Несиелік тәуекелді басқару туралы

Кіріспе
I. Негізгі бөлім. Несиелік тәуекелді басқару теориялары
I. 1. Несиелік тәуекелдің мәні
I. 2. Несиелік тәуекелді басқару әдістері
I. 3. Несиелік тәуекелді бағалаудағы шетел тәжірибесі
II.Бөлім. Қазақстан Республикасындағы Екінші Деңгейлі Банктердің
несиелік тәуекелді бағалаудағы тәжірибелері
II. 1. ҚР ЕДБ.дің неселік портфелін басқару
II. 2. Проблемалық несиелермен банктің жұмысы
II. 3. Несиелік тәуекелді басқаруды жетілдіру жолдары
II. 3. 1. ҚР.дағы несиелік бюро ұйымы
II. 3. 2. Потенциалды қарыз алушыны таңдаудағы “алты си ережесі”
Қорытынды
“ Несиелік тәуекелді басқару ” атты курстық жұмысымның негізгі мақсаты  ҚР-ның нарықтық экономикаға көшуінен банк экономикамыздың дамуына күшті әсер ететін сектор болғандықтан, негізгі несиелік операциясының жүргізілуі тәуекелдігімен байланысты болғандықтан несиелік қызметті реттеу және қадағалау, басқару, банкті болатын банкроттықтан сақтап қалу үшін теориялық және тәжірибілік деңгейде мүмкіндігінше белгілі бір іс-шаралар жиынтығын ұсынып, банкке халықтың сенімділігін арттыру, нәтижеде банкті экономикамыздағы ең жоғары деңгейге жеткізу болып табылады.
Ал мұның негізгі өзектілігіне тоқтала кетсем, банк несие бойынша мәселе туындай қалған жағдайда қарыз алушының несиелік қабілетінің өзгерісін қадағалап отыруға байланысты шаралар жүйесі (несиелік мониторинг) мен несиелік тәуекелді төмендету мақсатында жүргізілетін анықтамалар мен тексерулер процесі (несиелік авторизация) болып табылады.
Несиелік тәуекелді басқару үшін банк алдында көптеген мәселелер тұрады, ол мәселелер:
• несиелік қызметті ұйымдастыру;
• несиелік портфелдің сапасын неғұрлым жақсарту немесе басқару;
• қарыз алушының қаржылық жағдайы туралы ақпарат алу;
• несиелік мониторинг;
• несие тәуекелі пайда болған жағдайда шығындарды азайту;
• несие үшін төлейтін сыйақы мөлшерлемесі (несие бағасын белгілеу);
• проблемалық несиелерге қарсы шаралар жүргізу, оны қалпына келтіру;
• неселерді авторизациялау (несиелік шешімдерді қабылдауда құзыретті бөлу), т.б. мәселелер.

Осы мәселелерге қарсы тұру үшін банк мынадай шаралар жасау керек:
• несиелік қызметті жүргізуге мамандандырылған белсенді мамандарды таңдау;
• несиелік тәуекелге қарсы провизиялар құру;
• қарыз алушыға әсер ететін сыртқы және ішкі факторларды анықтай отырып, уақтылы қарсы шаралар қолдану;
• қарыз алушымен тығыз қарым-қатынаста болу, оның берген мәліметінің дұрыстығын дәлдеп тексеру;
• несие бағасын белгілеу мөлшері, жалпы жағдайда тартылған ресурстарға төлем мен сыйақы маржасының қосындысынан тұрады;
• банк несие саясатын жүргізуде проблемалық несиелерді болдырмауға тиіс, бірақ болған күннің өзінде тек потенциалды қарыз алушыға несие беруі мүмкін немесе ресурстар мен активтерді тиімді орналастыру, т.б.
Курстық жұмыс негізінен екі бөлімнен тұрады, бірінші бөлім несиелік тәуекелді басқару теориясы, яғни теориялық жағы қамтылған. Ол мынадай сұрақтарды қамтиды: несиелік тәуекелдің жалпы мәні мен несиелік тәуекелді басқару әдістері және несиелік тәуекелді басқарудағы шетел тәжірибесі.
Ал екінші бөлім ҚР-ғы ЕДБ-дің қазіргі уақытта несиелік тәуекелді басқарудағы тәжірибелері қалай жүзеге асырылып жатқандығы қарастырылған. Мұнда мынадай сұрақтар қамтылады: ҚР-ғы ЕДБ-дің несиелік портфелін басқару, проблемалық несиелермен банктің жұмысы, несиелік тәуекелді басқаруды жетілдіру жолдары. Мұның өзі қосымша мынадай сұрақтардан тұрады: ҚР несиелік бюро ұйымы мен потенциалды қарыз алушыны таңдаудағы “алты си ережесі”.
1. 2002 ж. 3 маусымдағы ҚР ҰБ Басқармасының № 213 қаулысымен бекітілген “Екінші Деңгейлі Банктерге арналған пруденциалдық нормативтер туралы” ереже.
2. 2002 ж. 16 қарашадағы ҚР ҰБ Басқармасының № 465 қаулысымен бекітілген “Активтердің, шартты міндеттемелердің жіктелуі және оларды күмәнді және үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру туралы” ереже.
3. 2004 ж. шілде “ҚР-да несиелік бюро мен несие тарихын қалыптастыру туралы” Заң .
4. М. С. Биханұлы “Коммерциялық банктер операциялары” “Издат Маркет” Алматы 2004 ж.
5. К. О. Шаяхметова “Банктік тәуекелдер” “Қазақ университеті” Алматы 2004 ж.
6. Под ред. д. э. н. , профессора Г. С. Сейткасымова “Банковское бело” “Қаржы қаражат” Алматы 1998 г.
7. В. М. Усоскин “Коммерческий банк: операций и управление” Москва 1998 г.
8. ҚазҰУ Хабаршысы Экономика сериясы № 3 (43) 2004 23-25 бет
К. О. Шаяхметова, Д. Н. Акежанов “Несиелік тәуекелді реттеудегі мемлекеттің ролі”.
53-57 бет Н. Каумбетов “Проблемалық несиелермен банктің жұмысы”.
9. Ұлттық Банктің статистикалық бюллетені 2003 ж. № 6.
10. Деловая неделя № 29 (607) 30 июля 2004 г. 4 стр. “Кредитные бюро узаконили”
        
        МАЗМҮНЫ: | |
|Кіріспе ... ... және орта ... ... ... ... ... ... және орта ... ... мәні |
|1.2. Қазақстан Республикасында шағын және орта ... ... ... 1.3. ... жоне орта ... ... ... тәжірибссі ... ... ... шағын және |
|орта бизнесті несиелеу ... ... ... және орта ... ... ... 2.2. ... және орта бизнес субъектілерін |
|несиелеу процесі 2.3. Шағын және орта ... ... ... ... ... ... тосілдері ... ... және орта ... ... ... ... ... жоне орта ... ... |
|проблемалары жоне оларды шешу жолдары ... ... ... ... ... ... БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Экономика және бизнес факультеті
Қаржы кафедрасы
Бітіру жұмысы
Тақырыбы: Неселік тәуекелді басқару.
Мазмұны
Кіріспе
I. Негізгі ... ... ... ... ... 1. ... ... мәні
I. 2. Несиелік тәуекелді басқару әдістері
I. 3. Несиелік тәуекелді бағалаудағы шетел тәжірибесі
II.Бөлім. Қазақстан Республикасындағы Екінші Деңгейлі Банктердің
несиелік ... ... ... 1. ҚР ... неселік портфелін басқару
II. 2. Проблемалық несиелермен банктің жұмысы
II. 3. Несиелік тәуекелді басқаруды жетілдіру жолдары
II. 3. 1. ... ... бюро ... 3. 2. ... ... ... ... “алты си ережесі”
Қорытынды
Кіріспе
“ Несиелік тәуекелді басқару ” атты курстық жұмысымның негізгі
мақсаты ( ... ... ... ... банк ... ... әсер ... сектор болғандықтан, негізгі несиелік ... ... ... ... ... ... реттеу
және қадағалау, басқару, банкті болатын банкроттықтан ... қалу ... және ... ... ... ... бір ... ұсынып, банкке халықтың сенімділігін арттыру, ... ... ең ... ... жеткізу болып табылады.
Ал мұның негізгі өзектілігіне тоқтала кетсем, банк несие ... ... ... ... ... ... ... қабілетінің
өзгерісін қадағалап отыруға байланысты шаралар ... ... ... ... тәуекелді төмендету мақсатында жүргізілетін анықтамалар ... ... ... авторизация) болып табылады.
Несиелік тәуекелді басқару үшін банк алдында көптеген мәселелер
тұрады, ол мәселелер:
• несиелік ... ... ... ... ... ... жақсарту немесе басқару;
• қарыз алушының қаржылық жағдайы туралы ақпарат алу;
• несиелік мониторинг;
• несие тәуекелі пайда ... ... ... азайту;
• несие үшін төлейтін сыйақы мөлшерлемесі (несие бағасын
белгілеу);
• проблемалық несиелерге қарсы ... ... оны ... ... авторизациялау (несиелік шешімдерді қабылдауда
құзыретті ... т.б. ... ... ... тұру үшін банк ... ... ... керек:
• несиелік қызметті жүргізуге мамандандырылған белсенді мамандарды
таңдау;
• несиелік тәуекелге қарсы провизиялар құру;
• қарыз алушыға әсер ететін сыртқы және ішкі ... ... ... ... шаралар қолдану;
• қарыз алушымен тығыз қарым-қатынаста болу, оның ... ... ... ... ... ... белгілеу мөлшері, жалпы жағдайда тартылған
ресурстарға ... мен ... ... ... тұрады;
• банк несие саясатын жүргізуде проблемалық несиелерді болдырмауға
тиіс, бірақ болған күннің өзінде тек потенциалды ... ... ... ... ... ... мен активтерді тиімді
орналастыру, т.б.
Курстық жұмыс негізінен екі бөлімнен тұрады, бірінші бөлім ... ... ... яғни ... жағы ... Ол ... қамтиды: несиелік тәуекелдің жалпы мәні мен несиелік тәуекелді
басқару әдістері және несиелік тәуекелді басқарудағы ... ... ... ... ҚР-ғы ЕДБ-дің қазіргі уақытта несиелік тәуекелді
басқарудағы тәжірибелері қалай жүзеге асырылып ... ... ... ... ... ... ... несиелік портфелін басқару,
проблемалық несиелермен банктің жұмысы, несиелік тәуекелді ... ... ... өзі ... мынадай сұрақтардан тұрады: ҚР
несиелік бюро ұйымы мен потенциалды ... ... ... ... ... ... тәуекелді басқару теориялары
I. 1. Несиелік тәуекелдің мәні
Кез-келген банктің ... ... ... ... ... яғни оның ... ... байланысты.
Несиенің уақтылы қайтарылмауы банктің зиян шегуіне алып келеді. Несиелік
тәуекелді минимизациялау несиелік мекемелер қызметін ... ... ... ... Несиелік тәуекелге әр ғалым әр түрлі ... ... ... ... тәуекелдің анықтамаларына тоқталып кетейін.
Несиелік тәуекел( қарыз алушының ... ... ... ... ... оған есептелінген сыйақысын өз уақытында қайтара алмауына
байланысты банктің зиян шегуін ... ... ... ... ... ... бұл қарызгердің
несиелік келісімдегі мерзім мен жағдайларға сай ... ... ... орындамаудың ықтималдығы.
Қысқартылған формада несиелік тәуекел( қаржылық мәміле бойынша
серіктес келісім-шартта бекітілген ... ... ... ... активті ұстаушы қаржылық шығынға ұшырайды.
Несиелік тәуекел бірқатар себептерге байланысты ... ... ... ... өз кінасынан емес, адекватты болашақ ақша ағымдарын
жасауға қабілетсіздігі;
• банк басшылығындағы есептің дұрыс ... ... ... ... ... ... ... саяси тұрақсыздық;
• қарызгердің іскерлік репутациясындағы теріс жағдайлар;
• несиеге берілген кепілдеменің сапасына (өтімділігі мен рынокта
сатымдылығы) және болашақ ... ... ... банктегі жағдайдың нашарлауы ... оның ... ... ... ... де пайда болады.
Несиелік тәуекелдің 3 түрін бөліп көрсетуге болады:
1. Бұрмалау ... ( ... ... ... заңды
бұзу ықтималдығы, ал ол өз кезегінде банкке айлакерлік шығын әкелу, ұрлау
немесебасқа заңсыз ... ... ... зиян ... ... тәуекелі банкте кездесетін несиелік тәуекелдің негізгі түрі
болып табылады. Банк басшысымен немесе ... ... айла ... ... банк жағдайын қатты әлсіретуі мүмкін, ал кейде тіпті банкротқа
ұшырауға алып келеді.
Бұрмалау ... ... ... жж. банктердің үмітсіз
қарыздануының ең көп тараған себеп-салдары. Елдегі экономикалық тұрақсыздық
жағдайы да, ... ... ... кезіндегі қаржы
салаларындағы бақылаудың жоқтығы да, Ұлттық банктің тегін немесе жеңілдік
несие есебінен айналыс ... ... де әсер ... ... ... ... соң бірінің жағдайлары төмендеп және
банкротқа ұшырып жатқан ЕДБ-дің өзіне ауыр тиді. Егер де 1995 ж ... 200 ... ... ... ... олардың саны 35 болып отыр.
2. Шетелдік несиелер тәуекелі 70-ші жылдары дамушы елдердің
жаппай тоқырауымен байланысты болып келген. ... ол ... ... ... ұшырауының себебі болды.
3. Ішкі қарыздардың төленбеу тәуекелі қарызгердің төлем
қабілеттілігіне әсер ететін барлық факторларды ... ... ... ... ... ... несиені бергеннен басталады да, несиені
алғанға дейін сақталады. Сонымен қатар ішкі себептерді де айтуға болады: 1.
қызметкерлердің төменгі деңгейде мамандандырылуы;
2. қызметкерлердің өз ... ... ... ... тәуекелдің негізгі мақсаттары мен ... ... ... табыстылығын кеңейту, яғни әрбір несие белгілі бір
тәуекел ... ... ... тиіс;
• қайтарымдылық және ақылық;
• несиелік өтініштерді бағалау;
• қайтарылуы бойынша күмәні бар несиелерді басқару;
• рыноктық қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... несиелік тәуекелдің мынадай деңгейлері қарастырылады:
• жеке келісім ... ... ... ( ... алушы нақты несиелік
келісім-шартты орындамауынан туындайтын шығындар;
• барлық портфелдің несиелік тәуекелі ( барлық ... ... ... ... ... деңгейін тиімді басқару көптеген мәселелерді шешу керек.
Әрбір банк өз ... ... ... ... ол ... банк
жүйесінің дамуын нығайту үшін қажет. Тәуеклді минимизациялау ( ... ... ... тәуекелді минимизациялау үшін банкке қызмет
процесінде төлемдерді қайтармау тәуекелінің ... әсер ... ... ... ... ... ... келетін
қандай да бір саладағы банктің несиелік қызметі концентрациясының жоғарғы
дәрежесі;
• қаржылық ... ... ... ... ... ... және үмітсіз несиелердің, басқа келісім-шарттың үлес салмағы;
• кредит беру сияқты банктің саясаты мен стратегиясына жиі өзгерістер
енгізу;
• ірі, жаңа ... ... ... үлес ... қысқа уақыт ішінде жаңа банктік қызметтердің өте көп түрін тәжірибеге
енгізу.
Несиелік тәуекел ( ... ... түрі мен ... ... ... ... ... берушінің ерекшелігіне
байланысты: мемлекеттік, банктік, коммерциялық, сақтандыру компаниялары мен
жеке тұлғалардың кредиттері; ... ... ... ауылшаруашылық,
өнеркәсіптік, комуналдық, персоналдық; пайдалану бағытына ... ... ... ... тәуекел қарызгердің түріне байланысты болады. Мөлшеріне
байланысты банк клиенттері 3 ... ... ... ... ... және орта ... өте икемді, сондықтан олар ... тез ... ... ... ... құрылымы жеңіл және
соның өзі оларға жоғары пайда алуға, өзінің іскерлік ... ... ... ... ... мұндай қарызгерлердің кемшілігі, олар
әдетте шағын ғана жеке капитал ұстайды, ал ол ... ... ... және ... өзгерістерге, қатаң бәсекенің орын тебуі көбінде
банкроттыққа алып келеді.
Ірі қарызгер өте инертті. Олар ... ... мен ... тұтынушы
қажеттілігіндегі өзгерістерге тез бой бермейді, өзінің іскерлік бағытын жиі
өзгертпейді, жеткілікті дәрежеде капиталы болады, соның арқасында ... ... ... ... төтеп бере алады.
Банктер несие берген кезде несиенің ... ... ... ... ... несие берушілерге қарағанда тәуекелден қашады, сондықтан
өздерінің тәуекелге баруын шектеуге тырысады.
ҚР-ның банктік жүйесіндегі несиелік ... ... ... ... ... ... төлемсіздік, дебиторлық және несиелік
қарыздарға тән болатын көптеген ... ... ... 2. Несиелік тәуекелді басқару әдістері
Рыноктық қатынастардың қалыптасуы кезінде ҚР экономикасында
капиталы жеткіліксіз әртүрлі меншік ... ... ... ... ... ... өтеу бойынша банк алдында өз
міндеттемелерін орындауда 1990 жылы ... ... ... ... жаңа форма пайда болды, ол қарыз алушы ссуданы өтей
алмауынан туындайтын ... ... ... ( ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Несиелік тәуекелді өз еркімен сақтандыру туралы сақтандыру
компаниясымен келісімге отыру ... ... ... ... ... банк
өзі дербес сақтандыруы мүмкін.
Сақтандыру обьектілері коммерциялық және банктік несиелер, несие
бойынша міндеттемелер мен кепілгерліктер бола алады.
Сақтандыру ... ... ... ... қарыз алушы
сақтандырушымен сақтандыру келісімін несиелік ... ... ... дейін бекітеді, мұндағы ескерілетін жағдай: несиенің қамтамасыз
етілуі, несиелендіру шараларын іске асыру бойынша тәуекел деңгейі мен қарыз
алушының несиелік ... ... ... несие өтелмесе сақтандырушы
несие берген банкке орнын толтыру үшін ... ... ... ... несиенің проценті мен өтелмеген несие сомасының 50-90% қамтиды.
Жауапкершіліктің нақты ... ... ... - ... егер ... ... ... мерзімі жеткннен кейін 20 ... ... ... ... Осы ... ... (несие берген) сақтандыру өтемін сақтандыру мерзімі
өткеннен кейін 20 күн ... ... ... ... сақтандыру өтемі төленгеннен кейін сақтандырушыға
төленген сома ... ... ... ... беріледі.
Сақтадырушы сақтандыру өтемін төлеуден бас тарта алады, егер
сақтанушы:
1. Сақтандыру ... ... ... роль ... ... туралы
мәлімет дұрыс болмаса;
2. Сақтандыру шарты бойынша оған жүктелген мідеттемені орындамаса.
Несиелерді өтеу бойынша жауапкершілікті сақтандыру операциясы
сқтанушы үшін ... ... ... ... ... ... сома ... сақтандыру түрі бойынша сақтандыру төлемінің тарифтік мөлшері мен
сақтандырушының жауапкершілігі шегінде анықталады.Соңғысы ... ... ... ... ... ... әр түрлі
нақты жағдайларда көтерілетін және ... ... ... ... ... барлық қатысушыларға өзара тиімді болып
табылады. Кәсіпорын ( ... ... ... ... өз ... өтемесе
банк несиенің қайтатынына кепіл алады (бірақ ол сақтандыру мәмілесінің
тікелей қатысушысы ... ... ... ... ... үшін сыйақы алады.
Жоғарғы тәуекел кезінде сақтандырушы үшін сақтандырудың бұл түрін
көбіне сақтандыру компаниялары жүргізеді. Егер осылармен ... ... ... ... ... ... мен құрылтайшылық құжаттарына
талдау жүргізе оырып мынадай құжаттарды талап етеді:
1. Сақтандыру операциясын жүргізуге арналған лицензия;
2. Құрылтайшылық ... ... ... ... ... ... ... туралы ереже;
4. Баланс;
5. Қаржы нәтижесі туралы есеп;
6. Банк пайдасына несиені өтемеу тәуекелін сақтандырудың типтік келісім-
шарты.
Сақтандыру компаниясының қаржылық ... ... ... ... ... , ... , ... және қалай сақтандыру
өтемі жүргізілетініне көп көңіл бөлу керек. Көбінесе келісім-шарт пунктіне
көңіл бөлу ... ... ... ... ... банк ... өтеу бойынша міндеттемелерге.
Сақтандыру келісім-шарты бекітілгеннен кейін сақтандырушы ... ... ... ... егер ... келісім- шартын берсе.
Қайта сақтандыру бойынша сақтандырушы өз ... бір ... ... беруіндегі мақсат ( сақтандыру компанияларының
тәуекелді ... ... ... ... ... ету мен ірі ... жағдайынан
сақтану үшін. Өкінішке орай ҚР несиені сақтандыру онша дамымаған.
Несиелік тәеклді реттеудегі мемлекеттің рөлі ... ... ... ... өз қызметін ҚР Ұлттық Банкімен ҚР Қаржы нарығы мен ... ... және ... ... ... жүзеге асады. Ескере
кететін жағдай, 2003 жылғы 31 желтоқсандағы ҚР-сы Президентінің №1720 “ҚР-
ның мемлекеттік ... ... одан ары ... туралы” жарлығына сәйкес
бірқатар өзгерістер болды: ҚР-ның Ұлттық ... ... және ... жаңа ... Агенттікке жүктелген болатын.
Бұл Агенттік ҚР-ғы ЕДБ-дің қызметін, банктік ... ... ету, ... ... азайту арқылы салымшылардың
мүдделерін қорғау мақсатында реттеу мен қадағалауды жүзеге асырады. ... ... ... реттеу мен қадағалаудың бірнеше себебі бар:
□ Банктің жүйенің ... ... ... ... ... ... ... ету. Мысалы бір
қарыз алушыға берілетін несие сомасын шектеу. Мұндағы басты
мақсат ... бір ... ... қолында шоғырланбауын
қамтамасыз ету және несиелік тәуекелді төмендету болып ... ... ... әсер етуіне байланысты несиенің ... ... ... ... ... ... реттеу шараларының ішіндегі ең маңыздысы( пруденциалдық
нормативтер 2002 ж 3 маусымдағы Ұлттық Банк Басқармасының №213 қаулысымен
бекітілген “Екінші ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі, оларға мыналар жатады:
1. жарғылық капиталдың ең төменгі мөлшері;
2. меншікті қаражаттардың жеткілікті ... бір ... ... ... ... ең ... мөлшері;
4. өтімділік коэффициенті;
5. ашық валюталық позиция лимиті;
6. негізгі қорларға және басқа қаржылай емес активтерге жұмсалынған
банк инвестициясының ең ... ... ... ... сәйкес несиелік тәуекелді басқару үшін мына
бөлімдер арнайы көрсетілген: ... ... ... ... ... ... алушыға келетін тәуекелдің жоғарғы мөлшері”.
Меншікті капиталдың жеткілікті коэффициенті
Меншікті капитал (К) ( бұл I діңгейлі капилал мен II деңгейлі капитал
(I-деңгейлі ... ... ... ... ... шегеру арқылы есептеледі. ... ... 2 ... көмегімен есептеледі:
1. Банктің бірінші деңгейлі капиталының, оның ... ... ... ... кем ... ... = КI – ИК / ... К1( бірінші деңгейлі капиталдың құрылуы:
( төленген жарғылық капитал;
( қосымша капитал;
( өткен жылдардағы бөлінбеген ... ... емес ... ... ... ... ... жылдардағы шығыстардың ағымдық жылғы табыстан
артық сомасы.
ИК ( банктің акцияға жұмсаған ... және ... ... ... ... ( банктің жиынтық балансына сәйкес барлық активтерінің сомасы.
Банктің меншік капиталының, оның тәуекел дәрежесіне байланысты
өлшенген ... ... ... кем ... ... Банктің меншікті капиталының, оның тәуекел дәрежесіне
байланысты өлшенген активтеріне қатынасы ... кем ... ... = К / Ар – Пс
Мұнда К( банктің меншікті капиталы;
Ар ( тәуекел дәрежесіне байланысты өлшенген активтер және ... ... ... ( ... ... ... және ... несиелер бойынша құрылған
провизиялар) қосылған меншікті капиталға ... ... ... ... ... ... ... алып, өлшенген активтер сомасының
1,25% асатын сомасы).
Бір қарыз ... ... ... ... ... ... алушы ( ҚР-ның заңдарында немесе жасалған келісім-
шартта көзделген негізде қарыз алушы немесе үшінші бір ... ... 2 ... ... не белгісіз мерзімге несиелік тәуекелге баратын банк
тарапынан туындайтын талаптары бар әрбір жеке және заңды тұлға.
Бір қарыз алушыға ... ... ... ... ... банк ... ... алынатын, қарыз алушыға қатысты банк талабы;
2. соңғы бес жыл ... банк ... ... ... ... банк талаптары;
3. ҚР заңдарында немесе жасалған келісім-шартта көзделген ... ... ... ... бір ... алдында алдағы 2 айдың ішінде не
белгісіз мерзімге несиелік тәуекелге ... банк ... ... ... байланысты) талаптар.
4. шегерілген (-), қарыз алушының міндеттемелері бойынша қамтамасыз ету
сомалары, оның ... банк ... ... ... ... ҚР үкіметі және Ұлттық
Банктің шығарған ... ... ... ... ... металдары,
Standart & Poors және басқа халықаралық рейтингтік агенттіктердің
рейтингін иеленетін банк ... ... және ... банкіне қатысты талаптары;
(Standart & Poors және басқа халықаралық рейтингтік агенттіктердің
рейтингінен төмен емес ұзақ ... ... ... ... ... ... ... қатысты талаптары.
Бір қарыз алушыға келетін тәуекл мөлшері қарыз алушының
міндеттемелері бойынша тәуекел ... (Т) ... ... ... ... ... есептеледі:
К3 = Т / К
мұнда Т( тәуекел мөлшері (несие лимиті);
К( банктің меншікті капиталы;
К3(тің мәні ... екі ... ... ... ... ... қарыз алушылар үшін ( 0,10-нан
аспауға тиіс;
• басқа да қарыз алушылар үшін 0,25-тен аспауы тиіс (соның ішінде
0,10 ( ... тыс ... ... ... ... ... офшорлық аймақ аумағында тіркелген
ҚР-ның бейрезиденттерге берілген несиелер бойынша).
I. 3. Несиелік тәуекелді бағалаудағы шетел тәжірибесі
Шет елде клиенттердің несиелік ... ... ... ... және олар ... ... ... арнайы фирмалар немесе
агенттіктер жұмыс жасайды. Бұл тәуелсіз ұйымдар мен банктерге ... ... ... ... ... 3 ... ... Канаданың, Данияның фирмалары туралы ақпараттар жинақтап,
жалпы ұлттық және аймақтық анықтамаларда ... ... ... ... ... ... ... әсер
ететін факторларға жасалған талдау, батыстың банкирлеріне мынадай қорытынды
жасауға мүмкіндік берді, Дүниежүзілік ... ... ... ... ... зиян шегуінің басты себебіне 67((ішкі
факторлар, ал 33%-ы сыртқы факторлар үлесіне ... ( 1- ... ... ... ... ... зиян ... әкелетін факторлар
|Ішкі факторлар |67% ... ... |33% ... ... |22% ... ... |12% |
|жетіспеушілігі | | | ... ... ... оқып |21% ... ... |11% ... барысында ақпаратты | |қайтаруын талап етуі | ... ... | | | ... ... ... |18% |Жұмыссыздық/Отбасы |6% ... ... ... және | ... | ... ... | | | ... | | | ... ... ... |5% ... |4% ... | | | ... ... банктердің зиян шегуіне себеп болатын сыртқы факторлар
қатарында бірінші орында компаниялардың банкроттығының тұруы тегін ... кез ... ... ... осы ... ... ... мүмкін.
Сондықтан қарыз алушының несиелік қабілетін ... ... ... ... ... оның ... жағдайын толық анықтап білуге
тиіс. Банкроттықтың басты себептері: ... ... ... ... жүйесінің болмауы, нарық жағдайларындағы өзгерістер
мен бәсекеге қабңлетінің болмауы, ... ... ... ... ... ... болуы жатады.
Қарыз алушының сәтсіздікке ұшырауын көрсететін ... ... ... ... ... ... бойынша төлем уақытын
ұзартуы, т.б.
Несиелерді қамтамасыз ету құнына, барлық несиелік ... ... ... ... ... ... жіктейді:
• ең төменгі тәуекелі бар несиелер (жіктеуге жатпайтын ... ең ... ... бар ... ... тәуекелі бар несиелер;
• ережеден шығу барысында берілген несиелер ( стандартты емес ... ... ... ... ... үшін өтелмеген несиелердің
өзіндік үлесі белгіленеді.
Несиелік тәуекелді ... ең ... ... ( ... ... таңдау жатады, Қарыз алушының қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... уақтылы қайтаруына байланысты сенімділігін
бағалауда ... ... ... банктердің тәжірибесінде қарыз алушының несиелік қабілетін
жете бағалау несиелік тәуекелдікті төмендетудегі басты шара ... ... ... ... ... ... ағылшынның клирингтік
банктерінде кеңінен пайдаланып келетін әдістердің біріне PARSER ... ... ... ... ( ... ... алушы туралы ақпарат, оның беделі;
A(Amount ( сұрайтын несие сомасының негіздемесі;
R( Repayment ( несиені ... ... ( ... ету ... ( ... ... ( ... беру тәуекелі үшін банктің процент
мөлшерлемесі.
CAMPARY:
Charter ( қарыз алушының беделі;
A(Ability ( ... ... ... ... ( ... ... ... талдау;
P(Purpous ( несиенің мақсаты;
A(Amount ( несие сомасының негңзделуі;
R(Repayment ( несиені ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде несиелік тәуекелді бағалауда мынадай
көрсеткіштер қолданылады:
1. Активтер сапасындағы коэффициенттер:
а) к1= Несие ... ... ( ... ... ... ... к2 = Несие бойынша зияндар / Несиелердің жалпы сомасы;
Осы екі ... ... ... сапасын бағалау үшін
қолданылады. К1-дің критериалды деңгейі Солтүстік Американың банктері үшін
0,5 ( 1,0%, ал к2-кі 0,7( 0,7( ... ... ... ... ... к1 ... деңгейі 1,5 ( 2,0% .Солтүстік Америкада
1980 жылдың басы мен ортасында ... ... ... ... ... ипотекалық несиелер бойынша көп шығынға ұшырауынан к1-
дің мәні 1(-ке жуық болған. Ал қазіргі кезде американдық ... ... 0,45 ( 0,6( ... Тәуеклге шағылған маржа(RAM) =
Таза пайыздық табыс ( Несие бойынша зиян
Активтер
Бұл коэффициенттің ... мәні ... ... маржа (RAM-risk adjusted margin), ( бұл несиелік
тәуекелге ... ... ... маржа (GIM(gross interest margin).
Халықаралық деңгейде танылған нормалар қатарында RAM көрсеткіші ... ... ... оны ... ... ... бағалауда кеңінен
қолдануда. Бұл жерде статистикалық мәліметтер, оның оңтайлы мәнінің 3 ... ... ... ( NII )
3. Таза пайыздық маржа=
Активтер ( NIM )
4. ... ... ... (GIM) ... ... ... + Басқа да табыстар
Активтер
5. Несиелік тәуекел ... ... ... ... Несие диверсификациясының проценті =
Бір қарыз алушыға келетін несие
Банктің меншікті ... ... ... ... бір қарыз алушыға келетін
несиенің сомасы банктің меншікті капиталының 25(-нен аспауы тиіс. Бұл ... ... ... білдіреді.
1. Банкпен тығыз байланысты қарыз алушыларға берілетін
несиелер / Банктің меншікті капиталы.
Банкпен тығыз ... ... ... ... ... ... және банкпен тікелей байланыста болып, несие
алу барысындағы жеңілдіктерді пайдаланатын басқа қарыз алушылар.
Несиелерді сапасына ... ... және ... ... бар. ... деп сол ... ... несиелік тәуекелдің дәрежесі. Несие сапасы
көрсеткішінің деңгейі несиелік тәуекел деңгейіне кері пропорционал (несие
сапасы қаншалықты жоғары ... ... оның ... ... ... болып келеді. Бұл жерде несиелік тәуеклдің көрсеткіштерінен
несие ... ... ... несиелік портфелінің көрсеткіштерінің
айырмашылығы ( бұл ... ... ... бойынша анықталатын нақты
шамасында. Несиенің сапасының категорияларына байланысты несиелік портфель
құрылымын және несиенің әр ... ... ... ипотекалық
т.б.) бойынша проблемалық, мерзімі өткен, үмітсіз несиелерді біле отырып,
банк несиелік операциялар ... ... ... ... ... ... асыру мүмкіндігіне ие болды.
Несиелік тәуекелді басқару, реттеудің негізгі әдістеріне жататындар:
• несиелік портфельді диверсификациялау;
• қарыз алушының төлем қабілетін алдын-ала талдау;
• несиелік ... ... ... резерв құру;
• банк үшін несиелік портфелдің оң құрылымын талдау және қолдау.
• несиелердің қамтамасыз етілуін және ... ... ... ету.
Несиелердің қайтарылмауынан зиян шегу ( кез-келген банк қызметінің
құтылмайтын үлесі. Оларды ... жою ... ... ... ең төменгі деңгейге
жеткізуге болады. Американың банктерінде проблемалық несиелердің пайда болу
себептерін айқындауға көмектесетін, олардың пайда болуын болжайтын ... ... ... Бұл жүйеге сәйкес күмәнді несиелердің пайда болуына
әсер ететін банкке ... ... ... ... ... ... т.б. ... жасалатын талдау) және байланысты емес
(қолайсыз экономикалық жағдай мен төтенше оқиға) факторлар келтіріледі.
Американдық банктік ... ... ... ... ... белгі қолданылады:
Қарыз алушының тарихына байланысты белгілер:
• Таяу арадағы қарыз алушының қаржылық ... ... ... ... ... алшақтық пен қарама-қайшылық.
Қарыз алушының жетекшілері мен басқармасына қатысты белгілер:
• Қарыз алушының серіктестіктерінің ... ... ... ... ... ... ... иеленушілер, отбасы мүшелері арасындағы
билік үшін күрестің болуы;
• Басшылардың жиі ауысуы;
• Басшылардың салмақсыздық ... ... ... басшысының несиелік процесті жеделдетуге банк
қызметкеріне қысым ... ... ... ... ... ... көрсететін белгілер:
• Қарыз алушының жабдықтаушылары мен сатып алушылар ... ... ... ... өз ... ... ... әлсіздігі;
• Қарыз алушының проблемалық салаға жатуы;
• Актив және пассив баптарының толық берілмеуі.
Несиелерді ұйымдастыруға ... ... ... алушының несиені сұрауда нақты мақсаты болмауы;
• Қарыз алушыда несиені қайтару бойынша нақты ... ... ... ... ... ... Берілген несиенің қарыз алушы тарапынан материалдық қамтамасыз
етілмеуі;
• Қарыз алушының несиелік өтінішінің негіссіз болуы;
... ... ... ... ... бере ... несие
сұрауы;
• Несиенің өндіріске емес айналыс аумағына негізделуі;
• Несиені қайтару мерзімін жеткілікті негіздемеуі.
Белгіленген нормалардың ауытқу белгілері:
• Қарыз алушының ... ... ... есеп беру ... ... Банк ... жүргізу тәртібінің нормадан ауытқуы;
• Несиелеу шартының қайта қаралуы, несиенің қайтарылу схемасындағы
өзгерістер, несие ... ... ... ... ... ... ... есеп және бақылау жүйесіндегі ауытқуы.
Осы белгілер банкті сақтандырады, мерзімі ... ... ... ... ... пайда болуын анықтап беруге мүмкіндік береді. Егер
банк ... ... ... ... онда ... ... бағдарламаны қолданады. Кейде қарыз алушы өз ... ... беру ... жағалтпаса банк несиелік келісім-шарттарды
өзгерту туралы сұрақтарды қарастырады.
Жаңа шарт несиені қайтаруға бағытталады.Банк пен ... ... ... ... ( ... несиелерді жоюдағы өзара келісілген
іс-әрекеттерді қарайды. Сонымен ... ... ... ... ... және жою ... мынадай кезеңдерді қамтиды:
1-кезең банк және қарыз алушы нағыз серіктестер ретінде әрекет
етеді. Олар жаңа келісім жасай ... ... ... ... өтеудегі
мерзімнің кешіктірілуіне мүмкіндік береді.
2-кезең егер қосымша жасалған келісім-шарт ... ... яғни ... ... ... ... және ... өтелмеуіне көз жеткізу
мүмкін болмаса ( ... ... ... ... ... Қамтамасыз
етілген мүлікті сату ( несиенің қамтамасыз ету ... ... ... ол мүлікті нақты ақшаға айналдыру процесін білдіреді.
Қамтамасыз етілген мүлікті ... және ... ... сату ... ... ... болып табылады жіне де бұл мүлікті бағалау
нарықтық перспективаларды есепке алып ... ... егер ... ету ... несиені қайтаруға толық мүмкіндік
бермесе ( несиені сот арқылы іздеу ... ... Сот ... ... міндеттемелері бойынша жауап беруін талап ету туралы шешім
шығарады. Сот ... ... ... ... қандай табыс көздері мен
активтері ... ... ... ... ... сот шешімінің орындалуын банк әр түрлі формада жүзеге асыра
алады.Сонымен таңдау жолдары:
1. Борышқордың мүлкін ... ... сот ... ... ... ... ... мүлікті баспасөз беттеріндегі аукциондар арқылы сату.
2. Борышқордың үшінші бір ... ... ... салу.
3. Банкке тұрақсыз борышқордың мүлкін басқарушы тұлға ... ... ... несиелермен жасалатын банк ... ... ... ... табылады. Банкроттық ( бұл күмәнді несиелерге
қолданылатын соңғы шешім құралы.
II. 2. Проблемалық несиелермен банктің жұмысы
Банк үшін, оның ішінде коммерциялық банктер үшін ... табу ... ... ... ... ... операциялар аса маңызды
болып табылады. Бірақ банк бұл операция түрінен ... табу ... ... ... ол ... ( ... ... бойынша
баратын тәуекелі. Сондықтан проблемалық несие ұғымын анықтап ... ... ... ... жасау шартында көрсетілген уақытта қайтарылмаған, уақыты
кешіктірілген қосымша келісім берілген несиелер;
• сақтандыру, кепілхат немесе кепілдемемен қамтамасыз етілген несиелер
бойынша ... ... ... және ... банк ... ... орындалмағандар;
• несиелерге есептелетін проценттік несиелік келісім-шартта көрсетілген
күннен 30 күн өткенге дейін қайтарылмаған несиелер.
Банк өзінің несие саясатын жүргізу ... ... ... ... әрекеттері өте маңызды. Банк несиелік келісім
бойынша клиентпен міндеттеменің орындалуын қатаң ... ... ... ( ... бойынша төленетін процент және кезекті төлемдерін уақтылы
және ... ... ... ету. ... ... ... түрі бойынша
банктің өзінің тәуекелі болады болады, сондықтан банк осы тұрғыдан әр түрлі
саясат жүргізуі мүмкін: мысалы тек ... ... ... ... ... Бірақ банк бұл кезде жоғары пайда таба алмайды. Сонымен қатар
несиені қайтарумен банкте қиындық туса банк үшін ол өте ... ... ең ... ... сақтық пен ресурстарды табысты
орналастырудың ... ... ... ... арасындағы
балансты сақтауды қамтамасыз ету болып табылады.
Қарызды қайтаруға байланысты қиындық бірден туындамайды ... ... жәйт ... Бұл ... ... бір ... ... Сондықтан банк қызметкері қарызға байланысты ... ... ... банк ... ... сол кезден бастап
тиісті шараларды ертерек ... жөн. ... бір ... ... процентті төлап қана қоймайды және мынадай жағдайлар да
туындайды:
• банк ... әсер ... ... ... ... және ... ... көптігі салымшылар, инвесторлар сенімінің төмендеуіне ... ... ... ұлғаяды, себебі проблемалық ссудалар несие
персоналының өте мұқият болуын және алтын уақытын алады;
• квалификациясы ... ... кету ... ... ... ... барлық қаражаттар өнімді емес активтерге салынады;
• қарыз алушы тарапынан ... ... арыз түсу ... тууы ... ол ... ссуданы қайтып алуы туралы талабы оны банкроттыққа алып
келуі мүмкін.
Ссудаларды қайтарумен ... ... ... ең ... банк ... ... ... яғни несиеге өтінішті
қарау уақытында келісім-шарттарын дайындау мен кейінгі бақылау процесінде
туындаған жағымсыз ... ... ... ... ... ... ... болмауы (мысалы
өтінішті достық көңілмен мақұлдай салу);
• қаржылық ... ... ... ... ... кәсіпорын қажеттілігін, сала спецификасын, т.б.
маңызды ... ... ... ... ... ... (структурирование);
• ссуда бойынша кепілдіктің жеткілікті болмауы (мысалы кепілдің бағасын
жоғары алуы);
• ссуданы құжаттаған кезде жіберілген қателер ... банк ... ... ... ... ... қайтару уақытында қарыз алушы үстінен бақылаудың нашарлығы.
Сонымен қатар банк тарапына тәуелді емес факторлар да ... ... ... ... ... заңи өзгеріс, теехнологиялық
ілгерілеушіліктер, т.б.).
Әдетте ... ... ... ... ... ... несиенің уақтылы қайтарылмауы немесе мүлдем үмітсіз несиелерге
айналып кеткендігін ... ... бар. Олар ... ... ... есеп беруін сараптау;
• қарыз алушының өзімен жеке ... ... ... ... ... ... басқа бөлімдерінің мәліметінен.
Қарыз алушы несие аларда банкке балансын, пайда мен шығындары
туралы есебін, нақты ... ... ... т.б. ... беруге
міндетті. Оларды мұқият сараптаған жағдайда пайда болатын қауіпті ашып бере
алады, сондықтан мынаған көңіл бөлу ... ... ... күрт ... ... ... ... қысқа мерзімді активтер үлесінің төмендеуі;
4. қысқа мерзімді қарыздың пропорционалды өспеуі;
5. өтімділік коэффициентінің төмендеуі;
6. активтер сомасында негізгі ... ... ... сату ... азаюы;
8. мерзімі өткен қарыздың өсуі;
9. операциондық қызметтен ... ... ... үшін ... ... персоналды контактілерді сақтап тұру
тиімді, яғни компанияны, оның филиалдарына соғып, ... ... ол ... ... ... ... көмек береді. Банк қызметкерлері келесідей ... ... ... ... ... ... мінезінің, күнделікті істерінің өзгеруі;
2. банкпен қарым-қатынасқа түскісі ... және ... ... ... қызметкерлерін ауыстыру;
4. қаржылық есеп беруді жақсы құрмау;
5. негізделмеген тәуекелге бел ... ... ... бақылау;
7. маңызды клиенттерді жоғалту, т.б.
Егер проблемалық несиені анықтаған жағдайда, осы несиені қайтару
жөнінде қарсы ... ... ... ... қарыз алушымен бірігіп
несиені қалпына келтіруге және ... ... ... ... ... Егер бұл ... ... жетпесе, онда банк өз
мүдделерін қорғап, қарыз алушыға ... ... ... ... ... тұлғаға өз талаптарын орындауды талап етуге ... ... амал ( ... қайтармаушы тұлғаны банкрот деп жариялау, бірақ бұл
әрбір тараптар үшін ... ... ... ... шараларға мыналар жатады;
1. қарыз алушының қызметін қайта құру;
2. несиені қайтару кестесін өзгерту;
3. процент төлеу тәртібін өзгерту.
Банк ешқандай уақыт ... ... ... ... ... ... ... сауда кредиторларына, салық органына, сақтандыру компанияларына
төлемдерді кешіктерсе, оның бүкіл мүлкіне шектеу (арест) салынады, нәтижеде
банк өзіне ... ... ... ... ... алып ... ... анықтаған уақытта ең бірінші қолданылатын қадам (
орын алып отырған жағдайды ... ... ... ... ... алу ... (осы ... түзеуге оның көзқарасы қандай, оған сенуге
бола ма, компания басшылығы пайдасын дұрыс орнықтырды ма). Банк позициясын
да айқындау қажет (банктің ... ... көп пе, көп ... сот ... ... ... ... шешу).
Сосын банктің несие қызметкері компания өкілімен кездесу ұйымдастырып,
орын алып отырған жағдайды талқылау керек және ... банк ары ... ... ... ... ма, жоқ па ... шараларды қолдану керек.
Егер клиентті бұл жағдайды түзеуге болатынына көзі жеткіздірсе, онда
іс-әрекеттер жоспарын ... ... ... сату;
• қосымша шығындарды азайту;
• маркетингтік стратегияны өзгерту;
• басшыларын ауыстырып, оның орнына жаңа тұлғаларды тағайындау.
Басқа ... ... ... ... ... ... бұл үшін ... құжаттарды тексеріп, банк шынымен де ... ... ... ... бар ... көз жеткізуі қажет. ... ... ... ... ... ... анықтау керек (бұл қымбат
тұратын және уақыт алатын процесс). Кепілді сатуда ең тиімді жол ( ... ... ... ... ... ... ... мен банктер бір-бірімен қарыздық міндеттемеде
болса, онда ... ... жою жолы ( ... ... ... ... кәсіпорындардың өзара талаптары цикл бойынша өтеледі. Бұл жерде әрбір
агент өзінен кейінгіге, ал соңғысы біріншіге ... ... ... өтеу процедурасы барлық цикл біткенше қайталана береді.
Кейде қарызды өтеу үшін қарыз бағалы қағазға айырбасталса, онда ... бір ... ... кейін банкке табыс әкеледі, бұл жағдай ... да ... ... ... ... үлес салмағына әсер ететін сыртқы
факторларды зерттеу қиындыққа түседі, сондықтан ... ... ... ... деңгейінің секірмелі өзгергіштігі;
2. валюта бағамдарының өзгерісі;
3. нақты қызмет етуші заңнаманың болмауы, және ... ... ... пайда болу себептері:
1. кәсіпорынның өз құрал-жабдықтарын тиімді пайдаланбауы;
2. құрал-жабдықтардың моральды және ... ... ... ... ... ... деңгейі;
4. мамандардың жүйелі түрде жалақысы төленбеуінен жоғалтуы.
Салықтық төлемдерде әсер етуі мұмкін, ... ... ... несиені
қайтаруға дайындап қойған ақшасы ойланбаған жерден бюджетке аударылуы.
Банктік жүйенің ... мен ... ... мен банк салымшыларының мүдделерін қоғау мақсатында ҚР Ұлттық
Банкі Басқармасының 2002 ж 16 ... №465 ... ... ... ... ... және оларды күмәнді және
үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру ”ережесін
бекітті. Бұл ... ... ... ... портфелінің сапасы
бағаланады, несиелер тәуекеліне қарай жіктелінеді, және мүмкін ... ... ... ... ... ... проблемалық несиелердің несиелік портфельдегі үлесі шамамен
31,4% құрап отыр, бұл көрсеткіш ... ... және ... 35%-ке ... барады. Проблемалық несиелердің ... ... ... ... ... бейнеленген:
Ресми есеп беруде мерзімі өткен займдардың мөлшері айтарлықтай
қанағаттанарлық ... Бұл ең ... ... ... ... стандартты неселердің көбеюінен, несие ұйымдарымен әр түрлі
шаралар жүргізуінің (пролангациялау, қайта несиелеу, т.б. операциялар).
Несие ұйымының жоғарғы ... ... ... ... және ... жоспарлауды пайдалану көбіне
несиелік тәуекелдің өсуіне алып келеді. Мысалы сала бойынша және ... ... емес ... несие портфелін диверсификациялау немесе
несие қызметінің ұйымдастырушылық, функционалды және ... ... емес ... ... ... ... Деңгейлі Банктердің
несиелік тәуекелді басқарудағы тәжірибелері
II. 1. ҚР ЕДБ-дің несиелік портфелін басқару
Банктердің несиелері экономиканы тұрақтандыруда ең маңызды ... ... ... ... ( бұл банк ... ... ... отырған
тәуекел түрлерінің барлығын айқындауды және олардың ең ... ... ... ... ететін жоғарғы жетекшілер қызметі болып табылады.
Несиелік портфелді басқаруды іске асырудың ортақ алғышарттары:
• нақты қарыз алушылар мен ... ... үшін ... ... ... ... несиелік рейтингпен байланысты болатын, жекелеген қарыз
алушылардың тәуекел деңгейін көрсететін несиелік ... ... ... ... ... ... несиелеуді диверсификациялау;
• төменгі тәуекел деңгейі бар ең маңызды салаларды анықтау;
• жоғарғы тәуекелі бар салаларға ... ... ... ... баға белгілеу саясатын дайындау.
Көптеген банктердің банкротқа ұшырауларын зерттеу барысында
банкроттың негізгі себебі ... ... ... сапада болыуы
куәландырады.
Несие саясатының жақсы дамуы және процедурасы, ... ... ... ... ... осы ... жұмыс жасайтын
қызметшілерді дайындау тиімді несиелік басқарудың маңызды элементтері болып
табылады.
Дегенмен көптеген банктер ... ... ... және ... ... ... ... алмайды. Сондықтан да олар несие
ресурстарының қайтарылмау ... ... ... ... ... ... несиелерді сапалы басқару үшін обьективті қиындықтардықтардың
бар болуын куәландырады және ... ... ... маңыздылығын күшейтуді
растайды.
Банктер күнделікті өзінің баолық тәуекелдерін бағалай отырып, шамадан
тыс портфель тәуекелімен күресуге тиісті. Осы ... ... әр ... ... несиені төлеу қабілеттілік тәуекелі, ... ... ... ... тәуекел. Банк басшылығы осы тәуекел
мөлшерлерін анықтауға тиісті және экономиканың сол секторларында ... ... ... қоюы ... ... ... несие портфелі
күнделікті реттеліп отыруы керек, себебі портфель сапасы ( тәуекелділікті
бағалауға және банк ... үшін ... ... ... ... ... ... тоқталсақ:
1. Стандартты несиелер – қайтарылу уақыты жетпеген, қайтарылымында
ешқандай күмән жоқ несиелер;
2. Күмәнді несиелер – ... ... ... ... ... ... күмәнді 1-категория ( қайтарылу ... 30 ... ... ... ... бір рет ... ... біршама тәуекел
әкелетін несиені білдіреді. Мұндай несиенің түрі ... ... ... 5% мөлшерінде провизия құрылады.
Б) күмәнді 2-категория ( ... ... 30-60 ... ... бір ... ... банк үшін тәуекел тудыратын
несиені білдіреді, мұндағы провизия сомасы 20% мөлшерінде.
В) күмәнді 3-категория ( ... ... 60-90 ... ... ... ... рет ұзартылған, банк үшін тәуекелі жоғары
несиені айтамыз, провизия сомасы 20% көлемінде.
Г) ... ... ( ... ... 90-120 ... ... бірнеше рет ұзартылған, банк үшін үлкен тәуекел
тудыратын несие, провизия ... 25% ... ... 5- ... ( қайтарылу мерзімі 120-150 күнге
кешіктірілген, қайтарылу мерзімі бірнеше рет ұзартылған, ... ... ... келетін, провизия 50% көлемінде құрылған несиелер.
3. Үмітсіз несиелер – қайтару мерзімі 180 күнге дейін және одан ... ... банк үшін өте ... яғни пайдасы есебінен
жабылатын, 100% мөлшерде провизия құрылатын несиені айтамыз.
ҚР-ның ЕДБ-рдің 2003 ж берген ... ... ... құрылған
провизиялары (2-кестеде) көрсетілген:
2-кесте
Екінші Діңгейлі банктердің 2003 ж құрған ... ... ... ... ... |Нақты |Нақты қарыз |Нақты құрылған|
|жіктелуі ... ... | ... | ... |
| | | | ... | | ... |01.03 |01.03 |03.03. |03.03. |06.03. |06.03. |
| |744432 |43079 |738053 |41490 |326517 |43569 ... |531013 |1868 |524580 |1860 |56756 |182000 ... |71,3 |4,3 |71,1 |4,5 |68,6 |0,4 ... |200278 |26554 |201510 |26217 |251935 |25555 ... |26,9 |61,7 |27,3 |63,2 |29,2 |58,7 ... |122286 |6252 |123344 |6328 |155117 |7760 ... % |61,0 |23,5 |61,2 |24,1 |64,1 |30,4 ... |21188 |2137 |24798 |2498 |31065 |3107 ... |10,6 |8,1 |12,3 |9,5 |12,8 |12,2 ... |31994 |6847 |25470 |5556 |32858 |6571 ... |16,0 |25,8 |12,7 |21,2 |13,6 |25,7 ... |7766 |1971 |11116 |2872 |23326 |3332 ... |3,9 |7,4 |5,5 |11,0 |5,5 |13,0 ... |17044 |9346 |1681 |8962 |9569 |4786 ... |8,5 |35,2 |8,3 |34,2 |4,0 |18,7 ... |13140 |14658 |11963 |13413 |17826 |17831 ... |1,8 |34,0 |1,6 |32,3 |2,2 |40,9 ... ҰБ статистикалық бюллетені
II. 2. Проблемалық несиелермен банктің жұмысы
Банк үшін, оның ішінде коммерциялық банктер үшін пайда табу ... ... ... ... жасалатын операциялар аса маңызды
болып табылады. Бірақ банк бұл операция түрінен пайда табу ... ... ... ол ... ( банктің несие бойынша
баратын тәуекелі. Сондықтан проблемалық ... ... ... ... ... ... ... жасау шартында көрсетілген уақытта қайтарылмаған, уақыты
кешіктірілген қосымша келісім берілген ... ... ... ... ... ... ... несиелер
бойынша сақтандыру компанияларының, ... және ... банк ... ... ... ... ... проценттік несиелік келісім-шартта көрсетілген
күннен 30 күн өткенге дейін қайтарылмаған ... ... ... ... ... барысында проблемалық несиелерді
болдырмауға бағытталған әрекеттері өте маңызды. Банк ... ... ... ... ... ... бақылап отырауының басты
мақсаты ( ссуда бойынша төленетін процент және кезекті төлемдерін ... ... ... ... ету. ... ... ссуда түрі бойынша
банктің өзінің тәуекелі болады болады, сондықтан банк осы тұрғыдан әр түрлі
саясат жүргізуі ... ... тек ... қарыз алушыларға несие беру
саясаты. Бірақ банк бұл кезде жоғары пайда таба алмайды. ... ... ... ... ... туса банк үшін ол өте ... түседі.
Сондықтан ең оптимальды саясат сақтық пен ... ... ... ... максималды пайдалануы арасындағы
балансты сақтауды қамтамасыз ету болып табылады.
Қарызды қайтаруға байланысты ... ... ... ... ... жәйт емес. Бұл процесс белгілі бір уақыт ... ... банк ... қарызға байланысты туындайтын
қиыншылықтарды алдын-ала байқап, банк мүдделерін қорғауға сол кезден бастап
тиісті ... ... ... жөн. Мұндағы бір жағдай, банк
шығындармен процентті төлап қана ... және ... ... да
туындайды:
• банк беделіне әсер етеді, себебі мерзімі өткен және қайтарылмай жатқан
несиелердің көптігі салымшылар, ... ... ... ... әкімшілік шаралар ұлғаяды, себебі проблемалық ссудалар несие
персоналының өте мұқият болуын және алтын уақытын ... ... ... кадрлардың кету қауіпі, оларды стимулдау
мүмкіндігінің болмауы;
• барлық ... ... емес ... ... ... ... ... сотқа қарсы арыз түсу қаупінің тууы мүмкін,
онда ол банктің ссуданы қайтып алуы ... ... оны ... ... ... ... ... қиындықтар туындауының ең негізгі
себептері: банк персоналымен жіберілген қателер, яғни ... ... ... ... ... мен кейінгі бақылау процесінде
туындаған жағымсыз жағдайлар:
• қарыз алушыға деген жеткілікті деңгейде қаталдықтың ... ... ... ... мақұлдай салу);
• қаржылық талдаудың профессионалды жүргізілмеуі;
• несие қызметкерінің кәсіпорын қажеттілігін, сала ... ... ... ... ... ... ... жақсы
құрылымдамау (структурирование);
• ссуда бойынша кепілдіктің жеткілікті болмауы (мысалы кепілдің бағасын
жоғары алуы);
• ссуданы құжаттаған кезде жіберілген қателер ... банк ... ... ... ... ... қайтару уақытында қарыз алушы үстінен бақылаудың нашарлығы.
Сонымен ... банк ... ... емес ... да ... ... ... (саяси өзгеріс, заңи өзгеріс, ... ... ... ... ... жағдайының нашарлауы оған
берген несиенің уақтылы қайтарылмауы немесе мүлдем үмітсіз несиелерге
айналып кеткендігін куәландыратын ... бар. Олар ... ... ... есеп ... ... ... алушының өзімен жеке контактілерде;
• үшінші тұлғаның хабарлары нәтижесінде;
• банктің басқа бөлімдерінің мәліметінен.
Қарыз алушы ... ... ... ... ... мен ... ... нақты қаражаттардың түсуі есебін, т.б. құжаттарды беруге
міндетті. Оларды мұқият сараптаған жағдайда ... ... ... ашып бере
алады, сондықтан мынаған көңіл бөлу керек:
1. дебиторлық қарыздың күрт өсуі;
2. ... ... ... ... ... активтер үлесінің төмендеуі;
4. қысқа мерзімді қарыздың пропорционалды өспеуі;
5. өтімділік коэффициентінің төмендеуі;
6. активтер сомасында ... ... ... ... сату ... азаюы;
8. мерзімі өткен қарыздың өсуі;
9. операциондық қызметтен шығындардың пайда болуы;
Банк үшін клиентпен әрдайым персоналды контактілерді сақтап ... яғни ... оның ... соғып, басқарушы кадрлармен
кездесуде ол артық ... ... ... көмек береді. Банк қызметкерлері келесідей ... ... ... жоғарғы басқарушы құрамның мінезінің, күнделікті істерінің өзгеруі;
2. банкпен қарым-қатынасқа ... ... және ... қарым-қатынастың
өзгеруі;
3. басты қызметкерлерін ауыстыру;
4. қаржылық есеп беруді жақсы құрмау;
5. негізделмеген тәуекелге бел ... ... ... ... маңызды клиенттерді жоғалту, т.б.
Егер проблемалық несиені анықтаған жағдайда, осы несиені қайтару
жөнінде қарсы ... ... ... ... ... ... бірігіп
несиені қалпына келтіруге және ... ... ... ... ... Егер бұл ... ... жетпесе, онда банк өз
мүдделерін ... ... ... ... қайтаруды, кепілді сатуды,
кепілдік берген тұлғаға өз талаптарын орындауды талап етуге міндетті. Ең
соңғы амал ( ... ... ... ... деп ... бірақ бұл
әрбір тараптар үшін тиімсіз.
Сондай-ақ проблемалық ... ... ... ... ... қарыз алушының қызметін қайта құру;
2. несиені қайтару кестесін өзгерту;
3. процент төлеу тәртібін өзгерту.
Банк ешқандай уақыт создырмай іс-әрекет жасау керек, ... ... ... ... кредиторларына, салық органына, сақтандыру компанияларына
төлемдерді кешіктерсе, оның ... ... ... ... ... ... өзіне тиесілі соманы алудағы кезекке тұруына алып келеді.
Проблемалық ссуданы анықтаған ... ең ... ... ... (
орын алып отырған жағдайды обьективті ... ... ... ... алу керек (осы жағдайды түзеуге оның көзқарасы қандай, оған ... ма, ... ... ... дұрыс орнықтырды ма). Банк позициясын
да айқындау қажет (банктің үмітсіз қарыздары көп пе, көп болса сот ... ... ... ... шешу).
Сосын банктің несие қызметкері компания өкілімен кездесу ұйымдастырып,
орын алып отырған жағдайды талқылау керек және клиентпен банк ары ... ... ... ... ма, жоқ па ... ... қолдану керек.
Егер клиентті бұл жағдайды түзеуге болатынына көзі жеткіздірсе, онда
іс-әрекеттер жоспарын құрастыруға болады:
• активтерді сату;
• қосымша шығындарды ... ... ... ... басшыларын ауыстырып, оның орнына жаңа тұлғаларды тағайындау.
Басқа шешім банкпен кепілді сатуымен сипатталуы мүмкін, бұл үшін ең
алдымен құжаттарды ... банк ... де ... бойынша нұсқау беру
құқының бар ... көз ... ... Сосын кепілді сату
мүмкіндіктерінің қандай деңгейде екендігін анықтау керек (бұл ... және ... ... ... ... ... ең ... жол ( қарыз
алушымен біріге отырып жұмыс істеу.
Егер ... ... мен ... ... қарыздық міндеттемеде
болса, онда несиелік қарызды жою жолы ( клиринг болып табылады. Банкілер
мен кәсіпорындардың ... ... цикл ... ... Бұл ... ... ... кейінгіге, ал соңғысы біріншіге кредитор болады. Мұндай
қарызды өтеу процедурасы барлық цикл ... ... ... ... өтеу үшін ... ... қағазға айырбасталса, онда ол
белгілі бір кезең өткеннен кейін банкке табыс әкеледі, бұл ... ... да ... ... ... ... үлес салмағына әсер ететін ... ... ... ... ... ... қайтармаудың
макроэкономикалық себептері:
1. инфляция деңгейінің секірмелі өзгергіштігі;
2. валюта ... ... ... ... ... ... болмауы, және т.б.
Микроэкономикалық деңгейдегі қарыздардың пайда болу себептері:
1. кәсіпорынның өз құрал-жабдықтарын тиімді пайдаланбауы;
2. құрал-жабдықтардың моральды және физикалық тозуы;
3. ... ... ... ... деңгейі;
4. мамандардың жүйелі түрде жалақысы төленбеуінен жоғалтуы.
Салықтық төлемдерде әсер етуі мұмкін, мысалы қарыз алушы несиені
қайтаруға дайындап қойған ... ... ... ... аударылуы.
Банктік жүйенің тұрақтылығы мен сенімділігін арттыру,
кредиторлар мен банк ... ... ... ... ҚР ... Басқармасының 2002 ж 16 ... №465 ... ... ... міндеттемелердің жіктелуі және оларды күмәнді және
үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы ... құру ... Бұл ... ... ЕДБ-дің неселік портфелінің ... ... ... ... ... және ... болатын
несиелік тәуекелдерге қарсы провизиялар құрылады.
Қазір бізде проблемалық несиелердің несиелік портфельдегі үлесі ... ... ... бұл ... ... ... және ... 35%-ке дейін барады. ... ... ... несиелердің құрылымы төмендегі диаграммада бейнеленген:
Ресми есеп беруде ... ... ... ... ... ... Бұл ең алдымен соңғы уақыттағы ... ... ... ... ... ұйымдарымен әр түрлі
шаралар жүргізуінің (пролангациялау, қайта несиелеу, т.б. операциялар).
Несие ... ... ... ... ... тактикалық және басқарушылық жоспарлауды пайдалану көбіне
несиелік тәуекелдің өсуіне алып ... ... сала ... және ... уақтылы емес негізделмеген несие портфелін диверсификациялау немесе
несие қызметінің ұйымдастырушылық, функционалды және басқару құрылымдарын
уақтылы емес өзгерту.
II. 2. ... ... ... ... үшін, оның ішінде коммерциялық банктер үшін пайда табу барысында
активті операциялар ішіндегі неселермен ... ... аса ... табылады. Бірақ банк бұл операция түрінен пайда табу барысында
көптеген қиыншылықтарға кезігеді, ол ... ( ... ... ... ... ... проблемалық несие ұғымын ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген уақытта қайтарылмаған, уақыты
кешіктірілген қосымша келісім берілген несиелер;
• сақтандыру, кепілхат немесе кепілдемемен қамтамасыз етілген несиелер
бойынша сақтандыру ... ... және ... банк ... ... ... ... есептелетін проценттік несиелік келісім-шартта көрсетілген
күннен 30 күн өткенге дейін қайтарылмаған ... ... ... ... жүргізу барысында проблемалық несиелерді
болдырмауға бағытталған әрекеттері өте маңызды. Банк несиелік келісім
бойынша клиентпен ... ... ... ... ... ... ( ссуда бойынша төленетін процент және кезекті төлемдерін уақтылы
және тұрақты төленуін қамтамасыз ету. ... ... ... түрі ... ... ... болады болады, сондықтан банк осы тұрғыдан әр түрлі
саясат жүргізуі мүмкін: мысалы тек абсолютті қарыз ... ... ... ... банк бұл ... ... пайда таба алмайды. Сонымен қатар
несиені қайтарумен банкте қиындық туса банк үшін ол өте ... ... ең ... саясат сақтық пен ресурстарды табысты
орналастырудың ... ... ... ... арасындағы
балансты сақтауды қамтамасыз ету болып табылады.
Қарызды қайтаруға байланысты қиындық ... ... ... болатын жәйт емес. Бұл процесс белгілі бір уақыт аралығында
өрбиді. ... банк ... ... байланысты туындайтын
қиыншылықтарды алдын-ала байқап, банк мүдделерін қорғауға сол ... ... ... ... ... жөн. ... бір жағдай, ... ... ... қана ... және ... ... да
туындайды:
• банк беделіне әсер етеді, себебі мерзімі өткен және қайтарылмай жатқан
несиелердің көптігі салымшылар, ... ... ... ... ... ... ұлғаяды, себебі проблемалық ссудалар несие
персоналының өте мұқият болуын және алтын уақытын алады;
• квалификациясы жоғары кадрлардың кету ... ... ... ... ... ... өнімді емес активтерге салынады;
• қарыз алушы тарапынан сотқа қарсы арыз түсу қаупінің тууы мүмкін,
онда ол банктің ссуданы ... алуы ... ... оны ... алып
келуі мүмкін.
Ссудаларды қайтарумен байланысты қиындықтар туындауының ең негізгі
себептері: банк персоналымен жіберілген ... яғни ... ... уақытында келісім-шарттарын дайындау мен кейінгі бақылау процесінде
туындаған жағымсыз жағдайлар:
• қарыз алушыға деген жеткілікті деңгейде қаталдықтың болмауы ... ... ... ... ... ... талдаудың профессионалды жүргізілмеуі;
• несие қызметкерінің кәсіпорын қажеттілігін, сала спецификасын, т.б.
маңызды факторларды жақсы ... ... ... ... ... ... бойынша кепілдіктің жеткілікті болмауы (мысалы кепілдің бағасын
жоғары алуы);
• ссуданы құжаттаған кезде жіберілген қателер (мысалы банк ... ... ... ... ... ... уақытында қарыз алушы үстінен бақылаудың нашарлығы.
Сонымен қатар банк тарапына ... емес ... да ... роль
ойнауы мүмкін (саяси өзгеріс, заңи ... ... ... ... ... ... ... нашарлауы оған
берген несиенің уақтылы қайтарылмауы ... ... ... несиелерге
айналып кеткендігін куәландыратын себептер бар. Олар былай анықталады:
• қаржылық есеп беруін сараптау;
... ... ... жеке ... ... ... хабарлары нәтижесінде;
• банктің басқа бөлімдерінің мәліметінен.
Қарыз алушы несие аларда банкке балансын, пайда мен шығындары
туралы есебін, нақты қаражаттардың түсуі ... т.б. ... ... Оларды мұқият сараптаған жағдайда пайда болатын қауіпті ашып ... ... ... ... бөлу керек:
10. дебиторлық қарыздың күрт өсуі;
11. запастар айналымының тежелуі;
12. қысқа мерзімді активтер үлесінің ... ... ... қарыздың пропорционалды өспеуі;
14. өтімділік коэффициентінің төмендеуі;
15. активтер сомасында негізгі капитал үлесінің ұлғаюы;
16. сату көлемінің азаюы;
17. мерзімі өткен қарыздың өсуі;
18. ... ... ... ... ... үшін ... әрдайым персоналды контактілерді сақтап тұру
тиімді, яғни компанияны, оның филиалдарына соғып, басқарушы ... ол ... ... ... ... ... ... Банк қызметкерлері келесідей фактілерге мұқият
болуы керек:
8. жоғарғы ... ... ... ... ... өзгеруі;
9. банкпен қарым-қатынасқа түскісі келмеуі және арадағы қарым-қатынастың
өзгеруі;
10. басты қызметкерлерін ауыстыру;
11. қаржылық есеп беруді жақсы құрмау;
12. негізделмеген тәуекелге бел ... ... ... бақылау;
14. маңызды клиенттерді жоғалту, т.б.
Егер проблемалық несиені анықтаған жағдайда, осы несиені қайтару
жөнінде қарсы шаралар ... ... ... ... ... ... қалпына келтіруге және қарама-қайшылықтарды жоюға бағытталған
жұмыстар жоспарын жасау. Егер бұл ... ... ... онда банк өз
мүдделерін қорғап, қарыз алушыға қарызды қайтаруды, кепілді ... ... ... өз ... ... талап етуге міндетті. Ең
соңғы амал ( қарыз ... ... ... деп ... ... ... тараптар үшін тиімсіз.
Сондай-ақ проблемалық несиелерге қарсы шараларға мыналар жатады;
4. қарыз алушының қызметін қайта құру;
5. ... ... ... ... процент төлеу тәртібін өзгерту.
Банк ешқандай уақыт создырмай іс-әрекет ... ... ... ... ... ... кредиторларына, салық органына, сақтандыру компанияларына
төлемдерді кешіктерсе, оның бүкіл мүлкіне шектеу (арест) салынады, нәтижеде
банк өзіне тиесілі соманы алудағы ... ... алып ... ... ... уақытта ең бірінші қолданылатын қадам (
орын алып ... ... ... ... Қарыз алушы позициясын
айқындап алу керек (осы ... ... оның ... ... оған ... ма, ... ... пайдасын дұрыс орнықтырды ма). Банк позициясын
да айқындау қажет (банктің үмітсіз қарыздары көп пе, көп ... сот ... ... ... ... ... банктің несие қызметкері компания өкілімен кездесу ұйымдастырып,
орын алып отырған жағдайды талқылау керек және клиентпен банк ары ... ... ... ... ма, жоқ па ... шараларды қолдану керек.
Егер клиентті бұл жағдайды түзеуге болатынына көзі жеткіздірсе, онда
іс-әрекеттер жоспарын құрастыруға болады:
• активтерді сату;
• қосымша ... ... ... ... ... ... ауыстырып, оның орнына жаңа тұлғаларды тағайындау.
Басқа шешім банкпен ... ... ... ... бұл үшін ... ... тексеріп, банк шынымен де кепіл бойынша нұсқау беру
құқының бар екендігіне көз ... ... ... ... ... қандай деңгейде екендігін анықтау керек (бұл қымбат
тұратын және ... ... ... ... ... ең тиімді жол ( қарыз
алушымен біріге отырып жұмыс ... ... ... мен банктер бір-бірімен қарыздық міндеттемеде
болса, онда несиелік қарызды жою жолы ( ... ... ... Банкілер
мен кәсіпорындардың өзара талаптары цикл бойынша өтеледі. Бұл жерде әрбір
агент өзінен кейінгіге, ал ... ... ... ... Мұндай
қарызды өтеу процедурасы барлық цикл біткенше қайталана береді.
Кейде ... өтеу үшін ... ... ... ... онда ол
белгілі бір кезең өткеннен кейін ... ... ... бұл ... ... да ... ... ссудалық қарыздарының үлес салмағына әсер ететін сыртқы
факторларды ... ... ... ... ... ... ... инфляция деңгейінің секірмелі өзгергіштігі;
5. валюта бағамдарының өзгерісі;
6. ... ... ... ... болмауы, және т.б.
Микроэкономикалық деңгейдегі қарыздардың пайда болу себептері:
5. кәсіпорынның өз құрал-жабдықтарын ... ... ... ... және ... ... ... персоналдың төмен білім деңгейі;
8. мамандардың жүйелі түрде жалақысы төленбеуінен жоғалтуы.
Салықтық төлемдерде әсер етуі мұмкін, мысалы қарыз алушы несиені
қайтаруға дайындап ... ... ... жерден бюджетке аударылуы.
Банктік жүйенің тұрақтылығы мен ... ... мен банк ... ... ... мақсатында ҚР Ұлттық
Банкі Басқармасының 2002 ж 16 қарашадағы №465 ... ... ... ... ... және ... ... және
үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру ”ережесін
бекітті. Бұл ережеге сәйкес ... ... ... ... несиелер тәуекеліне қарай жіктелінеді, және ... ... ... ... провизиялар құрылады.
Қазір бізде проблемалық несиелердің несиелік портфельдегі үлесі шамамен
31,4% құрап ... бұл ... ... ... және олардың
филиалдарында 35%-ке дейін барады. Проблемалық ... ... ... құрылымы төмендегі диаграммада бейнеленген:
Ресми есеп беруде мерзімі өткен займдардың ... ... ... Бұл ең ... ... ... ... стандартты неселердің көбеюінен, несие ұйымдарымен әр түрлі
шаралар жүргізуінің (пролангациялау, қайта несиелеу, т.б. операциялар).
Несие ұйымының жоғарғы ... ... ... ... және ... ... пайдалану көбіне
несиелік тәуекелдің өсуіне алып ... ... сала ... және ... ... емес ... ... портфелін диверсификациялау немесе
несие қызметінің ұйымдастырушылық, функционалды және басқару құрылымдарын
уақтылы емес өзгерту.
II. 3. Несиелік тәуекелді басқаруды жетілдіру ... 3. 1. ... ... бюро ... заңды және жеке тұлғаларды несиелеудің дамуына байланысты
банктерге қарыз алушылардың несиелік тәртібі және басқа несиелік ... ... ... ... ... ... Халық пен кәсіпорындардың
несиелік ресурсқа деген сұранысын жіне ... ... ... ... үшін ... ... несиелік бюроны құру қажеттігі
туындайды. Сондықтан қарыз алушының несиелік ... ... ұйым ( ... бюро болып табылады. ҚР- да несиелік бюроны құру
туралы мәселені банктер көптен бері қарастырған, нәтижеде 2004 ж 6 ... ... “ҚР ... бюро мен ... ... ... ... заң
қабылданды. Несиелік бюроны құрудағы негізгі мақсат еліміздің банктерінің
несие берудегі тәуекелін төмендету мен банкті банкроттықтан сақтап ... ... ... ... бюро ... ... ... қарыз алушылар туралы ақпарат беретін, олар туралы несиелік
тарихты, несие беру ... т.б. ... ... ... ақпаратты
қалыптастыруды жүзеге асырушы коммерциялық ұйым.
Несиелік бюро мемлекеттің заңы бойынша құрылған және қызмет ... ұйым және оған ... ... ... ... ... ... органмен бекітілген тәртіпте жүргізіледі. Несиелік бюро ... ... ... жүзеге асыруына құқығы жоқ.
Неселік бюроның қызметі бойынша нормативтік құқықтық актілерді ... пен ... ... мен ... ... ... және ... жөніндегі
Агенттік қабылдайды.
Несиелік бюро туралы заңды қабылдау отандық банктердің жоғары несиелік
белсенділігі және ... ... ... мен ... ... ... ... Көптеген мемлекеттерде несие
беретін кредиторлар қарыз алушының төлем қабілеті туралы ақпаратпен алмасу
несиелік бюро ... ... ... бюро ... ХIХ ... АҚШ-та
пайда болып кейіннен бүкіл әлемге тараған. Несиелік бюроны ... ... ... ... ... ... қызмет аясындағы
ақпараттың ассиметриясы мәселесін зерттегенде дәлелдеген.
Ақпараттың ассиметриясы ( несиелік ... ... ... ... кезде серіктесі жайлы мәліметтің жеткіліксіз болады.
Осы жағдайда сенімді қарыз алушылар ... үшін ... ... ... ал
күмәнді қарыз алушылар төмен процент мөлшерін ... ... ... сенімді қарыз алушылармен салыстырғанда несие алу талпынысы
жоғары болғандықтан несиелік ресурстың тиімді бөлінуі төмендейді. ... ... ... ... ... бір бөлігі іске аспай қалады.
Қаржылық емес секторда жалпы жағдайдың төмендеуінен тәуекелді бағалау
және қарыз алушыларды таңдау ... ... ... ... бұл ... ... алушыларды нарықтан кетуіне алып келеді. Ал
сол кезекте сенімсіз ... ... ... ... ... ... алмайтынын біле отырса да жоғары процент төлеуге келіседі. Нәтижеде
тәуекелді несие саясатын жүргізетін несие берушінің ... ... ... ... ... ... шектеледі.
Осындай мәселені несиелік бюро көмегімен шешуге болады. Сондықтан
несиелік ... ... ... қарыз алушылары туралы мәліметтер
деңгейін ... ... ... ... болжауға, несие
берушілерге ссуданың мақсаты мен ... ... ... ... өз ... туралы ақпарат іздеуде шығынын азайтуға мүмкіндік
жасайды, бұл несиелік нарықта ақпаратты теңестіруге және несие ... ... ... ... береді. Төменгі проценттік
мөлшерлемелер қарыз алушыныңтаза табысын арттырып, олардың кәсіби ... ... ... ... ... құрады, егер
міндеттемесін орындамаса: несие берушілер алдында беделінің түсуі, несиелік
ресурсты алу ... ... ... ... ол үшін ... ... ... қайтаруына ықпал етеді.
Несиелік бюроның негізгі міндеттері:
1) несие тарихын қалыптастыруды іске асыру;
2) несие ... бар ... ... ... ... ... есебін беру;
3) ақпарат жинау кезінде несиелік бюроға қарыз ... ... ... ... онда ... ... ... несие тарихындағы ақпаратты ашық түрде жарияламау;
5) қарыз алушының өтініші бойынша ақпарат беруші туралы мәліметтер
беру;
6) өз ... ... ... ... және оны несие бюросына беру;
7) егер мәліметтерге түзетулер, өзгертулер, толықтырулар ... ... ... ... ... бюроның атқаратын негізгі қызметі :
1. несие тарихын ... ... ... беру.
Қосымша мынадай қызметтер жүктеледі:
• несие ... ... ... ... ... етуді жүзеге асыру және оны қолдану;
• несиелік бюроның қызметіне қатысты ақпараттық материалдар,
әдебиеттер ... ... ... ... дайындаған әдістері арқылы несиелік тарихы бар субьектінің
несиелік қабілетін ... ... және ... ... ... дамуды тікелей ынталандыру;
• қарыз алушылардың несие алу мүмкіндігін арттыру;
• банктердегі тәуекелді ... ... ... ... ... ... қарыз алушының несие тарихын жасауға келісімнің болуы;
( несие тарихы бар қарыз алушылардың тең құқылы болуы;
( ақпараттар жүйесін және несие ... ... ... ... ... ... ... жүйесін және несие тарихы мәліметтер базасын қорғау;
( азаматтардың жеке өміріне арласпау.
Сонымен қатар қосымша мынадай ... ... ... ... өзара айырбас қағидасы, ... ... ... ... ... ... нақтылық және сенімділік қағидасы, яғни несиелік бюроға
ақпарат беруші ұйымдар берген мәліметтерінің ... ... ... ... ... қағидасы, яғни коммерциялық құпия болып
табылатын ақпарат жарияланбайды;
• ең жоғары қауіпсіздік қағидасы, яғни ... бюро ... ... ... және ... барлық ақпарат
жарияланбайтындықтан банктік құпия болып табылады.
Несиелік бюро ... ... ... ҚР ... ... ... өзге де заңдар мен құқықтық нормативтік актілерге
негізделеді.
Несиелік бюроға ақпарат берушілер:
... ... яғни ... алу кезінде
толтырылатын сұрақ парағы негізінде;
• жариялық актілерден, яғни ... ... және ... ... ... және ... міндеттемелерді талап ету
агентіктерінен.
• банктер;
• банктік ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар.
Несиелік бюроның қызметі ұшін ... ... ... ... ... ... ... керекті ақпаратты дайындау
банктерден қосымша шығынды талап етеді.
Несиелік бюро ... ... ... ... формада және
құрылымда болуын талап етеді. Ал бұл көбінесе банк ... ... ... ... және ... ... ... Бұл
да бір қатар қиындықтарды туғызады.
Сонымен қатар, кейбір банктер несиелік бюроның ... ... ... ... ... себебі бұл банк қызметкерлеріне осындай
ақпаратты дайындауда ... ... ... Бірақ өз кезінде
бірқатар банктер несиелік бюродан ... ... ... ... және ... ... бағалау ушін жеткіліксіз екенін ... ... ... ... үшін ... ... мүлік кепілі
туралы ақпараттар және т.с.с.
Несиелік бюролардың табысының негізгі көзі: несиелік есеп беруді сату,
несиелік ... ... ... ... және оны ... үшін
төлемақы, оқыту үшін төлем. Сонымен қатар банктер әр жыл ... ай ... ... оны пайдалану үшін төлемдерді жүзеге асырады. Несиелік
бюроның ... ... ( ... есеп беру. Несиелік есеп беру мынадай 3
бөліктен тұрады:
• ағымдағы міндеттемелердің көлемі туралы ақпарат;
• клиенттің өткен уақыттағы ... ... ... ... ... ... арттыратын қосымша
активтердің болуы туралы ақпарат.
Несие берушілер өз клиенттері туралы мәліметтерді несие бюросына
береді. Ал олар өз ... ... ... ... ... (сот, салық органы, мемлекеттік тіркеу органы, т.б.). Осылай
несие берушілер несиелік бюроға клиенттері ... ... және ... ... туралы шартпен Бюродан қарыз алушыларының несиелік операциялары туралы
есепті ала алады. Несиелік бюродағы ақпаратпен алмасу ... ... ... ... ағымы
ақпараттың
ақпартпен ... ... бюро ... ... ... ... туралы есептің әр
түрін береді. Бұл қарыз ... ... ... ... берілетін несиенің
түріне және өте маңызды болып табылатын несие берушілерге қажетті ... ... ... ... Есеп ... қарапайым түріне
қайтарылмауы туралы ақпарат кіреді, мұны “қара” мәліметтер деп ... ... есеп ... ... мәліметтер:
қарыз алушының активтері және пассивтері, кепілдемелер,өтелу мерзімі ... ... ... ... оның ... және ... құрамы
туралы толық ақпарат кешені кіреді. Есеп берудің нақтылығына ... ... ... ... ... құру несиені қайтарудағы ... ... және ... банк ... ... ... өзі
жеке және заңды тұлғаларға несие бойынша ... ... ... Ұлттық Банкте несиелік регистр жүргізіледі, яғни ... ... емес ... ай ... ... ақпарат (есепті кезеңде берілген
барлық мәліметтер) беріп отырады. Көптеген мамандар ( ... ... ... ... ... ... сонда ғана біз алатын мәліметтерге
сеніміміз артады;
Сонымен қатар бұл несиелік бюроға қарыз алушы өзі туралы ақпаратты
ерікті немесе ... ... ... құқығы бар.
Несиелік бюроны құрудың банктер үшін алатын артықшылықтары:
1. банктер клиент туралы несиелік ... бар ... ... ... ішінле ала алатын болады;
2. несиелік бюро тек теріс ақпаратты беріп қоймай, сонымен қатар
банкке несие алу үшін ... ... ... және ... өз ... қаншалықты уақтылы және
тәртіпті орындайтыны туралы ақпаратты береді.Бұл әрине ... ... ... және төлем қабілетін бағалауды тездетіп оны
жөнелтеді;
3. клиент туралы ... ... ... күні ... ... арқылы банк клиенттің қандай ... ... ... несие сұрап отырғаны жайлы біледі.
Ал банктің тәртіпті клиенттері үшін несиелік бюроның қызмет етуі ... ... олар ... ... алдындағы уақтылы міндеттемелерін
орындауы банктік мекемелерден ... ... ... ... ... ... тәжірибесін ескере отырып Қазақстанда несиелік бюроны
құруда мынадай ұсыныстар жасауға болады:
1. несиелік бюро ҚР ... ... ... ... оның ... телекоммуникациялық желілері және жергілікті бөлімшелері
болғандықтан ақпарат алмасуды жоғары деңгейде жүргізу мүмкіндігі
бар. Несиелік бюроның ... ... ... ҚБ-тің ЕДБ бойынша
несиелер жайлы олардың берген несиелік регистрі негіз бола алады;
2. несиелік бюро потенциалды қарыз алушылар ... ... және ... ... ... ... даму мүмкіндігі мен
несиелік бюро қызметіне сеніміміз арта түседі;
3. заңды және жеке ... ... ... ... банк
аясында қызмет ететін субьектілер несиелік бюромен міндетті түрде
келісім-шарт жасасып, потенциалды қарыз алушылар ... ... ... керек;
4. ақпараттарды басқа мақсаттарда пайдаланудан сақтау үшін несиелік
бюро қызметін атқаратын ... ... ... ... ... ... ... өз міндеттемелерін уақтылы және
толық орындауын ынталандыру, банктерге олардың несиелік қабілетін
анықтауға ... ... көзі ... табылатын “рейтинг жүйесін”
жасаған жөн;
6. несиелік бюроға тапсырылатын ... ... ... ... несиелік бюро потенциалды қарыз алушылардың несиелік қабілетін
анықтауға қажетті ... ... ... қатар 2006 ж. дейін коммерциялық ұйым ретінде неселік бюромен
қатар барлық дамыған мемлекеттегідей мемлекеттік ... ... ... келе несиелік бюроны құру банк жүйесінің беделін көтереді,
банктік қызмет көрсетуді ... ... банк пен ... ... ... арттырады және де қарыз алушының мүдделерін ... ... ... ... ... ... нарығындағы тәуекелді
төмендетеді. Несиелік бюро арқылыбанктерге ... ... ... ... және алдын алуға мүмкіншілік жасайды.
II. 3. 2. Потенциалды қарыз алушыны таңдаудағы “ алты ... ... ... ... қарыз алушыны таңдауда “алты си
ережесі қолданылады”: ( character (қарыз алушының ... capacity ( ... ... cash ... қаражаты)
( collateral (қамтамасыз етуі)
( conditions (жалпы экономикалық жағдай)
( control (бақылау)
Қарыз алушының ... бүл оның ... ... ... ... ... ... алушының қаржылық жағдайы оның несиені қайтару ... Ол оның ... мен ... және олардың алдағы уақыттағы
өзгеру перспективаларын нақты талдау көмегімен анықталады.
Ақшалай қаражаты жалпы қарыз алушының ... ... үш ... 1. ... ... ... ... сату;
3. Қаржыларды тарту.
Көрсетілген көздердің кез-келгені несиені қайтаруға арналған
қаражаттардың қалдық сомасын ... ете ... ... банктер несиені
қайтарудың негізгі көзі ретінде нақты ақшалар тасқынын маңызды ... ... сату ... ... балансын нашарлатып жіберуі мүмкін
деп санаса, ал қосымша қаражат тарту банктің ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайының
нашарлығын сипаттайтын басты көрсеткіш болып табылады:
Нақты ақшалар = Таза пайда + Амортизация тасқыны + кредиторлық ... ... ... құндылықтар қоры мен дебиторлық қарыз
Бұл формуланың артықшылығы ( несиелік қызметкер қарыз ... ... және ... ... ... ... нарығының жағдайын анықтай алады.
Қамтамасыз етуі банк қарыздың қамтамасыз ... ... ... қарыздың қайтарылмау жағдайына, оның өтімділік
дәрежесіне мән ... ... ... ... ... қарау барысында банк жалпы
шарт ретінде елдегі іскерлік жағдай және оның банк ... , ... ... тигізер ықпалын сипаттайтын ... ... ... ... ... т. б. ... қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудағы соңғы ... ... ... құқықтар, экономикалық және саяси жағдайлардың
қарыз алушы қызметіне әсері болады деген сияқты сұрақтарға ... ... ... қорытындылай келсем бірінші бөлімде несиелік
тәуекелдің мәнін ... ... ... ... қалай басқарылып
жатқаны, оның басқаруындағы негізгі әдістердің ... ... ... басқарудағы шетел тәжірибесін біздің банктердің қандай деңгейде
қолданылып жатқандығындағы артықшылықтар мен ... ... ... банк ... операциясын нығайту нәтижесінде белгілі
бір несиелік тәуекелге бара отырып пайда таба алады, бірақ та кей жағдайда
осы ... ... ... ... де қаржылық жағдайы нашар қарыз алушының
несиені қайтармауынан да банк ... ... ... практикада
көрсетілген.
Енді осы курстық жұмыстың бірінші сұрағында несиелік тәуекел мен оны
басқару мәні, түсінігі, несиелік ... ... болу ... ... ... болуындағы ішкі және ... ... ... Негізінен банктің қаржылық жағдайының тұрақтылығын
қамтамасыз ету мақсаты экономика дамуының ... ... ... ... екінші сұрақта несиелік тәуекелді реттеу әдістерін ҚР Ұлттық Банк
пен ҚР Қаржы нарығы мен ... ... ... және ... ... және мемлекетімізде ең алғаш құрылған Несиелік бюроға жүктелген.
Банктер қарыз алушының алған ... ... үшін 1990 ж ... ... ... ... ... келді. Бұл негізінде
ҚР-ның сақтандыру туралы қабылданған заңына сәйкес жүзеге асырылады.
Несиелік тәуекелді ... ең ... ... бірі ... ... ... ... ішінде меншікті капиталдың жеткіліктілік
коэффициенті мен бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің жоғарғы мөлшері атты
нормативтерімен ... ... ... ... ... тәжірибесіне тоқтала кетсем. АҚШ
банкінің тарихы ғасырлап жалғасып өте дамыған ... ... ... ... ... ... тәжірибесі мол ел.
Сондықтан қарыз алушының ... ... ... ... жинайтын
арнайы тәуелсіз фирмалары бар, олар ақпаратты жинай ... ... ... ... ... несиелік қабілетін жете бағалау және де потенциалды
қарыз алушыны таңдау несиелік ... ... ... шара ... енді ... жұмыстың екінші бөліміне тоқталсам мұнда ҚР ЕДБ-дің
несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... оның прблемалық несиелермен жұмыс жасауы, несиелік ... ... ... ... бюро мен алты си ... ... неселік портфелінің жалпы ұғымы, оның құрамы,
банктердің несиелік портфелі бойынша әрбір құрамына 2003 ж ... ... ... ... ... бар. Несиелік портфелдің сапасы, оның
тәуекел дәрежесіне байланысты жіктелуі, ... ... ... ... ... ... ... сәйкес жүргізіледі.
Проблемалық несиелермен банктің жалпы жұмысы жөнінде ... ... ... проблемалық несие түсінігі, банк ондай несиелермен
қандай жұмыс жасуда, оны болдырмау ... ... ... ... сол ... орындалуына қалай бақылау мен бағалау шаралары
қандай деңгейде екендігі, т.б. мәселелер қарастырылуда. Негізінде ... ... ... ... ... ( ... ... алған
ссудасы бойынша төленетін проценті мен кезекті төлемдерінің ... ... ... ... ету ... ... несиелік тәуекелді басқарудағы жетілдіру жолында ... ... ... ... ... ... бюро мен алты ... Ал ... ... ... басқа бес си моделі, бірлескен
(синдицированный) қарыз (банкілер тобының бірігіп берген ірі ... ... т.б. ... ... бюро ... ... мәлімет, несиелік бюро түсінігі,
оның қызметі, оны кім ... ... ... ... мен ... ... ... қарыз алушы туралы
ақпаратты кімнің алуына құқығы бар немесе жоқ, қарыз ... ... ... ... ... ... жасайды, сонымен қатар банк ... де осы ... ... Ал алты си ... ... болсақ
бұл негізінде Американдық банктер тәжірибесінде кеңінен потенциалды қарыз
алушыны таңдау үшін қолданылатын әдіс болып табылады. ... ... ... аты ... тұрғандай алты компоненттен тұрады және алты компонентінің
әрқайсысы ашылып көрсетілген.
Қолданылған әдебиеттер ... 2002 ж. 3 ... ҚР ҰБ ... № 213 ... ... ... Банктерге арналған пруденциалдық
нормативтер туралы” ереже.
2. 2002 ж. 16 ... ҚР ҰБ ... № 465 ... “Активтердің, шартты міндеттемелердің ... ... ... және ... санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы
провизиялар құру туралы” ереже.
3. 2004 ж. шілде ... ... бюро мен ... ... қалыптастыру
туралы” Заң .
4. М. С. Биханұлы “Коммерциялық банктер операциялары” “Издат Маркет”
Алматы 2004 ж.
5. К. О. Шаяхметова ... ... ... ... ... ... Под ред. д. э. н. , профессора Г. С. ... ... ... қаражат” Алматы 1998 г.
7. В. М. Усоскин “Коммерческий ... ... и ... ... ... ... Хабаршысы Экономика сериясы № 3 (43) 2004 23-25 бет
К. О. Шаяхметова, Д. Н. Акежанов “Несиелік тәуекелді ... ... бет Н. ... “Проблемалық несиелермен банктің
жұмысы”.
9. Ұлттық Банктің статистикалық бюллетені 2003 ж. № ... ... ... № 29 (607) 30 июля 2004 г. 4 стр. ... ... ... ... көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер ... ... |
|1 ... ... ссудалар шоты бойынша айналым |Алымында ... ... ... ... бұзылған |
| |Берілген несиелердің жалпы көлемі ... сол ... ... ... ссудалар жатады.|
|2 |Мерзімі өткен ссудалар (қалдық) ...... ... мерзімі өткен |
| ... ... ... көлемі (қалдық) ... ... ... ... |
|3 ... ... ... мерзімі бұзылған ссудалар | |
| ... ... ... шоты ... ... | |
|4 |90 ... ... ... ... ... | |
| ... ... жалпы көлемі | |
|5 ... ... ... ... |Несиеге қызмет ... бұл ... ... ... |
| ... ... ... көлемі |Осы ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
|6 ... ... ... ... ... және ... |
| ... несиелер көлемі |май қалу ... ... ... ... . |
|7 |Мерзімі өткен ссудаларға байланысты зияндарды өтеу | |
| ... ... | |
| ... несиелердің жалпы көлемі | |
|8 ... ... ... ... несиелердің жалпы көлемі берілген |
| ... ... ... ... ... ... және муници- |
| | ... ... ... ... ... өтеудегі |
| | ... ... ... ... активті бапты |
| | ... |
|9 ... ... | |
| ... ... | ... ... ... өсу қарқыны | ... және ... ... ... ... (заңды және жеке тұлғалар)
Несиелік мекемелер
Қаржы компаниялары
Несиелік бюро

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктегі несиелік тәуекелділік. «Алматы сауда қаржы банкі» акцонерлік қоғамының несиелік қызметіне талдау74 бет
Банктегі несиелік тәуекелділікті басқарудың теориялық аспектілері61 бет
Коммерциялық банктегі несиелік тәуекелді басқару41 бет
Несиелік тәуекелді басқару4 бет
Қарыз алушының несиелік қабілеті және оның несиелік тәуекелді азайтудағы маңызы62 бет
ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің несиелік тәуекелді басқарудың мазмұны мен құрылымдық элементтерін нақтылай отырып, несиелік тәуекелді тиімді басқару жүйесін дамыту және жетілдіру жолдарын іздестіру81 бет
ҚР-ғы екінші деңгейлі банк «Банк ЦентрКредит» Акционерлік қоғамының несиелік саясатын талдау, оның мазмұны мен құрылымдық элементтерін нақтылай отырып, несиелік тәуекелді тиімді басқару жүйесін дамыту және жетілдіру жолдарын ұсыну95 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
«Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін бағалау және төмендету жолдары»67 бет
«Халық банкі» АҚ-ның құрылу тарихы, акционерлері және қаржы ұйымдары40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь