ХІХ ғасырдың і жартысындағы Ресей өкіметінің отаршылдық саясатына байланысты Қазақстанның экономикалық жағдайының өзгеруі

Мазмұны

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім
І тарау. ХІХ ғасырдың І . жартысындағы Қазақстаннның саяси жағдайы.
1.1. Бөкей хандығының құрылуы және оның саяси жағдайы
1.2. Қоқан хандығының қазақ жеріне шабуылы

ІІ тарау. ХІХ ғасырдың І жартысындағы Ресей өкіметінің отаршылдық саясатына байланысты Қазақстанның экономикалық жағдайының өзгеруі.
2.1. Ресей өкіметінің отаршылдық саясатына қазақ халқының әлеуметтік, экономикалық және саяси жағдайы
2.2. Бөкей ордасындағы Жәңгір хан саясатына қарсы қарапайым халық толқулары

ІІІ. Қорытынды

IV. Сілтемер

V. Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
ХVІІІ ғасырдың соңы мен ХІХ ғасырдың басында Қазқастанның Ресеймен бірігуі аяқталып, қазақ елі жалпы Ресейлік қоғамдық еңбек бейнесіне ене бастады.
Почта , жол қатынасының адмуы, сауданың, экономиклық байланыстың орнығуы іске асты.
Қазақ елі негізінен мал өсіруші өлке болды. Егін егу шаруашылық айналымына енді – енді еніп келе жатты. ХІХ ғасырдың 30 – 60 жылдарында Қазақстанда не бары 29 мың десятина егін егілді. Оның 14 мың батыс Қазақстан аумағында болды, да қалғаны елдің басқа аудандарында еді. Егіншілік халықтың аралас шаруашылық жүргізуі себебіне дамыды. Жартылай көшпелі өмір сүріп мал өсіретін шаруалардың бір бөлігі көктем шыға жер жыртып, тұқым сеуіп, тырмалап егінді қарайтын адам қалдырып, жайлауға көшетін, сосын егін жинауға оралатын.
Қазақтар барлық аулау, тұз өндіру, аңшылық істерімен де ойласты де айналысты мол, оң терілерін, құс мамығын өңдеп сатуды жолға қойып, ұста зергерлік кәсіп өтетін қазақтар аз болған жоқ.
Қазақстанда шикізаттың мол қоры болды. ХІХ ғасырдың ортасына қарай көптеген кенорындары ашылып, мыс, қорғасын, күміс, көмір өндіру қлға алынды. Кен балқытатын, өндіретін кәсіпорындар салына бастады.
Қазақ жерінде тауар ақша қатынастары бірден - бірге дами берді. Оған жәрмеңкелік сауда жасаудың зор ықпалы тиді. Қазақстанда Қызылжар, Сейем, Ақтөбе, Көкшетау, Гурьев, Орал, сондай - ақ көрші Ресей губерниялары Омбы, Қорған, Түмен, Орынбор, Төменгі Новгорд қалалары ірі сауда орталықтарына айналған оларда жазда және күзгі кездерде жәрмеңкелер жұмыс істеді. Қазақтсан орыс кәсіпшілігі үшін мал, шикізат жеткізуші әрі өндіріс өнімдерінің тұтынушысы еді. Қазақтар жәрмеңкелер мен айырас пунктері не қой, жылқы, ұсақ және ірі қара мал мен май былғары, тері, елтірі ешкі жүнін, арқан астық жеткізді. Ресейден шұға, қағаз, қант,бояулар, жабйы аңдардың қымбат, шайын, ине алтын және күміс теңгелер алды. Сауда негізінен айырбас ретінде жүрді. Баға өлшемі үш жасар қойдың құны сом күміске теңеліп, сол бойынша басқа тауарларға тиісті баға қойылды.
Сілтемелер
1.Материалы по истории политического строя Казахстана, т. 1. А., 1960, 67 б.
2.Вяткин М. П. Көрсетілген еңбегі, 227-б.
3. Материалы по истории Казахской ССР, т. IV, 87-б.
4.Бұл да сонда, 487-б.
5. Бұл да сонда, 114-б.
6. Бұл да сонда, 10 -б.
7. Бұл да сонда, 92-95, 102-103-б.
8. Бұлдасонда, 104-105-б.
9. Материалы по истории Казахской ССР. М.-Л., т. IV, 98-б.
10. Бұл да сонда, 137-б.
11. Бұл да сонда, 137-б.
12. История Казахской ССР, т. III, А., 122-6.
13. Вяткин М. П. Көрсетілген енбегі, 1947, 294-б.
14. Материалы по истории Казахской ССР. т. IV, 138-6. ™ Вяткин М. П. Көрсстілген еңбегі, 321-б.
15.Досмұхамедұлы X. Таңдамалы. А., 1998. 52-б.
16. Вяткин М. П. Корсетілген еңбегі, 358-б.
17. Шахматов В. Ф. Внутренняя орда и восстание Исатая Тайманова. А., 1946, 19-б.
18. Евреинов А. Вмутрснняя, или Букеевская, киргиз-казачья орда// Современник, 1851, № 10, 51-б; Медведский Т Внутренняя киргизская орда,
19. Вяткин М. П. Очсрки по истории Казахской ССР, 217, 242-б.
20. Шахматов В. Ф. Внутрснняя орда и восстание Исатая Тайманова, 8-б.
        
        Мазмұны
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
І тарау. ХІХ ғасырдың І - ... ... ... ... ... ... және оның ... жағдайы
2. Қоқан хандығының қазақ жеріне шабуылы
ІІ тарау. ХІХ ... І ... ... ... саясатына ... ... ... ... Ресей өкіметінің отаршылдық саясатына ... ... ... және ... ... ... ... Жәңгір хан саясатына қарсы ... ... ... ... Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
ХVІІІ ғасырдың соңы мен ХІХ ... ... ... ... аяқталып, қазақ елі жалпы Ресейлік ... ... ене ... , жол қатынасының ... ... ... ... іске ... елі ... мал өсіруші өлке ... Егін ... ... енді – енді еніп келе ... ... 30 – 60 ... ... не бары 29 ... егін ... Оның 14 мың ... ... аумағында
болды, да қалғаны ... ... ... еді. ... ... шаруашылық жүргізуі себебіне ... ... өмір ... мал өсіретін шаруалардың бір
бөлігі ... шыға жер ... ... ... ... қарайтын адам қалдырып, жайлауға ... ... ... оралатын.
Қазақтар барлық аулау, тұз ... ... ... ... де айналысты мол, оң ... құс ... ... ... ... ұста ... ... өтетін қазақтар аз
болған жоқ.
Қазақстанда ... мол қоры ... ХІХ ... қарай ... ... ... мыс, ... көмір өндіру қлға алынды. Кен ... ... ... бастады.
Қазақ жерінде ... ақша ... ... - ... ... Оған ... сауда ... зор ... ... Қызылжар, Сейем, Ақтөбе, Көкшетау, Гурьев, Орал, сондай
- ақ ... ... ... ... ... ... ... Төменгі
Новгорд қалалары ірі ... ... ... оларда
жазда және ... ... ... ... істеді.
Қазақтсан орыс кәсіпшілігі үшін мал, ... ... ... өнімдерінің тұтынушысы еді. Қазақтар жәрмеңкелер ... ... не қой, ... ұсақ және ірі қара ... май ... ... ... ешкі ... ... ... жеткізді.
Ресейден шұға, қағаз, қант,бояулар, жабйы аңдардың қымбат, ... ... және ... теңгелер алды. Сауда ... ... ... Баға ... үш ... ... құны
сом күміске ... сол ... ... ... ... ... ... ХІХ ғасырдың І жартысындағы қазақстаннның саяси
жағдайы.
1.1.Бөкей ... ... және оның ... ... ... ... шаруашылықтың құлдырауы, жердің таршылығы 1801 жылы Бөкей
немесе Ішкі Орданың құрылуына ... ол ... және Еділ ... ... пайда болды. Бұл аймақ Ресей құжаттарында XVIII ... ... ... ... деп ... ... ... тұрақтары аз
болды, онда көбінесе Астрахань татарлары, қалмақ және ... ... ... ... және шаруа дворлары Жайық өзені мен теңіз жағалауын бойлай
орналасты. ХVШ ғасырдың ... ... ... ... екі ... ... ... қызығуы күшейді. Ертеде қысқы мерзімде тек
сұлтандардың жылқы үйірлерін өткізсе, енді Сырым Датұлының ... ... ... көшу процесін бақылау қиын болды. ... ... ... талаптарына құлақ алып, ішкі территорияға көшуге ... ... бұл ... 1771 ж Еділ ... Жокғарияға қашқаннан
кейін бос қалған еді. Ресей осы арқылы Кіші Жүздегі әлеуметгік күрестің
шиеленісін басуды ... ... екі озйн ... ... ... патшалықтың отарлау саясатына сейкес ... ол Кіші жүз ... ... жарты бөлігін Ресейге толық бағындырды жөне қазақтардан
салық алып, сауда қатынастарын дамытуға мүмкіндік берді.
"Бөкей сұлтанның ішкі ... ... оған ... ... ... көптеген патша
шенеуніктерінің достык кеңестері еді" деп жазды сол кездегі бір куәгер,
және осы ... ... ... жазбаларына қарағанда "1801 жылы Астраханның
уақытша губернаторы Кнорэинг Астрахан шекара (кардон) бастығы Попов ... ағам ... ... ... ішкі жағына біржолата ресей
бодандығына өтуге ... ... Осы ... ... ... хан мені және
басқа да сұлтан ... ... ... ... ... 10 мың ... ертіп, бүкіл мал мен дүние-мүлкімізді алып ішкі жаққа ... ... бұл орда ... ... ... 1812 жылы ... ... Кіші жүзде де хан болып Шерғазы сұлтан сайланса, ал Ішкі Ордада -Бөкей
сұлтан болды. 1815 жылы Бөкей хан өлгеннен кейін, ... ... ... ... ... ... ... Жәңгір Астраханьда
тәрбиеленді, губернатор үйінде ... 1824 жылы 24 ... ... ... ... басқармасының қатысуымен Жеңгір хан ... ... ... Жайықтың оң жағасына көшіп
барған ... мен ... ... ... ... мен әдет-ғұрпы жөнінен Кіші жүздегі ... ... ... жоқ. Олардың көпшілік бөлігі көшпелі малшылар болып
кала берді, егіншілікпен құм арасындағы ... ... ... ... ... негізі қаланған бастапқы кезең осылай болды. Бірақ уақыт
өте келе жаңа орында олардың дәстүрлі тіршілік ... ... ... және ... арғы ... ... ... айқын ерекшелене
бастады.
Ішкі орда барлық жағынан Астрахан, ... ... ... ... бойындағы бекіністі әскери шеппен, солтүстік Каспий өңірі
бойындағы балық ... ... ... ... Ол ... және ... ... оның аумағы шығыстан батысқа қарай 350 ... ... ... ... 200 ... жерді алып жатты. Жайылым
алаптарының шектеулілігі орда құрылуының ең ... ... ... ... ... оларды интенсивті игеру проблемасын алға
койды.
Патша үкіметі Ішкі ... ... және ... ... пайдасы
мағынасында алғанда Қазақ даласының «үлгілі» аймағы етпекші болды.
Ішкі Ордада жер ... ... жеке және ... ... ... ... үрдісі жүрді. Олар қоғамда барған сайын зор
маңызға ие болып, дербес құқықтық мәртебе алды. Егер ... ... ... ... алу, әдете, жергілікті шонжарлардың бастамасы
бойынша, байлыктың ... ... ... ... ... және
жайылымға жеке-дара меншік іс жүзінде солардың иелігімен сырттай ... ... ... ... ... кауым шеңберінде
болуын жалғастыра берсе, Ішкі Ордада XIX ... ... ... бастап,
учаскелерді шонжарлар мен ауқатты шаруалардың меншігіне беру ... ... хан ... бастамасымен жүзеге асырылды. Бұл ... және ... ... ... жылдар ішінде Жәнгірхан жерді жеке меншік
иеленуге 1517 акті берді. Жер қатынастарының негізіне ... ... ... ... ... ... ... және казақ қоғамында жер пайдаланудың
«қауымдық-рулық» принципіне осылайша соққы ... ... ... ... ... ... және бай мал иелері бірнеше алқапты
немесе су көздері бар кеңалкапты ... ... ... ... жеке ... иелігіндегі жер 400 мың десятинаға ... ... ... ... Бөкейхановка 400 мың десятина жайылымды ... ... ... би ... ... 300 мың ... ... иеленуге рұқсат ететін грамота табыс ... ... ... ... 85 ... ... 25—30 ... иелігінде болды.
Ішкі Ордада жер иеленушілер ... ... ... ... ... бұл ... ... сатысында қысқы қыстауға арналған
шағын жер үлесі бар, өзі жерінде тұратын шонжарларға толық ... ... ... кезекте, қысқы қыстауға және малдың тебіндеп ... ... ... шөп ... жерлер бөлініске түсті. Кысқы қыстауларда
тұрғын үйлер салынды, олардың көбі жер төле және ... ... ... ... ... Т. ... ... деп жазған: «шеп шабатын алап
жөнінде қазақтарда ... ... жоқ ... ... ... шөп ... ... ұлтарақтай жерді пайдаланады. Сондык-тан бұл әулет өзіне ... бай үлес ... ... ... тұрактап қалады».
Біршама аумақты жазғы жайылымдар кішкене учаскелерге бөлшектелмеді. Олар
аумағы үлкен алқаптарымен рулық ұжымдардың басшыларына, хан ... ... және ... ірі ... ... берілді.
Жайылымдардың шаруашылық жағынан құны ... ... ... ... жатқызылды.
Хан билігіне бірінші кезекте феодалдардың мүдделерін ... ... жаңа ... ... ... ұжымдар ішінде де, тұтас алғанда,
қоғам ауқымында да әлеуметтік қатынастар мен ... ... ... түсті. Ақысын төлеп немесе жұмысын істеп беріп, ... ... ... ... ... мен ... ... пайда болды. Ұлтарақ-тай
жерді иеленетін, бірақ құдықтары мен су көздері жоқ, ... ... ... ... берілген» шаруа үйлері көбейді. ... ... ... және ... ... ... айналды. Бұл саясаттан
ханның төңірегіндегілер мен ... ... ұтып ... ... ... ... жер таршылығы мен ауыр қанаудың қыспағына түсті.
Жәңгір ханның өз ... ... 6-7 мың ... яғни ... ... жері болмаған, сондықтан олардың көбі оны ... ... мен жер ... ... балықаулаушы кәсіпшілерінен жалға
алуға мәжбүр болған."
Ордада сауданыңдамуына үш фактор: а) ауылдардың шаруашылық жағынан нығаюы
мен тауар-ақша катынастарының ... ә) ... ... ... ... ... орыс саудагерлері мен басқа да саудагерлер үшін ... ... ... ... олар үшін ... ... ... пайдалылығы себепші болды. Жәңгір хан жат жерлік
тауарлар үшін баж ... ... ... белгілеп, орданың әртүрлі
жерлерінде олар үшін ... ... мен ... пункттерін құрып қана
қойған жоқ, сонымен қатар жат жерлік көпестердің мүдделерін қамтамасыз
етуге өз ... де ... ... Атап ... ... ... сауда
ережелерінде мыналар көзделді: «Сауда жасаушының ... ... ... ол (хан) ... ... ордалықпен көпестің алдын ала жасасқан
мәмілесі бойынша, ордалықтың нақты малы немесе ақшасы ... ... өз ... ... ... ... Егер қазақ мерзімді
уақытында төлеуге келмесе, ешқандай сөзбұйдаға салмай хан төлейді».
Өкіметорындарының көтермелеу саясаты, далада сауда жүргізудің ... ... ... ... көп ... ... Хан ... 1846 жылы өткізілген бір көктемгі жәрмеңкенін езіне ғана ... ... ал ... ... II және III гильдияның 87 көпесі болды.
Келесі 1847 жылы олардыңсаны 1500 адамға ... Бұл ... ... сонша, онын аумағында саудагерлер салған 300-ге жуық тұрақты ... ... Орда ... үшін ... және мал ... шикізатын ірі жеткізіп
берушіге айналды. Мануфактура ... ... ... 1827 жылы Ішкі ... 400 ... қой, 3 мың ... және мал
шаруашылығының жалпы мөлшері 2925 сом болатын әртүрлі өнімдері жөнелтілген.
Бөкейдің баласы, хан ... 1824 жылы ... ... ... ... қолдауына сүйене отырып, қоғам өмірі мен ... ... ... сондай-ақ дәстүрлі жергілікті басқару
жүйесін белсенді түрде қайта құра бастады. Ол көшпелілердің отырықшылануын,
олардың ... ... шөп ... және ... ағаш ... ... тұқымдарын жақсартуды және ауыл шаруашылық саймандар ... ... ... ... және ... ... ... сауданы және төрешілдік басқару нысанына көшуді көтермелеп отырды.
Ол патшалық өкімет орындары мен жергілікті ... ... ... ... біріктіруге күш салды.
1827 жылы Жәңгір хан Нарын құмындағы ... ... ... хан ... ... және ... осы ... басқарғысы келетіні туралы
хабарлады. 10 жыл ішінде онда ағаштан 40 үй, ал 1846 ... ... 89 ... 1841 жылы ол ... ... ... орданың негізін салды. Бес
жылдан кейін онда ағаштан салынған 9 үй ... ... үлгі ... ... нұсқауымен сұлтандар, билер мен ақсақалдар үй ... ала ... ... ... да ... ... ... алды. XIX ғасырдың
40-жылдарының аяғына карай орданың әр түрлі жерлерінде ... ... ... ... ... болды.
Патшаның жеке нұсқауымен 1829 жылы қазыналық зауыттардан ордаға 20 айғыр
бөлінді. ... хан нақ ... асыл ... ... ... 15 ... ... жылқының жаксартылған тұқымының саны 30 ... ... Дон және Орал ... ... ... ... және ауылдарда бастауыш мектептер салу, балаларды Астраханға,
Саратов пен Казанға, Орынбордағы ... Ішкі ... ... үшін 10 ... ... кадет корпусына оқуға жіберу Жәңгір ... ... ... ... ... ... ... оншама бір жақты болмағанын
мойындау керек. Еуропа өркениетін жақтаушы болған Жәңгір оның элементтерін
қазақтардың дәстүрлі ... ... ... ... ... ол Ішкі ... ... Ордасына), көп жағынан Ресейдің
орталық аудандарындағы ... ... ... көшіріп ала отырып,
феодалдық тәртіптер ... ... ... саяси және мәдени өмірінде
де Жәңгірдің басқару ... ... ... ... іске ... өзгерістер, мысалы, жер-жерде іс жүргізуді енгізу, тіпті өзінің
мұрағат ... құру ... ... пайда бола бастады. Жәңгір ханның
кезінде еуропалык үлгідегі алғашқы мектептер пайда болды, мұның өзі ... ... үшін ... ... ... бұл ... ... терең жөне берік коғамдық-саяси негіз
болмады. Тұтас алғанда, Ішкі Орданың (Бөкей Ордасының) бүкіл халқы хан ... ... ... ал ... бірге патша әкімшілігі
тарапынан да аяусыз каналып жатты. Сондықтан XIX ... ... ... – ақ ... ... дағдарыс пісіп-жетіліп, Исатай Тайманов пен
Махамбет Өтемісов басшылық өткен белгілі ... ... ... ... қоғамдық құрылыстың мүдделерін қорғауға негізделді.
Жәңгірдің әдістері саяси және қоғамдық құрылыстың негіздерін қозғамайтын
жаңалықтарды күштеу шараларымен ... ... ... ... бола
алмайтын еді, өйткені Ресейдің өзінде XIX ғасырдың бірінші ... ... ... ... жаңалықтарды
енгізуге нәтижесіз әрекеттер жүргізілген болатын.
Саяси құрылыс. Орынбордың әскери губернаторы Волконский «сұлтандардың
үлкені, парасатты, тәжірибелі және ... ... ... ... ... ... ... 1812 жылғы 7 шілдеде Орал қаласына жақын жерде
Орынбор әкімшілігінің ... ... және ... дала ... ... ... ... түрде Бөкей Ордасының хандығына
көтерілді. Оның сол кезге ... ... ... нақты жағдайы заң жүзінде
ресімделді. 1815 жылы ... ... хан ... тағын өз баласы Жәңгірге өсиет
етіп қалдырды, ал ол ... ... ... ... уакытша басқаруды
өзінің туған інісі Шығай сұлтанға тапсырды. 1823 жылғы 22 маусымда патша
Жәңгірді Ішкі ... ханы деп тану ... ... кол ... ал 1824
жылғы 26 маусымда Оралда ертедегі ... ... ... ... өкімет
орындарының бақылауымен ол хан болып ... 20 ... ... ... ... Ордасы патша үкіметіне тәуелді және оның бақылауында болды. Ішкі
саясаттың негізгі ... хан ... ... ... ... Мұраға қалдырылатын хан билітін, біржағынан, ру-басылар мен
билер, екінші жағынан, патша үкіметінің қарулы отряды құрылды. ... ... ... ... еркіндігі мен бастамасы болды. Қаржы-салық
саясаты, жер пайдалану ... ... ... ... ... ... ... мәселелері ханның міндетіне кірді.
Ішкі Орданың саяси тарихында XIX ғасырдың екінші ... ... ... ... Хан билігі әлсіз, дамымай қалып, кәп жағынан
жергілікті бай-сұлтан ... ... ... ... басқару
жүйесі билеушілердің отарлық бағындырудың және каржы-салық саяса-тының жаңа
міндеттеріне сай ... ... ... ... ... ... басқару
нысанымен ауыстырылды. Сол арқылы дәстүрлі қазақ қоғамына жаңалықтар, рас,
табиғи жолмен емес, күштеу ... ... ... ... ... және оған адал адамдардың арасынан патша
әкімшілігінің тағайындауы ... ... ... 1827 жылы ұшрудағы
байбақты, ноғай және беріш руларындағы 34 старшынның үшеуі ғана ... ... 1845 жылы осы ... ... ... ... «жарлық» старшындары тұрды. Жергілікті феодалдардың сот құқығы
шектелді. ... ... хан ... ...... ... ... — сұлтандардың қолына шоғырландырылды. Жергілікті рубасылар
мен ақсақалдар кішігірім даулы ... ... ... олар ... Өз қалауы бойыншахан ұсақ-түйек істерді де ру бастықтарының
карауынан алып ... ... би ... аясы ... ал ... сол ... ... қызмет нысанына көшкен еді. Халыкқа
алымдар белгілеу құқығы да жергілікті феодаддардың қарауынан алынды.
Рубасылар мен ақсақалдардың ... ... есеп беру ... ... алаптарды жалға алу кезінде, пішен сатып алу, мал ... ... ... немесе бөлімшенің мүдделерін білдірді, халыктан
орталық билік ... ...... ... ... ... ... кезең Қоқанның Қазақстан мен көршілес Қырғызстанда аумақтарды ... ... етек ... жаулап алынған жерлерде әкімшілік бақылау
орнатуымен сипатталады. Бұл ... ... Омар ... жеке ... ... 1816 жылдан 1841 жылға ... ... ... ... ... басқарған, құсбеті деген де атағы бар ... ... шах ... де сол) зор рөл ... ... бастамасымен Сыр
өңірі аудандарында Ақмешіт, Шолақ (Қазаклы Жүлек), Созақ ... ... ... Ю. А. ... ... ... ... мен
Қырғызстанда қоқан бекіністерін салудың хронологиясы мынадай: «1813 ж. ... ... ... ... ... сол ... Куандария
өзенінің бас жағына жақын; 1815 ж. — ол Сырдарияның оң жағасына ... ... ... ... сол ... алса ... 1814ж. — ... солтүстік беткейінде орналасқан); ... ... ... оң ... Күмісқорған, Жанақорған, Жүлек, ал Сарысудың
оңтүстік ...... 1821 ж. — ... ... ... ... Нарын өзенінде Кетпентөбе; 1822 ж. - оңтүстік-
шығыс Кырғызстандағы Куршаба өзенінде (Гульгиге ... ... ... ... ... ... 1825 ж. — ... Шу өзенінің бойында кырғыз жотасына жакын жердегі бекіністер:
Мерке, Пішпек,Токмақ, Атбашы; 1830ж. — Тянь-Шаньдағы Сонкөл ... ... ж. - ... ... ... бойынша Кетпентөбеден
жоғарырақта Кұртка». Бұл тізбеге ... ең ... ... болған,
Ақмешіттен 160 шақырым жерде орналасқан ... ... ... ... ... ... ... Шудың жағасында, оған Карағаты
өзенінің құйылысынан жоғарырақта Иткешу бекінісі орналасты. ... ... ... Хиуаш ең аралық бекеттерімен жанасуға дейін жетіп,
батысына да ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар олармен
бақталас болған ... және Хиуа ... ... көрсетті. Жоғарыда
айтылған оқиғалардан көрініп ... ... Сыр ... ... ... ... ... әлсіз қарсылас болды. Мәселе
мынада: географиялық жағынан Бұхара Орта Азия мемлекеттері арасында өзекті
жағдай алды, оның ... ... ... зор» басқа бағыттарға үнемі
тартылып ... ... ... оңтүстігінде белсенді саясат
жүргізуге мүмкіндігі шектеулі болған бұхара билеушілері өздерінің Коқан мен
Хиуаға қарсы күрестегі ... ... ... ... сұлтандарына ара-
тұра қолдау керсетіп отыруды жөн көрді.
Кейбір деректер Бұхараның қазақ даласына экспансиясының ... ... ... ... Әмір ... ... ... XIX ғасырдың
басында Түркістанды иеленген қазақ сұлтандары - Ибраһим ... мен ... ... ... ... Шах ... ... жылдары билік еткен)
мұриттері болғанына емеурін жасалған, мистикаға қызығушылық танытқан Шах
Мұратты құрметтеушілер сол үшін оны Шахи ... ... ... деп ... Оның ... және ... Әмір Хайдар (1800—1826) кезінен оның қазақ
билеушісі Харун-Ғази ханға (Арынғазы да сол, төменіректен қараңыз) түркі
тіліндегі хаты ... онда ... оған Шир Ғазы ... ... ... ... ... бір нәрсенің екі жартысы» сияқты билік етсін деген
тілекпен хан атағын бергені және «[әмірдің] рақымды қолы ... ... ... ... Әмір Хайдар басқа бір хатында қазақтар мен
қарақалпақтардың ... мен ... ... арнап, оларға Мырза
Мұхаммед Жүсіп пен оның серіктеріне, олар әмірдің ... мен ... ... кедергі жасамауды тапсырады.
Ру сұлтандары мен ақсақалдары жанында ... ... мен ... ... ... коса атқарған молдалар болды. Олардың
кейбіреулері хан кеңсесімен және ауылдар ... ... ... ... және ... ... хан өз ... бұрынғы қазақхандары билігінің жалғасы деп санады.
Алайда ол мазмұны мен ... ... ... көп ... ... ... әкімшілік, сот және құқықтық билік хан қолына шоғырландырылды.
Хан өз билігімен ... мен ... ... ... берді, жерді
феодалдардың билігіне бөліп берді, бекітіліп қойылған жеручаскелерін екінің
бірінде қайта бөліп отырды, шонжарлардың ... ... ... ақсақалдарды, тархандарды және ... ... ... ... Хан ... ... кызметі үшін
тархан дәрежесіне көтеру, офицер шенін беруге ұсыну, медальдармен, сый
шекпенмен және т.б. ... ... ... ... ... ... ... бәрі жергілікті феодалдардың вассалдық катынастарын
нығайтты. Хан ... ... ... хан ... ... ... өзі тағайындап отырды. Олартек соның өзіне ғана
бағынды. Хан өз қалауымен оларды ... ... ... ... ... хан ... қандай да болсын басқа бір
ұйымның алдында жауапты ... Хан ... ... органнан жоғары
кетерілмеді, бұрын үлкен ... ... ... ... сирек
құбылысқа айналды. Кей-кейде шақырылатын съездерде барлық ... ... орда үшін мәні бар ... да бір ... ... ... әдетте, патша үкіметінің қысымымен қатысушыларды ханның айтқанынан
шықпауға мәжбүр ету үшін шақырылатын.
Жөңгірхан тұсында басқару әдістеріде басқаша ... Егер ... ... ... ... ... ... өзі де көшіп жүріп басқарса,
ол хан әкімшілігінің тұрақты орталығын құрды. Оның жанынан ерекше басқару
аппараты құрылды. Хан ... ... ... 10 «хан ... ... ... Бұл «депутаттар» орыс қыстақтарымен шектес рулардың
қоныстарына жіберіліп отырды және олар істе ... мен ... ... ... өкімет орындарының өкілдері жүргізетін тергеулерге қатысуға
тиіс болды және бұл орайда қазақтардың ... ... ... ... ... ... жекелеген дауларды қарау
тапсырылды. Олардың алымдар бойынша төленбеген бөлігін өндіріп алу кезінде
мәжбүрлеуге де билігі ... ... ... ... кең өкілеттіктер де
берілді. Мәселен, Медет Шөкин ... ... өзен ... ... ... ... ... деп аталады. Ол өз қалауы ... ... ... ... еді. Оның ... ... «Медет Шөкин
сұлтанның аса қатаңталабы» ретіңде беріледі. Басқа бір ... ... Әділ ... ... ... арғы ... қазақтардың ішкі
жақка өтуіне басшылық еткені көрінеді.
1827 жылы құрылған хан ... 12 ...... ру ... ... биден тұрды. Олардың кейбіреулері сұлтандармен тең құқықта руларды
басқарды. Олар тіпті ... ... ... ... орда ... ... өндіруге құқық беруді сұрады. Хан Кеңесінің мүшелері отбасыларымен
және малымен тұрақты тұруға хан ордасына көшіп келді және сол ... ... ... хан ... ... ... қоса, хан жанында оның арнаулы тапсырмаларын орындау үшін жасаулдар
ретінде 12 старшын, сондай-ақ «базар ... ... ... баж ... ... ішінде), қазақтардың мүдделерін білдіру (ордадан
тыс жерде), сауда орындарындағы ... ... ... ... ... ... мен жалпы бөлімнен тұратын өз кеңсесі болды.
Бірінші бөлім негізінен орда ішіндегі, ал ...... ... қатынас кағаздар ісін меңгерді. Оның жанында арнаулы тергеуші
де болды.
Бұрынғы сұлтан-би басқару жүйесін орталық өкімет ... ... ... ... ... ... мал шаруашылығы
нысандарының, бұл ішінара орын алса да, ... ... ... негізінен
алғанда, қазақ қоғамында үстемдік еткен феодалдық таптың басқару қызметінін
күрделенуі керек етті және ол ... ... ... ... ... қамтамасыз ету қажеттілігімен байланысты болды.
Ханбилігінің және оның фискалдық міндетінің күшеюі қабаттасып отырған
басқаруды қайта ... ... ... жаңа ... және ... қауымдық-ауылдық ұжымдар институттарын шектеуге әкеп
соқты. Төрешілдік аппараттың өсуіне қарай халыққа салық салу ... ... 1845 жылы ... ... Бұл ... ... I ... патша
өз қолымен: «Тым өкінішті, ол өте-мөте адал берілген адам ... - ... Сол ... қарай Қазакстанның барлық бөліктерінде хан ... еді. ... ... Ішкі ... да хан ... қалпына
келтірілмейтін болып шешілді. Оны басқару орыс шенеунігі басқарған уақытша
кенеске көшті.
1.2. ... ... ... жеріне шабуылы.
Қоқан хандығының билеушілерін ... ... ... алу үшін ... не? ... атап өтілгендей, Әлім бек пен ... ... жаңа олжа ... толықтыруға ұмтылыс жаулап
алушылық жорықтарға итермеледі. Осы арқылы ол «бұрынғы» өзбек шонжарлары
мен негізінен ... ... (XIX ... олар ... ... қатарынан құрылған «жаңа» ... (бұл ... ... деп ... ... ... ... жұмсартып, олардың
мүдделерін жаңа облыстарды басып алу мен отарлау үшін ... ... ... ... ... ауданында Бұхара өмірінің күштерімен
қақтығысуы қоқандықтардың батысқа қарай ... ... ... бағытын ғана өзгертті.
Отырыкшы-егіншілікті Мауараннахрдың көшпелі шет ... ... ... ... алу ... ... бай жазираларға ие
болуды бермесе де, ... мал ... ... ... олардың Орта
Азияны Ресеймен және Қытаймен байланыстырып жатқан керуен ... ... ... да ... ... ХІХ ғасырда олардың
арасындағы сауданың едәуір ескендігінен де бұл өте маңызды болды. Ақырыпда
бұл кең-байтақ ... ... ... ... маңызы зор болатын.
Орта Азияның, яғни Мауараннахрдың ... ... мың жыл бойы ... ... ... ... ... дәуірлерде Орта Азияға өз
әулеттерін (эфталиттер, түріктер, Шыңғыс ұрпақтары, Шайбани ұрпақтары ... ... ... ... ... сол жақтан келетін. Дешті
Қыпшақтың тым болмаған да бір бөлігін бағындыру және бүкіл Ішкі ... кең ... ... «99 000 ... ... иелену
қоқан ханының беделін болып көрмеген биікке көтерді.
Ташкентті бағындырғаннан кейін бір жыл еткен соң, 1810 жылдың ақпанында
Әлім бек ... ... ... үшін ... ... 300-400 ... керуен
жабдықтап, оны Ташкентке жіберді. Нақсол уақытта ол ... ... ... ... зекет (малдаң) пен харадж (егістен) төлеуден
бас тартқаны туралы хабар және ... ... үшін ... ... өтініш алды. Сол кезде хан қыскы аязға ... ... ... ... және Түркістанды бағындыру үшін-12 мың
адамдық «жаңа» әскер жіберді. ... ... ... және
миссионерлік міндеттер жүктелген Ташкенттің 50 шақты ... ... ... ... жаулап алушылардың қолына ... ... ... ... жорықтың барысыңда қоқандықтарды басқарған тәжік Зухур дуанбегі
Сайрамды ... ... ... ... салып, онда мылтықтары
(туфангдар) мен екі зеңбірегі бар 200 жаяу және 400 салт атты ... ... ... ... келіп, бекініс салды және онда ... ... пен ... ... бастаған 1000 жауынгер қалдырды. Одан әрі
Зухур дуанбегі Түркістанға ... ... бір ... ... жорықты Ташкенттік Шыңғыс ұрпағы Салымсақ төре басқарған, ол
келіс сөздерден ... ... Әлім ... ... ... оған 90 түйеге артылған ... ... ... ... ... тон ... ... де Зухур дуанбегінің одан арғы қимылын Ташкент түбіндегі
Минг-өрікте, ханның інісі Омарбектің ордасында болған ... ... Оның ... ... ... Фази ... ... — аса
ықпалды минттер әулетінің мүшелері мен ... ... ... Әлім
бектің дара билігіне наразы Абылай ханның ұрпақтарынан Ташкент және қазақ
шонжарлары, қоңырат, шанышқылы, ... ... ... ... қолдаған өскербасылар бұл сөтті батыл қимылдауға қолайлы ... ... ... ... ... «жаңа» әскер үскірік аяздан адам
айтқысыз азап көріп, наразылық білдіре ... еді. ... ... ... алу үшін ... ... жасырын қашып баруға көндірді (сол
кезде Әлім бек ... ... ... ... кеш ... Әлім ... ... асығыс шақырып алып, Қоқанға бет ... ... ... ... ... Шахрухты (оның шешесі казақ ... ... ... алдында ол Ташкенттің бұрынғы астык базарында ... ... ... ... ... ... Шыңғыс ұрпағы Салымсақ ... Әділ ... ... ... ... кеткен басқа Әділ төренің аттасы болса
керек) дарға асып үлгірді. Алайда Қоқанға бара ... ... ... ... ... ... ал оның өзі көп ... 1810 жылдың көктемінде Коқанға
жақын жерде өлтірілді. Әлім бектің қаза табуы оның ... ... ... ... ... ... жасаған әрекетінің
сәтсіздікке ұшырағанын білдірді, ал Әлім бек жүргізген үстем ... ... ... саясатының барысында олардың мүдделеріне қысым
көрсетілген еді.
Шонжар аксақалдар оның туған інісі Омарды ... ... ... кұрды) таққа көтерді, ол сол шонжарларға анасы жағынан да, ... ... Тадж ... ... ... ... ... Надира
есімімен танымал) некесі жағынан да байланысты ... ... мен ... ... ... ... әлдекайда кем түсетін жаңа ... және ... ... ... ... дарыны болатын
және Әмір деген бүркеншік атпен (тахаллус) ... және ... ... ... ... ... Оныңтүсында алғаш рет Коканның ресми
хроникасы («'Умарнама» жөне «Шахнама-йи Умархани») жазылды.
Төңкерістен кейін ... ішкі ... ... ... ... ... ... орнатуға жасалған сәтсізөрекеттер Коканның Оңтүстік
Қазақстанға экспансиясын ... ... ... Оның ... ... ... руынан және қаракалпақ-қытайлардан шыққан Қабыл деген
біреу пайда болды. Ол өз төңірегіне көшпелі казақтарды ... ... ... өзінің иелігі болған ... ... ... ... ... ... және ... тонап, Ферғана мен басқа да жапсарлас
жатқан аудандартұрғындарыныңтаудағы жазғы жайылымдарда ... ... ... ала ... Омар хан 500 ... таулық атқыштарымен түпшібашы,
датқа атағы да бар Әбді өл-Әзімді (Әзімбайды), сондай-ак Чуст пен Қасандағы
хакім ... ... ... ... ... ... жеткен соң
(Солтүстік Ферғанадағы Сырдарияның оңжағасы) қоқандықтар екі топқа болінді.
Жүсіп Әли кожа Хазрат-и ... ... ... ... ал Әбді ... ... беталды. Әзімбаймен шайқаста Қабыл жараланып, Нанай
бекінісіне (Шатқал таулары) жасырынды, ол ... ... ... тас, ... құлатып бітеп кетті. Сол екі арада Қоқанның екі ... ... ... ... ... шығар жолды жауып тастады. Содан соң
коршаудағылардың сырт жағына мергендер мен ... ... ... ... ... ... ... токсаба Бадахшиді
жіберді. Олар екі асудан өтіп, арканнан жасалған баспалдақ пен жартасқа
қағылған ... ... тік ... көтерілді және алтыншы күні оның басына
жетіп, қоршаудағыларды жоғарғы жақтан атқылауға кірісті, ал ... бас ... ... ... ... Үш күндік шайқастан кейін
қоқандықтар кіреберісті адды. Сол кезде олардың жаршысы өздеріне тек ... тағы да бес ... ғана ... ... ... ... ... алады деп жариялады. Көпшілігі суық қаруы мен ... ... ... бірақ бірсыпырасы Қабылмен бірге қасарыса ... ... ... (екі ... ... ... ұшырады). Жағдай
үмітсіз болған кезде Қабыл Омар ... өзін ... ... ... ... ... ... Қабылға ешқандай кауіпсіздікке кепілдік берілмеген
жауап алынды. Қабыл тұтқынға берілгеннен ... ... оны хан ... ... ... ... ... алып, хан оларды
иелеріне кайтарды. Омар ... ... ... ... ... Регистан
алаңында дарға асылды. Басқа тұтқындар дадарғаасылды.
1813—14жылдары қоқандықтар Түркістан қаласыныңмаңындағы мекен Қарнақты
алды. Қоқанныңдала өңіріндегі жағдайын тағы бір ... ... ... қайтып келіп,Ташкенттөңірегіндеорналасқан Омарханға 1814 жылы
өзініңбаласы Нұралы төреден сәлем ... ... онда ... «дінсіздерден»
қайтып келгенін хабарлады және өзінің қалған күндерін ислам иеліктерінде
өткізуге ... Омар ... ... білдірді. Хатында Әділ төре
Тоқтамыс ханды өзінің бабам деп атаған және ... ... ... өз ... ... әмір ... ... бабасының «кінәсін»
ұмытуды сұраған. Алыста қалған XIV ... ... алға ... казақ
сұлтаны өз тегін Токтамыс ханға тіреген (дәлірек айтқавда, ол ... ... ... ... жолы ... туысы болған, бұлар сияқты ол
да Жошының он ... және ... үлы ... ұрпағы еді) бұл қызықты
жағдай казақ-қоқан катынастары-ныцидеологиялықсырларын ашып ... ... ... тегі ... ... ... ... әсері және коқан
экспансиясының қарсы идеялық әрекеті ... ... ... ... ... жұртқа мәлім факт екенін,сондай-ақ хаттың мазмұны Қоқанның
сарай жанындағы шежірешісінің біржақты айтуы ... ... ... ... тапқан болуы мүмкін. Қалай болғанмен де, Нұралы төре кокан
сарайында құрметпен кабылданып, әкесі үшін ... ... ... Түркістанды алу кезін анықтау жөніндегі мәліметтер әр
түрлі. 1813—Нжылдары Қоқанда болып қайтқан Филипп Назаровтың айтуынша, ... ... ... Е. К. ... ... 1815 жылы ... қоқан шежірешісі басқа уақыты келтіреді, ол: 9 ... ... алу үшін ... ... Омарханның ақсүйектері мен бірге Қожа
Ахмет Йасауидің кесенесіне тәуап етуге деген ... ... ... Хан
әскерімен Ташкенттен шығып, Сайрамға келді және Түркістанды басып ... ... ... үшін жергілікті шайхылардың қабірлеріне соқты.
Содан соң ол Түркістанға ... ... ... ... ... 1000 ... тұратын тандаулы жасақ жіберді. Жасаққа сондай-ақ
Хушвакт қүсбегі йуз, Қарахан руынан Ханқожа мирасад, ... Чуст ... ... ... Шөріп аталык және басқалар кірді. Атпен үш күн
жеделдете жүріп отырып, коқандықтар танкылап бергенге ... ... ... ала ... жасырын жақындады. Бекініске білдірмей
жетіп, бір-бірінің үстіне шығу арқылы ... ... ... ... қожа ... ашып, жасақ қалаға лап қойды. ... ... ... ... ескерткеніндей, хан ақаның (дәруіштер
мекені) есігі алдында кездейсоқта софыға кездесіп қалып, шу көтермеуі ... да ... тура ... ... қапы қалдырды. Сол кезге қарай олардың билеушісі
Тоқай төре Бұхара әмірі ... ... ... ... атты қолымен
толықтырылған еді. Алайда тұтқиылдан жасалған шабуыл үрейту туғызды. Тоқай
төре мен Ибраһим қожа ... ... ... алынып, тонауға түсті.
Омархан бағынған қалаға келіп, кесенеге мінәжат етті. ... ... ... ... ... маңында болған Шайһы-Бадал-мырза датқа
тағайындалды.
Бұл оқиғаларды суреттеген ... ... ... ... ... ... қазанға да назар аудармай өтпеген. Оның ғажайып
ерекшелігі құрбандыққа қой әкелген адам оны қазанға салып, шын ... ... ... ... қой ... қарамай-ақ қазан толатын болған.
Дешті Кыпшақтың «үлкен адамдарының» бірі қазанға 500 қойдың етін ... ... да ... ал ... бір адам оны 5 ... толтырыптымыс. Омар
хан казанды 70 қоймен толтырыпты. Түркістанды жаулап алуға Қақанда зор мән
берілгені ... онда ... ... ... хан өзін ... ...
«діндарлардың өміршісі» деген құрметті атақпен (лакап) атауға бұйрық
берген. Стамбулға, өз лауазымымен ... ... ... ... ... ханның Түркістанның бағындырылғаны туралы хаты беріліп,
Қоқаннан Қажы Мир-Кұрбанның елшілігі ... ... ... соңғы ресми
хроникасының авторы Молда Нияз-Мұхаммед кейініректе ... ... ащы ... ... ... басып алынған уәлаят түптің түбінде
адалдық кәрсетпейді, — деп атап өткен.
Түркістанның алынуы ... ... ... ... ... төре ... баспанатапты. Оның өтінішіне
көнген өмір Хайдар Бұхараға қарасты иеліктерден Тоқайдың соғысқа ... ... ... ... ... ... ... жасақтап алған Тоқай
Созаққа келіп, сонда орнықты да, ... соң ... ... ... карсы Ташкенттен 300 тандаулы атты әскермен Базар баһадүр йузді
жіберді. Ташкентпен ... ... ... үш күн ... ... отіп,
қоқандықтар Созаққа жақындап келді, сонан соң Қаза шатқалына бет ... ... 1000 ... ... ... ауылға шабуыл жасап,
оларды қашып құтылуға мәжбүр етті, коп олжа мен ... ... ... ... ... ... кашты.
Оның бұдан кейінгі әрекеттері де сәтсіз болды. Сол кезде қоқандықтар
Қоқандықтарға ... ... бір ірі бой ... Шыңғыс ұрпағы Тентек төре
ұйымдастырды. Көтеріліске шыққан саны 12 мыңға жуық адам ... ... ... Омар хан ... басу ... ... ... Әбілкасым аталыққа жүктеді. Бұған сондай-ақ Хушвакт қүсбегі, Лашқар
құсбегі (ол туралы ... ... ... Шәріп парва-нашы,
Ханқожа мир асад және ... ... ... ... ... ... ... талқандалып, шегінді де, екі жасақка бөлінді.
Бірі Сайрамдағыдан неғұрлым мықты Шымкент бекінісіне тағылды. ... ... ... ... ... Шымкентті қоршауға алды, онда
қазақтарды Рүстем басқарды. Кескілескен қоршаудан және ... ... ... ... ... ... ... Шымкент алынды. Сонан
соң Қоқан әскерлерінің қызыл және ... ... да ... ... ... ... ... пен мылтықты кеңінен ... күш пен ... ... ... ... төре берілуге,
Коқанға жыл сайын баж (жол үшін төленетін алым) және ... ... ... Омар ... ... ... ұлынан сый-сыяпат жіберуге мәжбүр
болды.
Көтеріліс басындағылардың негізгі малшылар бұқарасы арасында ... ... бой ... ... ... және ... шыққандар қатарында бірлік болмауы,
Бұхараның көмегіне сүйену ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді), ақырында,
рулық-тайпалық жасақтарға күресте оқататын қол ... ... ... ... ... мен атты ... ... қоқандықтардың әскери басымдығы — осының бәрі ... ... бой ... ... ұшырауына себеп болды.
Қозғалыстарды Шыңғыс ұрпақтары - сұлтандардың ... ... ... ... Шыңғысхан енгізген Дешті Қыпшақтағы ... хан ... ... 600 ... корғаған ескі
салтпен көненіңкөзін көксегенін дәлелдейді.
Оңтүстік Қазақстанда ... ... ... ... ... түрде екі
кезеңге болуге болады. Біріншісі жаулап алудың басталуынан (1810) ... ... ... уақытты қамтиды және Қоқан хандығының ... ... ... 1841-42 ... оның ... әлеуметтік саяси
дағдарыс (осы бір токырап қалған ... 1876 жылы ... ... ... аяк ... Казақстанның оңтүстігі үшін сынақтар мен
сілкіністердің жаңа кезеңі басталып, ол 1865 жылы ... ... ... және бүкіл осы аймактың Ресей империясының билігіне
көшуімен аяқталды.
ХІХ ғасырдың І жартысындағы ... ... ... ... ... ... ... Ресей үкіметінің отаршылқдық саясаты. Қазақ халқының әлеуметтік,
экономикалық және саяси жағдайы.
Қазақстанның Ресейге қосылуына көптеген ... ... Орыс ... ... ... ... ұлғайтқысы келді. Ресейде
мемлекеттік биліктің күшейуімен қатар Шығыс мемлекеттерімен, керші жатқан
халықтармен ... ... ... және өзге де ... ... ... ... бодандығы ХVIII ғ. 30-шы жылдары басталып, ұзақ
және күрделі үрдістен ... ғана XIX ... 60 жж. ... Қазақ
жүздерінің қосылуы әртүрлі ішкі саяси жағдайда іске асты. Кіші жүздің көп
және Орта жүздің кейбір аудаңдары ... XVIII - XIX ғғ. ... ... ... Орта ... байланысты алға қойған ... жету үшін Орта ... ... бөлігін және Оңтүстік Қазақстанның
қалалық белігін еш аяушылық көрсетпей, қатаң әскери ... ... ... Қазақстанды және Орта Азияны жаулап саясатын Ұлы ... ... ... ... Ресейге қосылуы үш кезеңнен тұрады:
-Бірінші кезең XVIII ғ. 30-шы жылдарынан басталып 19 ғ. 20-шы ... Бұл ... ... ... мен ... ... ... қарым-қатынасы орнады. Ресей бекіністері мен шептері қазақ
жерінің солтүстік шекарасын жан-жақтан қоршады. ... ... ... орыс билігі тығыз араласты және бекітіп отырды.
-Екінші кезең - вассалитет кезеңі, XVIII г. 60-шы жылдары аяқтадаы. Оның
негізгі керінісі 1822 жылы ... ... ... ... ... мен
1824 жылы қабылданған «Орынбор қазақгары ... ... осы ... ... ... ... жойып, Ресей бодандығындағы қазақ өлкесіңде
округтер мен бөлімдер ашылды. 0 круг басшылары - аға сұлтандар мен ... ... ... Өз кезегінде округтерде
болыстықтар мен дистанциялар ашылды.
Үшінші кезеңі таза бодандық, 1860-шы ... ... Оның ... ... ... тұтастай Ресей империясының құрамына енуі,
облыстарға бөліну, олардың ез кезегінде уездерге т.б. ... ... ... ... мен билер биліктен ... ... ... ... ... ... - ... орбитасына ене
бастады.
130 жылға созылған қазақ - орыс ... ... ... ... ... алумен аяқталды.
XIX ғасырдың бірінші жартысындағы қазақтың ... ... ... ... ... ... ... билігіне
өтуіне алғы - шарт ... ... ... ... ... кейде ашық ұрыс түрінде болып отырды. Қазақтардың жеңілуінің
бірнеше себептерін көрсетуге болады: ол ... ... ... ... ... ... орыс әскерінің техникалық
қуатталығы, көптеген сұлтандар мен билердің сатқындығы, үшіншіден Кенесары
қозғалысы кезінде Ресейге ... ... ... ... ... Қоқан және қырғыз манаптарының саясаты. Кенесары өлгеннен кейін орыс
әскерлері Жетісуды, ... 60-шы ... ... ... ... алды
(Ташкент, Шымкент, Түркістан, т.б.). Ресей үкіметі ... ... ... ... ... басқару жүйесін бұзып,
көпшелілерді құнарсыз ... ... ... келген қара шекпендерге
үлкен жеңілдік берді. 1867-1868 жж «Уақытша Ережеден» кейін шексіз билікті
алған ... ... кең етек ... ... ... ... Ресейге
қосылуының нәтижесінде қазақ көшпелілері айырбас және сауда қатынасын
жасайтын ... ие ... ... ... ... даму ... ... қатынастар пайда бола бастады.
2.2. Бөкей ордасындағы Жәңгір хан ... ... ... ... ... ... ... Исатай Тайманов пен ... ... ... маңызы зор. 1801 ж. Еділ мен Жайық өзендері
аралығына Бөкей хан бастаған 10 мың қазақ отбасы ... бұл ... ... ... бастама болды. XIX ғ.30 жж. аяғына таман ... ... жуық ... және жалпы саны 80 мың адам болды. Бірақ
жайылымдар ... ... Аз ғана ... ... ... 2/3 ... сұлтандары мен орыс помещиктері Юсуповтар мен Безбородколардың
жеке меншігіне ... ... хан ... 400 мың ... ... ... Әсіресе бөлісте сұлтандық титулы жоқ, ханның қайын атасы Қарауыл-
қожа Бабажанов жақсы ... ... Ол ... ... ... үшін өзі ақы төлеп, содан соң осы жерде мал бағуға рұқсат етілетін
қазақ
ауылдарынан жалға беру ... ... ... ... ... ... ... алғашқы толқыны 1827-1829 жж. болып өтті. Қазақ
ауылдары Оралдың арғы жағына қайта ... ... ... ... ... ... ... атаманы Бородинге: «Жайықтың сол жағына ... ауыр ... мен хан ... ... ... ... жиналатын салық шамадан тыс және толемшілердіц жағдайынан бірнеше
есе көп мөлшерде жиналады», деп түсініктеме берген. Огкір жер ... ... ... ... ... ... 1836 жылы ... Кетерілісті белгілі батыр Исатай Тайманов пен ақын Махамбет
Өтемісов басқарды.
Исатай 1791 ж. ... ... 1808ж. ... ... Ішкі ... 21 жасында ол Беріп ішіндегі ... ... ... болып
тағайындалды. Исатайдың жақын серігі ақын ... ... Ол ... және орыс тілдерін еркін білген, Хиуада болған, Орынборда
тұрған. Махамбет орыс жазушысы және ... ... және ... Г.СКарелинмен таныс болған.
1836 жылдың ақпанында Ішкі Орда қазақтарының Жәңгір ... ... ... ... Оған сылтау болған Исатайдың хан ордасына шақырылуы еді.
Ол барудан бас ... және ... ... ... көшіріп алып,
көтерілісшілердің үлкен лагерін қинады. Хан мен оның айналасындағылар ... ... ... ... ... бақташы шалды өлтірген болатын.
Қарауыл қожа жүргізген тергеу ісі Исатайдың және оның ... ... ... тырысады. Исатай Қарауыл-қожа Жәңгірдің келісімімен
әрекет жасап ,бірақ шығыстық этикетті ... ... ... ... жж. ... ... арыз-шағымдар мен петициялар жазуды Исатай халық
алдында хан мен оның ... ... ... үшін
пайдаланды. Исатай халық көп жиналған кезде ордаға арыз береді, бұл арызды
атынан 12 күннің ... ... уәде ... ... ештене де
өзгермейді. ... ... хан ... ... 1837ж.басында
көтерілісшілердің қимылы кеңейе ... Жаз бойы ... ... ауылдарға
белсенді түрдегі шабуылы басталды. Көтерілісшілердің ... қолы ... ... ... ... орданы күшпен басып алғысы келмеді.
Көтерілісшілер Жәңгір ханнан ... ... ... би ... ... билікті ру старшындарының қолына беруді, сондай-
ақ оларға қарсы басталған барлық істерді ... ... ... ... ... ... ... етті. Жәңгір хан қатты састы. Екі ... ... ... жаңа ... ... Тайманов әкімшілікті
ханмен арадағы қақтығысты бейбіт жолмен шешуге болатындығына ... ... Бұл ... Орынбор әкімшілігі мен хан асығыс түрде қазақ
әскерін, хан жасақтарын ... ... 15-ші ... таң ... елді ... ... мен жазалаушылардың арасында
кескілескен қақтығыс болды. Өкшелей қуу барысында көтерілісшілердің ... ... ... ... адам қаза ... ... ... қосынмен
Жайықтың сол жағасына өтіп Исатай мен Махамбет құтылып кетті.
Енді кетеріліс Жайықтың сол жағасында жалғасты. 1838ж. 12-ші ... ... ... Қиыл ... боііьшда көтерілісшілердің ... ... осы ... ... мерт ... мен ... ... көтеріліс басып-жаншылған соң, далада азын-
аулақ топпенен ... ... ... ... қуғындау басталды.
Патша отаршылдары көтеріліске қатысқандарды каторгалық ... ... ... ... тәркіледі, мәңгілікке басқа қонысқа аударды.
Исатай мен Махамбет бастаған көтерілістің негізгі қозғаушы күші, көп
жағдайда оның ... ... ... ... ... ... елеулі мөлшердегі шагъш, нақты ... ... ... ... ... ... ... Қалай болғанмен
де бұл көтеріліс еркін рухты, ... ... ... өз ... ... ірі қозғалысы ретінде тарихтың бетінде салмақты орын
алады.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, Қазақстанның шаруашылық, ... және ... ... әсіресе XIX ғасырдың бірінші жартысында тереңдей
түсті. ... ... ... ... ... әр қилы болуын және
қоғамдық ... даму ... ... ... ... қалыптастыруға едәуір кедергі болғанымен, бұл ... ... жоқ. ... саласында жаңа бағыттар қалыптаса бастады.
XIX ғасырдың бірінші жартысында жергілікті өнеркәсіп пен ... ... ... ... Жайық өзендері, Каспий теңізі, Зайсан көлі
маңайында бұрынғы көшпелі мал ... ... ... ... ... ... ... Орыс шаруаларынан балық аулау әдістерін
үйренді. Қазақстанның ... ... ... тұз ... ... тұз өндіру және оны сату жолға қойыла бастады.
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... тұңғыш кен орындары игеріліп жатты. XIX ғасырдың орта
шенінде ... ... кен ... ... 57 су және жел ... ұста дүкені, 11 кен және май, былғары зауыттары іске қосылды. Оларда,
шамамен алғанда, ... 71119 ... ... ... ... ... біртіндеп қазақтар да тартыла бастады. Қазақ ... ... ... ... алғашқы өндіріс ошақтарында
жұмысқа жалданды. Олардың арасында, ... ... ... және Том ... да ... ... ... Орал
әскери шебі бойында ... ... ... ... жатақтардың саны 1820 жылы 48
6534 адам болса, 1824 жылы 8358 адамға жетті. ... ... ... да
аудандары бойынша ол кезгі жатақтардың нақты санын анықтау қиын еді.
Өйткені ... бәрі де ... ... ... ... ... XIX ғасырдың бірінші жартысындағы қазақ ауылдары мен қала халқы
өмірін көрсететін деректер де ... ... ... ... ... — Қазақстанның Орта Азия хандықтарымен,
Сібірмен, тіпті Қытай мемлекетімен (Цинь империясы) өзара ... ... ... түскен кезеңі. Қазақстан сауда орталықтарынан көрші
елдерге немесе керісінше жиі-жиі түрлі тауарлар жеткізіп ... ... бұл ... ... халықтардың өзара тиімді бай-ланыстарды
тереңдете түсуіне себепші болды. Қазақ даласын ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында Ресей үкіметі 1803 жылғы мамырдың
19-ы күні көпестерге өздерін қорғап жүретін қарулы отрядтар ұстауына ... ... ... жартысында орыс-қазақ ішкі сауда қарым-
қатынастарының Сібірде, Орта Азияда және ... ... ... ... Олар: Петропавл (Қызылжар), Ақмола, Орал, Семей, Бұқтырма, Орынбор,
Омбы секілді мекендер болатын. Қазақстанның батыс оңіріндегі ірі сауда орта-
лықтарының бірі Кіші орда ... еді. ... 1822 жылы ... жәрмеңке
Қазақстанның тұңғыш ресми ұйымдастырылған ... орны ... 1855 ... екі қалалық жәрмеңке ашылды. Орта Азиямен сауда байланысын дамытуда
Петропавл қаласына тең келетін елді мекен ... жоқ. ... тек 1849 ... ... 5614 ... 143 атарбаға тиелген тауар жеткізілді. Орыс-
қазақ қарым-қатынастарының дамуы барысында жылдан-жылға тұрақтанып, көлемі
ұлғая ... ... ... ... ... ... Ресей
империясының экономикалық дамуына бейімделе түсуіне жол ашты. ... ... ... ... жойыла бастады. Мұндай жаңа құбылыстардың
тереңдей ... ... ... де ... еді. ... ... саяси
мазмұндағы шаралары бұл бағытты кеңейтті.
Сілтемелер
1.Материалы по истории политического строя Казахстана, т. 1. А., 1960, 67
б.
2.Вяткин М. П. ... ... ... ... по ... Казахской ССР, т. IV, 87-б.
4.Бұл да сонда, 487-б.
5. Бұл да сонда, 114-б.
6. Бұл да ... 10 ... Бұл да ... 92-95, 102-103-б.
8. Бұлдасонда, 104-105-б.
9. Материалы по истории Казахской ССР. М.-Л., т. IV, 98-б.
10. Бұл да сонда, 137-б.
11. Бұл да ... ... ... Казахской ССР, т. III, А., 122-6.
13. Вяткин М. П. Көрсетілген енбегі, 1947, ... ... по ... ... ССР. т. IV, 138-6. ™ ... М. ... еңбегі, 321-б.
15.Досмұхамедұлы X. Таңдамалы. А., 1998. 52-б.
16. Вяткин М. П. Корсетілген еңбегі, 358-б.
17. Шахматов В. Ф. ... орда и ... ... ... А., 1946,
19-б.
18. Евреинов А. Вмутрснняя, или Букеевская, киргиз-казачья орда//
Современник, 1851, № 10, 51-б; Медведский Т Внутренняя киргизская орда,
19. ... М. П. ... по ... ... ССР, 217, ... ... В. Ф. Внутрснняя орда и восстание Исатая Тайманова, 8-б.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы экономикалық саяси дамуы27 бет
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
Орта ғасыр философиясының жалпы сипаттамасы және ерекшеліктері7 бет
Экологиялық мониторинг5 бет
Экологиялық мониторинге түсінік және оның міндеттері7 бет
1917 ж. Қазан революциясы және Қазақстанда Кеңес өкіметінің орнауы7 бет
1960 ж. екінші жартысы - 1980 ж. бірінші жартысындағы Қазақстан5 бет
2010-2012 жылдары аралығында атмосфералық жауын-шашынның химиялық құрамының өзгеруі46 бет
4-7 ғасырлардың бірінші жартысындағы византия империясы5 бет
XIX ғ. ІІ-жартысындағы Қазақстан7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь