Экологиялық қылмыстар туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2 . 6

I тарау Экологиялық қылмыстарға түсінік:
1.1. Экологиялық қылмыстардың түсінігі және басқа да қылмыстық құрамдардан айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7 . 14
1.2. Экологиялық қылмыстардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15 . 28

II тарау Экологиялық қылмыстар белгілерінің құқықтық сипаттамасы:
2.1. Экологиялық қылмыстардың объектісі және объективтік жағын анықтаудың кейбір құқықтық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29 . 34
2.2. Экологиялық қылмыстардың субъектісі мен субъективтік жағының кейбір құқықтық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35 . 40

III тарау Экологиялық қылмыстарды саралаудың құқықтық проблемалары:
3.1. Экологиялық қылмыстарды саралаудың түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 41 . 42
3.2. Экологиялық қылмыстарды саралаудың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43 . 44
3.3. Экологиялық қылмыстардың криминологиялық мәселелері ... ... ... ... 45 . 49

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50 . 52

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53 . 54
Ғылыми жұмыстың жалпы сипаттамасы. Ғылыми жұмыста Қазақстан Республикасында орын алып отырған экологиялық қылмыстар қарастырылған. Зерттеу жұмысында Қазақстан Республикасындағы экологиялық қылмыстарға жалпы түсінік, ол үшін қылмыстық жауаптылық белгілейтін заңнама және де экологиялық қылмыстарды саралау проблемалары қарастырылған.
Ғылыми жұмыс тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасы Конституциясының 31 - бабының 1-бөлігінде: «Мемлекет адамның өмір сүруі мен денсаулығына қолайлы айналадағы ортаны қорғауды мақсат етіп қояды»,- делінген. Президентіміз Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан 2030» стратегиялық кітабында «2030 жылы Қазақстан ауасы таза, мөлдір сулы, жасыл желекті елге айналуы тиіс» деген болатын. Жоспарлау, орналастыру, қайта өңдеу сияқты ұйымдарда, мекемелердің құрылыстарында не тағы басқа объектілерде қажетті технологиялық тәртіпті, қоршаған ортаның бұзылуын сақтау үшін, оларды қамтамасыз ету мақсатында бірінші рет ҚР ҚК – де аталған қылмыстар үшін қылмыстық жауаптылық белгіленген. Аталған қылмыстардың қауіптілігі сол, ол ең алдымен ҚР Конституциясының 31 – бабында белгіленген ережелерді бұза отырып, адам денсаулығы мен өміріне елеулі зиян тигізеді. Мұнымен қатар елеулі зардап (өсімдіктер мен жануарлар әлеміне, ауаға, суға, жер қыртысына т.б.) табиғи объектілердің тікелей өзіне тигізіледі.
Республикамызда экологиялық жағдай өте ауыр, қазіргі табиғаттың күйі мүшкіл. Ол баршаға мәлім. Экологиялық апатты аймақтар жылдан жылға көбеюде. Табиғатпен өзара қарым – қатына жасап, сан – алуан іс - әрекетке бара отырып, адамдар бір жағынан оған ықпал етеді, яғни басқаша сөзбен айтқанда, оны өзгертеді, сондай – ақ оны қайта өзгерту барысында өзі де өзгерістерге ұшырайды. Қоғам мен табиғаттың бір – біріне деген өзара әсер ету процесі жүреді. Адамзат табиғат байлығын жан – жақты пайдалана отырып, оны әр түрлі өндіріс қалдықтарымен, жер мен суды және атмосфераны ластап, қоршаған ортаға орасан зиянын тигізе бастады.
1. ҚР Конституциясы 30 – тамыз 1995 жыл өзгерістермен және толықтыруларымен;
2. ҚР Қылмыстық кодексі 16 – шілде 1997 ж өзгерістермен және толықтыруларымен;
3. ҚР Экологиялық кодексі 9 - қаңтар 2007 ж. өзгерістермен және толықтыруларымен;
4. «Ерекше қорғалатын табиғи аймақтар туралы» ҚР Зңы 1997 ж. 15 - шілде.
5. «Жер қойнауы мен жер қойнауын пайдалану туралы» ҚР Заңы. 1996 ж.
6. «Мұнай туралы» ҚР Заңы 7 – шілде 1995 ж.
7. «Халықтың радиациялық қауіпсіздігі туралы» ҚР Заңы 23 – сәуір 1998ж.
8. «Қоршаған ортаны ластағаны үшін төлемді өндіріп алу тәртібі туралы» ҚР Үкіметінің 01.12.1998 ж. Қаулысы;
9. «Кейбір экологиялық қылмыстар үшін жауаптылық туралы заңнаманы соттардың қолдануы туралы» 18-маусым 2004 ж. ҚР Жоғарғы сотының нормативтік қаулысы;
10. Каспий теңізінің теңіз ортасын қорғау жөніндегі негіздемелік конвенцияны іске асыру жөніндегі кейбір шаралар туралы ҚР Үкіметінің 2007 ж. 28-тамыздағы Қаулысы;
11. Назарбаев Н.Ә. Сындарлы он жыл – Алматы: Атамұра, 2003ж.
12. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан–2030»;
13. Ағыбаев А.Н.Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім. А.-2007
14. Плещаков А.М.Уголовно - правовая борьба с экологическими преступлениями. М.-1993-7 страница.
15. И.Ш. Борчашвили. Экологические преступления: понятие и квалификация.- Караганда, 1995-9-11 страница.
16. Байдельдинов Д.Л. Правовой механизм государственного управления в области экологии. Қазақ университеті. А. 1998ж.47 бет.
17. Плещаков А.М. Экологические преступления (понятие и квалификация. М.1994-46,47ст).
18. Вода, которую мы пьем. Экология и жизнь-1991- №2,50 ст.
        
        МАЗМҰНЫ:
Кіріспе.....................................................................
..............................2 - 6
I тарау Экологиялық қылмыстарға түсінік:
1. Экологиялық қылмыстардың түсінігі және басқа да қылмыстық құрамдардан
айырмашылығы...........................................................
...7 - 14
2. ... ... - ... ... ... қылмыстар белгілерінің құқықтық сипаттамасы:
2.1. Экологиялық қылмыстардың объектісі және ... ... ... ... - ... ... қылмыстардың субъектісі мен субъективтік жағының кейбір
құқықтық
мәселелері..................................................................
.......................35 - 40
III тарау Экологиялық қылмыстарды ... ... ... ... ... ... - 42
3.2. Экологиялық ... ... - ... Экологиялық қылмыстардың криминологиялық мәселелері................45
- 49
Қорытынды...................................................................
...............................50 - 52
Пайдаланылған ... - ... ... ... сипаттамасы. Ғылыми жұмыста Қазақстан
Республикасында орын алып отырған экологиялық қылмыстар қарастырылған.
Зерттеу жұмысында Қазақстан ... ... ... ... ол үшін ... ... белгілейтін заңнама және де
экологиялық қылмыстарды саралау проблемалары қарастырылған.
Ғылыми жұмыс тақырыбының өзектілігі. Қазақстан
Республикасы ... 31 - ... ... ... адамның
өмір сүруі мен денсаулығына қолайлы айналадағы ортаны қорғауды мақсат етіп
қояды»,- делінген. Президентіміз Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан 2030»
стратегиялық кітабында «2030 жылы ... ... ... ... сулы, жасыл
желекті елге айналуы тиіс» деген болатын. Жоспарлау, орналастыру, қайта
өңдеу сияқты ұйымдарда, мекемелердің құрылыстарында не тағы ... ... ... тәртіпті, қоршаған ортаның бұзылуын
сақтау үшін, оларды қамтамасыз ету мақсатында бірінші рет ҚР ҚК – де
аталған қылмыстар үшін қылмыстық жауаптылық белгіленген. ... ... сол, ол ең ... ҚР Конституциясының 31 –
бабында белгіленген ережелерді бұза отырып, адам денсаулығы мен өміріне
елеулі зиян тигізеді. Мұнымен қатар елеулі зардап ... мен ... ... ... жер ... т.б.) ... ... тікелей
өзіне тигізіледі.
Республикамызда экологиялық жағдай өте ауыр, қазіргі табиғаттың күйі
мүшкіл. Ол ... ... ... ... ... жылдан жылға көбеюде.
Табиғатпен өзара қарым – қатына жасап, сан – ... іс - ... ... ... бір жағынан оған ықпал етеді, яғни басқаша сөзбен
айтқанда, оны өзгертеді, сондай – ақ оны ... ... ... ... өзгерістерге ұшырайды. Қоғам мен табиғаттың бір – біріне деген ... ету ... ... ... табиғат байлығын жан – жақты пайдалана
отырып, оны әр түрлі өндіріс қалдықтарымен, жер мен суды және ... ... ... ... зиянын тигізе бастады.
Қазақстан Республикасы - ... ... ... ... ең бай мемлекеттердің бірі. Алайда біздің еліміздің табиғи
ресурстарының соншама молдығына қарамастан , оған қамқорлықпен ... ... ... отырады. Әрине, қоғамның қазіргі дамуы
табиғи ресурстардың шаруашылық мұқтаждықтарына белсенді ... ... Бұл ... ... ... ... сайын одан әрі күрделене береді.
Қазіргі таңда адамдарға тиесілі ресурстардың көбісі ... ... өмір сүру ... нашарлауы, құрлықтардың
химиялық және радиоактивті заттармен улануы, климаттың өзгеруі,
өсімдіктер мен ... ... орын алып ... Осы ... жағдайлар жер бетінде табиғи реакцияның бұзылуына, адамдар
арасында түрлі – ... ... ... ... ... ... ... біздің елімізге де қатысты болып отыр. 1992 ... ... № 1162 – XII ... ... ... ... Арал аймағы
экологиялық апат аймағы болып ... Арал ... ... ... ... ... өсімдіктер мен жануарларға да зиянды әсер етуде.
Қазіргі Арал – басынан бағы тайған бақытсыз экологиялық өлке. Арал теңізі
және ... ... ... халықты әлеуметтік қорғау үлкен
проблемалардың бірі.
Каспий жағалауының әсем табиғатына, оның экологиялық жағдайына
атмосфераның, топырақ жамылғысының, судың ластануы ... ... ... ... ... ... және оны қайта өңдейтін
кәсіпорындар әсер етуде. Мұнай кен ... ... ... өңдеу
кезінде мұнай мен қалдық сулардың топырақ пен грунтқа төгілуі оларды
ластайды. Солтүстік ... ... ... ... қалдықтарымен
ластанған аумағы 194 мың га жерді алып жатса, ... ... ... ... ... ... ... мұнай өнімдерімен, улы газдармен
ластануы теңіз суында тіршілік ететін жануарлар мен ... ... ... ... ... ... ... онда тіршілік ететін
организмдерге ғана емес, жергілікті тұрғындардың денсаулығына да үлкен
қауіп төндіруде.
Батыс Қазақстанның мұнай - газ ... кен ... ...... ... Өскемен титан – магний комбинаты, Лениногор
полиметалл комбинаты, Жамбылдағы суперфосфат заводы мен фосфор заводы,
Балқаш және ... ... ... ... ... заводы,
Ақтөбе хром қосылыстары мен химия заводы, Екібастұз энергетикалық кешені,
Қарағанды металлургия заводы, «Фосфор» Шымкент өндіріс бірлестігі, ... және т.б. өзге де ... ... ... ... ... ... мәліметтерге сәйкес әрбір үшінші өндіріс ... ... ... Қарағанды облысын алып қарасақ, бұл аймақта 426
ластаушы өндіріс ... бар ... ... бойынша Теміртау қаласы
бірінші орында тұр. Жыл ... ... ... ... 112 млн. ... ... ... шлактар шығарылады. Тап осындай
жағдай ... ... да ... туындап отыр. Қызылорда,
Оңтүстік Қазақстан, Жезқазған, Батыс Қазақстан облыстарында соңғы 15 жыл
ішінде ... ... ... күрт ... ... ... және ... заттарды өндіру мен пайдалану кезінде
экологиялық талаптардың бұзылуы нәтижесінде Қазақстан Республикасы
аумағында ... ... ... ... бола ... ортаға қауіпті ірі өндіріс орындары экологиялық сараптамадан
өткізілінбей жобаланып, орналастырылып жатыр.
Осыған орай экологиялық ... ... ... ... мәселелердің бірі екені сөзсіз. ... осы ... ... ... талап етеді.
Сондықтан ғалымдардың бүкіл қоғамның табиғи ресурстарын
пайдаланудың адам үшін ... мен ... ... ... ... ...... байланысты дабыл қағуы
өте орынды болып табылады. Осыған ... зор ... ... өте көп мөлшерде шаруашылық мақсатқа ... ... ... теріс зардаптары мен залалдарын жою,
барынша азайту және табиғи ... ... ... қамқорлық
жасау міндеті туындайды. Табиғатты тиімді түрде әрі үнемді пайдалану
және оны ... ... оның ... пайдалану кезіндегі тепе
– теңдікті белсенді түрде ... ... ... ... жақсарту, ал
бұл талаптар бұзылған жағдайда оны ... ... ... шараларды жүзеге асыру қажеттігін туындырып отыр. Табиғатты
қорғау және оның ... ... ... ... шешуді
қамтамасыз ететін әдіс – тәсілдер жүйесін жасауға әр – ... ... ... ... ... ... бәрінің де маңызды мән
– жайы бар және ... ... ... ... ... ... ықпал жасайды. Алайда, олар тигізетін ықпалдар ... ... ... ... – қатынасын дамыту мен жетілдірудегі
мемлекеттік басқарудың ... ... ... тиіс.
Жер мен оның қойнауын, ормандар мен су ... ... мен жеке ... ... пайдалану жөніндегі қызметіне
бақылау жасаудың, есеп жүргізудің белгілі бір тәртібін енгізе
отырып, ... ... ... іс ... ... ... оны қорғауды қамтамасыз етудің барлық саласын қамтиды. Сонымен
қатар, қоршаған табиғи ... ... ... ету мемлекет пен
оның органдары жүргізетін шараларының жүйесіне тікелей байланысты.
Осы ... өзі ... ... ... ... ерекше
құқықтармен қамтамасыз етілуін қажет ... ... ... ... бері ... ресурстарды ұтымды пайдалану мен
табиғат қорғау саласындағы мемлекеттік басқаруды одан әрі ... ... ... ... Қоршаған ортаны қорғауды жақсартуда
соңғы жылдары бірқатар жұмыстар ... ... ... ... табиғат
қорғауға барлық жерде ерекше көңіл бөліне бастады. Браконьерлерге қарсы
күрес күшейді және т.б. ... игі ... ... ... ... деңгейі. Экологиялық қылмыстар, яғни
қоршаған ортаны қорғау саласындағы ... ... ... ... ... көп ... бері ... ғалымдардың
назарын өзіне аударып келеді. Қазақстан ғалымдары бұл ... зор үлес ... ... ... ... С.Б. ... Мұхитдиновтың, Д.Л. ... ... Г.И. ... И.И. Роговтың, Ә.С. Стамқұловтың, К.А.
Шойбековтың, Ә.Е. ... Ә.Е. ... ... ... ... ... мәселесіне арналған. Қоршаған ортаны
қорғауды құқықтық реттеудің кейбір ... ... Г.А. ... ... Н.И. ... А.В. Петров, Ю.С. Шемшученко, ... С.А. ... А.М. ... Ю.И. ... О.Л. ... Жалинский, Э.Н. Жевлаков, П.Ф. Повелицына және т.б. ... ... ... елдері ғалымдарының еңбектерінде
зерттелген. Алайда жоғарыда аталған ғалымдардың көптеген еңбектері
мемлекетіміздің ... ... ... ... ... болғандықтан оларда қазіргі жаңа заң актілерінің
ерекшеліктері мен жаңадан қалыптастырған ғылыми ... ... ... ... ... ... ... табиғи
ресурстарды пайдаланушылардың қызметіне араласуының шегі туралы
мәселелер де ... ... ... зерттелмеген.
Ғылыми жұмыстың мақсаты. Экологиялық қылмыстармен байланысты
күрделі ғылыми мәселелердің деңгейін қарастыру, ... ... ... ... ... – ақ экологиялық қылмыстармен күрес жүргізудің тиімді
шараларын ... ... ... ... табиғат ресурстарын
пайдалану мен қорғау саласындағы ... ... ... кешенді түрде зерттеу, сонымен бірге осы ... заң ... ісін ... ... ... ... ... жасау осы ғылыми жұмыстың мақсаты болып табылады.
Ғылыми жұмыстың міндеттері. ... ... ... жету ... міндеттерді шешу көзделген:
- Экологиялық құқық бұзушылықтарды реттейтін құқықтық
нормалардың ... ... ... анықтау;
- Табиғатты қорғау қатынастарын дамыту мен жетілдірудегі мемлекеттік
басқарудың ролін ... және ... ... ... ... байлықтарды пайдаланушылар қызметіне
мемлекеттік органдардың қазіргі жүйесін танып – білу және ... ... ... ... ... табиғи ресурстарды
қорғау саласындағы мемлекеттік ... ... ... мен ... оның ... ... ... мен тәжірибелік ұсыныстар жасау мен оны ашып көрсету;
Зерттеудің объектісі. Экологиялық ... ... ... қылмыстық заңмен қорғалатын және олардың алдын алу кезінде
пайда болатын қоғамдық қатынастар зерттеудің объектісі болып табылады.
Зерттеудің пәні. Экологиялық ... ... ... ... ... осы ... үшін ... көздейтін
қылмыстық құқықтық нормалар және экологиялық қылмыстардың алдын ... ... пәні ... табылады.
Ғылыми жұмыс көлемі және құрылымы. Ғылыми жұмыс кіріспеден, жеті
параграфты ... үш ... ... ... ... ... ... мен әдебиеттер тізімінен тұрады.
І-тарау. Экологиялық қылмыстар туралы жалпы түсінік және әртүрлі ғылыми
көзқарастар
1. Экологиялық ... ... және ... да ... ... ... ... мазмұны мен арнайы белгілері бар
құқыққа қайшы іс-әрекет ... ... ... рет ... ... ... өзінің 1866 жылы «Жалпы морфология» деген еңбегінде
Э.Геккель енгізген болатын. «Экология» сөзі ұзақ уақыт бойы ... мен ... ... ... реттейтін биологияның бөлімі
ретінде қолданады. Соңғы үш онжылдықта ... ... ... ... бастады. Бұның себебі, адамдардың өмір сүру ортасының өздерінің
жеке қызметтерінің арқасында нашарлауы, өндірістік ... ... ... ... ... жаңа ... пайда
болумен тікелей байланысты. Қазіргі жаңа ұғымы ... ... мен ... ... ... байланысын реттейтін ғылым болып
табылады.
Сонымен қатар көптеген экологиядан туындайтын ... ... ... ... адам экологиясы, экологиялық қағидалар, экологиялық
кризис, экологиялық саясат және т.б. ... орай ... ... ерекше орынға ие болды. Адамдар ... ... бар ... ... ... ... ... мәдениет», «экологиялық құқықтық сана», тіпті «экологиялық
наным-сенім» концепциялары пайда болды.
Құқық саласында «экология» термині ... рет 1972 жылы ... ... ... ... қорғау жөніндегі заңдардың
қолдану ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі мәселелер КСРО – ның Жоғарғы
Кеңесінің 1989 ж. «О ... ... ... ... ... ... қарастырылды.
Экологиялық қылмыс жөнінде заңгер -ғалымдардың берген анықтамалары
бірнеше. В.В. Петровтың пікірінше, ... ... ...... ... ... адам ... нақты қауіп төндіретін әрекет
болып табылады.
1998 жылы бұл мәселе негізгі мәселелердің қатарына енді. КСРО
Жоғарғы ... ... ... ...... ... бұзушылық”
фактілерін анықтау жөнінде бірқатар тапсырмалар берді. Онымен қоса
лауазымды тұлғалардың болған апаттардың экологиялық зардаптарын, тұрғылықты
халықтың денсаулығы және өмір сүру ... ... ... ақпараттарды
қасақана жасырғаны үшін жауаптылық мәселесі қарастырылды. Заң ... бұл ... ... ... ... “ экологиялық
қылмыстар” түсінігін енгізу арқылы, басқа экологиялық ... ... сол ... ... ... қарсы
бағытталған қылмыстардан, адамның жеке басына және денсаулығына ... ... ... қылмыстардан, меншікке қарсы бағытталған
қылмыстардан ажыратып алуға үлкен септігін тигізді.
Заң әдебиеттерінде табиғатты ... ... ... ... ... көзқарастар бар. В.И. Андрейцев экологиялық
қылмыстар деп – ... ... ... ... ... пайдалану және
экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша заңмен белгіленген режимді
бұзуға бағытталған ... ... ... ... ... экологиялық қылмыстар – адамдардың
өмір сүруінің биологиялық негізіне, өміріне, денсаулығына және ... қол ... ... ... Экологиялық қылмыстар – бұл табиғат
арқылы, оған әсер ету негізінде адамға қарсы ... ... ... ... ... ... қылмыстар – бұл қоғамға
қауіпті, құқыққа қайшы түрде қоршаған ортаны қорғау немесе табиғи
ресурстарды ұтымды пайдалануға ...... ... не оған зиян ... есептейді И.М. Тяжкова.
О.Л. Дубовик пен А.Э. Жалинский экологиялық қылмыс деп заңмен
белгіленген ... ... ... ( ... және ... ... ... оның компоненттеріне, адам өміріне қажетті және әлеуметтік
құндылық ретінде саналатын табиғи ... оны ... ... ... ... ... ... пікірінше, экологиялық қылмыстар – бұл қоршаған ортаны
қорғау, табиғи ресурстарды пайдалану ... ... және ... ... ... ... ... бағытталған қоғамға қауіпті
заңмен белгіленген қолсұғушылықтар болып табылады.
Экологиялық қылмыстардың түсінігі Қазақ ССР – нің ... ... ... ... ... да ... Ондағы 72 бапта:
экологиялық қылмыс деп экологиялық құқықтық тәртіпке, адамдардың
денсаулығына немесе қоршаған ортаға нақты қауіп төндіретін экологиялық
зардап тудыратын, ... ... ... ... ... іс -
әрекет ( әрекет немесе әрекетсіздік) түсіндіріледі.
Экологиялық ... ... ... ... ... халықтың экологиялық қауіпсіздігіне қол сұғатын қоғамға
қауіпті, қылмыстық заңға қайшы іс - ... ... ... ... заты – ... табиғат ресурстары: жер,
су, ауа, жануарлар дүниесі, ...... мал ... қылмыстардың топтық объектісі қоршаған ортаны қорғау,
табиғат ресурстарын тиімді пайдалану, тірі организмдерге қолайлы ... ... және ... экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз
ететін қоғамдық қатынастар болып табылады. Қылмыстың тікелей объектісі
экологиялық қылмыстарды реттейтін ... ... ... ... ... ... ... 11 – тарауындағы
экологиялық қылмыстар мына төмендегі түрлерге бөлінеді: экологиялық
қауіпсіздікке қол сұғатын ... ... және өзге де ... ... талаптардың бұзылуы; ықтимал экологиялық қауіпті
химиялық, радиоактивті және биологиялық заттарды өндіру мен пайдалану
кезінде экологиялық талаптардың бұзылуы; микробиологиялық немесе ... ... ... улы ... ... істеу кезінде
қауіпсіздік ережелерінің бұзылуы ; мал дәрігерлік ережелердің ... ... мен ... ... ... үшін ... ... экологиялық ластау зардаптарын жою жөнінде шара
қолданбау; Су және ... ... ... және ... қол сұғатын
қылмыстар: суларды ластау, бітеу және сарқу; атмосфераны ластау; теңіз
аясын ластау; Жерді, құрлықтық шельф, жер ... ... және ... қол ... ... ... Республикасының құрлықтық
шельфі туралы және Қазақстан Республикасының айрықша экономикалық аймағы
туралы заңдарының бұзылуы; жерді бүлдіру; жер қойнауын қорғау және
пайдалану ... ... ... ... ... пайдалану, сақтау және
қорғау ережелеріне қарсы қылмыстар: су жануарлары мен өсімдіктерін
заңсыз алу; ... ... ... ережелерін бұзу; заңсыз
аңшылық; Өсімдіктер дүниесін қорғау және тиімді пайдалану ... ... ... мен бұталарды заңсыз кесу; ормандарды жою немесе
зақымдау; Ерекше табиғи – биологиялық ... ... ... ... ... жануарлар мен өсімдіктердің сирек кездесетін
және құрып кету қаупі төнген түрлерімен заңсыз іс - әрекеттер; ... ... ... ... ... ... ... бір ғана заң категориясымен
анықтау мүмкін емес. Бұл мәселені кешенді әрі жүйелі түрде қарастырған жөн.
Ол үшін қоғам мен ... ... ... ... табиғатта
алатын рөлі мен орнын анықтау қажет.
Қылмыс туралы сөз ... ... ... құрам туралы сұрақ
қойылады. Қылмыстық құрам қылмыстық құқық теориясындағы даулы мәселелердің
бірі болып ... ... ... ... ... ... ... теориясында ең күрделі шиеленіскен мәселелердің негізгісі болып
табылады.
Бұл мәселе жөнінде бірнеше ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі көзқарастар, соның ... ... ... яғни ... ... ішкі құрылысы және оның элементтерінің мазмұны туралы
қарама – қайшы ... орын ... ... ... ... ... және практикалық мәнге
ие. Құрамды дұрыс анықтау қылмыстың әлеуметтік – саяси мәнін және оның
қоғамдық қауіптілік ... мен ... ... көмектеседі.
Экологиялық қылмыстық құрамдарды заң әдебиеттерінде басқа қылмыстық
құрамдармен ... ... ... ғалымдардың еңбектерінде айтылған.
Экологиялық қылмыстардың қылмыс құрамдарын ... ... ... ... ... ... айырмашылықтары бар екенін көруге
болады. Қоршаған ортаны қорғау саласындағы қылмыстардың ... ... ... ... ғана ... қоршаған ортаға да келеді. Мысалы:
экологиялық жүйенің ... ... ... ... ... климаттың өзгеруі және т.б. Қоршаған ортаны қорғау саласындағы
қылмыстардың ... ... ... ... ... ғана айырмашылығын көрсету жеткіліксіз.
Ғалымдардың пікірлері бойынша ... ... ... ... ... қылмыстардың қылмыстық құрамдарымен алмастыру
орынды. ҚР Конституциясының 6-бабына ... жер және оның ... ... мен жануарлар дүниесі және т.б. ... ... ... ... ... ... ... негіздерде, жағдайлар мен
шектерде жеке меншікте болуы мүмкін. Бұл туралы ... Ю.И. ... ... жетілдірілген нысанда ... ... ... ... негізінде табиғи ресурстарға қарсы бағытталған
қолсұғушылық, ол мемлекеттік меншіктің, қоғамдық өндірістік қатынастардың
материалдық негізіне қолсұғушылық деген ... ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау саласындағы қылмыстардың
қылмыстық құрамдары, ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл жерде Ю.И.
Ляпуновтың көзқарасымен қоршаған ортаны қорғау саласындағы ... ... ... ... ... ... тұрғыдан қажетті
деңгейде ашып көрсетпейді, ол таза экономикалық категория ретінде
қарастырады.
Сонымен ... ... тек қана ... ... бір заттай
нысанға айналған және адамдардың пайдалануында болатын объектілер ғана
болды. Бірақ қылмыстық ... ... ... ... ... ... де қорғайды. Мысалы: атмосфералық ауа, ашық теңіз суы.
Меншікке қарсы қылмыстардың пәні ... ... ... ... ... құндылықтар табылады. Экологиялық қылмыстардың пәні
табиғат ресурстары. Табиғи ... ... ... ... құрамдарын
басқа ұқсас қылмыстық құрамдардан айырмашылығын көрсететін ... ... ... ... ... қылмыстың барлығы
экологиялық қылмыстар болып табылмайды. Табиғат объектілерімен ... ... деп тану үшін ... болған сәтте объект
экологиялық байланыс жүйесінде болуы қажет. Аталған ... ... ... құрамдарға мынадай құрамдарды: ұрлау, жою, жабайы
аңдар мен құстарды еріксіз ұстаудағы зоопарктердегі және өзге де жануарлар
мен құстарды, ... ... ... ... ... ... ... зиян келтіруді жатқызуға болмайды.
Жоғарыдағы көрсетілген қолсұғушылық объектілер ... ... ... олар ... ... жүйеде болмағандықтан және
қоршаған орта және оны ... ... ... бір ... Осыған байланысты В.В. Петров ... ... ... үш ... ие: табиғат объектісі, меншік және шаруашылық
меншіктері.
1.2 ... ... ... ... мына ... ... ... экологиялық
қауіпсіздікке қол сұғатын қылмыстар: шаруашылық және өзге де қызметке
қойылатын экологиялық талаптардың бұзылуы (277-бап); ықтимал экологиялық
қауіпті химиялық, радиоактивті және ... ... ... ... ... ... талаптардың бұзылуы (278-бап);
микробиологиялық немесе басқа биологиялық агенттермен немесе улы ... ... ... қауіпсіздік ережелерінің бұзылуы (279-бап); мал
дәрігерлік ережелердің және ... ... мен ... ... үшін ... ... бұзылуы (280-бап); экологиялық ластау
зардаптарын жою жөнінде шара қолданбау (294-бап); Су және атмосфераны
тиімді пайдалануға және қорғауға қол сұғатын қылмыстар: суларды ... және ... ... ... ... (282-бап); теңіз аясын
ластау (283-бап); Жерді, құрлықтық шельф, жер ... ... ... ... қол ... ... ... Республикасының
құрлықтық шельфі туралы және Қазақстан Республикасының айрықша экономикалық
аймағы туралы заңдарының бұзылуы (284-бап); жерді бүлдіру(285-бап); ... ... және ... ережелерін бұзу (286-бап); Жануарлар
дүниесін тиімді пайдалану, сақтау және қорғау ережелеріне қарсы қылмыстар:
су жануарлары мен ... ... алу ... ... ... ... бұзу ... заңсыз аңшылық (288-бап);
Өсімдіктер дүниесін қорғау және тиімді ... ... ... ... мен ... ... кесу ... ормандарды жою
немесе зақымдау(292-бап); Ерекше табиғи – биологиялық түрдегі дүниелерді
қорғау ... ... ... ... мен ... ... және құрып кету қаупі төнген түрлерімен заңсыз іс – әрекеттер
(290-бап); ... ... ... ... режимінің бұзылуы (293-бап);
Жануарлар дүниесін қорғау ережелерін бұзу . ... ... ... ... ... ... ететін қоғамдық
қатынастар. Қылмыстың заты - жануарлар дүниесі. Жануарлар дүниесі
мемлекетіміздің табиғи ... ең ... ... оған ... ... суда, аспанда және жер астындағы еркін өмір сүретін
жануарлардың барлығы жатады. ... ... ... ... жорғалаушылар, қосмекенділер жатады.
Жануарлар дүниесін құқықтық қорғау Қазақстан ... ... ... 1992 ... ... ... табиғи ортаны қорғау туралы», «Жануарлар дүниесін
қорғау, өсімін молайту және ... ... ... баянды
етілген. Осыған орай жануарлар дүниесін құқықтық қорғау, өсімін молайту,
оларды сақтауға мемлекет ... мән ... ... қорғау ережелерін
елеулі ... ... ... ... ... ... ... көзделген.
Қылмыстық кодекстің жануарлар дүниесін ... ... ... ... а) ... ... жүзеге асыру мен көлік
құралдарын пайдалану, ... ... ... ... және ... да препараттарды қолдану кезіндегі жануарлар
дүниесін қорғау ережелерінің бұзылуы. Бұларға: ... ... ... ... ... ... ... көлік құралдарын
жүргізушілерінің жануарларды қағып, басып өлтіруі, зақымдауы, өсімдіктерді
қорғау құралдарын, ... ... және ... ... қалдырудан оны жануарлардың пайдаланып, ауруға, өлім – жітімге
ұшырауы сияқты фактілер жатады. б) аңшылық алқаптары мен ... ... ... мен ... ... ... Бұл ... жануарлардың
осы түрін қорғау ережелерін бұзу туралы сөз ... ... ... ... ол туралы нақты көрсетілген.
Қылмыстың объективтік жағының тағы бір ... ... ірі ... ... ... ... ... немесе
қырылуы болып табылады. Жойылу деп жануарлардың жеке түрінің ... ... ... ол ... деп оның ... бір ... өлім – ... болып табылады. Жойылуы немесе қырылуы ірі залал көлемінде
болуы керек. ... ... ... ережелерін бұзумен одан болған
зардаптың ... ... ... ... ... ... ... жатады және ол заңда көрсетілген зардап көрініс алған уақыттан
бастап аяқталған деп ... ... ... ... ... ... абайсыздықпен істелуі мүмкін. Қылмыстың субъектісі 16
– ға толған жай ... ... ... мен ... ... кездесетін және құрып кетуі қауіп
төнген түрлерімен заңсыз айналысу. Қылмыстың ... ... кету ... ... мен ... ... қамтамасыз ететін қоғамдық
қатынастар.
Қылмыстың заты – Қазақстан ... ... ... ... мен ... ... ... түрлері және
олар мекендейтін жерлер. Қылмыс объективтік жағынан ... ... ... ... енгізілген жануарлар мен өсімдіктердің сирек
кездесетін және құрып кету қаупі төнген ... ... олар ... ... ... алу, ... ... – ақ оларды жою ... ... ... ... ... мен
өсімдіктердің сирек кездесетін, құрып кету қаупі ... ... ... заңсыз олжалауға, алуға, өткізуге, сондай – ақ жоюға
заң мүлдем тыйым салады. Қызыл кітапқа ... ... мен ... ...... мен ... сирек кездесетін
түрлерінің өсіп - ... ... жер, су үсті ... ... ... ... аққулар мекендейтін орын. Каспий жағалауы ерекше сирек
құстар мен балықтар өсетін орын. Өсімдіктердің сирек ... ... – Тянь – Шань шыңы ... ... ... ... материалдық. Ол заңда
көрсетілген зардаптың сирек кездесетін жануарлар мен ... ... ... алу, ... ... жою ... ... істеген
уақыттан аяқталған деп танылған.
Қылмыс субъективтік жағынан ... ... ... ... 16 – ға толған кез ... ... ... ... ... режимінің бұзылуы. Қылмыстың тікелей
объектісі ерекше қорғалатын табиғи ... ... ... ... реттейтін қоғамдық қатынастар. Қылмыстың заты ... ... ... ... ... ... ( ... ұлттық,
тарихи – табиғи және ... ... ... табиғат
ескерткіштері, қорық аймақьары, ботаникалық және зоологиялық ... ... және ... ... ... аймақтар.).
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың тізімі және ... ... ... ... ... қорғалатын табиғи аймақтары
туралы» арнаулы заңында көрсетілген. ... ... ... ... ... ... ... режимін бұзу; б) осы ... ... зиян ... ... сипатталады. Ережелерді бұзуға
(мемлекеттік табиғи қорықтардан басқа) ерекше қорғалатын табиғи
аумақтарды ... жою, өрт қою, су ... ... ... ... осы аумақтардағы ағаштар мен бұталарды кесу ... ... іс - ... ... ... бабы ... ... Осыған байланысты ерекше ... ... ... ... қолданылып жүрген арнаулы құқықтық нормативтік
актілерді дәл анықтап, оның ... ... ... ... ... ... жағынан қасақаналықпен істеледі. Қылмыстың
субъектісі 16 – ға ... ... не ... да ... ... не улы заттармен жұмыс
істеу кезінде қауіпсіздік ережелерінің ... ... ... қауіпсіздік аясындағы қатынастар. Қылмыстың заты ... ... ... ... ... микроскопиялық грибтер т.б.), улы заттар.
Қылмыс объективтік жағынан микробиологиялық немесе басқа да
биологиялық ... ... улы ... ... қою, жою ... көму
кезінде экологиялық талаптарды бұзу немесе оларды Қазақстан Республикасына
ұқсату, сақтау ... көму ... ... ... егер ... ... немесе қоршаған ортаға елеулі зиян келтіру қатерін туғызғаны
арқылы сипатталады. ... ... ... да ... ... улы ... ... істеудің тәртібін белгілейтін ...... ... бар. Осы ... ... істеудің
экологиялық талаптарын бұзу фактісін анықтау үшін маманның ... ... ... ... көрсетілген баптың диспозициясы бланкеттік.
Осы бапқа сәйкес экологиялық талаптарды бұзу әрекет немесе ... ... ... ... ... ... улы ... тәсілдермен сақтау, өлшеу немесе оларды өндіруге ... ... ... ... сақтау режимін ... ... осы ... жиып қою, өндіру, сақтаудың ... ... ... ... адам ... ... ... ортаға елеулі зиян келтіру
қаупі тууы керек. Қылмыс ... ... ... ... ... талаптарды бұзған елеулі зиян келтірілу қаупі нақты ... ... ... ... деп ... ... ... қасақаналықпен немесе абайсыздықпен істеледі. Қылмыстың субъектісі
арнаулы, жоғарыда көрсетілген заттармен ... ... ... ... ... және ... ... мен зиянкестеріне
қарсы күресу үшін белгіленген ережелердің бұзылуы.
Қылмыстың объектісі үй және жабайы жануарларды, құстарды және ... ... ... ... болып табылады. Қылмыстың заты –
жабайы және үй жануарлары, құстар, ... ... және ... ... – ақ ... дүниесі.
Объективтік жағынан қылмыс малдәрігерлік ережелерді ... ... өзге де ... ... соғу ... сипатталады.
Малдәрігерлік ережелердің тізбегі Қазақстан Республикасының ... ... Осы ... бұзу ... немесе өзге де зардаптарға
әкеліп соққан жағдайда қылмыстық ... орын ... ... ... ... жұқпалы аурумен ауруы ( эпизотия, сибирлік язва ... де ауыр ... ... ... ... ... ( ет,
сүт, жұмыртқа) өндіруді жою, белгілі бір тұрғын пунктеріне келіп – кетуді
тыю т.б. сияқтылар жатады. Қылмыс құрамы материалдық, ол ... ... орын ... уақыттан бастап аяқталған деп саналады.
Өсімдікердің аурулары мен зиянкестеріне қарсы күрес ... сан ... ... ...... актілері бар. Осыған
орай өсімдіктердің аурулары мен зиянкестеріне қарсы күресу үшін белгіленген
ережелердің қайсысының бұзылғанын ... заң ... ... анықтау
қажет. Баптың бұл бөлігінің диспозициясы да бланкеттік. Белгіленген
ережелерді бұзу ауыр ... әкеп ... ... адам қылмыстық
жауаптылыққа тартылады.
Қылмыс субъективтік жағынан қасақаналықпен де, абайсыздықпен де
жасалынады. Субъектісі – арнаулы, ... ... ... ... ... ... жою ... шара қолданбау. Экологиялық
ластауға ұшыраған жерлерде ... ... өзге де ... ... ... ... жүктелген адамдардың осындай шараларды жүргізуден
жалтаруы немесе тиісінше жүргізбеуі адам өліміне, не ... ... не ... орта үшін өзге де ... әкеп ... кінәлі
Қылмыстық кодекстің 294 – бабы бойынша жауапқа тартылады.
Қылмыстың объектісі экологиялық қауіпсіздікті реттейтін ... ... ... ... экологиялық ластау
зардаптарын жою жөніндегі шараны қолданбаудан, одан ... ... орын ... және ... пен ... ... байланыстан тұрады. Көрсетілген зардапты жою ... ... ... осы ... ... адамның белгіленген шараларды
жүргізуден жалтаруды ( сөз бұйдаға салып ұзаққа ... өз ... ... ... ... ... жүргізбеуі ( жартылай шала ... ... ... белгіленген талапқа сай емес күйде жүргізуі), заңда
көрсетілген зардап адам өліміне, не адамдардың жаппай ауруына, не қоршаған
орта үшін өзге де ауыр ... әкеп ... осы бап ... ... Өзіне міндет жүктелу заң немесе басқадай нормативтік актілер,
қызмет борышы ... сот ... ... ... Қылмыс құрамы
материалдық, ол заңда көрсетілген зардап орын алған сәттен бастап аяқталған
деп табылады. Іс - әрекет пен ... ... ... ... ... ... ... жағынан абайсыздықпен істеледі. Қылмыстың
субъектісі арнаулы, 16 – ға ... ... осы ... көрсетілген міндет
жүктелген лауазымды немесе жай адам.
Суларды ... ... және ... ... ластау, бітеу және сарқығаны
үшін ... ... ... ... су ... ... қамтамасыз ету, судың табиғи қасиеттерін сақтауды, ... ... ... ... ... тойтару болып табылады.
Қылмыстың заты жер беті ... жер асты ... ... ауыз ... көздері болады. Суды қорғау ережелері көптеген заң және ...... ... ... ... су ... ... ортаны қорғау туралы» заңда, «суды ластаудан қорғау
туралы» ... және тағы ... да ...... ... ... объективтік жағы: а) жер беті немесе жер ... ... ауыз ... ... көздерін ластау, бітеу сарқу не
олардың табиғи қасиеттерін өзге де өзгерту, б) осы ... ... ... дүниесіне, балық қорына, орман немесе ауыл шаруашылығына
елеулі зиян келтіруге әкеп соқса, в) іс - ... пен ... ... ... ... ... ... заттардың қосылуы салдарынан пайда болған судың физикалық,
химиялық немесе биологиялық сипатының өзгеруі ... ... деп ... салдарынан су коммуналдық, өнеркәсіптік, ауылшаруашылық, балық
шаруашылығы және басқа мақсаттарға дұрыс пайдалану үшін ... ... ... ... ... тәртіп бойынша суды сынап көру жолымен
анықталады. Өндірістік және тұрмыстық қатты ... мен ... ... ... ... деп ... ... салдарынан су объектісінің
гидрогиологиялық жайы нашарлайды және суды пайдалануға кедергі ... асты және жер үсті ... ... қоры, сапасы кеміп, пайдалануға
жарамсыз болуын су ... ... деп ... ... ... көлдердің, бөгеттердің, жер үсті, жер асты
суларының және басқа су объектілерінің бірқалыпты су режимін сақтаудан,
суды пайдаланатын ... су ... ... болғызбау
жөніндегі міндеттерін орындаудан, жер асты ... ... ... ... ... ... болады.
Жарылыс, құрылыс басқа жұмыстардды тікелей су немесе оған жақын жерлерде
жүзеге асырудың әсерінен ... ... ... өзгеруі судың табиғи
қасиеттерін өзге де өзгертулер деп айтамыз.
Жабайы аңдардың, құстардың өсуінің ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктер дүниесіне
келтірілген елеулі зиян болып табылады.
Балықшылардың ... өлім – ... ... ... ... ... ... зиянды зардаптардың орын алуы балық қорына келтірілген елеулі
зиян болып табылады.
Заңда көрсетілген іс - ... мен ... ... ... ... ... ... 281 – бабының 2 – тармағында осы құрамның
ауырлататын түрі ... ... зиян ... ... ... ... ... жаппай құрып кетуіне, сондай – ақ ... ... ... не ... ... ... ... дәл сол әрекеттер үшін ... ... ... зиян ...... орта, ауыр дене жарақатын келтірулер
жатады.
Ерекше қорғалатын табиғи ресурстарға – Қазақстан Республикасының
“Ерекше ... ... ... ... 1997 ... 15
шілдедегі заңына сәйкес мемлекеттік табиғи қорықтар, мемлекеттік ұлттық
табиғи ... ... ... ... мемлекеттік табиғат
ескерткіштер, мемлекеттік ... ... ... ботаникалық бақтар,
мемлекеттік дендрологиялық парктер, ерекше мемлекеттік маңызы бар ... ... ... су ... халықаралық маңызы бар сулы - батпақты
алқаптар, жер қойнауының экологиялық, ғылымми, мәдени және өзге де жағынан
ерекше ... ... ... – тің 281 – ... 2 – ... сөз ... отырған ерекше,
қорғалатын табиғи аумақ және төтенше ... ... ... ... ... Заңға сәйкес бұл жерлерде жасалған қоғамға қауіпті іс -
әрекет ... ... ... болмағанына қарамастан қылмыс болып
табылады. Қылмыстық кодекстің 281 – бабының 3 – ... осы ... ... түрі осы ... ... немесе екінші бөліктерінде
көзделген әрекеттер абайсызда кісі өліміне әкеп ... үшін ... ... ... шельфі туралы және ерекше
экономикалық аймағы туралы заңдардың бұзылуы.
Қылмыс объектісі ҚР құрлықтық шельфінде, айрықша экономикалық
аймағында ... ... ... ... ... ... ... құрлықтық шельфке Қазақстан Республикасы аумақтақ
теңізінен белгілі бір қашықтыққа дейінгі жердегі теңіздің үсті және су асты
аумағындағы кен байлықтары ... ... ... ... ... тыс ... түйісетін теңіз аудандары жатады.
Қылмыс объективтік жағынан : Қазақстан Республикасының ... ... ... ... олардың айналасына немесе Қазақстан
Республикасының айрықша экономикалық ... ... ... заңсыз
құру, сол сияқты салынған құрылыстардың және теңіздегі кеме жүрісінің
қауіпсіздігін ... ету ... ... ... ... мен жою
ережелерін бұзу арқылы сипатталады.
Қазақстан Республикасының құрлықтық шельфінде немесе айрықша
экономикалық аймағында ... ... ... деп кез келген құрылыс
ғимараттарын қолданылып ... ...... ... ... немесе рұқсатта көрсетілген талаптардың шарттарын бұзып ... ... ... ... ... ... ... құру, теңіздегі кеме жүрісінің қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... ... ... жою ережелері арнаулы
заңдармен немесе құқықтық – нормативтік ... ... ... ... ... белгілерінің бірі қылмыс
жасалу орны: Қазақстан ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Құрылысы жағынан бұл қылмыс формальдық құрамға жатады. Қылмыс ҚК
– тің 284 – бабында тізбектелген іс - ... ... ... ... аяқталған деп танылады.
Субъективтік жағынан қылмыс қасақаналықпен ( тікелей ... ... 16 – ға ... кез ... ... ... ... лауазым адамдары тартылуы мүмкін. Қазақстан
Республикасының құрлықтық шельфінің немесе Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген
зерттеу, игеру үшін жауаптылық ҚК – тің 284 – ... 2 – ... ... Қылмыстың тікелей объектісі жерді ... ... ... ... заты ... ауыл шаруашылық,
жеке пайдаланушылардың жерлері, жер учаскелері.
Жерді улау, ластау ... улы ... ... ... ... және өзге де ... ... радиоактивтік
немесе биологиялық заттарды сақтау пайдалану, тасымалдау және көму кезінде
оларды ұстау ережелерін бұзу салдарынан шаруашылық ... өзге де ... ... ... адамның денсаулығына немесе қоршаған ортаға
зиян келтіруге,жердің табиғи қасиеттерінің нашарлауына әкеп соққан іс -
әрекеттер қылмыс объективті жағын ... ... ... ... ... бүлдірудің көздеріне
тыңайтқыштар (азот, фосфат, калий микротыңайтқыштары), өсімдіктердің өсуін
ынталағыштар (ауксиндер: гибборимендер, цитокининдер т.б.), улы ... ... ... ... ...... қалдықтар жатады.
Көрсетілген заттарды қолданудың, сақтаудың, ... және ... ... ... ... ... ... актілер бар. Оларға жерқатынастары туралы заңдар, табиғат
қорғау заңдары, қауіпті химиялық, биологиялық, ... ... ... ... ... т.б. ... Көрсетілген заң немесе басқадай
нормативтік – құқықтық актілердің талабын бұзу адамның денсаулығына ... ... зиян ... ... жеңіл, орта, ауыр дәрежелі жарақат келтіруі
мүмкін.
Қылмыс материалдық құрамға жатады. ... ... ... не ... ... 16 ... жай не ... адам.
Теңіз аясын ластау. Қылмыстың объектісі теңіз аясының экологиялық
қауіпсіздігі. Қылмыстың істелу орны - ішкі ... ... ... ... ... және ашық ... сулары болып табылады.
Қылмыс объективтік жағынан құрғақтағы көздерден, не адамның
денсаулығы мен ... ... ... үшін ... не теңіз аясын заңды
пайдалануға кедергі келтіретін ... ... ... немесе
теңізде орнатылған жасанды құрылғылардан тастау ережелерін бұзу салдарынан
теңіз аясын ластау ... ... ... ... ... жағдайда адамның денсаулығына теңіздің
жанды ресурстарына, ... ... ... ... ... ... шарттар бойынша бақылауға алынған заттар зиянды
заттар деп ... ... ... ... ... теңіз аясына тастайтын
объектілер жатады. Заңда олар құрғақтағы көздер, көлік құралдары ... ... ... ... деп көрсетілген.
Қылмыстың объективтік жағының тағы бір белгісі адамның денсаулығы
мен теңіздің жанды ресурстары үшін зиянды, не теңіз аясын заңды пайдалануға
кедергі келтіретін ... мен ... көму ... ... ... ... теңізде орналасқан құрылғылардан тастау ережелерін бұзу
болып табылады. Көму – зиянды ... мен ... ... ... ... ... суы ... қалдыру болып табылады. Қылмыс көрсетілген
заттар мен материалдар тастаған уақыттан бастап аяқталған деп табылады.
Тастауға – ... ... мен ... ... ... түрде теңіз аясына әдейілеп лақтыру.
Теңізде орнатылған жасанды ... ... ... ... ... ... ... техникалық құрылымдар, бұрғылау қондырғылары,
теңіздегі құрылыстар және т.б. жатады.
Адамның ... мен ... ... ... үшін зиянды
заттарға – тірі организмді уландыруға, жоюға немесе ... ауру ... ... ... және ... ... ... сульфид, хлорлы заттар,
түз және басқа заттар жатады.
Заңда көрсетілген “ ... ... ... ... ... ... ... теңіз жануарларын, балықтарды ұстауға, суды
пайдалану үшін тұщыландыруды жүзеге ... ... ... ... ... ... қылмыс, жоғарыда көрсетілген іс - әрекеттің
біреуін ... ... ... ... деп ... ... жағынан тікелей қасақаналықпен істеледі.
Қылмыстың субъектісі 16 – ға ... ... ... ... 283 ... 2 – ... адамның денсаулығына, жануарлар мен ... ... ... ... ... демалыс аймақтарына не басқа да
заңмен қорғалатын мүдделерге елеулі зиян келтірген дәл сол ... ... ... зиянға адамның денсаулығына жеңіл орта, ауыр ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктер
дүниесін жоятын, бүлдіретін әрекеттердің орын алуы, ... ... ... ... ... ортаның улануы, бүлінуі, теңіз жағасында зиянды
заттардың көбеюінен ... ... ... ... ... ... оны ... келтіру үшін орасан материалдық
және қаржы – қаражатының қажет болуы жатады. ... ... ... ... ... ... ... қарап сот анықтайды.
Қылмыстық кодекстің 283 – ... 3 – ... осы ... түрі осы ... ... немесе екінші бөліктерінде көзделген
абайсызда кісі өліміне әкеп ... ... үшін ... ... кодекстің 283 – бабының 2,3 – ... ... ... ... ластау. Қылмыстың тікелей объектісі атмосфералық
ауаны қорғауға байланысты қоғамдық қатынастар. Қылмыстың заты атмосфералық
ауа.
Атмосфераға ... ... ... ережелерін немесе
қондырғыларды, ғимараттарды және өзге де ... ... ... б) бұл ... ... ... қасиеттерінің ластануына
немесе өзге де өзгеруіне әкеп соғу; в) бұлардың арасындағы себепті байланыс
объективті жағын құрайды.
Атмосфераға ... ... ... ... ... ... және ... өзге де обьектілерді пайдалану
ережелерін бұзуға Қазақстан Республикасының ... ... ... ... табиғи ортаны қорғау туралы” ... ... ... лас ... ... ... ... шараларды
жүргізбеу, лас заттарды тазалау және оларды ... ... ... ... ... немесе өзге де объектілерді пайдалану
кезінде зиянды физикалық ықпал ету шегінің ... ... ... ауаны жоятын фильтрлі ... ... ... ... ... ... сияқты әрекеттер жатады.
Қылмыстың объективтік жағының қажетті ... ... ... ... және өзге де ... әкеліп соғу ( мысалы, жылу
радиациясының зиянды ... ... ... ... ... ... ол ... өмірі мен денсаулығына, жануарлар мен
өсімдіктер дүниесіне зиян ... ... ... ... ... Іс ... пен ... арасында себепті байланыс болуы қажет.
Қылмыс құрамы ... ... ... ... ... ... істеледі.
Қылмыстың субъектісі лауазымды немесе жай ... ... зиян ... және ... кісі ... әкеп соққан әрекеттер
осы қылмыстың ауырлататын және аса ауырлататын түрлері болып табылады.
II тарау. Экологиялық қылмыстар ... ... ... ... ... объектісін және объективтік жағын анықтаудың
кейбір құқықтық мәселелері
Экологиялық қылмыстармен байланысты мәселелерде қылмыстық ... ... ... орны зор. ... ... ... теориясының маңызды әрі даулы мәселесі болып табылады. Жалпы ереже
бойынша, қылмыстың объектісі бұл ... ... ... ... ... осы сала ... зерттеушілер бұл ұғымға әр –
түрлі сипаттама, ... және ... бере ... ... ... ... ... «қоғамдық қатынастар» дегенді мынадай ұғымдармен
...... және ... да ұғымдармен алмастырылады, бұның себебі
ретінде әдебиеттерде қоғамдық қатынастардың ішкі құрылысы және ... ... ... ... шешімнің болмауы.
Қылмыстың объектісін дұрыс анықтаудың теориялық ... ... зор. Ол ... ...... ... ... оның қоғамдық қауіптілігі мен дәрежесін анықтауға
көмектеседі. Қылмыстың қол сұғу ... ... ... заты және ... объектісі жайлы жалпы сұрақтар жөнінде ортақ
көзқарастың болмауы, әрине ... ... мен және ... талдау жасау барысында қарама – қайшылықтар туындайды. Осыған
орай объектінің маңыздылығы ... ... ... болмауы осы
қолсұғушылық бағытталған объектілердің тікелей және топтық объектілердің
ара қатынасы мәселесін ... жол ... ... ... ... шешу ... қоршаған ортаны қорғау саласында
мемлекеттің қылмыстық – құқықтық реттеу ... ... ... ... ... сараптау да, ... ... ... және
криминализация, декриминализация қызметі саласында сұрақтар анықталынады.
Қорғалынатын ... ... ... түсіну шығармашылық
қызметте және заңды соттық талқылауда ... роль ... ... қорғау саласындағы қылмыстық қол сұғушылықтар әдетте мынадай
призма табиғи ресурстарды және ... ... ... ( ... ... ( ... ... жақсарту) арқылы талдау
жүргізілді. Осы күнге дейін қылмыстық ... ... ... ... ... ... Бұл ... мынадай себептерге байланысты
толық болып есептелмейді: біріншіден, табиғи байлықтарды ұтымды пайдалану,
ол шаруашылық мүдделерге бағынуға ... ... ... ... ... мен ... ... екінші мәселе болып қалып отыр.
Екіншіден, табиғи ресурстарды ... ... ... әр ... ... ... көрініс табуы. Анализ бойынша, олардың
мазмұны, реттейтін қатынастары бір – ... ...... туғызып
отыр.
Қылмыстық – құқықтық әдебиеттерде экологиялық ... ... ... ... ... ... көзқарас жоқ. Кейбір ғалымдар
табиғатты қорғау саласындағы қылмыстардың объектісін табиғат ... ... ... ... ... бұрынғы
Республикалардың Қылмыстық ... ... ... ... ... тарауға енгізілген. А.Н. Трайнин табиғатқа
қарсы қылмыстарды шаруашылық ... ... ... бұл ... социалистік – шаруашылық
мүдделерге қарсы қылмыстар деп ... Бұл ... әр – ... ... Мысалы: орман шаруашылығы саласындағы, аң ... ... ... және т.б. ... бұл ... ... деп
табиғи байлықтарды тасымалдау және өндіру қызметінің тәртібін есептейді.
Талдау бойынша экологиялық қылмыстардың топтық ...... ... ... бар. ... ортаны қорғау
саласындағы қылмыстардың жасалынуы арқылы халықшаруашылығына ғана емес,
қоршаған табиғи ортаға да ... ... ... пікірі бойынша қарастырып отырған
қылмыстардың объектісі ... ... ... ... меншік қатынастары қарастырылады. Бұл ... ... ... ... еңбегінде көрініс тапқан. Оның ... ... ... қылмыстық қол сұғушылық социалистік
меншіктің, өндірістік қоғамдық қатынастардың материалдық ... ... ... ... ой ... Ю.И. ... пікірі бойынша
табиғат қорғау саласындағы қылмыстардың объектісі ...... ... ... ... ... қорғау саласындағы қылмыстардың объектісіне меншіктік
қатынастарды жатқызу қылмысты ... ... ... ... экономикалық категория ретінде қарастыруға жатқызады. Меншіктік
қатынаста тек заттандырылған формадағы адамдардың ... ... ... Ал ... қылмыстық құқық ... ... ... ... бола ... элементтерін де қорғайды. ... ауа, ашық ... ... Осы аталған ғалымдардың пікірімен
келісетін ... ... ... ... ... меншікке
жатқызылмағандықтан қылмыстық құқықпен қорғалмайтын ... ... бір ... тобы ... қылмыстардың объектісіне
табиғи байлықтардың өзін жатқызады. Біздің көзқарасымыз бойынша мұндай
позициямен ... ... ... ... ... ( ... жерасты
байлықтары, балықтар, жануарлар) ... деп ... ... ... заты мен ... ... жоғалтып
отырмыз.
Экологиялық қылмыстардың объектісі табиғи байлықтарды пайдалану
тәртібін атайтын ғалымдардың ... ... ... ... ол қоғамдық қатынас болып табылмайды, керісінше оларды
пайдаланудың регламентациясы болып ... ... ... ... ... өте тар, ... олардан қандай әлеуметтік құндылықтар зардап
шегетіні белгісіз және қандай ... осы ... ... ... белгісіз.
Экология саласындағы қоғамдық қатынастардың мазмұны мен құрылымын
талдау арқылы және ... ... ... ... Э.Н. ... ... ... –ол экологиялық қылмыстардың объектісі деп
қылмыстық құқықпен қорғалынатын табиғи ортаны ... ... ... ... ... ... ... және халықтың экологиялық қауіпсіздігін
қамтамасыз ететін қоғамдық қатынастарды түсінуді айтады.
Жоғарыда аталған Э.Н. Жевлаковтың ... ... ... ... деп ... ... болмас. Себебі онымен келіссек
адамға қолайсыз табиғи ортаны пайдалану ... ... ... ... Ал оны ... заңдардың мақсатына сәйкес келмейді.
Экологиялық қылмыстардың объективтік жағы ... ... және ... ... ... ... Табиғат қорғау жөніндегі
нормалар көбінесе тыйым салу сипатында болады. Тек кейбір жағдайларда
белгілі бір ... үшін ... ... ... яғни ... ... қылмыстық жауапкершілік туындайды.
Заңмен көрсетілген тұлғалардың белгілі бір міндеттерді орындамауы
немесе тиісінше орындамауы әрекетсіздік ... ... ал ... ... арқылы жазылғандар әрекет арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... объективтік
жағы тек қана белсенді әрекеттер арқылы жасалады деген тұжырымдар бар.
Олар: ... ... ... ... ... және жою, ... ... және т.б. ластау. Біздің көзқарас бойынша бұл тұжырыммен келісуге
болмайды. ... ... ... деп – қоғамға қауіпті, ерікті,
өз ісіне толық есеп беретін, енжар түріндегі тұлғаның ...... ... ... ... ... міндетті белгілі бір жағдайда ол
міндетті орындауға жағдайы бола ... ... ... ... ... ... ... формальдық құрамға
жатады. Бұл жерде заң шығарушылар белгіленген ережелердің бұзылуын нақты
көрсетіп ... ... ... ... ... ... қатар
қылмыстық жауаптылықты одан туындаған белгілі зардаппен байланыстырмайды.
Мысалы: Суды ластау және ... ... ету және т.б. ... ... ... ... қылмыстарға байланысты материалдық
құрамды атайды. Оның ... ... ... ... бір ... ғана ... ... қатар одан туындаған қылмыстың нәтижесінде,
яғни ... ... оны ... ... ... ... ... ортаны қорғауға байланысты ережелердің бұзылуы
арқылы жасалынған ... ... ... ... ... ... туындаған зардап арасындағы себепті байланыспен жасалынса ... ... ... жауаптылыққа тартылады. Сол сияқты ... ... ... ... ... ... объективтік жағының факультативиі белгілерін ... ... ... ... ... ... ... болып
келеді. Мысалы, заңсыз балық аулау, заңсыз аңшылық, континентальдық шельф
жөнінде заңдарды бұзу, заңсыз орманды кесу құрамдары егер ... ... ... ... ... ... белгілері тыйым салынған ... ... ... ... ... қылмыс жасау құралдары
болғанда орын алады. Ал ... ... ... мен ... үшін әкімшілік
рұқсат қосымша қажет. Кейбір ... ... ... қоғамдық
қауіптілігін өзгерте отырып негізгі құрамды қосымша құрамға айналдырады.
Қылмыстық құқық теориясында ... ... ... ... ... ... қатаң түрдегі сапалы және сандық жағынан пайда
болған зиянды, яғни тиісті норманың диспозициясындағы көрсетілгендей ... Н.Д. ... ... сан ... ... өзгерістерден
пайда болған нақты адамның жүріс – ... ... ... ... – тұрысты
емес, кең мағынадағы жүріс – тұрыс емес, тек ... ... ... ... сәйкес әрекеттер болып табылады.
Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... бұл айтылған тезис өте маңызды роль атқарады деп – Э.Н. Жевлакова
айтқан, яғни табиғи ортаның барлық ... бір – ... ... бола ... ... жүйені құрайды және оның кез – келген
бөлігінде өзгеріс ... ... ... ... ... ... ормандардың құруына алып келеді, оның арқасында су балансының
бұзылуы, топырақ эрозиясы, сол аймақтың климаттық жағдайының өзгеруіне ... ... ... ... ... ... ... бүкіл көлемін белгілеудің қажеті аз, ал ... ... ... ... зардаптарды ескеру қажет. Бұл ережені
сақтамау тұлғаларды негізсіз айыптауға әкеліп ... ... ... зиян 3 ... ... ... зардап;
Б) Пайдаланбаған қосымша шығындар;
В) Алынбаған түріндегі шығындар;
2. Экологиялық қылмыстардың субъектісі мен субъективтік ... ... ... ... ... ... бойынша экологиялық
қылмыстардың субъектісі ретінде есі дұрыс, қылмыстық әрекет жасалған
уақытты заңда ... ... ... орындайтын жасқа толған
жеке тұлға ... ... ... ... ... ... үшін
ол тұлға өзінің психикалық жағдайына және жасына байланысты ... ... ... ... және өзінің жүріс-тұрысына жауап, есеп беретін
жеке адам болу қажет. Сонымен экологиялық ... ... 16 ... Қазақстан Республикасының азаматтары, шетел азаматтары, азаматтығы
жоқ адамдар, яғни жеке ... ... ... ... ие жеке ... ... ... субъектісі болып
танылмайды. Бұл қылмыстың түрлерінің ... ... тек жеке ... етіп ... заң ... кәсіпорындар, ұйымдар, мекемелер,
жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер, акционерлік қоғам және т.б. ... ... ... заңды тұлғалар бұл қылмыстық әрекеттің
субъектісі болып танылмайды. Егерде ... ... ... ... ... яғни ... ... құрамдары бар қылмыстық
әрекет жасалынса, онда сол ... ... өзі емес ... ... ... ... ... жеке тұлғасы қылмыстық жауаптылыққа тартылуы тиіс.
Қылмыстық құқықтың ... ... ... заңды
тұлғаларды тарту АҚШ-тың, Ұлыбританияның және ... да ... ... ... ... Бұл ... заңды
тұлғалардың жасаған қылмыстық әрекеттері үшін ... ... ... Ал, ... ... ... ... бойынша корпорация
келтірген залалы және жасаған әрекетсіздігі үшін, сол сияқты билікті басқа
заңсыз ... үшін ... ... жүктелген міндеттерін
орындамағаны үшін жауаптылыққа ... ... ... жаза
қолданылады. Корпорацияларды қылмыстық қудалаудың мақсаты - ... адал емес ... және ... анықтап шығару.
Кеңестік кезеңдегі қылмыстық құқық теориясында заңды ... ... ... ... ... қозғағандардың бірі А.Н.
Трайнин болатын. Ол бұл мәселені А.М. ... ... ... ала ... маңызды проблема ретінде көтерді: «Заңды
тұлғаның мүшелерімен жасалынған қылмыстық әрекеті үшін, белгілі себептер
мен жағдайларға байланысты қылмыстық жауаптылыққа заңды тұлғаның өзін ... ... ... ... Соңғы уақытта бұл сұрақ қайта
жаңғыртыла көтерілді. Оны қарастырудың негізгі себебі кейбір мекеме,
ұйымдардың, яғни заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... Батыс Қазақстанның мұнай - газ конденсат кен орындары,
Өскемен қорғасын – мырыш комбинаты, Өскемен титан – магний комбинаты,
Лениногор полиметалл комбинаты, ... ... ... мен ... ... және Жезқазған тау-кен комбинаттары, Павлодар алюминий
заводы, Ақтөбе хром ... мен ... ... ... энергетикалық
кешені, Қарағанды металлургия заводы, «Фосфор» Шымкент өндіріс бірлестігі,
қорғасын заводтары және т.б. өзге де ұйымдар қоршаған ... ... ... ... мәліметтерге сәйкес әрбір үшінші өндіріс
ортасы заңды ... ... ... ... алып қарасақ, бұл
аймақта 426 ластаушы өндіріс ортасы бар екен. Облыс ... ... ... ... тұр. Жыл ... ... облысы бойынша
112 млн. тонна өндіріс қалдықтары, металлургиялық шлактар шығарылады. Тап
осындай жағдай Республиканың басқа да ... ... ... ... Қазақстан, Жезқазған, Батыс Қазақстан облыстарында
соңғы 15 жыл ішінде түрлі жұқпалы аурулардың күрт көбеюі ... ... және ... ... өндіру мен пайдалану
кезінде экологиялық талаптардың бұзылуы нәтижесінде Қазақстан
Республикасы аумағында ... ... ... ... бола ... ... қауіпті ірі өндіріс орындары экологиялық сараптамадан
өткізілінбей жобаланып, орналастырылып жатыр.
Қылмыстық құқықтық әдебиеттерде ғалым - заңгерлердің арасында ... ... ... ... ... әр-түрлі көзқарастар
туындаған.
П.Ф. Повелицынаның пікірі бойынша заңды тұлғаларды экологиялық
қылмыстар жасағаны үшін ... ... ... ... ... ... деп жазған: «Заңды тұлғалар ... ... ... ... процесінде абайсызда жасалынған
қылмыстар үшін, сол сияқты сол қызметкерлермен өздерінің міндеттерін
орындау ... ... ... ... тұлғаның мүддесі үшін жасаған
қылмыстар үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылуы ... ... Э.Н. ... ... ... позицияны
ұстанды. Оның айтуы бойынша: «Біздің көзқарасымыз бойынша бұл ... ... ... ... мұндай заңмен бекітілетін сұрақтарда шешімі
қиын мәселелер көп. Қандай болса да жеке ... ... ... ... ... ... ... қасақаналық пен абайсыздық дегеніміз
не? Екіншіден, көне қылмыстық құқық және ағылшын-американдық ... ... ... мен ... ... ... ... деу
орынды емес. Түбегейлі қарама-қайшы бірнеше ... ... ... ... ... әрекеттің субъектісіне
қатысты пікірлерді айту қажет”.
Қазақстанда туындап отырған ... ... яғни ... ... серіктестіктері, жеке кәсіпорындар және т.б.
коммерциялық ұйымдардың сол бір сәттегі пайда табу мен ... ... ... ... ... ... ... орынға қалдырылып
отыр. Сондықтан заңды ... ... ... қылмыстары үшін
қылмыстық жауаптылықты енгізу тиімді болып ... Бұл ... ... осы ... ... үшн ... ... болып
келеді.
Қылмыстық заң экологиялық қылмыстарға байланыты жауаптылықты енгізе
отырып, қылмыс ... ... ... ... ... ... ... құрлықтық шельфі туралы заңдардың бұзылуы
кезінде субъект ретінде ҚР азаматы, шетел ... және ... ... көрсетілген. Бұл қылмыстық әрекет лауазым иелерімен немесе жай
азаматтармен жасалынуы мүмкін. Сондықтан бұл ... сәт ... ... ... ... ... экологиялық қылмыстарды саралау, яғни
жеке түрде немесе қылмыстың жиынтығымен ... ... ... ... құқық теориясында қылмыстың субъектісі көрсетілмеген
нормалар балама-лауазым атқа ие ... ... ... ... ... ... сот инстанциялары реттеп отырады. ... ... ... ... лауазым иелері болса, ... ... ... ... ... ... иесі қылмыстың орындаушысы ретінде болып және өзінің ... ... онда ол жеке ... ретінде жай азамат ... ... ... ... ... Ал, ... қылмыс
лауазымды тұлғаның қызметтік жағдайымен байланысты (мысалы, берген
бұйрығына сәйкес ... ... ... зардап келтірсе) жасалынса, онда
жауаптылық қылмыстың ... ... яғни ... және экологиялық
қылмыстар үшін қолданылады.
Қылмыстың субъективтік жағы жеке ... ... ... қорғау
саласындағы жасаған қылмыстық әрекетіне психикалық қатынасын білдіреді.
Еліміздің қылмыстық құқығы ... ... ... ... ... үшін қылмыстық жауаптылықты көздейді. Экологиялық қылмыстық
әрекеттің ... мен ... ... саралауға, егерде норманың
диспозициясында қылмыстың белгілері ретінде көрсетілмесе ... ... ... ниет пен ... ... жазаның түрі мен мөлшерін
тағайындауда ескертіледі.
Заң әдебтеттерінде мынадай пікірлер бар, экологиялық ... ... ... су жануарларын алу, заңсыз аңшылық, ормандарды
заңсыз кесу кінәнің тек қасақаналық нысанымен жасалады. ... ... ... ... ... яғни олар ... ... емес. Осыған қарама – қайшы көзқарастар бар.
Қылмыстық құқық теориясында экологиялық ... ... ... жөніндегі сұрақтар аз зерттелінген. Бұл проблема криминологиялық
жоспарда көрініс таба отырып оның қылмыстық құқықтық сипаттамасы қажетті
деңгейде қарастырылмаған.
Көбінесе ... ... ... ... ... ... аңшылық, ормандарды заңсыз кесу сияқты қылмыстар негізінен
материалдық пайда табу мақсатындағы қылмыстық әрекеттер арқылы жасалынады.
Экологиялық қылмыстық заңда арнайы ... ... ... жоқ. ... ... қылмыстық жауаптылыққа Қазақстан
Республикасы қылмыстық кодексінің жеке ... ... мал ... ... ... транспорт жүргізушісі, сарапшы, куәгерлер
тағы сол сияқтылар тартылады. Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексінде
экологиялық қылмыстың арнайы ... ... ... Тұрақты,
уақытша не арнаулы өкілеттік ... ... ... ... ... не ... органдарда, жергілікті өзін – өзі ... ... – ақ ҚР ... ... ҚР басқа да әскерлері мен
әскери құрамаларында ...... не ...... ... ... ... адамдар деп танылады.
В. Орлов былай деп дұрыс ... ... ... ... ... субъектісін анықтаудың маңызы өте зор. Бұл ол адамдардың
әр түрлі қоғамдағы ... ... ... ... сай ... ... экологиялық қылмыстың арнайы субъектісінің ... ... ... табиғатқа келтірілген залал, оған қоса лауазымы,
азаматтығы және тағы басқа белгілер».
III ТАРАУ. Экологиялық қылмыстарды ... ... ... ... қылмыстарды саралаудың түсінігі
Экологиялық қылмыстарды саралау мәселесіне келсек, қылмыстардың
объектісіне байланысты бірнеше түрлерге бөліп ... Су ... ... ... құрлықтық шельфі туралы заңдарды бұзу,
жер және жер қойнауын ... және ... ... бұзу, су
жануарлары мен өсімдіктер дүниесін қорғау ережелерін ... ... ... ... ... бұзылуы, микробиологиялық немесе
басқа биологиялық агенттермен, улы заттармен ... ... ... ... бұзу, шаруашылық және өзге де қызметке қойылатын
экологиялық талаптардың бұзылуы.
Су ... және ... ... келтірген мәліметтері бойынша планетамыздағы барлық тірі
заттардың 2/3 судан тұрады. Тірі заттардағы көміртегінің мөлшері бар
болғаны 10 %, ал ... 90 % ... мен ... Су азық – ... ... көзі де ... Соған қарамастан, ересек адамның денесінің
65 % судан тұрады. ... бұл ... 80 % ... Адам ... ... нәрсе сүйек болса, оның құрамында да 22 % су бар. Ал, қан плазмасында
90-92 %, eтте 76 %, адам ... 89 %, жаңа ... ... 70 % су ... Осы ... ... адам организмінде зор роль атқаратындығын
көрсетеді емес пе? Су ең ауқымды өмір сүру ортасымен байланыстыратын
компонент ... ... Су және оның ... ... ... және ... ... әсер етуші фактор болып
табылады.
Су қоймаларын ластау табиғатқа, шаруашылық және өзге ... адам ... ... ... келтіреді. Дүниежүзілік
денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша сапасыз, ластанған ... ... 500 ... аса адам ... ... екен.
Қазақстан өзінің табиғи климаттық және ... ... ... ... ... 10/9 ... төменгі
ылғалдылықтағы су ресурстарына тиесілі. Оған қоса судың ... ... ... ... ... ... Республика өте көп емес
су ресурстарына тиесілі, небәрі 55 куб метр оның 5/3 –і ғана ... ... Суды ... және ... ... табиғат қорғау
құқық жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылады. ... ... ... ... ... ... сулары және мұздықтардағы, запастағы сулар
жатады.
Экологиялық қылмыстардың бұл ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамдары бар: суларды
ластау, бітеу және сарқу ( ... ... ... ... ( 283- ... ... суды қорғауға байланысты пайда ... ... ... ... Қылмыстың заты су. Объективтік жағы ... ... ... Субъективтік жағынан қылмыс қасақана және
сонымен қатар абайсызда жасалады. Субъектісі ... 16 ... ... ... жеке ... сонымен қатар арнайы субъект, яғни белгілі бір лауазым
иесі болып табылады.
3.2. Экологиялық қылмыстарды саралаудың түрлері
Жер және жер ... ... ... ... ... ластануы адам денсаулығына зиян келтіру мен ... ... көзі ... ... ... ... ... тікелей себебі
болып табылады.
Топырақ табиғат ортасының жаңартылмайтын қайнар ... ... оны ... мен құнарсызданудан қорғау маңызды әрекеттердің бірі
болып табылады. Әдебиеттерге сүйенсек, елімізде екі миллион гектардан астам
ластанған ... ... ... ... жер ... ... негізгі құжат ол
2003 жылы 20 – ... ... Жер ... ... ... ... актіде жерді пайдалану тәртібі, жер пайдаланушылардың
құқықтары мен міндеттері, жерді пайдалануды және ... ... жер ... туралы баяндалған.
Жер кодексінің 5-бабына сәйкес, жер заңдарының міндеттері: жер
учаскесіне меншік құқығы мен жер ... ... ... өзгертілуі
мен тоқтатылуының негіздерін, шарттары мен ... ... ... ... иелері мен жер пайдаланушылардың құқықтары мен
міндеттерін жүзеге ... ... ... ... ұтымды пайдалану мен
қорғауды, топырақ ... ... ... келтіріп отыруды, табиғи
ортаны сақтау мен жақсартуды қамтамасыз ету мақсатында жер ... ... ... барлық нысандарын тең құқықпен ... ... ... жеке және ... ... мен мемлекеттің жерге
құқықтарын қорғау; ... ... ... ... жер ... ... нығайту болып табылады. Қазақстан Республикасының жер
қоры нысаналы мақсатына ... ... ... бөлінеді: ауыл
шаруашылығы мақсатындағы жер; елді мекендердің, ... ... ... елді ... жерлері; өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс жері
және өзге де ауыл шаруашылығы мақсатына арналмаған жер; ... ... ... ... ... ... жер; ... қорының жері; су
қорының жері; босалқы жер;
Экологиялық қылмыстардың бұл түрлерінің объектісі жерді ... ... ... ... заты ... ауыл ... ... жерлері, жер учаскелері және т.б.
Қылмыс объективті жағынан: жерді улау, ластау немесе ... ... ... ... ... ... де ... химиялық, радиоактивтік немесе биологиялық заттарды сақтау,
пайдалану, тасымалдау және көму кезінде оларды ... ... ... шаруашылық немесе өзге де қызметтің зиянды өнімдерімен бүлдіру,
адамның денсаулығына немесе қоршаған ортаға зиян келтіруге, жердің ... ... әкеп ... іс - ... ... ... жағынан қылмыс қасақаналықпен немесе абайсыздықпен
жасалады.
Қылмыстың субъектісі есі ... 16 ... ... жай және лауазымды
тұлға болып табылады.
Экологиялық қылмыстардың криминологиялық мәселелері
3.3. Экологиялық қылмыстардың криминологиялық сипаттамасы
Қылмыстылық – бұл кез ... ... ... тән және ... бір
уақыт ішінде елде не аймақта жасалатын барлық қылмыстардың тұтас жиынтығын
(жүйесін) көрсететін биоәлеуметтік және ...... ... ... Осы ... ... атақты қазақ криминологы Қ.І.Қайыржанов
«қылмыстылық қоғамның табиғи қасиеті бола ... ... ... ... Н.М.Әбдіров «қылмыстылықтың тарихы – адамзат әлеуетінің
тарихы» деген ... ... ... мен ... ... және ...
экономикалық құрылым дамуының жекелеген кезеңдерінде өзгеріске ұшырап
тұрады. Қылмыстар себептері мен ... ... мен ... ... ... ... табылатын әрекеттер шеңберінің анықтамасы
ерекшеленеді. Қылмыстылықтың өзгергіштігі қылмыстық заңнама ... ... ...... ... ие ... ... мен шарттардың
салдары. Ол көптеген жекелеген қылмыстардан құралады. Осы көптікке жалпы
қасиеттер мен ... ... бір жүйе ... ... ... тән ... ... қатар қылмыстылық тек әлеуметтік емес, құқықтық та құбылыс.
Құқық әлеуметтік категория болса да, ... ... ... ... Бұл ... Nullum crimen sine lege (заңда көрсетілмеген
қылмыс – қылмыс емес) деген көне қағидадан шығады. Бұл ... ... ... ... ... ішінде Қазақстанның қылмыстық
заңының нормаларында да көрініс тапқан.
Сандық – сапалық қатынаста қылмыстылық 3 ... ... ... және қозғалыспен сипатталады.
Қылмыстылықпен күрестің тиімді шараларын ойлап табу үшін оны ... ... ... ... білімге қылмыстылықтың болмысы, оның
құрылымы мен қозғалысын себептік түсіндіру арқылы қол ... ... ... ... ... ... – ақ әлеуметтік салада
көрініс табатын құбылыстар арасындағы объективтік, генетикалық байланыс
ретінде себептілікті анықтайды. Себептілік – затты, ... ... ... ... ... ... ... тасымалдау – қоғамдық
қатынастар саласындағы себептілік қасиеттері. Белгілер бірыңғай әлемдік
үрдістің қандай да бір жақтарын абстрактілей отырып, күрделі объективтік
байланысты біраз жеңілдетеді. Бұл ... ... ... өз кезегінде
«өзінің» себебі және т.б. болғандығын, ал ... ... ... ... болғандығын ұмытпаған абзал. «Себеп - салдардың» ... ... тағы ... ...... белгілі бір барысын қамтамасыз ететін
шарттарға байланысты. Себептілік механизміндегі себептер мен жағдайлардың
орны әр түрлі болып келеді: себеп – салдарды тудырады, ... ... ... ... ... мен жағдайлардың кешендері өзінің өзара
әсерінде салдар тудырады - қылмыстылық пен нақты қылмыс, яғни ғылыми
әдебиетте ... ... ... ... ... ... ... Себептер өзінің заңдылықты салдары ретінде қылмысты туындататын
екі тізбекті байланыстан алынған әлеуметтік ... ... ... ... ... жағымсыз қылықтар, әдет-дағдылар тұлғаның
биофизиологиялық ерекшеліктері болып келеді. Жағдайлар – ... ... ... ... ... себептердің пайда болуын жеңілдететін факторлар болып табылады.
Биліктің адами құрылымындағы, мемлекеттің ... ... ... ... ... – құлықтары және т.б. осындай болады. Себептер
мен жағдайлар арасында өзара тығыз байланыс бар. Себептер мен ... ... ... ... ... ... орын алған қылмыстылық детерминанттары, жекелей
алғанда жеке қылмыстар қоғамға имманентті болып табылады, сондай-ақ ... ... ... ... тек ... ... ... әсерді
әлсірету не бейтараптандыру аспектісінде ғана жүргізілуі тиіс.
«Қылмыстылықтың алдын алу» бұл – мемлекеттің, қоғамның, жеке және
заңды тұлғалардың қылмыскерлікке жаңа ... ... жаңа ...... ... қоғамдық қатынастардың ары қарай
криминалдануына жол бермеу мақсатында қылмыскерліктің ... ... ... мақсатты ықпал етуі.
Экологиялық қылмыстардың алдын алу шаралары:
- Экологиялық қылмыспен күрес саласындағы заң ... ... заң ... қылмыстылықпен күрес жүргізе алмаса,
онда қолданыстағы заңдарды не оның белгілі бір нормаларын
өзгерту жөнінде тыңғылықты жұмыс жүргізуіміз керек. Іс –
әрекетті ... ... ... ... кең
таралған. Бұл екі жағдайда орын алады: 1) Егер іс – әрекет
қоғамға едәуір қауіпті болудан ... 2) ... ... басқа жағдайға байланысты болады: ол өте көп таралған,
ал барлық кінәлілерге қылмыстық құқықтық шаралар қолдануға
нақты мүмкіндік болмайды. Бұл жағдайда, мысалы, қылмыстық
жазаның ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар өз іс – әрекеттеріне
жеңілтектікпен қарайды, көбіне айыппұл төлеумен ... да ... ... ... жауапкершілікке емес
көбіне көп қылмыстық жауапкершілікке тартуымыз керек;
- Суларды ластау, бітеу, ... ... ... ... ... және ... бүлдіру (285-б.) үшін көзделген санкцияларды
қатайтуымыз керек, оның ... бас ... ... мерзімін
ұзартуымыз керек. Жерінен нәр, ауасынан дем, суымен шөл
қандырып отырған табиғатымызға қатыгездікпен қарайтындарға неге
біз аяушылық таңытуымыз керек. Атмосфераның, топырақ
жамылғысының, судың ... ... ... мен ... және ... ... ғана ... сонымен қатар
тіршілік ететін барлық тірі организмдерге өз кері әсерін
тигізеді, үлкен қауіп төндіреді.
- ... ... ... (атмосфераның, топырақ
жамылғысының, судың ластануы) төндіретін ... ... ... ... Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... және басқа да шетел мемлекеттерінің заңдарында
көрініс ... ... ... ... ... ... ... белгілі себептер мен жағдайларға
байланысты қылмыстық жауаптылыққа заңды тұлғаның өзін ... ... ... туындады. Соңғы уақытта бұл сұрақ
қайта жаңғыртыла көтерілді. Мекеме, ұйымдардың, яғни ... ... ... елдегі экологиялық жағдайдың
нашарлауы, біздің ойымызша оларды жауаптылыққа тартуды қажет;
- ...... ... ... ... ... тіркеу, ол көріністерді, олардың себептілігін және
детерминациясын, экологиялық қылмыстармен күрестің өткен кезеңдегі
нәтижелерін зерделеу және тиісті мәліметтерді бағалау жөніндегі қызметті
қолға алу керек;
- ... ... ... ... әзірлеп, оны
тиімді іске асыра білу қажет;
- ... ... ... және басқа да жағдайларын
жақсартуға, олардың өз бетімен еңбекке және қоғамдық саяси ... ... ... ... ... ... шаралар қарастырып, оны іске асыру
қажет; Адамдарды жұмысқа орналастыру мәселелерін шешу ... ... ... ... белсенділігін арттырып,
құқық тәртібін сақтауға азаматтарды тарту қажет;
- ... ... ... жан – ... ... атап ... қылмыс үшін жазаланбай қалу мүмкін емес екендігіне көз жеткізу,
қоршаған ортаны қорғау, оны ... ... ... ... ... ... Арал апаты, ірі масштабтағы ластану зардаптары, қауіпті химиялық,
радиоактивті және ... ... ... көму ... ... ... нәтижесінде қоршаған ортаның ластануы мен улануы –
осының ... ... ... бұзушылықтар саласындағы заңдарды
жетілдіруді қажет етеді;
- ... ... ... ... ... ... ... өкілеттіктерін кеңейту керек;
- ... ... ... жалпы қоғам болып, жалпы халық
болып жүзеге асыру өте ... өзі жер ... ... ... ... ... табиғатты
тарту етті. Бұл орны бөлек олжа. «Қазақстан 2030» стратегиялық
бағдарламасын байыпты оқып көрсек, ... ... ... ... ... ... ... өміріне, тіршілігіне қоршаған орта әр уақытта да әсер етіп
отырады. Қоршаған ортаны қорғау, оны жақсарту, ... ... ... ... ... ең ... ... бірі. Бұл мәселелерді
шешу жыл сайын қиындай түсуде. Себебі қалалардың, өнеркәсіптердің көбеюі,
электр қуатының қарқынды өндірілуі, ауыл шаруашылығын индустрияландыру ... ... ... ... ... ... күрт ... ортаға, экологияға кері әсерін тигізуде.
Республикамызда экологиялық жағдай өте ауыр. Оны жұрттың бәрі біледі.
Қоғамдағы орын алып ... ... ... талдай келе, қоршаған
ортаны қорғау ... ... ... әлі де ... ... ... ... Қылмыстық – құқықтық табиғат қорғау нормаларын анализдеу негізінде,
табиғат объектілерін қорғау, ... ... ... ... ... үшін ... ... кеңейтуді талап ететін
тенденциялар қалыптасты. Экологиялық құқық ... ... ... ... ... ... және ҚР өзге де ... актілеріне сәйкес
өтеуге міндетті. Табиғи ресурстарды жою мен бүлдірдің, ... ... ... және ... ... қоршаған ортаны ластаудың, оның
ішінде авариялық, келісілмеген жаппай шығарындылар мен ... және ... ... ... қоршаған ортаны нормативтен
тыс ластаудың салдарынан қоршаған ортаға, адамдардың денсаулығына, ... ... ... мемлекет мүлкіне келтірілген залал өтелуге тиіс.
Зиян ... ... ... ... ... ... және денсаулығын қалпына келтіруіне арналған шығындар және өзге
де шығындар ескеріле отырып, толық көлемде өтелуге тиіс. ... ... ... ... байланысты жеке және заңды тұлғалар, егер
зиянның еңсерілмейтін күш не ... ... ... салдарынан
туындағанын дәлелдей алмаса, жоғары ... көзі ... ... өтеуге
міндетті. ҚР экологиялық заңнамасын бұзу нәтижесінде ... ... ҚР ... ... белгіленген тәртіппен өтелуі тиіс.
Қазіргі уақытта әрекет етіп тұрған ... ... ... ... болып
отырған экологиялық жағдайды реттеуінде сәйкессіздік туындап отыр. Олар:
басқа ... ... ... ... ... ... ... қажеттігінің байқалмауы және аталған қылмыстардың сапалы
өзгеруін ескермеуі, сонымен ... ... ... ... өсуі.
Табиғат пайдалану қатынастарының арасында басым ... ... мен ... ... ... ... ... Осыны ескере отырып, экологиялық қылмыстардың тікелей объектісі
ретінде әрбір адамның қолайлы ... ... ... ... қоғамдық қатынастар анықталады.
Экологиялық қылмыстар жеке-дара ... ... ... ... ... ... қарсы) тобына жатқызылмайды
және бірнеше белгілері (объектісі, пәні, экологиялық мағынаға ие ... ... ... ... ... ... қорғау
саласындағы қылмыстарды саралау критерийі ретінде қылмыстың ... ... ... байланысты қолсұғушылықтан зардап шегетін нақты қоғамдық
қатынастарды анықтау қажет. Экологиялық қылмыстардың пәні ретінде ... және ... да ... ... және ... ... ... болатын немесе белгілі бір адамдардың еңбектерін талап ететін,
бірақ табиғаттан нақты еңбек ... ... ... ... ... апаты, ірі масштабтағы ластану зардаптары, қауіпті химиялық,
радиоактивті және биологиялық заттарды өндіру, көму кезінде экологиялық
талаптардың ... ... ... ... ... мен ... ... барлығы экологиялық құқық бұзушылықтар ... ... ... ... ортаның жай – күйі ... ... ... ... ядролық қарулар мен жарылыстарды жасау барысында
қауіпсіздік шараларын сақтамау негізінде халық денсаулығына ... ... ... осыған байланысты лауазымды тұлғалардың әрекетінің
қылмыстық – құқықтық жауаптылық мәселесін шешу ... ... ... ... концепциясы екі тенденция ... ... ... ... ... ... және кеңейту.
Экологиялық қылмыстардың қылмыстық – құқықтық қорғау ... ... ... ... Осы ... мынадай басымды бағыттар ұсынылады:
қоршаған ортаны қорғау және ... ... ... ... ... және жетілдіру; қылмыстық заңда көрсетілген экологиялық
қылмыстарды ... ... ... жасалған қылмыстар үшін лауазымды
тұлғалардың ... және ... ... ... ... мен әдебиеттер:
1. ҚР Конституциясы 30 – ... 1995 жыл ... ... ҚР ... ... 16 – шілде 1997 ж өзгерістермен ... ҚР ... ... 9 - қаңтар 2007 ж. өзгерістермен ... ... ... ... ... ... ҚР Зңы 1997 ж. 15 - шілде.
5. «Жер ... мен жер ... ... ... ҚР ... 1996 ... ... туралы» ҚР Заңы 7 – шілде 1995 ... ... ... ... туралы» ҚР Заңы 23 – сәуір 1998ж.
8. «Қоршаған ортаны ... үшін ... ... алу ... ... ... ... ж. Қаулысы;
9. «Кейбір экологиялық қылмыстар үшін ... ... ... ... ... ... 2004 ж. ҚР Жоғарғы сотының
нормативтік қаулысы;
10. ... ... ... ... ... ... негіздемелік
конвенцияны іске асыру жөніндегі кейбір шаралар ... ҚР ... ... ... ... ... Н.Ә. Сындарлы он жыл – Алматы: Атамұра, 2003ж.
12. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан–2030»;
13. ... ... ... ... ... ... ... А.М.Уголовно - правовая борьба с ... ... ... И.Ш. ... ... преступления: понятие и квалификация.-
Караганда, 1995-9-11 ... ... Д.Л. ... механизм государственного управления в
области экологии. Қазақ университеті. А. 1998ж.47 бет.
17. ... А.М. ... ... ... и ... Вода, которую мы пьем. Экология и жизнь-1991- №2,50 ст.
ҚР БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ – ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ... ... ... ҚЫЛМЫСТАР»
Орындаған: ЮП09-12К тобының студенттері:
Жарылғапов П.
Жексенбаев А.
Баймусанов Е.
Жұмабаева С.
Ерденова А.
Исаева А.
Доспанбетова А.
Тексерген: Таубаев Б.Р.
Алматы 2010 ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологиялық қылмыстар30 бет
Экологиялық қылмыстардың белгілерінің құқықтық сипаттамасы56 бет
Экологиялық қылмыстардың ұғымы және мәні18 бет
Экологиялық қылмыстардың өзекті мәселелері25 бет
«Қылмыс» ұғымы және оның белгіері қылмыстық жауапкершілік және оның құрамы17 бет
Істің мән-жайын жан-жақты, толық және объективті зерттеу принципі76 бет
Абайсызда жасалатын қылмыстар52 бет
Алдын ала тергеу барысында кылмыстык істі қысқарту40 бет
Басқару тәртібіне қарсы қылмыстардың құрамы18 бет
Дәлелдемелерді жинақтау және зерттеуге бағытталған қылмыстық іс жүргізудің мәжбүрлеу шараларын қолдану кезінде тұрғын үйдің қол сұқпаушылығы жағдайлары91 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь