ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы музыка мәдениеті

Жоспар.

Кіріспе.

ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы музыка .

1.А.Құнанбаевтың музыкалық шығармашылығы.
2.Сал.серілер түсінігі.
3.Жаяу Мұса Байжанұлы.
4.Халық композиторлары.
5.Құрманғазы Сағырбайұлы.
6.Дәулеткерей Шығайұлы.
7.Тәттімбет Қазанғапұлы.
8.Ықылас Дүкенұлы.
9.Мұхит Мералыұлы.

Қорытынды.

Пайдаланған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе.
ХІХ ғасырдың ІІ жартысы Қазақстанның музыка өнерінің гүлденген кезеңі
болды.Осынау рухани қайнарлардың ішінде музыканы,дәлірек айтсақ,күйдің алатын орны айрықша.Себебі,қазақ халқының тарих аясындағы мәдени- рухани
болмысын тануға келгенде ең мол дерек көзі күй түрінде және күй аңыздары түрінде сақталған.Бұған мына сияқты мысалдарды көлденең тартуға болады.
Біріншіден,халық жадында сақталған ең байырғы тұлғаларымыз-күйші-компо-
зиторларымыз.Мәселен,атақты күйші Қорқыттан бүгінгі күнімізге дейін жиыр-
ма шақты күй жетіп отыр.Екіншіден,атақты күйші Қорқыт пен ХХ ғасырда өмір
сүрген Дина арасындағы мың екі жүз жылдық тарихи кезеңнің бірде-бір ғасыры күйші-композитордан құралақан емес деуге болады.Үшіншіден,осынау мың екі
жүз жыл аясында ғұмыр кешкен екі жүздей күйші-композитор белгілі және ол-ардың бес мыңдай күйі қазіргі таңда тіркеуге алынып отыр.Төртіншіден,қазақ
күйлеріне арқау болған оқиғалардың тарихи хронологиясы Евразия континен-
тіндегі соңғы екі жарым жылдық оқиғаны қамтиды.Мәселен,»Қос мүйізді Ескендір»атты халық күйі белгілі және М.Хамзиннің»Космонавт»деген күйі бар.Бұл күйлердің тақырыбына арқау болған тарихи кезеңдердің арасында,
яғни,Александр Македонскйй мен Юрий Гагариннің арасында аттай екі жарым
мың жылдық оқиғаны қамтиды.Бесіншіден,көшпелілер өркениетінде 8-20 ға-
сырдың өзінде-ақ күй және ән түрінде музыкалық жанрлардың сараланып үл-
геруі мәдени-рухани өреліліктің жарқын айғағы. Міне,бұл дәлелдер музыка мәдениетіміздің, оның ішінде күй өнерінің тарихи-рухани болмысымызда ер-
екше мәртебелі орынының бар екенін көрсетеді.
ХІХ ғасырдың ІІ жартысында көптеген аса көрнекті кәсіби композитор-әншілер
мен күйшілердің шығармашылығы халықтың музыкалық классикасының негі-зін құрады.Көптеген композиторлар өз заманындағы білімді адамдар болды.
Олардың бәрі дерлік хат танитын, кейбіреулері орыс тілі мен араб тілін бі-летін, бірақ өз шығармалаларын нотаға түсіріп жаза алмайтын еді. Компо-
зиторлардың дүние танымы тарихи тұрғыда шектеулі бола тұрса да , олар-
6
дың шығармалырда әлеуметтік қайшылықтар айқын бейнеленді , әділетсіз
заңдарға ,билеуші сұлтандарға , олардың зорлық – зомбылығына қарсы кү-
реске шақырған әуен анық естілген. Әндер мен күйлерде халықтың бас бос-
тандығы , әйел теңдігі жөніндегі армандары , бай – шонжарларға ,билеп-төс-
теуші сұлтандарға деген наразылық үндері айқын бейнеленген. Көптеген композитор әншілер мен күйшілер өздерінің шығарған әндері мен күйлері арқылы халықтың рухын көтеріп отырған.Сол үшін де олар қуғын – сүргін-
ге көп ұшырап отырған.
Осы кезеңде өмір сүрген ақын , күйшілер өмір шындығын терең жырлаған.
Олар өздері өмір сүрген заманның асқақ ақындары ғана емес , сонымен қа-
тар сыршыл лирикалық сезіммен , әншілік –орындаушылық,композиторлық өнерімен бұкіл қазақ даласына танылған ерекше дарын иелері.Олардың әндері, күйлері – қазақтың классикалық ән творчесвасының алтын қорына еніп ,бүкіл халқымыздың өшпес мұрасына айналған туындылар.Кейбір ақындар,халық композиторлары жастайынан қиыншылық тауқыметін тарқандықтан,өздерінің көптеген туындыларын қайғылы-мұңды шығармаларды орындау арқылы жеткізген.Олар бай-шожарларды , жоғарғы үстем тап өккілдерін жаман жағынан көрсеткені үшін қуғын- сүргінге көп ұшыраған .Ал бай-шонжарлар оларға лақап ат қойып, жала жауып қудалаған.
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы Қазақстанның музыка өнерінің дамуына
Құрманғазы Сағырбайұлы , Дәулеткерей Шығайұлы , Тәттімбет Қазанғапұлы,
Ықылас Дүкенұлы , Мұхит Мералыұлы, Сарымалай ,Біржан сал Қожағұлұлы,
Ақан сері Қорамсаұлы , Жаяу Мұса Байжанұлы сияқты әнші-коипозитор му-
зыканттар үлес қосты.
Бұлардың әрқайсысы әр түрлі өз туындыларын шығарғанымен ,олардың бә-
рінің мақсаттары бір болды , яғни халықты билеп – төстеушілерге деген на-
разылық. Кейбір әнші – күйшілер өздерінің туып - өскен жерлерінің әсем та-
биғатын ,тауларын , өзен –көлдерін сол жердегі халықтың тұрмыс-жағдайын
өз туындыларында әсем де көрікті етіп көрсете білген .
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1.Ақан сері Қорамсаұлының шығармашылығы. Алматы:1963 ж
2.Бес ғасыр жырлайды. ІІ том. Алматы «Жазушы» 1989 ж.
3.Бисенова Г.Н. «Песенное творчество А.Кунанбаева» Алматы : 1995 ж.
4.Жұбанов А. «Замана бұлбұлдары» ІІ – б. Алматы : 1963 ж.
5.Жұбанов А. «Ғасырлар пернесі» Алматы : 1958 ж.
6 Жұбанов А. «Ғасырлар пернесі» Алматы : 1975 ж
7.Жұбанов А. «Құрманғазы күйлері қалай шыққан ?» Алматы : 1993 ж.
8.Қазақстан тарихы .ІІІ том. Алматы : 2002 ж.
9. Қирабаев С. «Әдебиетіміздің ақтаңдақ беттері» Алматы :1995 ж.
10. Қазақ совет энциклопедиясы . ІІ том.
11.Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін . Алматы :2002 ж.
12.Қазақ ССР тарихы Алматы : 1981 ж.
13.Мұқанов С. Қазақтың ХҮІІІ-ХІХ ғ.ғ. әдеби тарихының очерктері .А :1942 ж.
14.Мұқанов С. «Жарқын жұлдыздар» Алматы : 1964 ж.
15.Мұқанов С. «Халық мұрасы» Алматы : 1974 ж .
16.Мағауин М. «Қобыз сарыны» Алматы : 1968 ж.
17. Тарақты Ақселеу . «Қазақтың әйгілі күйшілері» Алматы : 1992 ж.
18. Шақанов Б.Хасенов И.Жақанов И. «Қобыз атасы-Ықылас» Алматы : 1993 ж.
19.Қоспақов З. «Әнші тағдыры» Алматы : 1971 ж.
20.ХҮІІІ-ХІХ ғ.ғ. қазақ ақындар шығармашылығы. Алматы : 1962 ж.
        
        ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы музыка мәдениеті.
Жоспар.
Кіріспе.
ХІХ ғасырдың ІІ ... ... ... ... ... түсінігі.
3.Жаяу Мұса Байжанұлы.
4.Халық композиторлары.
5.Құрманғазы Сағырбайұлы.
6.Дәулеткерей Шығайұлы.
7.Тәттімбет Қазанғапұлы.
8.Ықылас Дүкенұлы.
9.Мұхит Мералыұлы.
Қорытынды.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі.
4.
Жұмыстың мақсаты:
Жұмыстың ... ХІХ ... ІІ ... ... ... ... ... беру.
Жұмыстың міндеттері:
- Ақын , композиторлардың шығармашылығымен танысу.
- Олардың қай таптың өкілі екенін, қандай мақсатта өз ... ... ... Олар ... ... ... ... өзектілігі:
ХІХ ғасырда қазақ халқының музыка мәдениеті жақсы дамыған.Осы кезде көп-
теген ақындар, сал-серілер өмір сұріп ... ... ... ... үлес
қосты .Осы кезеңдегі қазақ халқының тұрмысы, салт-дәстүрі әдеп - ғұрпы тура-
лы бұл музыканттардың ... ... ... т.б. қазақтың тарландарының мызыка
мәдениеттің ... ... ... ... ... ... мен
композиторлар әр тақырыпқа шығармаларын арнаған.Олардың арасында ... ... ... ... ... ... айтамын деп
қуғынға түскен ақын, композиторларда болған.
Жұмыстың тарихнамасы:
Қазақ халқының ХІХ ғасырдағы музыкалық ... ... ... ... мен ... ... ... ғалымдары мен
саяхатшыларының сіңірген еңбектерінің маңызы зор.Мысалы:С.Г.Рыбаков,
этнограф А.А.Ивановский., П.И.Паншино. С.Г.Рыбаков 100 ден астам ... ... және өз ... ... сұлулық пен ғашықтықты
жырлайтын лирикалық әндердің не ғұрлым көп тарағанын атап көрсетті.
А.Затаевич өзінің 1931 жылы жариялаған «Қазақ ... 500 ... ... ... «Серпер», «Ақсақ киік», «Кісен ашқан» ... ... , олар ... азды-көпті бірқатар пікірлер айтқан.
5
Кіріспе.
ХІХ ғасырдың ІІ жартысы Қазақстанның музыка өнерінің гүлденген кезеңі
болды.Осынау рухани қайнарлардың ... ... ... орны айрықша.Себебі,қазақ халқының тарих аясындағы мәдени- рухани
болмысын тануға келгенде ең мол дерек көзі күй түрінде және күй ... ... мына ... ... ... ... ... жадында сақталған ең байырғы тұлғаларымыз-күйші-компо-
зиторларымыз.Мәселен,атақты күйші Қорқыттан бүгінгі күнімізге дейін жиыр-
ма ... күй ... ... ... ... пен ХХ ... өмір
сүрген Дина арасындағы мың екі жүз жылдық тарихи кезеңнің ... ... ... емес ... ... мың ... жыл ... ғұмыр кешкен екі жүздей күйші-композитор белгілі және ол-
ардың бес мыңдай күйі қазіргі таңда тіркеуге алынып отыр.Төртіншіден,қазақ
күйлеріне арқау ... ... ... ... ... континен-
тіндегі соңғы екі жарым жылдық оқиғаны ... ... ... күйі ... және ... ... ... тақырыбына арқау болған тарихи кезеңдердің арасында,
яғни,Александр Македонскйй мен Юрий Гагариннің арасында аттай екі жарым
мың жылдық оқиғаны қамтиды.Бесіншіден,көшпелілер өркениетінде 8-20 ... ... күй және ән ... ... ... сараланып үл-
геруі мәдени-рухани өреліліктің жарқын айғағы. ... ... ... оның ... күй ... тарихи-рухани болмысымызда ер-
екше мәртебелі орынының бар екенін көрсетеді.
ХІХ ғасырдың ІІ жартысында көптеген аса көрнекті кәсіби композитор-әншілер
мен күйшілердің шығармашылығы ... ... ... негі-зін
құрады.Көптеген композиторлар өз заманындағы білімді адамдар болды.
Олардың бәрі дерлік хат ... ... орыс тілі мен ... ... бірақ өз шығармалаларын ... ... ... еді. ... ... ... тарихи тұрғыда шектеулі бола тұрса да ,
олар-
6
дың шығармалырда ... ... ... ... , ... ... сұлтандарға , олардың зорлық – зомбылығына қарсы кү-
реске шақырған әуен анық ... ... мен ... ... бас
бос-
тандығы , әйел теңдігі жөніндегі армандары , бай – ... ... ... ... ... үндері айқын бейнеленген. Көптеген
композитор ... мен ... ... шығарған әндері ... ... ... ... ... ... үшін де олар ... сүргін-
ге көп ұшырап отырған.
Осы кезеңде өмір ... ақын , ... өмір ... ... ... өмір ... заманның асқақ ақындары ғана емес , сонымен
қа-
тар сыршыл лирикалық ... , ... ... ... қазақ даласына танылған ерекше дарын иелері.Олардың әндері,
күйлері – қазақтың ... ән ... ... ... еніп ,бүкіл
халқымыздың өшпес мұрасына айналған ... ... ... ... тауқыметін тарқандықтан,өздерінің
көптеген ... ... ... ... арқылы
жеткізген.Олар бай-шожарларды , жоғарғы үстем тап өккілдерін ... ... үшін ... ... көп ұшыраған .Ал бай-шонжарлар оларға лақап
ат қойып, жала жауып қудалаған.
ХІХ ғасырдың ІІ ... ... ... өнерінің дамуына
Құрманғазы Сағырбайұлы , ... ... , ... ... ... , ... ... Сарымалай ,Біржан сал Қожағұлұлы,
Ақан сері Қорамсаұлы , Жаяу Мұса Байжанұлы сияқты әнші-коипозитор ... үлес ... ... әр ... өз ... ... ... бә-
рінің мақсаттары бір болды , яғни халықты ...... ... Кейбір әнші – күйшілер өздерінің туып - өскен жерлерінің ... ... , өзен ... сол ... ... тұрмыс-жағдайын
өз туындыларында әсем де көрікті етіп ... ... ... ... шығармашылығы.
Абай Құнанбаев – қазақтың ұлы ақыны, сазгер , философ , ... ... ... салушы.Ол 1845 жылы осы күнгі Семей ... ... ... Оның ... Құнанбай сол маңайдағы қазақ
рула –
рының ішінде бай, би әрі ... ... бірі ... ... ... ... назар аударған. Соның нәтиже –
сінде Абай ... ауыз ... ... өз халқының ән ... ... сері ... ... Жаяу Мұса , Ықылас сияқты
халық
композиторларының ән –күй дариясын ... ... әнші ... ... шығармашылығын жоғары бағалаған. Бертін келе өзі ... ... ... Оның ... ... қалыптасуына негіз болған
қа-
зақтың ... ... ... орыс ... мен ... әндері, сон-
дай –ақ демократиялық сарындағы тұрмыстық және классикалық ... өзі ... ... ... мен ... ... ... үшін оларға арнап өзгеше бір ... ... ... ... » ... ... Татьяна хатының сө-
зіне шығарған «Татьянаның ... әні» ... ... ... ... ... даласына барған бір орыс тілшінің аймуынша , ... ... ... ... үйіне барғанда тыңдаған. Үй иесі демалып ... ... үшін ... ... ... әншіні шақыртты. Ол
бірнеше әннен ... жаңа бір ән ... ... ... , - деп
жазды әлгі тілші ,- мен өз құлағыма өзім ... . ... ... , әлгі қарт ... ән ... айна қатесі жоқ... нақ Татьянаның
Онегин-
ге хатын айтып отырды ... Бұл ... ... , ... ... , ... ... ... ерекше сүйсініп тыңдады». /1/
Ол өзінің өмірге деген ... жан ... ... ... тек
ақынды-
ғымен ғана емес сондай-ақ әсем әндерімен де ... ... ... мұрасы қазақтардың ұлттық өнерінің тарихында ерекше орын ... ... ... «Атамұра» Алматы 2002 ж 556 б .
8
Оның «Айттым сәлем Қаламқас», ... ... ... түнде жарық ай»,
«Қаранғы түнде тау ... ... ... және т. ... ... ... ... ән шығармашылығына жаңа әуен ырғақ пен
өлшем түрлерін алып келді .Оның халықтың ... бір ...... халық әндермен қоса өзге елдер музыкасына құлақ түруі
,со-
дан ... еді және де ... ... оның ... ... пен ... халық әндеріне , лирикалық ... ... ... ... , ... екендігі айқын байқалады .Абай
әндерінің тағы бір ерекшілігі – орыс тілінде ... ... ... әндер тобы. Ақын А.С.Пушкин ... ... ... де , әнмен де насихаттаған және оның ... ... мен орыс ... арасындағы бауырлас достықты нығайтуға игі
ықпал еткен. ... ... 40 –қа жуық ... ... бірі
«Қараңғы түнде тау қалғып »
Қараңғы түнде тау қалғып ,
Ұйқыға кетер ... ... жым ... , дел – сал ғып ... ... салбырап .
Шаң шығармас жол – дағы ... ... ... ... сен – дағы ... ... азырақ.
Орыстың белгілі ақын – ... ... ... ... , қазақ халқына таратуда да Абайдың ... бір төбе . ... М. ... , ... ... , Крыловтың
мысалдарын көп ... Оның сол ... осы ... ... ... . /2/
Ол 1904 жылы қайтыс болған. Оның сүйегі сол өзі туып өскен жерде – Жиде-
2.Мұқанов С. ... ... ... 204 ... мекеніне жерленеді. Абайдың мұражайы да осы ... ... тек ... ... ғана емес , дүние жүзінің көптеген
елдері –
нен ... , ... ...... жатады . Композитордың ән
шығар-
машылығы ұлттық ... ... асыл ... ... табылады .
Сал –серілер түсінігі .
Біржан сал Қожағұлұлы – қазақтың атақты халық ... , ... , ақын . Ол ХІХ ... ІІ жартысында өмір сүрген ... ... ... . Біржан 1834 жылы қазіргі Солтүстік ... ... ... ... ... ... » деп аталатын жерде дүниеге келген.
Біржанның өмір кешкен жері ... ... ... ... өте ... адам болған .Біржан жеті жасынан ... екі ... орыс ... ... . Ол ... ... ән ... , өнер қуған , ал жиырма жасынан бастап ән ... . ... ақын , жез – ... әнші ... ... өз өнерімен
байытып қана қоймай , оны жаңа ... ... ... ... ... ... ... дамытып , халық музыкасын биік белеске көтерген аса дарынды халық
композиторы . ... ... өзі өмір ... неше ... ... ... мәселелерін толғап , адам ... ... ... әсем сазға бөлеген . Оның әндері дәстүрлі ән ... ... , озық ... ... ... . ... өнерін жетілдіруге сол
өлке –
нің белгілі ақындары , ... ... ... ұстаздық еткен . Әншінің
му-
зыкалық –ақындық шығармашылығының демократиялық сипаты айқын ... . ... ... әндерінің бірі – «Біржан сал».
Баласы Қожағұлдың Біржан салмын,
Адамға зияны жоқ жүрген жанмын.
Қасыңа мені сендер неге алмайсың,
3. Қазақстан тарихы, ІІ том, 556 – ... А. ... ... ... ... 1958 ж., 144 - ... сұңқар ,өзім сал ,кімге зармын.
Жасым бар жиырмада жасырмаймын,
Басымнан дұшпан сөзін асырмаймын.
Басымнан дұшпан сөзі асып кетсе,
Сен түгіл патшағада бас ұрмаймын.
Мұнда ол ... ... от ... ... ... да,ашып әсемдеп көрсетеді.Ол өмір бойы салдық құрып,ел аралап ,ән
салып жүргендіктен, оған Біржан сал деген ат ... ... ... ... ... ... шығармашылығының шоқтығы биік,сыршыл
шығармалар.Біржан өзі өмір сүрген ... ... ... ... істеріне, әлеуметтік теңсіздігіне асқақ әндерімен, уытты
жырларымен ... ... ... ... ... ... үні оның ... соңғы кезінен шығарған «Жанбас сипар»,
«Теміртас» деен аталатын трагедиялық әндерінен айқын көруге болады.Ол ... ... ... ,әділетсіз ... ... ... ... басып отырған.Оның ән шығармашылығынан
сүлу қыз,жел жетпес ... ... ... ... ... ... ... шешімін ,тапқан жүйріктер.Біржан негізінде ... ... ... ... ... талмай жырлаған лирик
композитор.Мысалы : «Ләйлім - Шырақ» немесе ... ... ... тиек ете ... ... шықан үйдың сұлу қызы Ләйлімге
деген ішкі жан толқынысы көңіл – күйін паш еткен /5/.
Оның «Жанботасы» тек ... ... ғана ... ... әшкерлеп қана
қоймайды ,сол сияқты озбыр Жанботаға деген ақының ашу- ызысын ... ... ... ... ... ... Жаяу ... сері,Үкілі Ыбырай және басқалар
Біржан бастаған ақындық ,әншілік өнеріді одан әрі қарай дамытқан .Олар
5. А.Жұбанов, Замана бұлбұлдары, ... 1936 ж., ... ... ... қазақ арасына таратушылар болған.Осының
нәтижиесінде бізге Біржанның қырыққа жуық әндері ... ізін ... ... сынды әншілер Біржанның өнерін бүгінгі
ұрпаққа жеткізген.Біржан сонымен қатар дарынды ақын да болған .Бұл қасиеті
оның сурып салма ... ... ... сол ... ... ... көрінген.Әсіресе оның өмірінде Сарамен айтысы ерекше
маңызды.
Біржанның неше ... ... ... ... де ... .Ол өз
шығармаларында сараң байлардың ... ... ... ... ... кезеңі трагедиялық жағдайда өткен.Ел
ішіндегі кикілжің ... ... ... Біржанның өміріне
әсер еткен.Біржанды «Жынданды»деп ел арасында лақап таратып ,қол ... ... жан ... тартқызған .Біржан 1897 жылы қайтыс болады.
Бір сөзбен айтқанда Біржан –қазақтың ... ән ... ... мен ... этнографтары Біржанның жырлары ,сыршыл әндерін
жинап ,бірнеше рет ... етіп ... ... ... және ... ... бір қатар зертеулер де жарық ... ... ... ... ... М.Төлебаев қазақ опера ... ... ... ... ... ... өмірі мен
творчествасы» атты кітабының үлкен бір тарауын Біржанға арнаған ... сері ... сері – 1843 жылы ... ... облысында ,Қоскөл деген жерде
дүниеге келген.Ол талантты ақын ,халық әншісі, ... ... ... зеректігімен ,тұрлі өнерге әуестігімен көзге түскен .13 жасында
Ақанды әкесі діни ... ... ... ... ойлы бала дүмше ... ... ... ... ... .Ақан сері жас шағынан
халықтың ән-күй шалқарына сусындап ,өзіне дейінгі әншілік өнерді еркін
6. А.Жұбанов, ... ... ... 1958, ... жан .Ол он ... жеті ... бастап домбыра тартып ,өлең айта
бастаған .Шілдехана,алтыбақан,ойын-тойдан қалмайтын болған. Әр кез маңына
өзі сияқты өнерпаз ... ... ,ел ... ... құрып жүрген.Сәнді
киініп,жүйрік ат ,қыран бүркіт,құмай тазы ұстап серілік
құрған.Осындай сегіз қырлы өнерпаздығы үшін ел ... ... ... ... ... ... атақты Біржан салды аға
түтіп,ұстаз ... ... ... ... әнші-
композиторлар оның өнер жолындағы ең жақын да сенімді ... ... ... шығарған әнінің бірі «Желдірме», «Маң-манкер».Бұлар ... ... ... ... жүзде үлкен бір ас болады. Оның
бәйгесіне бүкіл жүзден үш жүздей ат қосылады,олардың ... ... ... ... ... ... бірінші болып жалғыз келеді.Атына
риза болған Ақан оның демін басу үшін жетелеп ,ілбітіп ... Ол ... ... ,оны «Маң-манкер» деп атайды.
Оның адамдарға ақыл-кеңес беретін өлеңдері де ... ... ақыл ... » ... өлеңінде былай деген :
«Тірлікте тырбанып қал сайра етіп
Ажал келмей тұрғанда ... ... тірі ... боп себептер,
Отырма құр үйіңде бойға сініп,
Талап қыл,азды-көпті жұмса ... ... ... ... ... өлеңінде ол әрбір адам өзі үшін,өзінің отбасы үшін ... ету ... ... ... сену ... туралы айтқан.Ақан серінің
өмірінде қайғылы тұстары да аз ... бірі ... ... дұшпандар қолынан мерт болуына байланысты «Құлагер»әні дүниеге
келген/7/. Онда :
«Құлагер ,шешен сұңқар ,әкең тұлпар,
7. Ақан Серінің ... ... 1963 ж. , ... ең ... ... ... өлсең орнын басар көкбесті бар,
Болады құдай қосса олда тұлпар
Құлагер топтан озған жүйрігім-ай
Жарасар келте жібек құйрығың-ай
Түбіне ерейменнің айдап келіп ,
Құдайдың ... ... ... ... қандай,
Тұрушы ең тоғыз шелек суға қанбай.
Бәйгеге жүз шақырым айдағанда,
Жүруші ем ... ... ... ... өз тұлпарының қандай болғандығы туралы сипаттап көрсеткен.
Ақанның әсерлі,сазды әндері (40-тан астам) жүрекке жылы тиер ... ... ... . Ақан ... ... ... ... өмірдің күрделі әлеуметтік проблемалары көрініс тауып , адамның
ар –намысын ... ... ... ... және ... ... ... бейнеленген.
Ақан сері көптеген елдерді ,қалаларды аралаған.Ол өз елінің білім -
өнерден ... ... ... Ел ... »деп ... кейбір
болыс-
тардың ,билердің пара жейтінін, шен-шекпен үшін қандай сұмдық қылмысқа да
бара алатынын ... ... ... ... ,құр қолы ... мәз ... жүрген жастарға ренжіген.Мұны ол «Заманға қарап » деген
өлеңінде ... ... ... ... ... жатып сахарада қамалымыз .
Болыс ,би ет пен шайға мәз болуда ,
Қайткенде тура жолды таба ... ... ... жері ... ... Ақан сері ... ... Жүсіп,Құлтума сынды атақты сал –серілермен жақын қарым-
қатынаста болған. Ақан сері өмір шындығын терең ... ... ... ғана ... ... ... сезіммен ,әншілік- орындаушылық,ком-
позиторлық өнерімен бүкіл қазақ даласына танылған ерекше дарын ... ...... ... ән ... ... қорына еніп,
халқымыздың өлмес -өшпес мұасына айналған туындылар.Ол өзіне тұстас әлеу-
меттік өмірдің көп мәселерін шығармашылығына арқау етіп, өлеңімен де, ... де ... ол ... ... ... де ... халқының сүйікті
ұлдарының бірі саналған.
Қазіргі таңда Ақан серінің әндері Қазақстан композиторларының ... да ... орын алып ... Мұса ... ... ІІ ... ... музыкасындағы аса үлкен құбылыс
Жаяу Мұса ... ... ... .Ол 1835 жылы ... Павлодар
облысы,Баянауыл ауданында дүниеге келген.Ол қазақ әншісі ,ақын әрі халық
композиторы. Жаяу Мұса жасынан ... ... және ... өте ... ... Мұса ... ... бастап ән салуды ұната-
ды , кейіннен ауыл арасында домбырамен өлең аттып көзге түседі .Ол домбыра,
қобыз тартумен ... ... ... ... да ... ... жан –
дардың бірі болған. 1854 жылы Омбы ... орыс ... ... Жаяу ... ... ... ... дүниеге келген/9/.
Ол Омбыдан ауылына оралғанда әкімдердің,би-болыстардың парақорлығын
әшкерлеп, әсіресе Баянауыл аға ... Мұса ... пен ... зорлық-зомбылығын айтып , Омбы генерал-губернаторлығына
шағым жазады.Сол үшін ағайынды Шормановтар оның ... ... Бес ... ... Алматы 1989 ж., 70-бет.
9. Бес ғасыр жырлайды, Алматы 1989 ж., 70-бет.
15
тартып алып ... ... ... ... ол ... ... үстем тап өкілдерінің іс-әрекетіне деген наразылығын айыптап,
көрсеткен. Билігі жүріп тұрған Шормановтар әр түрлі жала жауып 1860 ... ... 12 ... жер ... .Осы ... оның «Сүйіндік»,«Тұтқын –
дық зары» деген әндері дүниеге келген.Бірақ Жаяу Мұсаның өтініші бойынша
жер аудару жазасы әскер ... ... , ол ... ... жұмыс
істейді .Генерал Черняев әскерінің қатарында Жаяу Мұса Петербург қаласында,
Польша, Литва ,Латвия жерлерінде болады.Кейін Черняев әскерінің Орта Азия
экспедициясына да қатысқан,со ... ол ... ... ... ... теңсіздікті әшкерлейтін «Баянауыл», «Хаулау», ... және т.б. ... бар .Ол ... ... ... ...
лардың ,би-болыстардың халықты қанап , қинап отыруын жазған . Сол үшін оны
айыптап та отырған .Ол ... ... ... өлеңінде былай деген:
Туған жерім Баянауыл,
Кейде тынық,кейде дауыл.
Ұлытаудың қойнауында
Мекен еткен біздің ауыл.
Артта қалды Баян ... ... ата ... ... ... ... бйы ... дауым.
Ол өзінің осы өлеңінде туған елінің әсем де ... ... ... қай ... ... және ол жерде тұратын халықтың тұрмыс -
жағдайының қандай екендігін бейнелеген/11/.
Жаяу Мұса ,бір жағынан Арқадағы ... сал мен Ақан сері ... ... ... ... келе ... ... дамыта түссе, екіншіден, қазақ
Музыкасының мазмұны мен түріне, орындаушылық өнеріне ... ... ... С., ... ... ... ... 1995, 98-бет.
11. Қирабаев С., Әдебиетіміздің ақтаңдақ беттері, Алматы 1995, ... ... Ол ... ... ... ... ... ұстаған
және өмір бойы үстем тап өкілдерімен күресе отырып, сол ... ... өмір ... қайғы –қасіретін батыл суреттеп отырған /12/.
Жаяу Мұсаның әндері (60-тан астам әні сақталған) музыкалық ... ... ... әр ... ... мен байлардың дүниеқорлығы мен
Сараңдығын келекелеуге келгенде уытты да зілді, сүйген адамнан ... ... ... , сұлулықты жырлағанда әсем сазды ,туған жерінің
көркіне сүйсінгенде асқақ әуенді болып келсе ,өзінің ... ... да ... ... келген.Жаяу Мұса шығарған әндерінде өзінің қазақ
халқының ән әуендерін ғана емес , орыс ... ... ... ... да ... пайдаланып отырған . Осындай қайнар
бұлақтарды үйлесімді қолданып ,шеберлікпен ұштастыра білген Жаяу Мұса-
ның музыкалық тілі өзгеше бір ... ... ... ... ... ... туралы , өз ... ... ... жаңа әндер шығарған . Жаяу Мұса халықтың есінде аса ... , ... және әнші ... ... пен ... бақыты жолындағы
күрескер адам ретінде сақталып қалған . Ол ... ... ... ... ... ... композиторлары.
Қазақтың халық композиторларына – Құрманғазы Сағырбайұлы,Дәулеткерей
Шығайұлы,Тәттімбет Қазанғапұлы ,Ықылас ... ... . ... ... өз заманының ,өз ортасының нақтылы
тарихи көріністерін,тарихи әлеуметтік құбылыстарды ... ... ... ... ,күйші композиторлары болған.
Қазақ халқының музыкалық өнерінде халық ... ... ... ғасыр жырлайды, Алматы 1989, 98-бет.
17
Құрманғазы Сағырбайұлы. (1806-1879)
Европадағы рухани қайта өрлеу кезеңінің ... ғ.ғ.) ... ақын ... мен ... ... ... ... даласында
ХІХ ғасырда болған рухани жаңғыртудың алдынғы легіне күйші –композитор
Сағырбайұлы Құрманғазы болған ... 1806 жылы ... ... ... ... ... ... дүниеге келді.Құрманғазы-қазақтың
күйші,сазгері,домбырашы ... ... күй ... ... ... ... ,азапттық өмір кешеді.Оның алғашқы
ұстазы –атақты домбырашы Ұзақ болған.Ұзақпен бірге ел ... ... және өнер ... көп ... ... ... алғашқы шығарған күйлерінің бірі - «Кішкентай».Бұл
1836 -1838 жылдардағы шаруалар көтерілісінің ... ... ... іште жатқан шерді ,терең ойлы тебіреністі ер бастаған елдің
қозғалысын ... күй ... ... ... пен ...... ... күресіп
отырған.Құрманғазының «Ақбай», «Адай», «Ақсақ ... ... ... қашқан», және т.б.күйлері бар.Бұл күйлерде өмір ... : бір ... ... ... өмір ... ... ... арманы ,екінші жағынан,зорлықшыл ұстем тапқа деген ыза-кек,өшпенділік
бейнеленген /14/.
Сазгердің аса ... ... бірі ... еркіндік іздеген
халықтың арманы ,ой өрісі суреттелген .Сонымен ... ... ... ... ... назарылықтары және де туған жер ,кең байтақ
дала,халықтың асқақ үні, қажымас ... көз ... ... би ... де кездескен. Олардың ... ... ... ... ... ... «Балбырауын» жарқын жүзді ,шат
13. Тарақты ақселеу, Қазақтың әйгілі күйшілері, Алматы 12-бет.
14. Тарақты ... ... ... ... ... 12-бет.
18
көңілді көзіне елестетеді. Құрманғазының кейбір күйлерінің дыбысы адамның
сөйлеу тіліне ... ... бол ... ... ... ... ... шешем» күйлері жатады.Құрманғазының ғұмыр кешкен
кезі патшалық Ресей жүргізген отаршыл саясаттың ең бір қарқын ... ... шыға ... кезі ... ... жан –жүрегімен
қарсыласу Құрманғазының өмірбаянына айналып, оның ... ... ... өзі ... ... ... ... болмысына күйші -
философ ретінде ден қойған .Ұрпақ тағдырына ықпал еткен ... ... ... толғау Құрманғазының күйшілік болмысына тән.
Құрманғазы қуғын – сүргінді көп көрген ... ... 1880 ... ... ... ... ... бір жола қоныс аударған /15/.Оның
төңірегенінде бір топ жас күйшілер ,шәкірттер жиналған.Олардың ... ... ... ... ... және т.басқалар болған.
Халық арасында аттары мәлім Көкбала,Мейңетай,Меңқара,Сүгірәлі,Шора,және
де ... ... ... өздерін Құрманғазының ... ... ... ... ... нұсқалары болған.Мысалы:
«Балқаймақ», «Балбырауын» (екі нұсқасы бар), ... ... ... ... ... алдымен адам образын жасаған.Ол қандай
тақырыпта күй шығарсада ... ... да ... суреттесе де негізгі арқау
адам тағдырының айналасында болған.Құрманғазы Астрахань ... ... ... ауылында қайтыс болған .Қазір бұл жерде Құрманғазы
атындағы колхоз бар және сол жердегі ұлы күйші жерленген.
Қазақтың ұлы ... ... ... мен ... ... ... ... Жұбановтың зерттеулерінде кездеседі.А.Затаевич
өзінің 1931 жылы жариалаған «Қазақ халқының 500 ән-күй » ... ... ... ... шыққан, Алматы 1993 ж., 22-бет.
19
Құрманғазының «Серпер», «Ақсақ киік»күйлерінің ноталарын келтіріп ,күшті
жүйелі бірқатар пікірлер айтқан /16/.
Дәулеткерей Шығайұлы. ... ... ... күйшілік өнерінде өзінің үнімен ,ерекше
музыкалық тілімен танылған үлкен өнер иелерінің бірі.Ол бұрынғы Бөкей
ордасында,қазіргі Орал ... Орда ... ... ... ... ... келген.Оның ата-бабасы Орыс ханнан бері қарай ханнан бері қарай
хандық ... қол ... ... ... ... гөрі ... рухани дәстүрдің , күйшілік өнердің алтын діңгегі ... Ол ... ... ... ... сияқты күйші-домбырашылардың
өнерін өзіне шабыт тұғыр еткен/17/.
Егер, дүние шіркіннің ... ... фәни ... ... ... жылап
кететін адам құдыреттің көңілін жұбататын, жүрегін жылытатын ,санасын
сергітетін бір құбылыс болса ,ол ... ... ... ... ... жан ... келгеніне өкінбеуі тиіс.Ұлы
күйші қиын заманның қасірет қамауына тап болған ... ... ... ... ... ... көз қарасын қалыптастыруда
Исатай тайманұлы ... ... ... ... ... әсері
де болды. Күйшінің орыс зиялыларымен жиі ... , ... ... (Москва, Орынбор ,Санкт-Петербург)болуы,ол
жақтағы халықтың тұрмыс –салтымен ... ... ... ... ... ... жандандыра түсті. 1869 жылы қазақтың ұлы
күйшісі Құрманғазы Сағырбаевпен ... ... ... ... бір ... ... күй тілімен табысып,бір-
бірімен күйшілік өнермен тікелей әсер ... ... ... халық
арасында кеңінен тараған.Оның күйлері Құрманғазы күйлерінен өзгеше және
16. ... ... ... ... күйшілері, 12-бет.
17. Тарақты ақселеу, Қазақтың әйгілі күйшілері, 13-бет.
18. С. Мұқанов, Жарқын жұлдыздар, Алматы 1964 ж., ... ... ... ... ... ... ... сәулелі де,шуақты болып келеді.Оның
тұрмыстағы жанрдағы ... ... ... ... ... ... нақышты күйлері сұлу
қалпымен,өзіндік стильімен ерекшеленген.Мысалы: ... ... ... ... аңғарылса, «Бұлбұл»және т.б.күйлері ... ... ... ... ... нағыз халықтық рух айқын көрініс
беретін халықтың дәстүрлі ат жарысын бейнелейтін екпінді де әсем ... ... ... досы ... қазасына арнап 1871 жылы
«Салық өлген»атты жоқтау күйін шығарған.Дәулеткерейдің күйлері сол заманда
өмір сүрген күйші-композиторлардың шығармашылығымен ұқсас ... ... ... жергілікті халыққа көрсеткен
зорлық-зомбылығы нәтижесінде туған.Ол табиғаттың сұлулығын,әсем де,көрікті
жерлерін өзі шығарған туындыларға қосқан.Ол ... өз ... ... ... әсем ... өз ... бейнелеп көрсеткен.
«Төре күйлерінің атасы »атанған ... ... ... күйін айрықша
талғаммен,ерекше сұлулықпен сомдаған.Оның ... күйі ... ... ... ... да ... ... қайран қалдырады.Осының бәріне қоса Дәулеткерей күйлеріндегі
ұлттық дыбыс тілінің айқындығын айтуға ... ... ... ... ... ... Оразалыұлы
мен домбырашы Н.М.Бөкейханов болды.
Тәттімбет Қазанғапұлы. (1815-1862)
Тәттімбет ... – 1815 жылы ... ... ... ауданында
дүниеге келген.Қазақ халқының күйші-сазгері,домбырашы,шертпе ... ... ... ... ... ... С. Мұқанов, Жарқын жұлдыздар, Алматы 1964 ж., 110-бет.
21
отбасында ... ... өнер ата ... жас ... -ақ ... әңгімеге, әнге,өлең-
жырға,күйшілік өнерге ... ... ... ... ... ... оның мінезі салмақты өте зерек бала ... ... және ... ... әсер еткен халықтың тарихы, әндері мен
күйлері, әдеп - ғұрып ,жырлары мен дастандары және халық ауыз ... ... ... ... ... үздік нұсқаларынан тәлім-тәрбие
алады.Тәттімбет ұлы күйші болуымен бірге өз дәуірінің көкірек көзі ... ... ... ... өз көз қарасын білдіріп,музыка тілімен ұн
қатып отырған композитор.
Тәттімбет қырықтан астам күй шығарған/20/.Оның аса ... ... ... Бұл күйді өмірінің соңғы жылдары ауырып жатып,көңілін сұрай
келген ел азаматтарына арнап тартқан.Мұнда халықтың ... ... ... толғанады .Домбыра тарту өнерінде ... ... ... бұл ... өте күрделі екенін көрсетеді .Демек күйші
домбыра үніне жан бітіріп,күйдің табиғатын, ... ... ... талантын танытатын күйдің бірі «Сылқылдақ» .Бұл күйдің
күміс қоңырау үні,шат күлкі әуені ттыңдаушыға ерекше әсер ... ... ... ... деген туындылары бар бұларды
тыңдағанда ... ... ... ,сосын құындатып шапқаны көз алдыма
келеді.Күйшінің туып өскен жері ... ... аса бай ... өлке болған .Сондықтан да оның бір қатар туындылары табиғатты
суреттеуге ... ... ... күйі осындай күйлердің қатарына
жатады Күйдың теңселе билеген әуен ... ... ... ... ... адам мен табиғат үйлесімділігі айқын сезілген.Тәттімбет тек
күйші ғана емес ,сонымен қатар шыншыл ,шешен, ... ... ... ... ... реті ... ... теріс істерін, әділетсіздігін
өткір тілмен сынап отырған .Халықты ... , ... - ... ... «Бес төре»
20. Тарақты ақселеу, Қазақтың әйгілі күйшілері,Алматы 1992 ж., 18-бет.
22
күйін шығарған.Ол осы ... бай - ... ... ... ... ... халықты қинағаны туралы жырлаған.
Тәттімбетің шығармашылығы ХІХ ғасырдың ... ... ... ... ... (1843-916)
Ықылас Дүкенұлы – 1843 жылы қазіргі Жезқазған облысының Жаңа арқа ауданында
дүниеге келген. Ықыластың әкесі Дүкен ... ... ... да ... ... ... рухани тарихымыздың төріне шығаратын
қисынның зоры деп Қорқыттын кейін аттай мың жыл бойы ... ... қара ... тіл ... айтқан жөн.Ықылас дарының тегеуріні
бақсы қолындағы ... ... ... ... ... ... мұңына ортақтасқаны үшін тәнті боламыз.
Ықылас жасынан тарихи әңгімелерді, өлең ... ... ... ... ... ... қобызын ерте-ақ қолына алып,бірте-бірте
үйреніп зарлата тартатын болған .Ықылас қазақтың көне ... қыл ... ... өзі күй шығарған , және оларды ойнағанда ... ... іс өз ... іс ... ... отырған.
Қобызшының тырнақалды туындылары- «Ықылас күйі» мен «Қоңыр күй»/21/.
Бұл күйлердің алғашқысы ойнақы ... ... ... ... ... қол таңбасын танытқан.Ықылас мұнан
кейінгі күйлерінде белгілі бір оқиғаға ... ... ... алуан қырын күй тілімен бейнелеуге көбірек көңіл ... ... ... «Жарым патша», «Жез киік» күйлерінде өзі өмір
сүрген ортаның қоғамның көріністерін ... Ал ... ащы күйі », ... ... күйі » , ... ... ел
арасында кеңінен тараған аңыз-әңгімелер,қиял-ғажайып оқиғалар арқау болған
/22/.Ықыластың
21. Қобыз атасы - Ықылас 1993, 18-бет.
22. Қобыз атасы - ... 1993, ... ел ... ... кең ... ... «Бес ... жерде үлкен жиын
болады.Осы жиынға ол қасына өзінің әнші баласын ... ... өзі ... ... ... Әр ... ... жиналып,қобызшы-
домбырашылар жарысы болады. Осы жарыста Ықылас өзінің ... ... оған ... ... ән ... ... олар
ерекше көзге түсіп,олардың атақ-даңқы бұрынғыдан да ел арасына ... ... ... ... оның ... ... адамгершілік
қасиеттерінің мол екендігін көрсетеді.Ықыласты халық көзі ... ... ... ... ... ... күйінде
тәкаппар патша ... мен ... ... ... ... әшкерлеген.Ықыластың көзін
көріп,тікелей тәлім-тәрбие алған Ашай,Әбікей, Сүгір сияқты ... ... ... ... елдің көшінен түсіп қала жаздап,
қадау-қадау өнерпаздардың қол жалғауы арқылы көнеден бүгінге жеткен ... ... ... ... шеру тартып бара жатқандай.
Мұхит Мералыұлы . (1841-1918)
Мұхит ...... ... халық сазгері,әнші,ақын күйші-
домбырашысы.Ол 1841 жылы ... ... ... облысының Қаратөбе
ауданындағы Ақбақай деген ... ... ... Ол ауқатты отбасынан
шыққан. Оның туған ағаларының бәрі де ... ... ... ... ... мүлік жинамаған,ол той-жиындарда ұлан-
асыр жәрмеңкелерде , хан базарларында домбыра тартып,ән салған. Ол
домбыраны жастайынан ... ... ... және бір ... ... салып, ауызша айта берген.Ауылға жыршы,әнші қыдырып келгенде де
Мұхит солардың қасынан қалмаған. Ол ... ... ... қазақтың ән
өнерін дәріптеп, ел арасында насихаттап жүрген. Осыдан кейін Мұхиттың атағы
халық ... кең ... оны ... ... «сал ... атап кеткен/23/.
Мұхит үнемі өзінің қасына жыршы, палуан ... ... ... ... ақселеу, Қазақтың әйгілі күйшілері, Алматы 1992, 15-бет.
24
жүрген. Ол өз жанынан көп әндер шығарған. Оның алғашқы шығарған ... ... Оның бұл ... өте ... ... ... сезімін
шарықтатып, жүрек қылын қозғайтын әндер болған.Өзі ақын, әнші ... ... ... үйір ... ... ... әсер еткен әңгімелердің
мазмұнына сүйеніп әндер ... ... ... ... «Қыпшақ»,
«Кербез», «Күлә» әндері әңгімелер негізінде дүниеге келген.
Әншілік , ... ... ... ... ... да ... ... күйлерін шебер орындаған. Мұхит ауқатты ортадан шықса ... ... адам ... Ол өз ... ... ... ... халықты қанағандары туралы және де олардың әділетсіз
екендіктерін айтып ... . ... ... ... ... алдымен балалары: Шоң, Нәу, немерелері – Лұқпан, Шайқы,
Ғұбайдолла Мұхитовтар болған. Оның ел ... ... ... ... саны ... ... Ал ол әндердің 30-ға жуығы дәл ... ... ... Ол ... ... әндерін махаббат тақырыбына
арнаған/24/. Яғни, бірін –бірі сүйген екі жас туралы, олардың отау құруына
қарсы болған ... да ... ... өз ... ... ... даму кезеңдеріне қарағанда ол профессионал
домбырашының ... ... » деп ... ... тарихы, 2-том, Алматы 2002, 556-бет.
25. А. Жұбанов, Замана бұлбұлдары, Алматы 1963 ж., 2- ... ... ... ... ... ... ... жақсы дамыған. Ал ... ІІ ... ... ... ... жоғары дәрежеде
дамыды деп айтуға болады. Осы ... өмір ... ... сал-серілер, күйші-
композиторлар қазақ музыкасының дамуына қомақты үлес қоса ... ... ... ... ... өз шығармаларын, көркем туындыларын
қосты. Осы кезеңде өмір сүрген Абай Құнанбаев,ЖаяуМұса ... сал, ... ... ... ... ... Дүкенұлы және
т.б. ақын,сазгер ,домбырашы және де күйші-коппозиторлар музыка мәдениетін
дамытқан. Бұл ақын, күйші,композиторлар әр түрлі ... өз ... ... Олардың көбісі патша үкіметінің , жергілікті феодалдардың
, бай-шонжарлардың жергілікті халыққа көрсеткен ... ... ... ... болып,олардың әділетсіздігіне қаарсы
туындыларын шығарып отырған. Осындай әрекеттері үшін олар ... ... ... ... олар ... ... тоқтатпаған. Яғни, әр кез оларға айтатын сөздерін өздерінің
күйлері арқылы жеткізіп отырған.
Өздерінің ән-күйлері арқылы өз ... ... ... өз ойын ... ... ... күйші-композиторлардың, ақын, әншілердің
арқасында қазақ халқының ... ... жаңа ... ... ... ... ... шықса да, менмендікке көп
салынбай әрқашан қарапайым халықпен бірге болып, солардың ... ... ... ,өз ... ... ... ... мұңын
домбыра, қобыз арқылы жеткізумен ... ... ... де ... Яғни , бір ... ... ... қазақ халқының рухани мәдениетін
, соның ішінде музыка мәдениетінің дамуына үлес қосқан өнер ... ... ... ... осы өнер ... ... жете ... оларды әрқашан мақтан тұтуы керек.
26
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1.Ақан сері Қорамсаұлының шығармашылығы. ... ... ... ... ІІ том. ... ... 1989 ... Г.Н. «Песенное творчество А.Кунанбаева» Алматы : 1995 ж.
4.Жұбанов А. «Замана бұлбұлдары» ІІ – б. Алматы : 1963 ж.
5.Жұбанов А. ... ... ... : 1958 ... ... А. «Ғасырлар пернесі» Алматы : 1975 ж
7.Жұбанов А. ... ... ... ...... : 1993 ж.
8.Қазақстан тарихы .ІІІ том. Алматы : 2002 ж.
9. Қирабаев С. «Әдебиетіміздің ақтаңдақ беттері» Алматы :1995 ж.
10. ... ... ... . ІІ ... тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін . Алматы :2002 ж.
12.Қазақ ССР тарихы ... : 1981 ... С. ... ... ғ.ғ. ... тарихының очерктері .А :1942 ж.
14.Мұқанов С. «Жарқын жұлдыздар» Алматы : 1964 ... С. ... ... ... : 1974 ж ... М. ... сарыны» Алматы : 1968 ж.
17. Тарақты Ақселеу . «Қазақтың әйгілі күйшілері» Алматы : 1992 ... ... ... ... И. «Қобыз атасы-Ықылас» Алматы : 1993 ж.
19.Қоспақов З. «Әнші ... ... : 1971 ... ғ.ғ. ... ... шығармашылығы. Алматы : 1962 ж.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы музыка мәдениеті48 бет
ХІХ ғ. і жартысындағы музыкалық өнеріне жалпылама талдау жасау14 бет
Шопеннің фортепианолық шығармашылығы5 бет
XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдағы Қазақстан мәдениеті9 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
19-ғасырдағы қазақ музыкасы. 20-ғасырдағы қазақ музыкасы8 бет
1960 ж. екінші жартысы - 1980 ж. бірінші жартысындағы Қазақстан5 бет
200 орынға арналған залы бар және 100 оқушыға арналған музыкалық мектебі бар словяндық ұлттық мәдени орталығы41 бет
4-7 ғасырлардың бірінші жартысындағы византия империясы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь