Шыңғыс ханның мирасқорлары

І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
1. Шыңғыс ханның мирасқорлары
а) Шағатай ұлысы
ә) Шағатай мемлекеті
б) Жошы ұлысы
2. Саяси және мемлекеттік құрылысы
а) Құрылтай
б) Яса
в)Ұлыстардың мемлекеттік.әкімшілік құрылысы

ІІІ Қорытынды

IV Қолданылған әдебиеттер тізімі
Бұл рефератта негізінен отпен өртеп, қылышпен қырып, орасан зор империя құрған Шыңғыс ханның ұрпақтары туралы, оның әрбір ұлына үлес бөліп бергені баяндалады, оның ішінде: кіші ұлы Төлей Шыңғыс-ханның негізгі жұртын – Монғолияның өзін, сондай-ақ монғолдың тұрақты 129 мың адамдық әскерінің 101 мыңын алды. Монғолиядан батысқа қарай жаулап алынған ұлан-ғайыр аумақ үлкен ұлдарына бөлінді, бұл орайда олардың әрқайсысына тұрақты армиядан 4 мың адамнан бөлініп берілді.
Шыңғыс-ханның үшінші ұлы Үгедейге Батыс Монғолия мен ұлысының орталығы орналасқан Жоғарғы Ертіс пен Тарбағатай аймағы қарайтын болды. Өзін ұлы хан деп жариялағаннан кейін (1228/29-1241) Үгедей Орхонда, Қарақорымда тұрды.
Шыңғыс-ханның үлкен ұлы Жошының үлесі Ертістен батысқа қарай және «Қойлық пен Хорезм шекарасынан Саксин мен Булгардың татар аттарының тұяғы тиген жерлерге дейінгі» ұшы-қиырсыз аймақты алып жатты, сөйтіп Жетісудың солтүстік бөлігін және Төменгі Еділ бойына дейінгі жерді қоса бүкіл Шығыс Дешті Қыпшақты қамтиды.
Сонымен Қазақстан аумағы монғолдың үш ұлысының құрамына: үлкен бөлігі – Жошы ұлысының құрамына, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Қазақстан – Шағатай ұлысына, Жетісудың солтүстік-шығыс бөлігі – Үгедей ұлысына кіргені айтылады. Одан басқа Қазақстан Алтын орданың құрамында болғаны, олардың саяси мемлекеттік құрылысы, құрылтай туралы, яссы туралы біраз мәліметтер бар.
1. Қазақстан тарихы, Көне заманнан бүгінге дейін 4 том, Алматы, 1996.
2. Мусин Ч. Қазақстан тарихы, алматы, 2000, 2003.
3. Рысбайұлы К. Қазақстан республикасының тарихы, Алматы, 2001
4. Хасенов Ә.Х. Қазақстан мәдениетінің тарихы, Алма-ата, 1987.
        
        Жоспар:
І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
1. Шыңғыс ханның мирасқорлары
а) Шағатай ұлысы
ә) Шағатай мемлекеті
б) Жошы ұлысы
2. Саяси және мемлекеттік құрылысы
а) ... ... ... ... ... Қолданылған әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ
Бұл рефератта негізінен отпен өртеп, қылышпен қырып, орасан зор
империя құрған Шыңғыс ханның ұрпақтары туралы, оның ... ... үлес ... ... оның ... кіші ұлы ... ... негізгі
жұртын – Монғолияның өзін, сондай-ақ монғолдың тұрақты 129 мың адамдық
әскерінің 101 мыңын алды. Монғолиядан батысқа қарай жаулап алынған ұлан-
ғайыр аумақ ... ... ... бұл ... ... әрқайсысына тұрақты
армиядан 4 мың адамнан бөлініп берілді.
Шыңғыс-ханның үшінші ұлы Үгедейге Батыс Монғолия мен ұлысының орталығы
орналасқан Жоғарғы Ертіс пен Тарбағатай ... ... ... Өзін ұлы ... ... ... (1228/29-1241) Үгедей Орхонда, Қарақорымда тұрды.
Шыңғыс-ханның үлкен ұлы Жошының үлесі Ертістен батысқа қарай және ... ... ... Саксин мен Булгардың татар аттарының тұяғы тиген
жерлерге дейінгі» ұшы-қиырсыз аймақты алып ... ... ... бөлігін және Төменгі Еділ бойына дейінгі жерді қоса бүкіл Шығыс
Дешті Қыпшақты қамтиды.
Сонымен Қазақстан аумағы монғолдың үш ұлысының ... ... ... ... ұлысының құрамына, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Қазақстан – Шағатай
ұлысына, ... ... ...... ұлысына кіргені
айтылады. Одан басқа Қазақстан Алтын орданың құрамында болғаны, олардың
саяси мемлекеттік құрылысы, құрылтай туралы, яссы ... ... ... ... ... Отпен өрттеп, қылышпен қырып, орасан зор империя
құрған Шыңғыс-хан өзінің төрт ұлының әрқайсысына үлес бөліп берді: кіші ... ... ... ...... өзін, сондай-ақ монғолдың
тұрақты 129 мың адамдық әскерінің 101 мыңын алды. Монғолиядан батысқа қарай
жаулап алынған ұлан-ғайыр аумақ үлкен ұлдарына бөлінді, бұл ... ... ... ... 4 мың ... бөлініп берілді. Шыңғыс-ханның
үшінші ұлы Үгедейге Батыс Монғолия мен ұлысының орталығы орналасқан Жоғарғы
Ертіс пен Тарбағатай аймағы қарайтын болды. Өзін ұлы хан деп ... ... ... ... ... ... ... ұлы Шағатайдың иелігіндегі жерлер Оңтүстік
Алтайдан Әмударияға дейінгі, «ұйғырлар өлкесінің ... ... ... ... ... яғни ... ... Жетісу мен
Мауараннахрдың денін қамтыды. Жамал Қаршидің деректері бойынша, Шағатай
иеліктерінің ... ... ... өлке ... елі деп ... оның басты
қаласы Алмалық болды. Оның мирасқорларының ордасы, Жувейни деректері
бойынша, түрікше ... ... ... яғни ... үй», ал ... ... Орду ... деген атпен мәлім болған. Шағатай мен оның
мирасқорлары иеліктерінің құрамына Балх және Хорасан өлкелері де ... ... ұлы ... ... ... ... қарай және
«Қойлық пен Хорезм шекарасынан Саксин мен Булгардың татар аттарының тұяғы
тиген жерлерге ... ... ... алып ... ... ... ... және Төменгі Еділ бойына дейінгі жерді қоса бүкіл Шығыс
Дешті Қыпшақты қамтиды. ... ... ... ... ... ордасы
Ертісье болған, бірақ басқа деректемелер бойынша ол Сарысуға жақын маңда,
«қыпшақтар елінде» жерленген. Ертісте, Алакөл көлінің маңында, Плано
Карпинидің дәлелдеуі бойынша, XІІ ... орта ... ... ... ... ... ... Орданың құрылуына байланысты Жошы ұлысының саяси
өмірінің орталығы Төменгі Еділге ауысты.
Сонымен Қазақстан аумағы монғолдың үш ... ... ... – Жошы ... құрамына, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Қазақстан –
Шағатай ұлысына, Жетісудың солтүстік-шығыс бөлігі – ... ... ... тірі ... ... ... берген жерлер олар үшін тек
қана пайда көзі болды, бірақ империя басшысына бағынышты болып қала ... ... ... жағдай өзгерді. Монғол державасының ұлан-ғайыр кеңдігі,
ұлыстардың иелері тұрған жерлерінің Орхондағы жалпы империя орталығынан
шалғайлығына байланысты ... ... ... қана шын ... билік
болып қалды. Үлесті жүйенің әулеттік бастамасы, ұлыстардағы іс
жүзіндегібиліктің Шыңғыс-ханның ұлдары ұрпақтарына ауысуы ұлыс ... ... күші бар ... ұрпақтарын өз әулеттерін толығымен дербес
етіп алуға, ал ... ... ... ... ... ... ... біртіндеп билік толығымен көшіп, империя бірнеше
дербес мемлекетке ыдырады. Оның ыдырауының негізгі себептері халық
бұқарасының монғол езгісіне қарсы күресі, көптеген елдер мен ... ... ... ... ... ... ... берік еместігі,
қырық құру болып, үнемі жалғасқан өзара қырқыстар, экономикалық
байланстардың, мәдени-тарихи дәстүрлердің болмауы еді.
Шағатай ұлысы. ... ... мен ... Жошы ... ... ... үлкені ретінде зор беделге ие болды. 1228-1229 жылдары ол
Үгедейді ұлы хан деп жариялаған ханзадалардың басшысы ... еді. ... мен ... ... ... амалдарын» жетік білген
Шағатайдың билігі зор болғаны соншалықты, тіпті ұлы хан Үгедейдің өзі ... ... ... ... да ... ... ... ханның келісімі бойынша Шаатай тұңғыш баласы Мүтіген ... ... ... ... етіп тағайындады. 1241 жылы Үгедей,
одан кейін көп кешікпей Шағатай да өлді. Монғол империясындапатшалар
арасындағы бес жылға созылған дүрбелең кезең басталды. 1246 жылы ... ... ... ұлы ... ұлы хан ... ... Күйіктің
бұйрығы бойынша Шағатай ұлысына Қара-Хулагудың орнына жаңа ... ... ... ... ... қойылды. Бірақ көп кешікпен Күйік өлгеннен
кейін (1248ж.) Үгедей мен Төлей ұрпақтарының арасында билік үшін күрес
басталды. Батыйдың қолдауымен 1251 жылы ... ... ұлы ... ... болып жарияланды.
Жаңа ұлы ханның билік басына келуі ... ... ... ... ... шыққан ханзадалар Мөңкеге қарсы қастандық жасады деп
айыпталып өлтірілді немесе жер аударылды, сөйтіп ... ... ... ... ... ... сайылды. Бірақ ұлыстар формальді түрде өмір сүре
берді: Күйіктің ... оның ... ... ... ал ... алдында
қайтыс болған Қара-Хулагудың жесірі Орқына ұлы ханның келісімімен Шағатай
ұлысының билеушісі болды. 1254 жылы ол Шағатай ұлысының әміршісі ... ... ... Хулагудың Иранға бара жатқан әскерін Алмалықта қарсы
алды.
Іс жүзінде XІІІ ғасырдың ортасында империя ... мен Жошы ... ... ... Ұлы хан ... мен Жошы ... ... ықпалы жүретін шекаралар, Рубруктың дәлелдеуі бойынша, Талас пен
Шу өзендерінің арасындағы жазықта өткен. Сөйтіп, ... XІІІ ... ... ұлы ... ... ал Жошының үлесіне жатпайтын Мауараннахр
уақытша Жошы тұқымының ... ... ... ... ... ... ... ақырғы
соққы берілді. 1259 жылы Мөңке өлгеннен кейін оның екі інісі Арығ-Бұға мен
Құбылай арасында таққа отыру жолындағы ... ... ... қырқысқан соғыс
басталды. 1260 жылы олардың екеуі де бір мезгілде ұлы хан деп жарияланды.
Екі хан да Шығыс ... ... және Орта ... ... ... ниеттенді. Құбылай Жетісуға өзінің қойған адамы Шағатай
ұрпағы Әбішкені Шағатай ұлысында билікті алу үшін ... ... ... ... Арығ ... жауынгерлері қолға түсіріп, өлтірді. Арығ-
Бұға өз кезегінде Шағатайдың немересі Алғұйды «Шағатай ұлысының патшасы
боласың және сол маңдарды Құбылай ханның ... және ... ... ... деп жарлық» беріп батысқа жіберді.
Алғұй қысқа мерзім ішінде атасының иелігінде болған жерлердің бәрін
өз билігіне бағындырды. Жошы ... ... ... ... ... ... Алтын Ордаға кірген Хорезм мен Ауғанстанның солтүстік бөлігін де
басып алады. Бастапқыда ол Арығ-Бұғаның атынан қимылдап, кейіннен одан
бөлініп кетті. 1264 жылы ... ... ... ... ханы ... ... ... оған бағынбады: Ирандағы Хулагу, Жошы
иеліктеріндегі Берке, Алғұй және содан кейін ... ... ... ... ... әміршілер болды.
Алғұй өлгеннен кейін Шағатай ұлысындағы саяси жағдай тағы да
шиеленісті. Талас-тартыстар салдарынан блік ... ... ... оның ... хан ... ... ... қолына көшеді.
Шағатай мемлекеті. Хайду тұсында Шыңғыс ұрпақтарының Орта Азиядағы
мемлекеті біржола қалыптасты. 1269 жылдың ... ... ... ... онда ұлы ханның иеліктеріне тәуелсіз Хайду билеген (1269-
1301) мемлекет ... Жаңа ... жері ... таблыстарға
немесе жеңілістерге байланысты біресе кеңейіп, біресе тарылып отырды. Оған
Оңтүстік Қазақстанның Жент пен ... ... қоса ... ... ... мен ... кірді. Шығыс Түркістанда бұрын шағатай
ұрпақтарына қараған аумақтың бір бөлігі Құбылай иелігіне көшті. Хайдудың
үлкен ұлы және оның Орта Азиядағы ... ... ... ... - ... ... ... жерлерінде хан болып жариялануына қарағанда, Үгедей мен
Шағатай ұрпағы ұлыстарының арасындағы шекаралар анық ... ... ... ... ... Орта ... және ... қалпына келді. Хайду өлгеннен кейін көп кешікпей, 1306-1307 жылдар
шамасында мемлекеттік билік Барақ ханның баласы, Шағатайдың ... ... ... ... ... ол ... ... негізін салушы»
болған.
Шыңғыс-ханның тұсында-ақ монғол феодалдарының арасында қарама-қарсы
екі саяси бағыт байқалған еді. Біріншісі ... ... ... тұрмыс
пен қырдағы патриархаттық дәстүрлерді сақтауын, бағындырылған елдердің
халқын қырып жіберуге дейін аяусыз, жыртқыштықпен тонауын және ... ... мал ... айналдыруды жақтады. Екінші бағыттың
өкілдері жергілікті феодалдық үстем ... ... ... ... айналысатын елдердің дәстүріне сүйене отырып, хан билігі күшті
мемлекет құру ... ... ... ... ... табандықпен
жүргізушілер Шыңғыс-хан, ал оның ұрпақтарынан – Шағатай мен Күйік
(1246-1248) болды, оларды Шағатай ұлысының әміршілері, ... ... ... (1228/29-1241), Мөңке (1251-1259) хандар және ұлыс ханы ... ... ... ... және тізе ... ... ... ретке келтіруді жақтады. Сөйтіп, аталған екі бағыт өкілдерінің
арасындағы тартыстың мәні жаулап алынған аумақтардың халықты ... ... ... ... ... елдің феодалдық үстем тобымен
жақындасу туралы, олардың феодалдық мемлекеттілігін, идеологиясын және
мәдени дәстүрлерін қабылдау туралы ... ... ... ... ... ... оның ... Шағатай
ұрпақтары мемлекетінің ыдырауы қалайда екінші әдісті таңдап алуды өктем
талап ... XІV ... ... ... ... іс-әрекетінде орталықтану
және Мауараннахр халқымен жақындасу жағына қарай бетбұрыс айқындала түсті.
Бұл тұрғыда Туваның баласы Кебек хан (1318-1326) неғұрлым елеулі ... ... ... қол ... ол Іле ... ... қоныс
аударды, кейбір қалаларды қалпына келтіруге жәрдемдесті. Ол ақша реформасын
жүргізді, ұлысты басқару жүйесін едәуір өзгерткен әкімшілік реформасын да
жүргізген сол деп ұйғарылды.
Кебек ... ... оның ... тармашырын (1326-1334)
орталықтандыру саясатын жалғастырады. Кебек сияқты, ол да Мауараннахрда
тұрды, Ала ад-дин деген есімге ие ... ... ... ... ... дініне айналдырады. Алайда жоғарыда аталған бағыттарды
жақтаушылардың арасындағы күресе жалғаса берді. Исламды ... ... ... елемеуге әскери-көшпелі шонжарлар наразы болып, бұл
наразылық ашық көтеріліске ұласты. Тармашырын өлтірілді. Он жылдам астам
уақытқа созылған феодалдық әуре-сарсаң қайта ... жылы ... ... ... ... ... ... хан қаза тапты. XIV ғасырдың 50-жылдарының аяғында
Шағатай ұрпағы мемлекетінің батыс ... ... ... мен ... ... ... ... оннан астам
иелікке ыдырап кетті. Қашқадария алқабында – барластар, Ходжент аймағына –
жалайырлар, Солтүстік Ауғанстанда – ... ... ... ... қаушындар күшейді; бұл рулардың әрқайсысының басшысы өз өлкесінде дербес
әмірші болды. Оның үстіне 1346 ... ... ... ... мемлекетіне
Моғолстан деп аталған солтүстік-шығыстағы аумақ бөлініп шықты.
Жошы ұлысы. Қазақстан Алтын Орданың құрамында. ... ... ... ... өз ... ... мемлекет етуге күш салды; 1227 жылғы қыста ... ғана ... ... ... ... ... ... еді. Жошының
мирасқоры оның ұлы Батый болды. Батый қолының Руське және Еділден батысқа
қарайғы басқа да жерлерге жасаған қанды ... Жошы ... ... ... байтақ өлкені алып жатқан, орталығы төменгі Еділде
орналасқан ... ... ... ... әдебиетте бұл
мемлекеттің Алтын Орда деген атауы орнықты. Алтын Орданың астанасы Сарай-
Бату (қазіргі Астрахань маңында) болды, кейінірек ... ... ... (Сарай-Батудан жоғарырақ) көшірілді.
«Алтын Орда» ұғымы біртекті емес: бір жағдайда Алтын Орда деп ... оның ... ... жеке ... жерлерді, яғни төменгі Еділ
бойы мен Солтүстік Кавказ, ал енді бір орайда түгелдей Жошы ұлысы айтылады.
Батый (1227-1255) зор беделге ие болды және іс ... ... ... ... ... ұлы хан Мөңкемен бірге биледі. Алайда Батый
да, оның мирасқорлары да ... ... ... біртұтас мемлекетті
басқарушылар болмады. Жошы ұлысы үлестерге – оның көптеген ұлдарының
ұлыстарына ыдырады. Өз кезегінде Алтын Ордада ұлыс жүйесі қалыптасты.
Әбілғазды (XVІІғ.) ... ... ... аңыз ... ... ... - ... Еуропаға (1236-1242) – жасаған жеті жылдық
жорықтан оралғаннан кейін ... ... ... ... ... ... сен біздің ісіміздің аяқталуына жәрдемдестің, сондықтан он ... ... ... ... ... енді бір ... «сол ... әкең
тұрған жерде», яғни Ертістің жоғарғы ағысында деген сөздер ... ... ... ... ... басқа бауырларына да үлес берген.
Орда-Ежен ұлысының әміршілері іс жүзінде тәуелсіз ... және ... Орда ... бағынышты деп мойындаса да, олардың құрылтай
жиналыстарына бармады. «Әуел бастан-ақ, - деп жазады Рашид ад-Дин, - оның
орнындағы Орда ... ... ... ... ... тараған хандарға
барған кезі болған емес, өйткені олар бір-бірінен шалғай орналасқан,
сонымен қатар өз ұлысының тәуелсіз патшалары болып табылады. Бірақ оларды
Батыйдың орынбасары кім ... ... ... ... әрі ... ... әдеті
болған және олардың есімдерін бұлар өз жарлықтарының ... ... ... ... ... Жетісудың солтүстік-шығыс бөлігіндегі жерлер,
Ертіс бойындағы кең-байтақ аймақ, Ұлытау мен Қаратауға дейінгі жерлер
кірді. Ұлыстың ... ... ... берді. XІІІ ғасырдың екінші
жартысында-ақ Орда-Еженнің немересі Қонышанның тұрған жері деректеме
бойынша Орта Сырдариядағы Жент пен Үзкент ... ... ... ... осы ... ... ... жүзінде XІІІ ғасырдың ортасынан бастап Орда-Ежен ұлысы дербес
мемлекет болып, шығыс деректемелеріне ол Ақ Орда деп аталған. Оған ... хан ... ... ... ... хан және оның мирасқорлары
ғана емес, сондай-ақ бүкіл империяның жоғарғы хандары да ... ... ... ... ... ... Ақ ... таққа отырғандарға ел билеуге
жарлық беріп отырған, бірақ мәселе осымен тынып, мемлекет істеріне нақты
араласу болмаған. Алтын Орданың хандары Иран ... ... ... ... Ақ Орданың хандары XІІІ-XIV ғасырлар шебінде Хулагу
ұрпақтарымен дипломатиялық байланыста болып, елшілер алмасып отырды.
Орда-Ежен ұлысынан батысқа қарай Шайбани иелігіндегі жерлер ... ... ... туралы Махмұд ибн Уәли былай деп хабарлайды:
«...Шыңғыс ханның ұлы Жошы ханның баласы Шайбани хан жеті ... ... ... ... және ... ... ... алған кезде ептілік
көрсетіп, ағасы Батый ханның сыйлық ретінде төрт омақ ... ... ... осы ... ... ... ... қосшы, найман, бұйрақ
және қарлұқ тайпалары. Шайбани үлесінің аумағы туралы Әбілғазы былай деп
хабарлайды: «Шайбани жазда Орал бөктеріндегі, Тобыл, ... ... ... ... ... ал ... – Арал теңізі
өңірінде, Шу, Сарысу өзендерін бойлап және Сырдарияның төменгі ағысында
көшіп жүрген.
XІІІ ғасырдың екінші жартысында – XIV ... ... ... ... орыс ... ... ... әулеттерімен болған
үздіксіз соғыстарға толы; бұлардан Берке (1257-1266) мен оның мирасқорлары
Азербайжанға және Оңтүстік Каспий ... ... да ... ... ... ... ... (1266-1280) Алтын Орда Монғол
империясының орталығына біржола оқшауланып, тұңғыш рет өз атынан теңге соға
бастады, Орта Азия мен Жетісуда Шағатай ұрпақтарының ... ... ... ... ... ... Хайдуды қолдап отырды.
Өзбек ханның (1312-1342) және оның ... ... ... ... ... ... барынша кемелі кезіне жетті. Өзбек хан Орда-
Ежен ұрпақтарын бұрынғы вассалдық тәуелділігіне қайтаруға тырысып,
Сығанақта өзінің баласы Тыныбекті хан тағына ... ... ол ... өлтіріліп, билік Орда-Еженнің ұрпақтарына қайта көшті.
Саяси және әлеуметтік құрылысы. ... ... алуы ... ... ... ... тұтас алғанда
өзгертпегенімен, олардың қоғамдық-саяси өмірі мен тұрмысына айтарлықтай
өзгерістер енгізді. Отырықшылық-егіншілік өңірлердегі ... ірі ... және ... ... ... монғол хандары мен
феодалдарының тірегіне айналды, ал еңбекшілер екі жақты экономикалық ... ... ... ... ... ... Шыңғыс ұрпақтарының бірлесіп билейтін
меншікті жері деп саналды. «Сырттай қарағанда басқару мен бүкіл ел хандық
дәрежесі бар бір адамға ғана сеніп ... ... ... - деп
жазды Жувейи, - шындығында бүкіл ұрпағы мен немере ... ... ... ... ... ... ұрпақтарының басшысы державаның ең жоғарғы әміршісі болып
табылатын ұлы хан ... Ол ... ... ... бірден-бір атрибуты
болған «қаан» («қаған», «хақан») деген атаққа ие болды. Ұлы ханның мемлекет
басшысы ... ... ... заң ... және ... ... ... өкімет билігінің бірлігі идеясы империя өмір сүрген
алғашқы ондаған жылдарда теңге соғудан көрініс тапты. Түрлі ... оның ... Орта Азия ... да шығарылған теңгелер,
әдетте, анонимді түрде болды, оларда ұлы хан ... ... ... ... ... ... сирек кездесетін. Алтын Ордаға келген шет
жерлік елшілердің Қарақорымға жіберіліп отырғанына ... ... ... ... ұлы ... ... Монғол империясының саяси өмірінде Шыңғыс ұрпақтарының және
көшпелі монғол шонжарларының ... ... ... – құрылтай
(хирултай, хирулта) зор рөл атқарды.
Құрылтай ресми түрде жоғарғы өкімет билігінің жоғары органы болды,
құрылтайда ірі әскери әрекеттерге байланысты ... ішкі ... ... ... ... бөлу ... ... отырды. Құрылтайда хан
жариялау және оны салтанатты түрде таққа отырғызу рәсімдері жасалды.
Құрылтайды империяның, ұлыстың басшысы ... ... ... ... ... ... үлкен мүшесі шақыратын. Оның шақырылу мерзімі күні бұрын
белгіленіп, ұлыстарға адам жіберу арқылы жария етілетін. Тағайындалған
мерзімде (әдетте ... және ... бір ... ... өзен ... ... ... күйеу балалар, ханшалар, түмен
және мыңбасы, нояндар жиналды..., бұл жерге сондай-ақ олардың қол астындағы
патшалар мен сұлтандар мол-мол сыйлық пен ... алып ... ... іс ... ... ... ... басыларының және
азаматтық әкімшілік қайраткерлерінің қаған мен оның айналасындағы
жақындарының күні бұрын қабылдаған шешімдерін құлақтандыру әр ... ... ... ... болды және ол империя әміршісінің билігін
шектемеді. 1259 жылы Мөңке қаған өлгеннен кейін жалпы монғолдық құрылтайлар
шақырылған ... ... және ... ... ... да ... Ибн Баттутаның деректеріне қарағанда, мұндай жиналыс
Шағатай ұлысында «той» деген түрікше атауға ие болып, жыл сайын шақырылып
тұрған. Ханның «той» (құрылтай) ... бас ... ... ... ... ... және оған қарсы жасалған көтерілісті ақтау үшін негіз
болып кетуі мүмкін еді. Ибн Баттутаның айтуы бойынша, ... ... ... ... ... ... билеушілері мен атақты әйелдер
жиналатын болған.
Ұлыстық құрылтайлар мақсаттарыныңбірі өзара қырқыстарға жол бермеу
болды (1269 жылғы Талас құрылтайы, 1309 жылғы құрылтай). Алайда ... ... ... ... ... әрбір ханзаданың
қарекеті іс жүзінде құрылтайдың шешімімен емес, оның әскери ... ... ХІІІ ... ... ... ... құрылуы мемлекетті басқару
үшін ортақ, жазбаша баянды етілген құқықтық нормалар мен заң ережелерін
әзірлеу қажеттігін ... Жаңа ... сай ... ... ... ... әдеттегі құқық осы мақсатқа орайластырылды. Заңдар
мен ережелердің жиынтығы ... ... «Ұлы ... деп ... ... толық атауы ясак, монғолша - дзасак) «қаулы», «заң»
дегенді білдіреді. Жувейнидің айтуы бойынша, ... ... ... ... орамаларға («тұмар») жазылып, Ясаны терең білетін неғұрлым
беделді ханзадаларда сақталған. Яса түпнұсқада сақталмаған және ... ... ... баяндаулар түрінде ғана белгілі. Яса қаулылары туралы
неғұрлым егжей-тегжейлі мағлұматтар Жувейниде және XV ғасырдағы араб
жазушысы ... (И. ... ... ... ... ... ... басшылары үшін Яса ұзақ уақыт бойы биік бедел болып
қалды. Ясаның талабын орындамаған хан тұқымының мүшелері білік («білім»)
деген түрік сөзімен аталған ... ... ... ... ... ... еді.
Шыңғыс хан жасаған құқық жүйесі феодалданып келе жатқан монғол
қоғамының талаптары мен қажеттеріне сай келді. Онда ... ... ... ... ... ... сай
келетіндері, сондай-ақ жаңадан белгіленген нормалар ғана баянды етілді.
Шыңғыс ханның Ясасы көшпелі өмірдің нормаларын ғана реттестірді.
Монғолдар бағындырған елдердің көпшілігінде, оның ішінде ... ... ... бар Орта ... ... жаңа ... көндіру өте-мөте қиын
болды. Көшпелілердің әдеттегі құқықтық негізінде әрі көбіне көшпелілер ... ... ... ... ... ... ... қолайсыз
болды. әлеуметтік-тұрмыстық және қоғамдық өмірідің, оның ішінде
Қазақстанның оңтүстігі мен ... ... ... ... ... жақтары Ясада әсте де реттестірілген жоқ, ал
оның жекелеген қағидалары мұсылманның діни құқығына және жергілікті
халықтың әдет-ғұрпына қайшы келіп отырды. ... ... яса ... мен ... ... арасында қақтығыстар болып тұрды, ал
бұл қақтығыстар әдетте жергілікті халықты қайғы-қасіретке душар етті.
Ұлыстардың мемлекеттік-әкімшілік құрылысы. Жоғарыда айтылғандай, Монғол
империясы бүкіл хан ... ... ... саналды. Билігі жүріп тұрған
тұқымның әрбір өкілігі қолөнершілердің белгілі бір ... және ... ... ... аймағын алып отырды; олардан түскен пайда сарай
мен әскердің қажеттерін қанағаттандыру үшін пайдаланылды. Бұл орайда Шыңғыс
ұрпақтары өздеріне бөлінген жұрттарда – жазғы және ... ... ... өз ... ... ... тұруға тиіс болатын. Олар
отырықшы өлкелерді басқаруға және халықтан салық жинауға араласа алмайтын;
бұл ... ұлы хан, ал ... соң ... әкім ... ерекше
адамға жүктелетін еді.
Монғолдар құрған мемлекеттердегі жоғары сословие Шыңғыс ұрпақтары
бастаған түрік-монғол көшпелі шонжарларынан тұрды. Бастапқыда ... ... ... ... ... ... азаматтық өкімет, әдетте,
жергілікті ақсүйектер өкілдерінің қолында болды. Шыңғыс ханның тұсында да,
оның мирасқорлары тұсында да ... ... ... ... ретінде пайдаланып отырды. Алтын Орда мен Шағатай ұлысының
хандары ислам дініне кіргеннен кейін де мемлекеттік кеңселердегі іс жүргізу
едәуір ... ... ... ... ... орта ғасырлардағы ұйғыр
жазуымен жүзеге асырылды. Шағатай туып-өскен мұсылман көпесі Махмұд
Жалауашқа тапсырылды. Монғолияның ... және ... ... болған бүкіл
төңкерістерге қарамастан, Махмұд Жалауаштың әулеті XIV ғасырдың басына
дейін Орта Азиядағы отырықшы өлкелердегі азаматтық ... өз ... ... ... ... ... тұсында Шағатай ұрпақтарының
мемлекетінде ақша шаруашылығын тәртіпке келтіру жөнінде шаралар жүзеге
асырылды. Шыңғыс-ханның екінші ұлы ... ... ... ... ... ... «ұйғырлар өлкесінің шекарасынан Самарқанд пен
Бұхараға дейінгі жерлерді», яғни ... ... ... ... ... ... ... келгенде Шыңғыс-ханның тірі кезінде ұлдарына
бөліп берген жерлер олар үшін тек қана пайда көзі ... ... ... бағынышты болып қала берді. Ол өлгеннен кейін ... ... ... ... ... ұлыстардың иелері тұрған жерлерінің
Орхондағы жалпы империя орталығынан ... ... ... ... қана шын ... билік болып қалды. Үлесті жүйенің
әулеттік бастамасы, ұлыстардағы іс ... ... ... ... ұлыс ... елеулі әскери күші бар Шыңғыс-хан
ұрпақтарын өз әулеттерін толығымен дербес етіп ... ал ... ... ... итермеледі. Ұлыс билеушілерінің қолына біртіндеп
билік толығымен көшіп, империя бірнеше дербес мемлекетке ыдырады. Оның
ыдырауының ... ... ... бұқарасының монғол езгісіне қарсы
күресі, көптеген елдер мен халықтарды қарудың ... ... ... алған
империяың іргесінің берік еместігі, қырық құру болып, үнемі жалғасқан өзара
қырқыстар, экономикалық байланстардың, мәдени-тарихи дәстүрлердің болмауы
еді.
Жалпы Шыңғыс хан империясының, атап ... ... Орда мен ... ... ... ... ... хандығынан да, сондай-ақ сол
кезеңдегі Орта Азияның, Сібірдің, Еділ бойының, Солтүстік ... ... ... де ... ... тізімі:
1. Қазақстан тарихы, Көне заманнан бүгінге дейін 4 том, Алматы, 1996.
2. Мусин Ч. ... ... ... 2000, ... ... К. ... ... тарихы, Алматы, 2001
4. Хасенов Ә.Х. Қазақстан мәдениетінің тарихы, Алма-ата, 1987.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алтын Орда 6 бет
Бабамыз Бейбарыстың ноғай ханымен жазысқан хаттары6 бет
Алтын орда ұлыстардың құрылуы16 бет
Алтын орданың құрылуы және қалыптасуы23 бет
Бату хан19 бет
Иран-Ғайыптың «Хайуандық комедия» атты туындысының тақырыптық-идеялық ерекшеліктері4 бет
Кеңес дәуірі әдебиетіндегі Шыңғыс хан бейнесі45 бет
Монғол империясының құрылуы 46 бет
Монғол испериясының құрылуы5 бет
Монғол мемлекетінің құрылуы23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь