Республикамызда мұнайгаз өндірісінің дамуы

КІРІСПЕ

1 РЕСПУБЛИКАМЫЗДА МҰНАЙГАЗ ӨНДІРІСІНІҢ ДАМУЫ
(1991.2007 жж)

1.1 Қазақстан Республикасының мұнайгаз саласының жалпы даму тарихы
(1991.2007жж)



ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Тақырыптың өзектілігі. Жер көлемі жөнінде әлемдегі ең ірі мемлекеттің бірі саналатын Қазақстан сондай – ақ орасан зор табиғат байлығы мен адам ресурстарына да ие. Еліміздің басшылығы осы ресурстарды тұрғындардың әлауқаты деңгейін көтеру бағытында пайдалану үшін табанды жұмыс жүргізеді.
Қазақстанда мұнай өндіру тарихы 1899 жылдан бастау алады. Ең алдымен, Қазақстандағы мұнай өндіру өнеркәсібі бастауында мұнай және газ жобалары экономикаға құйылар инвестицияның өсуіне ықпал ететін өз мәніндегі катализаторға айналады. Арада жүз жыл өткен соң, Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан Назарбаев “..мұнай ұлттық индустрияның тек маңызды саласына айналған жоқ, ол мемлекет тәуелсіздігінің символына, жарқын болашаққа деген үмітке айналады. Бүгінде Қазақстан мұнайы Қазақстан халқының игілігі үшін жұмыс істеуде ” деген тарихи мәні бар сөзін айтты [1]. Шынында да тәуелзіздік жылдарында мұнайгаз саласы өз дамуында таңқаларлық прогреске ие болды. Бұл табыс ең алдымен еліміз басшылығының тұрақты да белсенді, әрі дәйекті саясатының , оның ішінде шетелдік инвестиция тартуға жұмсаған күш – жігерінің арқасында мүмкін болды.
Мұнай, газ, көмір өнеркәсібі–дүниежүзілік энергетиканың негізі. Мұнай өнеркәсібінің ерекше үлкен маңызы бар. Мұнай мен табиғи туындылардың Жердің бетіне шығатыны туралы жергілікті халыққа ежелгі кезден белгілі болды. Бұған Майтөбе (масляный холм), Қараарна (черное русло), Майкөмген (место захоронения масла), Қарашүңгіл (черная впадина), Жақсымай (хорошее масло), Қарамай (черное масло), Қаратоң (черный затвердевший грунт), Мұнайлы (нефтяное) және басқалары сияқты көптеген орографиялық және гидрографиялық объектілер: шатқалдардың, бұлақтардың, құдықтардың және т.с.с. қазақша атаулары соған айғақ..
Мұнайгаз және энергетика кешені Қазақстандық экономика дамуының басты стратегиялық ресурсы болып табылады және Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 ел қатарына кіру стратегиясының жүзеге асырылуында өзекті рөл атқарады. Білікті мамандар мен сарапшылардың пікірінше, еліміздің мұнай-химия саласын дамыту дегеніміз – экономиканың екінші тынысын ашу деген сөз. Бұған дейін Қазақстан экономикасы нақ осы қуатты мұнай-газ секторының арқасында жедел көтерілгені белгілі. Біз соның нәтижесінде басқа салаларды да едәуір дамыта алдық. Демек Қазақстанға осы жеделділікті одан әрі ұстап тұруы үшін аталған сектордың өнімдерін одан әрі тереңдетіп өңдеу мәселесін қолға алатын уақыт жетті.
Осыдан келе мынадай ой түйіндейміз, біріншіден, қарастырып отырған Қазақстан Республикасының мұнайгаз өнеркәсібі мәселесі көп жылдар бойынан бергі енді ғалымдардың назарына ілініп, оның тарихи аспектісі ашыла бастады, бұл тақырыптың тарих ғылымында теориялық және практикалық және еліміздің экономикасын көтеруде зор маңызы бар, өз зерттеуін күтіп тұрған мәселе деген қорытынды жасауға болады. Бұл зерттеліп отырылған тақырыптың өзектілігінің айғағы.
1 Назарбаев Н. Казахстан-2030: Барлық қазақстандықтардың дамуы,
қауіпсіздігі мен әл-ауқатының артуы. Қазақстан халқына Президенттің жолдауы. – Алматы: Білім, 1997. – 176 б.
2 Чуланов Г. Промышленность дореволюционного Казахстана (Историко – экономический очерк.). – Алма-Ата: АН Каз. ССР, 1960. – С. 102
3 Шаукенбаев Т. Экономика нефтяной промышленности Казахстана. –Алма-Ата: Казахстан, 1974. – С. 167
4 Темиргалиев К.Е. Борьба за нефть Казахстана. Партийное руководство развитием нефтяной промышленности. – Алма-Ата: Казахстан, 1982. – С. 179
5 Козыбаев М. Казахстан – арсенал фронта. – Алма-Ата: Казахстан,1970.-С. 476
6 Есалиева М.М. Рабочие кадры нефтяной промышленности Казахстана: дисс. к.и.н.: – Алматы, 1995. – С. 158
7 Кожыбай И., Джакиев К. «Ембі мұнайы 100 жылда (1899-1999)» . – Атырау, 1999. – 95 б.
8 Алтаев А. Ш. Социальное развитие рабочих промышленности Казахстана (1970-1990гг) : дис. д.и.н.: – Алматы, 1996. – С. 322
9 Ташенев М.Ж. Рабочий класс Казахстана в 1960-1985 гг. (на примере промышленности): дис. д.и.н.. – Екатеринбург,1997. – С. 471
10 Садыков Т.С. Жезқазған өнеркәсіп аймағының қалыптасу және даму тарихы (XIX ғ. ортасы-XXғ): т.ғ. д. дис.: – Алматы, 1999. – 0599РК
11 Асылбеков М.Х., Козина В.В. Казахи (Демографические тенденции 80-90-х гг.). – Алматы: Оркениет, 2000.- С. 102
12 Каспий теңiзiнiң қазақстандық секторын игерудiң мемлекеттiк бағдарламасы туралы Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 16 мамырдағы N 1095 Жарлығы // www.akorda.kz
13 Казахстан в цифрах . – Алматы, 2003. с.- 341
14 Назарбаев Н. Казахстан на пути ускоренной экономической, социальной и политической модернизации. Қазақстан халқына Президенттің жолдауы. Алматы: Атамура , 2005. – С. 48
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ
1 РЕСПУБЛИКАМЫЗДА МҰНАЙГАЗ ӨНДІРІСІНІҢ ДАМУЫ
(1991-2007 жж)
1.1 Қазақстан Республикасының ... ... ... даму ... ... ... ... Жер көлемі жөнінде әлемдегі ең ірі мемлекеттің
бірі саналатын Қазақстан сондай – ақ орасан зор табиғат байлығы мен ... да ие. ... ... осы ... ... деңгейін көтеру бағытында пайдалану үшін табанды жұмыс жүргізеді.
Қазақстанда мұнай өндіру ... 1899 ... ... ... Ең ... мұнай өндіру өнеркәсібі бастауында мұнай және газ жобалары
экономикаға ... ... ... ... ... өз мәніндегі
катализаторға айналады. Арада жүз жыл өткен соң, ... ... ... ... ... ... ... тек маңызды
саласына айналған жоқ, ол мемлекет тәуелсіздігінің ... ... ... ... айналады. Бүгінде Қазақстан мұнайы ... ... үшін ... ...... тарихи мәні бар сөзін айтты
[1]. Шынында да ... ... ... ... өз ... прогреске ие болды. Бұл табыс ең алдымен еліміз басшылығының
тұрақты да белсенді, әрі ... ... , оның ... ... ... ... күш – жігерінің арқасында мүмкін болды.
Мұнай, газ, көмір ... ... ... Мұнай
өнеркәсібінің ерекше үлкен маңызы бар. Мұнай мен ... ... ... шығатыны туралы жергілікті халыққа ежелгі кезден белгілі ... ... ... ... ... ... русло), Майкөмген (место
захоронения масла), Қарашүңгіл (черная впадина), Жақсымай (хорошее масло),
Қарамай (черное масло), ... ... ... ... ... және басқалары сияқты көптеген орографиялық және гидрографиялық
объектілер: шатқалдардың, бұлақтардың, құдықтардың және т.с.с. ... ... ... және ... ... ... ... дамуының басты
стратегиялық ресурсы болып табылады және Қазақстанның әлемдегі бәсекеге
қабілетті 50 ел ... кіру ... ... ... ... рөл
атқарады. Білікті мамандар мен сарапшылардың пікірінше, еліміздің мұнай-
химия саласын дамыту дегеніміз – ... ... ... ашу ... ... дейін Қазақстан экономикасы нақ осы қуатты мұнай-газ секторының
арқасында жедел ... ... Біз ... нәтижесінде басқа салаларды
да едәуір дамыта алдық. Демек Қазақстанға осы жеделділікті одан әрі ... үшін ... ... ... одан әрі ... ... мәселесін
қолға алатын уақыт жетті.
Осыдан келе мынадай ой ... ... ... ... ... ... ... мәселесі көп жылдар бойынан
бергі енді ғалымдардың назарына ілініп, оның тарихи ... ... бұл ... ... ғылымында теориялық және практикалық және
еліміздің экономикасын көтеруде зор ... бар, өз ... ... ... ... ... ... болады. Бұл зерттеліп отырылған тақырыптың
өзектілігінің айғағы.
1 ... ... ... ДАМУЫ
(1991-2007 жж.)
1.1 Қазақстан Республикасының мұнайгаз саласының ... ... ... жж.)
Мұнай, газ, көмір өнеркәсібі–дүниежүзілік энергетиканың негізі.
Мұнай өнеркәсібінің ерекше үлкен маңызы бар.
Адам мұнайды өте ертеден білген. Оны ... ... дәрі ... ... ... ... пен ... та айтқан. ХІХ ғасырда алдымен
керосин шамның, одан соң ... ... ... ... ... ... арттыруға түрткі болды. ХХ ... ... ... ... ... түрі адамзаттың экономикалық және әлеуметтік
дамуына мұнай секілді үлкен ықпал ете алмады.
Мұнайды дүние жүзінің 80 ... ... ... бұл ... ... ... ... елдер анықтайды. Олардың көпшілігі
үшін мұнай өнеркәсібі халықаралық маманданудың маңызды, кейде бірден-бір
саласы ... ... ... еліміздің әр қиырындағы мұнай және газ өндірісі
кеніштері мен ... ... ... ... ... ... жатыр.
Осыдан он жыл бұрын еліміз тарихта ... рет төл ... өз ... дербес өмір сүре бастағанда, Жетісу өнірінен–ару ... ... ... ... сонау Алтай тауларына дейінгі жерге ғана
емес, сол бір қасиетті қара жердің астындағы бар байлығына да ие ... едік қой. ... ... мол байлыққа ие болу деген бар да, оны
ұқсатып, ел игілігіне айналдыра білу деген мәселе тағы бар ... ... ... ... ... ... ... санды жас
тәуелсіз мемлекет үшін қазіргі таңдағы басты міндет төл ... ... ел ... ... ... түсу деп ... де,
келешекте осынау биік мақсат–мұратты ... ... ... ... ... мұнай мен газ өндірісі саласын өркендетуді қолға
алды. Ол кезіндегі мұнай мен газ өндірісі еліміздің бүтіндей ... 1/3 ... ... пен ... ... ... ... арқылы
жасалып келгендігін ескерсек, онда бұл көрсеткіш 37% дейін жетіп ... ... ... да ... ежелден мұнай өндіруші елдер
қатарына жатады. Оның тарихы 1899 жылы Атырау ... ... ... С. ... экспедициясы қазған №7 ұңғыдағы (барлығы 21 ұңғы
бұрғыланған) 40 метр ... ... ... ... ... ... Сөйтіп 1997 жылға дейін Қазақстан қойнауынан 617 миллион ... 110,969 ... ... метр ... газ өндірілді. Еліміз өз
тәуелсіздігін алғаннан кейін ... ... ... оның ... әлі де мол екендігін анықтап берді. Барлау жұмыстарының алғашқы
кезеңінің өзінде 5,3 миллиард ... қара ... ... ... ... өзі ... ... дәлелденген қоры жөнінен әлемдегі он екінші
орынға шығарды. Сонымен қатар 2015 жылға ... ... ... ... ... алғашқы ондық елдерінің қатарына қосыламыз деген болжам ... ... осы ... ... тарихы тіпті тереңнен бастау алады.
XVI ғасырдың аяғында Патшалық Ресей Қазақстанның байтақ ... ... ... және XVIІ ... ... ... ... нығайту, оңтүстік
елдерге сауда жолдарын іздеу мақсатында ... ... ... мен табиғат зерттеушілерді оқтын-оқтын жіберіп тұрды. Атырау
облысының аймағындағы мұнай туралы алғашқы мәліметтер 1717 жылы І ... Ембі ... ... ... ... ... ... ұйымдастырған Бекович-Черкасскийдің жазуларында, одан кейін
1869 жылы ... Н. ... ... ... (Ш.Есенов және
басқалары, 1968) анықталды.
1768 жылы ұйымдастырылған ғылыми экспедицияның (С. ... И. ... ... ... Батыс Қазақстанның геологиясы мен пайдалы қазбалары
– көмір, мұнай, жанғыш жіктастар мен минералдық ... ... ... бар. 1874 жылы Қарашүңгілдегі, Доссор мен Иманқарадағы мұнайдың
шығуын зерттеген Ресейдің ... ... ... ... ... қорлары бар екені сөзсіз, алайда, ... ... ... ... ... ... ... мен дала
болмағандықтан, бұл байлақты пайдалану өту қиын» деп жазған.
Сол кездегі білімді ... бірі ... ... Карелин 1827 жылы
Қазақ даласының батыс аймағына барып, топографиялық түсіруді ... ... мен ... ... Осы ... ... ханның баласы Жәңгір
ханмен кездесті. Г.С. Карелин Жәңгір ханға қатты әсер қалдырды және Жәңгір
хан оған ... ... ... істеуді ұсынды. 1832 жылы ... ... ... ... зерттеу бойынша ірі экспедицияның
жетекшісі ... ... ... ... ... ... ... солтүстік-шығыс жағалауларына географиялық тұрғыдан лайық
назар аударылған жоқ. Бұл елсіз далаға ... ... ... де
сирек келетін. Кемінде 900 шақырым жердегі ... пен ескі ... ... бірде-бір табиғат зерттеуші де келген жоқ. Жері ... Орта ... ... сауда жасауға және саяси
қатынастарымызға негіз болатын жерге қатыстылығының біз үшін ... ... ... ... бері, қазақ даласында бірнеше мұнай-газ саласындағы мекемелер мен
қызметкерлер өз жұмысын атқарды. ... ... ... ... ... ... Нобельдердің серіктестігі», «Ембі», «Орал мұнайы»
және басқалары ең ... ... 1894 ж. ... ... ... кен ... іздеуге және барлауға концессия алды.
Мұнай өндіру тарихында 1912 жылғы 10 ... ... ... ... ... және ... ... қоғамы (1911-1919 жж.)
ерекше орын алады. Оның құрылтайшылары толық стат кеңесшісі Э.Л.Нобель,
стат ... ... және ... ... ... ... (ҚР
ОММ, 681-қор, 1-тізімдеме, 13-іс) болды. Мұнай-кәсіпшілік акционерлік
қоғамының барлық қаржы ... ... ... ... ... даласындағы мұнай-газ өндірісі сонымен қатар, Кеңес үкіметі
тұсында өз дамуын тапты. Батыс ... жер ... ... ... ... ... ... қалыптасуында академик
Қ.И.Сәтбаевтың бастамашылығымен 1949 жылы Гурьев қаласында ... ... ... ... ... зор болды. Сол кезде оның
басшылығымен, мұнай ... ... ... техникасы мен технологиясы
саласындағы белгілі ғалымдар мен мамандардың қатысуымен көмірсутегіні іздеу
мен барлаудың, өндіру мен тасымалдаудың негізгі ... ... ... ... ... Б.Дьяковтың, П.Неволиннің,
Ю.Васильевтің, Н.Чарыгинның, С.Оруджевтың, П.Еникеевтің, С.Өтебаевтың,
Н.Калининнің, ... ... ... және
басқаларының еңбектерін атап өткен жөн.
1956 жылы, тұтастай алғанда, республиканың минералдық-шикізат ресурстарын,
оның ішінде ... ... одан әрі ... бағытталған геологиялық-
барлау жұмыстарының бүкіл кешенін орталықтандырылған жоспарлау ... ... ... ... КСР Геология министрлігі ұйымдастырылды [22.
12б].
1958 жылдың аяғында ҚазКСР-дің Геология және жер ... ... ... ... ... ... барлық мұнай өңдейтін
бұрғылау кәсіпорындарын біріктірген Батыс Қазақстан геологиялық басқармасын
құрды. БҚГБ өз қызметінің уақытында ... ... ... басқа),
Маңғыстауда және Бозащы түбегіндегі ең маңызды мұнай-газ кен орындарын
ашуға тікелей ... ... ... (Ақтөбе облысы) және Прорвада үлкен мұнай
кен орны анықталды. 1960 жылдың 11 тамызында ... ... ... ... мен газ ... ... ... өзен аралығында
геологиялық-барлау жұмыстарын күшейту нәтижесінде Мартыши (1962), Оңтүстік
Батыс Қамысты (1962), ... (1964), Гран және ... (1969) ... ... ... Ембіде мұнай өндіру 1968 жылы 2 млн. тонна, ал 1972
жылы – 3 млн. ... ... ... ... ... бұрғылаудың орнына анағұрлым жылдам
турбиналық бұрғылау енгізіле басталды, бұрғылау станоктардың паркі ұлғайды,
3,0-4,0 мың метрге ... ... ... мүмкіндік берген олардың
техникалық мүмкіндіктері айтарлықтай өсті, бұл, ең ... ... ... ... ... ... кешенді зерттеудің барлық
кезеңдерінде барлаудың геофизикалық ... ... ГЗС пен ... ... ... ... арқылы Каспий маңы
ойпаңын аймақтық зерттеуден көрінді [24.13-19бб].
Міне, осындай даму тарихы бар ... ... ... ... ... да өз даму тарихына ие.
Еліміздегі кен байлықтың бірі мұнай мен газ ... ... ... екенін жақсы білеміз. Шетел инвесторларын Қазақстанға
өндіріске, мұнай-газ саласына ауқымды инвестиция ... ... ... ... ғана ... ел эканомикасының өркендеуіне тың серпін берген
бірнеше жоба іске асырылды. Әрине, ... ... ... ... ... мұнай құбырын тарту үшін ... ... Осы ... ... ... Қара теңізге тіке шығаратын төте
дәліз болатыны біраз елдің ... ... Ал, ... кен орын ... ... құйған «Шеврон» секілді әлемдік тәжірибиесі ... ... ... бет ... ... Каспий қайраңын игеру бағытында мүдделестік танытқан
шетелдік компаниялар мұнай мен газ ... ... ... ... ... жылдарда теңіз мұнайын игеру басталмақ.
Атасу-Алашанқай құбырының іске қосылуы да қазақ мұнайының және бір
бағытқа тасымалдауына кең жол ... Міне ... ... ... салған
шетелдік енвесторларға мұнай мен газ секілді байлықты ... қана ... ... ... инфра құрылымдарды жетілдіруге барынша қолдау
білдіруді тапсыруының маңызы айрықша.
Еліміз осы зор көлемдегі шетелдік инвестицияларды ... ... ... ... ... бастады. Тек 1992-2001 жылдар ішінде мұнай-газ
саласына 8 млрд. доллар көлемінде шетелдік инвестиция тартылды.
Ресми айғақтарға ... ... ... қоры ... әлемде 13-ші
орын алады екен. Шетел инвесторларының Қазақстанға қызығушылығы жоғарылай
бермек. Ал, ... ... ... ... ... ... ... климат» жасауды қолдайды [23.10-12бб].
1993 жылдың сәуірінде Қазақстан ... 40 жыл ... ... компаниясымен инвестициялық келісім шарт жасасты. Бұл
аса бай кен орны – ... ... ... 1997 ... ... газ конденсаты өнімін бөлісу туралы АҚШ-пен ұзақ мерзімге
келіссөз жасалды. ... ... ... ... ұйымына»
«Аджип» (Италия) 32,5%-бен «Тексако» (АҚШ) 20%-бен, «Лукойл» ... ... ... енді. Инвесторлар Қарашығанақты игеру мен барлауға 11 млрд.
доллар беруді жоспарлады. 1997 жылдың маусымында Қазақстан ... ... ... ... «Ақтөбемұнай» акциясының 60%-ын сату
туралы шарт жасады.
Сөйтіп: мемлекетіміздің алдында қазірде әрекет ... ... ... ... қатысуды кеңейту мақсаты ... ... ... ... елімізде өндірілетін мұнайдың 15-16%-ын
ғана бере алады.
2001 жылы ... ... ... өзінің жеке дамуының 10 жылдығын
атады. 55 мұнай кен орындарында тәулігіне 109485 ... ... ... ... ірі мұнай қорының болуы шетел инвесторларының табысты
қызметін қамтамасыз етеді. Алынған ... ... ... ... ...... ... дамытуға бағытталған. Тек 2001
жылдың жарты жылдығында кенді пайдалануға 1920,1 млн. доллар жұмсауды оның
80%-ын тікелей ... ... ... 20%-ы ... ... ... ... анықтауышна, кен көздерінің пайдалану
компанияларының белсенді инвестициялық ... ... ... ... ... әсер ... ... Республикасының
статистика жөніндегі агенттігінің мәліметтеріне сүйенетін болсақ, ... ... 2001 ... 1 ... ... тартылған жұмысшы
саны 179337 болған, оның 177572-сі Қазақстан жұмыс күштері (жұмысшылар ... ... ... ... [25. ... ... ... өзегі – мұнайгаз кешені. Бұл сала
еліміздің стратегиялық дамуында ... ... ... ... ұлттық
экономиканың әрі қарай дамуының басым бағыттарын айқындайды.
Қазіргі таңда осы саладағы негізгі компаниялар мен ... ... ... мына ... ... ... ... ... ... |Жыл |
| | | | ... |
| | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... |529.0 |559.9 |556.1 |6570.1 ... «Өзенмұнайгаз» |335.2 |353.0 |354.8 |4169.8 ... ... |193.8 |206.9 |201.3 |2400.3 ... ... |1134.6 |1159.7 |1154.1 |13743.0 ... ... |1043.6 |1045.1 |1046.1 |12480.9 ... ... |15.8 |25.2 |24.9 |272.3 ... «Эмбаведьойл» |1.2 |0.9 |1.5 |12.0 ... ... |0.9 |0.8 |0.9 |10.0 ... ... |11.1 |17.9 |14.2 |173.0 ... ... |25.5 |27.8 |18.4 |273.5 ... «Карақұдықмунай» |19.9 |25.3 |28.8 |305.7 ... ... |16.3 |15.6 |18.3 |202.2 ... ... |0.4 |1.1 |0.9 |13.4 ... ... |1637.0 |1654.7 |1967.9 |19649.3 ... ... |364.3 |369.0 |369.7 |4409.0 ... «Актобемунайгаз» |235.6 |261.3 |339.1 |3258.2 ... ... ... |455.5 |368.2 |472.1 |3999.2 ... | | | | ... ... ... Лтд.» |284.7 |308.1 |355.1 |3607.0 ... ... ... |80.5 |118.2 |173.2 |1500.2 ... ... |93.0 |69.6 |133.9 |1248.4 |
| | | | | |
| |
|1 |2 |3 |4 |5 ... «НПЦ ... |1.5 |2.1 |0.6 |17.2 ... ... |9.1 |8.2 |9.5 |102.9 ... ... |43.4 |74.2 |50.5 |808.7 ... ... |0.2 |0.7 |0.5 |4.5 ... ... ... |14.0 |12.7 |14.2 |166.4 ... ... |14.7 |16.7 |14.8 |201.4 ... «Алмаз Интернейшнл |0.8 |0.4 |0.9 |12.0 ... ... | | | | ... Норс ... ... |10.8 |16.5 |26.7 |226.2 ... ... ... Корп.»| | | | |
| |- |5.6 |5.4 |62.7 ... ... ... ... |3.0 |3.2 |1.7 |29.1 ... |3300.6 |3374.3 |3678.0 |39962.4 ... ... компаниясы – геологиялық барлау, бұрғылау, өндіру,
тасымалдау, көмірсутегі ресурстарын қайта ... ... ... ... алатын көптармақты, күрделі құрылым, әлемдік ... ... ... ... ... ... жағынан әлем елдерінің
арасында 20-шы орында. Ресми мәліметтерге сүйенсек тек 1999 жылы Қазақстан
Республикасына 1,5 ... АҚШ ... ... Ал ... 10 жылы ... оның ... 10 млрд. долларға өсті.
Еуропалық қайта құру мен даму ... ... ... ... жағынан
еліміздің ТМД елдері ішінде Польша мен Венгриядан кейін үшінші орынды
иеленетінін ... ... ... атап ... «Шеврон», «Эксон», «Амоко» және
басқа әлеуметтік компаниялардың инвестициялық ... ... ... ... ... мен ... және мұнайгаз қайта өңдеу
жұмыстарына жұмсалды. ... 60 ... аяғы мен 70 ... басында
ОПЕК елдерінің мұнай өнеркәсібінде аса мәнді құрылымдық өзгерістер жүрді.
Бұл мұнай ... ... ... ... тығыз байланысты. Ирак,
Венесуэла, Иран, Индонезия, Кувейт, Катарда - 100%, Ливияда - 80%, ... - 60% ... Бұл ... ... ... ... ... ұлттық мұнай компанияларының қызмет ауқымын кеңейте түсті.
Яғни ... ... ... ... ... ... дамуы аймақтық
салаларда әлеуметтік-экономикалық түбегейлі өзгерістердің болуына ықпал
етеді. Ол ... ... ... ... ... табуы осы
аймақтардағы әлеуметтік-экономикалық түбегейлі өзгерістердің болуына ықпал
етуі сөзсіз.
Қазақстан ... ... ... ... ... мұнайгаз кешенінің меншікті ішкі құрылымы бар, оның құрамында
мынадай құрылымдық элементтерді бөліп көрсетуге болады:
• өндіру;
... ... мен ... ... және тасымалдайтын кәсіпорындар үшін қажетті мұнайгаз
жабдығын, сондай-ақ сауданың көтерме-сауда ... ... май ... және ... ... ... да осында (яғни мұнайгаз
кешенінің құрамына) жатқызған дұрыс. Дәл қазір мұнай ... ... ... ... құрылымында жетекші орын алып отыр. Салық
түсімдері есебінен ол ... ... ... ... үлес ... да экономика басқа да (экспортталмаған) салаларын және әлеуметтік
саланы қаржылай қолдауға, сондай-ақ тұрғындардың өмір ... ... ... ... [25.21-23бб].
Қазақстан Республикасының көмірсутегі әлеуеті бағамдар бойынша әлемдік
қордың жалпы көлемінде айтарлықтай ... ... ... қоры ... әлемнің жетекші елдері қатарына кіреді. Қазақстан барлық ТМД
республикалары арасында Ресей Федерациясынан кейін ... қоры ... ... ... ... қоса алғанда, Қазақстан Республикасының
көмірсутегі ... ... ... қоры ... ...... (4.0 млрд.тонна); газ – 3.0 трлн.м3
Қазіргі уақытта мұнай мен газконденсатының расталған қоры шамамен ... ... Егер ... ... 17,5 % өссе және 2015 ... қарай
қазіргі 35 млн.тоннадан шын мәнінде 400 млн.тоннаға ... ... ... оның барлық көлемі сол 2,7 млрд.тоннаға жететін еді. Мұнайдың болжамды
ресурстарының бағалаулары 3,4 млрд.тонна мен 12 ... ... бұл ... осы ... ... ... қорлар –
геологиялық, яғни жалпы ... ... ... ... (каспийлік өңірдің
кенорындарындағы алынатын қор геологиялық қордан 4-5 есе аз) ... ... ... ... ... ... тудырады. Мәселен, әлі
барланбаған алынатын қор шамамен 6 млрд. құрасын (АҚШ ... ... ... көрсетілген бағамдар бойынша, орташа
есеппен алғанда 2,8 ... ... ... ресурстарының 1млрд. пен
7 млрд.тонна арасында өзгеретіндігін есекеретін болсақ, бұл өте ... ... ... ... 2015 ... қарай 400 млн.тоннаға жеткізе
отырып және оны одан әрі осы ... ... ... ... ... ... ... мұнай 2030 жылға дейін жетер еді. ... ... ... ... ... және ... да ... өндіруші елдердің
мұнай өндірісінің болжанып отырған 8 және 15 жыл ... ... ... көп. Бірақ, Сауд Аравиясының (өндірудің қазіргі деңгейі
сақталғанда және болжамды ресурстарды ескермегенде 85 жыл) және ... жыл) ... ... ... және ... қалауымыздан анағұрлым
аз. Ресурстар туралы жоғарыда айтылған болжамдар ... ... ... ... ... 10 % ... отырып және оны кейіннен 150 ... ... ... ... ... қолданған дұрыс болар еді,
бұл жағдайда – мұнай 2067 жылға ... ... ... ... ... ... сипатқа ие екендігі түсінікті. Бір жағдай анық: мұнай
өндірісін дамыту стратегиясы ұзақ мерзімді ... және ... ... ... ... құрылуы және түзетілуі тиіс.
Қазақстанның мұнай мен газын тасымалдауды екі компания жүзеге асырады:
«КазТрансОйл» және «КазТрансГаз» , ... ... МК АҚ ... ... ... ... ... алты жарым мың
шақырымнан астам магистральды мұнайқұбырлары орналасқан олардың ... ... ... ... қырыққа жуық насосты-тарту ... ... ... ... ... ... метрін алып жатыр.
Теміржол цистерналарына құюдағы терминал қуаттылығы жылына 5 млн. ... [25. ... АҚ ... 300 газалу агрегаттары орнатылған 9 мыңнан
астам магистралды газқұбырлары, 26 ... ... бар. ... газ ... ... ... ... қазақстандық газды
экспертерлерге жеткізуді жүзеге асырады, сонымен қатар газды ішкі рынокқа
жеткізумен ... ... ... ... ... ... «Оренбург-Новопсков» және «Союз» (Ресей газы), ... ... ... мен ... газы) магистралды газқұбырлары бойынша,
сонымен қатар «Бұқара-Орал» және «Бұқара газсору ...... - ... ... ... арқылы жүзеге асады. Жалпы көлемдегі тасымалдаудағы
Қазақстандық магистралды ... ... ... ... 90 ... жағынан ірі Газды тасымалдау бағыты «Орта Азия-орталық» (ОАО МГ)
магистралды газқұбыры болып саналады. Газ ... ... ... МГ ... ... біртіндеп 54,6 млрд. шаршы метрден 100 млрд. шаршы
метрге ұлғаюында ... ... ... даму ... ҚМГ ... және мүмкін
ортаазиялық және ресейлік газдарды Қытайға жеткізуді талқылайды. Қытайдағы
жаңа ... ... ... ... ... енгізу есебімен
қытай жағы газды Қазақстаннан импорттау мәселесіне ... ... ... ... ... ... АҚ ... ААҚ әлеуетті негізінде құрылған ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады.
Бүгінгі таңда, Қазақстанда Атырау, Павлодар, Шымкент мұнай өндіру
зауыты және Теңіз, Қазақ, ... газ ... ... істеп жатыр. Мұнай
зауыттарының жалпы ... ... ... 20 млн ... ... ... олардың қуат қабілеттілігі тек 40 %-ға пайдаланып келеді, ... ... және 60 % ... ... ... тереңдігіне
кедергі келтіреді. Газ өңдеу зауыттары 6,25 млрд текше метр газды өңдеп,
ілеспе газдың тек 60 % ... ... ... ... көмірсутегін өңдеу
мұнай мен газды айырумен ғана шектеліп, мұнай-химия ... ... ... Ал осы ... ... техникалық резина, шиналар сияқты
бұйымдар өндіретін кәспорындардың іске қосылып, қалыпты жұмыс жасауына ... ... ... және ... ... ... Қазақстан
Республикасы Энергетика және минералдық ресурстар ... ... ... ... ... ... заңнамасында
белгіленген өз құзыреті шегінде мұнай өнімдері ... және ... ... ... ... ... Мұнай өнімдері өндірісін
және айналымын мемлекеттік реттеу мыналардан тұрады:
• мұнай өнімдерін өндіру жөніндегі қызметті лицензиялау;
• мұнай өнімдерін ... ... ... ... ең аз көлемін, шикі
мұнайды және (немесе) газ конденсатын жеткізу көлемдерін белгілеу;
• Қазақстан Республикасы Үкіметінің, ол белгілейтін уәкілетті және ... ... ... ... ... сондай-ақ мұнай
өнімдері өндірісінің және айналымының бірыңғай деректер қоры арқылы
мониторинг жүргізу жолымен, ілеспе ... ... және ... ... ... ... ... айналымына бақылау жасауды
жүзеге асыру;
• мұнай өнімдерінің сапасын бақылау.
Ал Қазақстан мұнайына шетелдік инвесторлардың ... 1993 жылы ... ... кен орны ... ... ... ... алғаны
белгілі. Қазіргі күні Қазақстанда “Эксон Мобил”, “Шелл”, ... ... ... ... петролеум”, “Лукойл”, Қытай ұлттық мұнай
корпорациясы секілді әлемге ... аса ірі ... ... ... ... мен Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... табысты жүргізуде. Сондай бірлескен
кәсіпорындардың бірі – Теңіз мұнай кен ... ... ... құрылған
“Теңізшевройл” жауапкершілікгі шектеулі серіктестігі. Аталған жоба ... ... ... ... 20 млрд. АҚШ доллар. Күні бүгін
жарғылық қордағы ... ... ... ( 20% ), ... ... ( 50% ), “ ... Мобил Қазақстан Венчурс Инк.” ( 25% ) және
ЛукАрко (5%) компаниялары ТШО – ның ... ... ... ... 3 ... ҚР Үкіметі SHELL (Голландия), STATOIL
(Норвегия), MOBIL (АҚШ), BP ... TOTAL ... AGIP ... компанияларымен операторы ... МК, ... ... ... ... халықаралық консорциумды құру
туралы халықаралық келісімге қол қойды.1994-1996 жылдары кемінде 100 ... ... су ... ... экологиялық, инфрақұрылымдық және
басқа да зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... зерттелді, өте көп ... оның ... ... Құрманғазы, Қаламқас-теңіз және басқалары
анықталды, олардың үлкен бөлігі іздеу бұрғылауды ... үшін ... жылы ... ... ОКИОК консорциумымен өнімді бөлу туралы
келісімге (ӨБК) қол ... және 1999 жылы ... ... ... 20 жылдың
шілдесінде Консорциум Шығыс Қашағандағы №1 ұңғымада мұнайдың ... ... Сол ... ... ... мұнайы бар капсуланы қолында
ұстап тұрып, Қазақстанның Президенті Нұрсұлтан Назарбаев: «Бүгін Қазақстан
халықы үшін бақытты күн. ... ... ... - ... болашақта гүлденуіміз, халқымыздың өмірін жақсарту үшін
үлкен көмек. Қазақстандықтардың үміттері ақталды» деді.
2003 жылы ТШО – да шикі ... ... ... ... орта ... ... ... ( 277 мың баррель ) деп есептегенде 12,75 млн. тоннаға жетті.
Бүгінгі өнім көлемін 1993 ... ... ... – 940 мың ... ... ... ... өндіріс деңгейінің қаншалықты
өскендігін көреміз ... өз ... ие ... ... Қазақстанның мұнайы мен
газын тасымалдау және сыртқы рыноктарға шығару ... де ... ... ... ... ... табуда және барынша жедел ... ... ... және газ ... ... ... 1990 жылы ... шақырымды құраса, 1997 жылы ол 10,8 мың шақырымға жеткізілді. Мұнан
кейінгі ... ... ... ... арқылы тасымалдаудың жаңа бағыттары
ашылды. КТҚ желісі іске қосылып, Батыс елдері нарығына шығу ... ... ... мұнайын өте шапшаң қарқынмен дамып келе жатқан
жаңа рынок Қытай Халық Республикасына жеткізетін мың ... ... ... мұнай құбырының салынуы әлем назарын аударған үлкен оқиға болды.
Жерінен табылған көмірсутегінің мол қоры сол ... күрт ... ... егер осы мүмкіндік өз уақытында дұрыс пайдаға асырылмаса, сол
байлықтың ақыр соңында бақ орнына сорға ... да ... емес ... елдердің тәжірибесі көрсетіп отыр. Бұған ең әуелі африкалық
мемлекеттер мысал бола ... Бұл ... жер ... ... ... 7,2 ... ... отырғанымен, одан халықтың шекесі шылқып
отырғандығы шамалы. Өткен ғасырдың алпысыншы жылдарынан ... ... тие ... ... ... ... бағалауға
мүмкіндіктері жетпеді ме (бұл ... ... ... ... ... екені белгілі), жоқ әлде заман ағымына сәйкес лайықты саясат ... ... ма ... ... қара құрлықтың дамуына осында етек алып
кеткен сыбайлас жемқорлық пен тәртіптің ... кері әсер етіп ... әлде сол ... ... тым ... ... тиді ме ... жаппай тәуелсіздік берілуінің себебін құрлықтағы маңызды шикізат
қорларының таусыла ... ... да бар), ... ... ... кедейлік пен кикілжің шырмауынан шыға алмай-ақ қойды.
Мамандардың пікіріне қарағанда, көмірсутегі шикізатын тиімді ... ... көп ... сол ел ... ... байланысты болып
келеді. Өйткені, жер қойнауынан табылған мұнайдың мол қоры осы ... ... ... ... ... ... да экономикалық
қызметтің басқа салаларының тең дәрежеде дамуын бұзады. Осыдан барып
көмірсутегі ... ... ... жоқ салалар зардап шеге бастайды. Әр
сала бойынша еңбек ететін ... алып ... ... ... пайда болады. Демек, Үкімет елдің мұнай-газ саласында
игеріліп жатқан ... ... ... ... бір сала ... ... ... қол жетімділігін қамтамасыз етуге тиіс. Мұны қалай жүзеге
асыруға болады?
Екіншіден, жерінен табылған мол шикізат ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан дамуына кері әсер етуі де ғажап
емес. Мәселен, араб ... ... ... ... ... қабілеттілік көрсеткіштері жөнінен Оңтүстік Шығыс Азия ... ... ... ... ... “өгізді де өлтірмей, арбаны да сындырмай”
дегендей халықты да сын тезіне салып, экономиканы да ... ... ... жолдары бар. Үкімет міне, осындай күрделі мәселелерге дер
кезінде жауап беріп, соған сай әрекет ... ... ... ... ... ... елдердің
үкіметтері осындай мәселелермен дер ... ... ... қиындықтарға ұшыраған екен. Мәселен, әлемдік барланған мұнай қорының
6,3 пайызына иелік еткен ... елі өз ... ... ... ... ... 40 жыл бойы ұға ... келген. Ал Бразилия
экономикасы, серпінділік стратегиясы дер ... ... 4 ... ... да ... бере ... шабандықтың күйін кешкен
[18.2-6бб].
Қазақстанның мұнай дәурені 40 жылға есептелгені белгілі. Міне, осы
уақыт аралығында Қазақстан ... мен газ ... ... инвестиция мен оны
сатудан түсетін қаржыны пайдаланып, өзінің әлеуметтік-экономикалық даму
деңгейін жаңа ... ... ... әлемдегі бәсекеге қабілетті елдердің
бірі ретінде қалыптасып үлгеруі керек. Елімізде мұның айқын ... Ол – ... ... Бұл ... тәуелсіз
Қазақстанның тұңғыш Президенті, қазіргі ... ... ... қойған басты мақсаты, келер ұрпаққа тапсырар үлкен ... десе ... ... ... ... ... Азия ... бейнесінде көргісі
келеді. Осы үшін қазіргі қалыптаса бастаған материалдық ... ... ... яғни адам ... ... сөйтіп
қазақстандықтарды әлемдік бәсекеге қабілетті ұлт ретінде қалыптастырудың
барлық амалдарын қарастырып бағуда.
Қазақстан үшін таңдауға ... ... ... ... өнім
түрлерінің бірі мұнай мен газ екендігі дау тудырмаса керек. Жоғарыда айтып
кеткеніміздей, осы ... ... ... ... сату ... ... басына түскен қиындықтарды аз жылда ескере алдық. Енді оны өңдеп
іс қылу арқылы экономикалық дамудың жаңа да ... ... ... Осы ... ... ... үшін Қазақстан Үкіметі шетелдік
Nexant компаниямен бірлесіп, мұнай-химия өнеркәсібін дамытудың алдағы он
жыл мерзімге ... Бас ... ... болатын.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан әлемде мұнайгаз шикізатына бай мемлекеттер қатарынан
саналады. Мұның өзі дүние жүзіндегі ... ... ... ... ... ... ... Іргедегі Азия да, кәрі құрылық Еуропа да, ... ... ... да қазақ даласындағы мұнай мен газ көзінен өзіне қомақты
үлес алып, энергетикалық сұраныстарын қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... да түпкілікті шешіліп болған
жоқ. Қазақстан өз байлығын ел мүддесі үшін тиімді етіп ... ... Бұл ... ... қолға алынып жатқан шаралар қандай? Міне, ... ... ... біз ... ... ... ... диплом жұмысымызды жазып, өзімізше қорытындыладық.
Жалпы, Қазақстанның мұнайгаз саласында еңбек етіп жатқан бірқатар
батыстық ... ... ... ... ... бірлесе жұмыс жасауға әлі де тартымды. ... ... ... алып қарағанда әрі шапшаң дамып келе жатқан, әрі
саяси ахуалы бізден де ... өзге де ... бар. ... солар
Қазақстанға бәсекелестік туғызып, сайып келгенде, ... ... ... ... әкетуі де ықтимал. Мамандар осындай мүмкін жәйдан ... ... ... жасауға толық негіз де бар. Өйткені, Қазақстан
егемендік алған алғашқы жылдармен салыстырғанда енді ... ... ... ... ... олармен терезесі тең дәрежеде тілдесетін
деңгейге көтерілді.
Диплом жұмысы ... ... ... ... ... ... ... талдау жасалды деп айтуға толық негіз бар. ... ... ... мен ... ... кезеңінде аталған саланың даму ... ... ... ... ... талдау жасауға тырыстық.
Біз білетініміздей, жалпы қазақ мұнай-газ саласы өз ... ... өз ... ... Сол ... ең бір ... болуы тиіс, ол
әрине егемендік жағдайындағы мұнай-газ саласының дамуының тарихи кезеңі.
Сөз жоқ, ... ... ... ... ... ... еліміздің осы бір байлығына өз қызығушылықтарын білдірді.
Тіпті, ... осы ... орын ... ... жоқ ... ... саласының мамандарының жоқ болуы немесе ... ... ... сол ... ... ... яғни ... деген сұраныстың артуы, ғылымның соңғы жаңалықтарының осы ... ... әлі де ... ... және тағы ... ... Осы аталған
себептердің толық әрі нақты, статистикалық мәліметерін ғылыми ... ... ... өттім.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР МЕН СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗІМІ:
1. Назарбаев Н. Казахстан-2030: Барлық қазақстандықтардың дамуы,
қауіпсіздігі мен әл-ауқатының артуы. ... ... ...... ... 1997. – 176 ... ... Г. Промышленность дореволюционного Казахстана (Историко –
экономический очерк.). – Алма-Ата: АН Каз. ССР, 1960. – ... ... Т. ... ... промышленности Казахстана. –Алма-Ата:
Казахстан, 1974. – С. 167
4. ... К.Е. ... за ... ... ... руководство
развитием нефтяной промышленности. – Алма-Ата: Казахстан, 1982. –
С. 179
5. Козыбаев М. ...... ...... Казахстан,1970.-С.
476
6. Есалиева М.М. Рабочие кадры нефтяной промышленности Казахстана: дисс.
к.и.н.: – Алматы, 1995. – С. ... ... И., ... К. «Ембі мұнайы 100 жылда (1899-1999)» . – ... – 95 ... ... А. Ш. ... ... ... ... Казахстана
(1970-1990гг) : дис. д.и.н.: – Алматы, 1996. – С. 322
9. Ташенев М.Ж. ... ... ... в ... гг. (на ... дис. д.и.н.. – Екатеринбург,1997. – С. 471
10. Садыков Т.С. Жезқазған өнеркәсіп аймағының қалыптасу және даму тарихы
(XIX ғ. ортасы-XXғ): т.ғ. д. дис.: – ... 1999. – ... ... М.Х., ... В.В. Казахи (Демографические тенденции 80-90-х
гг.). – Алматы: Оркениет, 2000.- С. ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк
бағдарламасы туралы Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 16
мамырдағы N 1095 Жарлығы // www.akorda.kz
13. Казахстан в цифрах . – ... 2003. с.- ... ... Н. ... на пути ... ... социальной и
политической модернизации. Қазақстан халқына Президенттің жолдауы.
Алматы: Атамура , 2005. – С. 48

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай газ өндіруші өнеркәсіп және оның Қазақстан Республикасының әлеуметтік экономикалық дамуындағы ролі70 бет
Қазақстан Республикасының мұнай-газ өндірісінің өркендеуі5 бет
"Қазақстанның энергетика жүйесі."8 бет
"Қоршаған ортаны қорғау."9 бет
TRACE MODE®G жаңа буындағы жобалу технологиясы9 бет
«Интергаз Орталық Азия» ақ компаниясы қызметіне талдау14 бет
«Көлік шинасының резина үгіндісінің мұнай битумының сипаттамаларына әсерін зерттеу»26 бет
«мұнай және газ саласындағы азаматтық-құқықтық шарттар»40 бет
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның 2007 жылы қаңтар-қыркүйек айларында атқарған жұмысының қорытындысы34 бет
Автоматтандыру объектісі ретіндегі магистралды мұнай құбыры61 бет
"Қазақстанның энергетика жүйесі."8 бет
"Қоршаған ортаны қорғау."9 бет
TRACE MODE®G жаңа буындағы жобалу технологиясы9 бет
«Интергаз Орталық Азия» ақ компаниясы қызметіне талдау14 бет
«Көлік шинасының резина үгіндісінің мұнай битумының сипаттамаларына әсерін зерттеу»26 бет
«мұнай және газ саласындағы азаматтық-құқықтық шарттар»40 бет
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның 2007 жылы қаңтар-қыркүйек айларында атқарған жұмысының қорытындысы34 бет
Автоматтандыру объектісі ретіндегі магистралды мұнай құбыры61 бет
Автоматты реттеу теориясының негізгі түсініктері26 бет
Автоматты технологиялық және химиялық реакторлы процесс51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь