтарымдық негізде бөлінетін кредиттердің
ауқымынан асып түсуі.
Мемлекеттік бюджеттің соңғы бөлігі – бюджет ... ... және ... мемлекеттік борышты өтеу жөніндегі шығыстарды ... Оның қос ... ... ... ... ... – ішкі көздерден (Ұлттық банктен,
коммерциялық банктерден, бағалы қағаз сатудан, есепке алу ... ... ... ... ... ... ... – жоспардан тыс түсімдерді, бірінші ... ... ... немесе бірінші кезектегі бюжеттік
бағдарламаларды қосымша қаржыландыруға пайдалану.
Бюджет тапшылығы (профицитi) таза бюджеттiк ... ... және ... ... ... бойынша сальдоны шегерiп тастағандағы
операциялық сальдоға тең. Терiс белгiмен ... шама - ... ... ... алынған шама бюджет профицитi болып табылады. ... жол ... ... ... әлеуметтiк-экономикалық дамудың
орта мерзiмдi жоспарымен белгiленедi. /3, 96 б/
Бюджет тапшылығын қаржыландыру - қарыз алу және бюджет ... ... ... бюджет тапшылығын жабуды қамтамасыз етуді білдіреді.
Бюджет тапшылығын қаржыландыру көлемi алынған қарыздар ... ... ... ... ... бойынша негізгi борышты өтеу
сомасынан асып түсуi ретiнде белгiленедi. Бюджет ... ... оң ... ... және ... тапшылығының шамасына сай келедi.
Бюджет профицитiн пайдалану - қарыздар бойынша негiзгi ... ... ... ... ... ... ... бос қалдықтарын
жұмсауды білдіреді. Бюджет профицитiн пайдалану ... ... ... борышты өтеу сомасының алынған қарыздар және бюджет қаражаты
қалдықтарының қозғалысы ... асып ... ... ... ... пайдалану мәнi терiс белгiмен ... және ... ... сай ... мен ... ... ... мен топтамасы
бюджеттік сыныптамамен айқындалады. ... ... ... ... ... ... – функционалдық, ведомствовалық және
экономикалық сипаттамалар бойынша бюджетке түсетін түсімдер мен ... ... ... ... ... ... ... кірістердің сыныптамасынан, шығыстардың функцияналдық және экономикалық
сныптамаларынан тұрады.
Жаңа бюджеттік сыныптамаға ... ... енді төрт ... ... олар: санат, сынып, ішкі сынып, ерекшелік. ... ... мына ... ... салық түсімдері; салыққа
жатпайтын түсімдер; капиталдармен жасалатын операциялардан ... ... ... ... ... ... ... өтеу;
жалпы қаржыландыру; бюджеттің қаражаттары қалдықтарының қозғалысы. Сонымен
қатар, салық түсімдеріндегі сынып – салық тобын, ішкі ...... ...... ... төлеушіні немесе салық объектісін білдіреді. /4,
106 б/
Шығыстарда ... ... және ... ... ... ... ... түрлерінің, шаралардың және
бюджет қатынастары қатысушыларының кең көлемді сипататмасы болып табылады.
Функционалдық сыныптамаға байланысты ... бес ... ... топ; ішкі функция; мемлекеттік мекеме-бағдарламалардың
әкімшісі, бағдарлама, ішкі бағдарлама.
Шығыстардың экономикалық сыныптамасы ... ... ... төрт ... ... санат, сынып, ішкі сынып, ерекшелік. Санат
мыналарды қамтиды: ағымдағы ... ... ... ... ... ... ішкі сынып және ерекшелік ... ... ... ... ... ... ... шығыстарда: тауарлар мен
қызметтер ... ... ...... мен ... – жұмысшылар мен қызметкерлердің негізгі жалақысы.
Қайтарылмайтын негiзде бөлiнетiн бюджет қаражаты ... ... ... ... ... ... Бюджет Кодексі бойынша келесілерден
тұрады:
1) мемлекеттiк мекемелердiң қызметiн қамтамасыз ететiн шығындар;
2) тұрақты сипаты жоқ iс-шараларды ұйымдастыру мен ... ... ... ... арналған шығындар - мемлекеттiк саясатты iске
асыру мақсатында ... ... ... ... арналмаған)
өндiрiлетiн тауарларға (жұмыстарға, көрсетiлетiн қызметтерге) ... ақы ... жеке ... ақшалай төлемдер - қызметкерлерге еңбегi үшiн ақшалай
төлемдерден басқа, Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... ... ... байланысты шығындар;
5) субсидиялар - мемлекеттік мекемелер және қоғамдық бірлестіктер ... ... ... ... мен заңды тұлғаларды өтеусіз ... ... ... ... трансферттер - бюджеттiң бiр деңгейiнен екiншiсiне, сондай-ақ
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына ... ... ... ... ... ... ... өзге де
түрлерi. /3, 98 б/
Нарықтық жағдайларға көшу жағдайында ... ... ... ... ... ұшырауда – ұлттық
шаруашыылқтың, ең ... ... ... ... ... ... шұғыл қысқаруда. Жекешелендіру бағдарламасын
жүзеге асыруға ... ... ... едәуір бөлігі
акционерлік қоғамдарға өзгерді, олар ұлғаймалы ұдайы ... ... ... меншікті қаражаттар мен ресурстар есебінен жүзеге
асыруға тиіс.
Алайда нарықтық ... ... ... да жеке ... аумақтарды, мемлекеттік инвестициялық бағдарламаларды, экономиканын
мемлекеттік секторын ... ... ... ... ... ... одан әрі тұрақты дамыту, жүргізіліп жатқан реформаларды
тереңдету, мұнай операцияларына, қаржы лизингіне, қаржы ... ... және оның ... ... жәек ... инвестициялық
тартымдылықтарын күшейту инвестициялық салық преференцияларын беру нысаны
кеңейтіледі. Негізгі құралдарды жаңарту және жаңғырту процестерін ... ... салу ... елде ... саясат жетілдірілді. /10, 8
б/
Индустриялық-инновациялық даму стратегиясын іске асыру, сондай-ақ
инвестициялар көлемін ... және ... ... одан ... есебінен ел экономикасын теңгерімді дамытуды ... ... орта ... ... ... саясатының негізгі бағыттары
анықталады. Олар:
• шағын ... ... үшін ... ... ... аясын кеңейиу және оларды ең алдымен экономиканың
шикізат емес секторына инвестиция тарту үшін ... ... ... ... процесін одан әрі жетілдіру;
• Салық салу және оның ... ... ... ... экономиканың бәсеке қабілеттілігін күшейту
мақсатында 2008 ... ... ... ... ... кірістерінен жеке тұлғалардың кірістеріне біртіндеп
ауыстыру мүмкіндігін қарау болып табылады деп ... ... ... ... заңнамасы, Әлеуметтік-экономикалық
дамудың орта мерзімді жоспары жобасының ... ... мен ... ... ел экономикасын одан әрі дамытуға және
инвестициялар тартуға бағдарланған бағыттары негізінде айқындалады.
Келесі 2-ші ... ... ... ... 2006-2008
жылдарға арналған болжамын ЖІӨ-гі пайызбен көре аламыз. /11/
Кесте 2
Мемлекетік бюджет кірістерінің ... ... ... |2006 |2007 |2008 ... |22,3 |22,7 |23,2 ... ... |21,3 |21,5 |22 ... емес ... |0,6 |0,5 |0,5 ... ... сатудан түсетін |0,4 |0,7 |0,7 ... | | | ... ... ... саясаты жедел әлеуметтік-экономикалық даму
мақсаттары мен міндеттерін кешенді шешуге және ... ... ... ... негізделетін болады. Тұтастай алғанда орта ... ... ... ... ... жалпы бағыты сақталады және
мыналарға жіктеледі: /11/
• Денсаулық сақтауды реформалауға және дамытуға;
• Білім беруді дамытуға;
• Әлеуметтік ... одан ... ... ... қолдауға;
• Аграрлық секторды дамытуға;
• Жаңа тұрғын үй саясатын іске асыруға;
• Шағын және орта ... ... ... ... ... арттыруға бағытталып отыр.
Орта мерзімді кеезңде фискалдық саясаттың негізгі мақсаты әлеуметтік-
экономикалық дамудың басым міндететрін шешу үшін ... ... ... атап ... ... әлеуметтік және экономикалық
жедел жаңғыртуға ... ел ... ... ... ... ... ... кезеңде бұл мақсатқа қол жеткізу үшін ... шешу ... ... ... және ... ... ... шығыстардың тиімділігі мен нәтижелігін арттыру;
• Жүргізіліп жатқан әлеуметтік реформаларды қаржылық қамтамасыз ... ... ... жоспарлаудың рөлін жоғарлату;
• Көлеңкелі экономиканың үлесін азайту;
• ҚР Ұлттық қорын қалыптастыру және ... ... ... ... ... нарықтық экономикасының қалыптасуы мен дамуы
мемлекеттің негізгі жақтарын, әсіресе ... ... ... ретінде
салықтық саясатты кеңінен қолдануына тікелей ... ... ... бюджет пен халықтың және шаруашылық субъектілерінің арасында қарым-
қатынасты қалыптастыруда фискалдық және реттеушілік ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің біріне
айналып отыр. /11/
Салық саясаты арқылы шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... ... ... ... ... ... ... қолдауға болады. Сондықтан елімізге салық түрлерін, салық
ставкалары мен ... ... ... ... ... ... ... асыру барысында экономиканы, өндіріс пен инвестицияны,
шағын және орта бизнесті жан-жақты ... мен ... ... ... ... ... тиімді өсу, жоғарғы өмір сүру деңгейін
қалыптастыру, өндірісті ... ең ... ... және ... ... ... мемлекеттің тікелей
бюджеттік қолдау, ынталандыру саясаттары байланысты болады. Осы ... ... үшін ... ылғи да ... етіп ... ... яғни оның ... кірістермен қамтамасыз етілуі және ... ... ... ... - мемлекеттiң мiндеттерi мен функцияларын iске асыруды қаржымен
қамтамасыз етуге арналған ... ақша ... ... ... ... мемлекеттік мақсатты кешенді
бағдарламаларды қаржыландыруға, ... ... ... ... қарулы күштер мен басқару органдарын ұстауға
байланысты ... ... ... ... ... бюджеттің негізінде жүргізілетін шаралар арқылы
дағдарыстық жағдайда одан ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Осындай дағдарыстық кезеңдегі негізгі
бюджеттік қолдау шараларына келесілерді топтастыруға болады:
• Экономиканы реттеудің, ... ... көзі ... ал ... мемлекеттік бюджеттің кірісінің негізгі көзі
ретінде экономиканы бюджеттік-салықтық ... ... ... және ... ... ... ... Әлеуметтік саланы қолдау, елдің білім ... ... ... ... ... ... ... жүргізуге, ұстап тұруға байланысты
оларды ... ең ... ... ... іске ... ... ... жақтарына нақты көмек көрсетіп отыру;
• Экономиканың өндіріс секторларын, өнеркәсіпті, ауыл шаруашылығын,
технологияны және шағын бизнесті дамыту мен ... ... ... ... ... ... беру, субсидиялар тағайындау,
жеңілдікті салық режимдерін пайдалану болып табылады.
Бұрынғы кезеңмен салыстырғанда шығыстардың ... ... ... ... арта ... ... ... беруді, денсаулық сақтауды, әлеуметтік сақтандыру мен қамсыздандыруды
және басқа бағдарламаларды қамтитын әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... ... 60 ... асып отыр. Сонымен бірге
өнімсіз мақсаттардың: басқаруға, армияға, құқық қорғау ... ... ... ... ... ... атқаруға,
дүниежүзілік қауымдастықтағы біріккен шараларды жүргізу квоталары ... ... ... ... ... Бұл мақсаттарға жыл
сайын бюджет қаражаттарының 1/3 бөлігі жұмсалады.
Сөйтіп, жалпы ... мәні бар ... ... ... ... қамтамасыз ететін республикалық ... ... ... ... аса ... рөл ... Рынокқа өтпелі
кезеңде бюджет жүйесінің барлық дербес ... ... ... ... үшін ... өндірістің құндық
арақатынастарын жақсартуға ықпал етеді, нарықтық инфрақұрылымды дамыту ... ... ... ... үшін ... табысты қайта
бөлудің белсенді құралы ... ... Бұл ... тек салықтардың
ынталандырушы рөлін күшейту, бюджеттен қаржыландырудың және ... ... ... ... ... жолымен бюджет
ресурстарын қалыптастырып, жұмсау кезінде жоғары тиімділікке қол жеткізу
жағдайында ғана мүмкін болады.
2002 жылдан бастап ... ... ... ... және
даму бағдарламаларына бөлуіне байланысты, мемлекеттік ... ... ... ... ... және даму ... етіп ... қолданылып келеді. Даму бюджетіне инвестициялық ... ... ... жұмсалатын қаражаттар және ұдайы
өндіріспен байланысты басқа да шығыстар қамтылады. ... ... ... нормалардан және әлеуметтік қамтамасыз етудің қалыптасқан
деңгейінен туындайтын барлық шығыстарды шоғырландыру қарастырылады.
Сонымен жұмысты аяқтай келе, ... ... ... одан алып ... ... жолы ... ... мен саясаттар
негізінде екендігін, сондай-ақ Қазақстан Республикасының алдағы уақыттарға
арналған мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... ... ... қоя отырып, өндірістің бәсекеге қабілетті
салаларын қолдап, ... ... өту және ... ... ... ... бағытталған шаралар жиынтығынан тұрады. Әрине
бұл ... жету үшін ... ... пен ... ... жан-жақты
экономикалық дамуға қол жеткізуіміз керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі (2004 ж. 24 сәуірдегі N ... ... ... ... және ... ... басқа да
мiндеттi төлемдер туралы” Заңы. (Салық ...... ... ... Қ.Қ., ... С. ... ... – Алматы: 2003. – 448 бет.
4. Мельников В.Д. Ли В.Д. ... курс ... ...... ... ... 2001. – ... Мельников В.Д. Ильясов К.К. Финансы. Учебник для вузов. – Алматы:
2001. – 252 ... ... Н.Қ., ... М.Ә. - ... Оқулық. – Алматы:
Экономика. - 2003. – 432 бет.
7. Ермекбаева Б.Ж. ... және ... ... Оқу ...... -
2003. – 131 бет.
8. З.С. Мұхамбетова «Мемлекеттің әлеуметтік аяны рететудегі фискалдық
саясаттың маңызы» // ... ... ... экономическая. №4, 2006ж.
9. Ю. К. Шокоманов “Состояние и ... ... ... в ... период” // Вестник КазНУ, Серия экономическая,
№4, 2001 г.
10. Л. Бурлаков ... ... ... // Қаржы-
Қаражат, №6, 2005г. 12-17стр.
11. Қазақстан Республикасы үкіметінің ... ... ... ... ... ... Статистический ежегодник. Алматы. – 2006г.
-----------------------
Қазақстан Республикасының мемлекттік ... ... ... ... және ... ... бюджеті
Облыстық бюджеттер
Аудандық бюджеттер
Облыстарға бағынышты қала бюджеті
Қалалық бюджеттер
Аудандық бюджеттер
НЕГІЗГІ ҚАРЖЫ ЖОСПАРЫ
ҚАНДЫРМА БӨЛІГІ
(СУБЪЕКТИВ-ТІК ЖАҒЫ)
МЕМЛЕКЕТ ЗАҢЫ
ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУДЫ ... ... ... ... АҚША ... ... ЖАҒЫ)
ҚАТЫНАСТАР
ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯ

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні жайлы29 бет
Бас миы мен ішкі ағзаларға темекі шаңымен пестицидтердің жекеленген және қосарланған әсері99 бет
Жұмекен Нәжімединов шығармаларындағы қосарланған синонимдер7 бет
Органикалық дүниенің даму тарихы6 бет
ХХ ғасырдағы ауызша аударманың өркендеуі7 бет
Қос сөздер мен олардың жасалу жолдары14 бет
Қосарлы етістіктердің сөзжасам жүйесіндегі орны8 бет
Үстеу. Үстеудің мағыналық сөзжасамы30 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
Xix ғасырдағы салыстырмалы-тарихи тіл біліміне ғалымдардың қосқан үлесі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь