Химияны оқытуда аяушылық технологиясын қолдану және оның артықшылықтары мен кемшіліктерін талдау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І.Әдеби шолу. Аяушылық технологиясы туралы түсінік және оның ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.1 Аяушылық технологиясының негізі мен ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Дифференциалдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.3 Жеке тұлғаға бағдарланған оқыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.4 Осы технология арқылы жүргізілетін ойындар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
1.5 Технологияның көптүрлілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
1.6 Тұлғалық бағыттар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
ІІ. Тәжірибелік бөлім. Аяушылық технологиясының элементтерін
мектепте химия пәнін оқытуда пайдалану мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... .33
2.1 Маңызды s.элементтер және олардың қосылыстары.
s . элементтердің жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
2.2 Натрий және калий ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
2.3 Мыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40
2.4 Темір ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..43
2.5 Оқушылардың білімін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...50
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53
Егеменді еліміздің өсіп келе жатқан ұрпағын ойлы да іскер, жігерлі де батыл, өзіне-өзі сенімді, интеллектуалдық деңгейі биік, дүниетанымы дұрыс қалыптасқан азамат етіп тәрбиелеуде мектептің алатын орны айрықша. Мектеп қазіргі қоғамның дамуымен, әлеуметтік практикамен тығыз байланысты. Мектептің негізгі міндеті – жеке тұлғаны дамытып, оның қалыптасуын қамтамасыз ету, білімге деген сенімін нығайту, іскерлігі мен дүниетанымын қалыптастыру, оқуға деген қызығушылығын оятып, ынтасын арттыру болып табылады.
Алдыңғы қатарлы тәжірибелерді жетілдіре отырып, оқу үрдісіне жаңа әдіс-тәсілдерді, оқытудың жаңа технологияларын енгізіп, оқушылардың жалпы дамуын қамтамасыз етуі керек. Оқушылардың жаңалыққа құмар, білмегенін білгісі келіп, белгісіз нәрсені ашуға тырысатын болғандықтан, мұғалімдер олардың осы талпынысын дамытуға көп көңіл бөлуде.
Педагогикалық теория мен практикада ең күрделі және негізгі проблема- лардың бірі – жеке тұлға, оның дамуы, қалыптасуы және әлеуметтенуі. Білім беру сапасы – қоғамдағы білім беру үрдісінің жағдайын, нәтижесін, сондай-ақ жеке тұлғаның кәсіптілігінің қалыптасуы және даму болашағының қажеттілігін анықтайтын әлеуметтік категория. Білім беру сапасы білім беру мекемелеріндегі жастарды оқыту мен тәрбиелеу қызметтерінің әртүрлі көрсеткіштерінің жиынтығы, яғни білім беру мазмұны оқыту формасы мен әдістері бойынша анықталады. Оқушының шығармашылық қабілеті практикалық әрекеттері, ізденімпаздығы арқылы дамиды. Шығармашылыққа үйрететін сабақтар – жаңа технологияларды қолдану болып табылады. Сондай технологиялардың бірі – «аяушылық технологиясы» деп аталады.
Аяушылық технологиясын қолданып химия пәнінен сабақ бергенде мына ерекшеліктерді ескерген жөн:
- оқу процесінде адамдарды өзара және жұптық еңбек әрекеттерін орындауы.
- жоғары жетістікке талпыну;
- алынған мәліметті бір- біріне лезде кідіріссіз жеткізу;
- оқушылар арасындағы өзара көмек және ынтымақтастық;
- оқушылардың білім көрсеткіштерінің әртүрлі деңгейде болуы;
- тапсырмалардың әртүрлілігі;
Жұмысты орындау барысында жаңа педагогикалық технологияларға арналған Ресейде, Қазақстанда шығарылған еңбектер( оқулықтар, ғылыми – әдістемелік конференциялардың материалдары) қолданылды. Мектепте химия пәнінен сабақ беру барысында осы технология бойынша сабақ жоспарлары жасалып, құрылған жоспарлар бойынша қажет дидактикалық және көрнекілік әдістемелер жасалынды.
1. Чошанов М.А. Дидактический конструктирование гибкой технологии обучения. Педагогика, 1997.- №2.-С.17-20.
2. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологий. М., 1989.
3. Кларин М.В. Инновация в мировой педагогике.-Рига, 1995.
4. Монахов В.М. Технологические основы проектирования и конструирования учебного процесса. – Волгоград,1995.
5. Лихачев Б.Т. Педагогика. – М.,1992.
6. Селевко Г.К. Современные образовательные технологии. – М.,1998.
7. Саавельев А.Я. Технология обучения и их роль в реформе высшего образования в России. 1994.- №2.-С.29-37.
8. Бордовская Н.В, Реан А.А. Педагогика.- М., 2002.
9. Под.ред.. Степанова Е.Н. «Т.Ц. Сфера». – 2003.
10. Бондаревская Е.В. Гуманитическая парадигма личностно – ориентированного урока // Завуч. 2001. №3.
11. Горелик И.Ф, Степанова Е.Н, Характерные черты личностно – орентированного урока // Завуч. 2001. №6.
12. Машарова Т.В. Педагогическая технология : личностно ориентированного обучение. М.,1999.
13. Роджерс К. Становление личностни. М., 2001.
14. Селевко Г.К. Современные образовательные технологии. М., 1998.
15. Строкова Т.А. Педагогическая поддержка и помочь в современной образовательной практике// Педагогика. – 2002.-№4.
16. Богданов Н.А. Возможности реализации личностно – орентированного подхода при обучении биологии в профильной школе. Сборник материалов Vмеждународного методологического семинара, 22-24 ноября 2005 года, Выпуск 4, Часть 1 Санк-Петербург. – СПб.: Изд-во «Тесса», 2005.- с.289-291
17. Кабаян Н.В., Кабаян О.С. Использование личностно – ориентированных технологий в учебно – воспитательном процессе по биологии. Сборник материалов VІІ международного методологического семинара, 20-22 ноября 2007 года, Выпуск 6, Санк-Петербург. – СПб.: Изд-во «Тесса», 2007.- с.111-114.
18. Хьелл., ЗинглерД. Теорий личности. СПб., 1997.
19. Якиманская и., Якунина О. Личностно-ориентированного урок: планирование и технология поведение // Директор школы.-1998.-№3.
20. Ярулов А.А. О построении учебных занятий на основе индивидуально – ориентированного подхода // Завуч. -2000.-№3.
21. Викторова Л.П. Ценности личности в методолгии естественнонаучного университетского образования.
22. Химия 10-шы сынып оқулығы. Н.Нұрахметов, Қ.Бекішов, Н.Заграничная. Мектеп баспасы. Алматы.,2006 - 336б.
23. Оңғарбаева Ж.., Баешова А К. Аяушылық технологиясының элементтерін мектепте химия пәнін оқытуда пайдалану мүмкіндіктері // Азаматтық қоғамның жарқын қалыптасуына Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған «Ғылым әлемі» атты студенттер мен жас ғалымдардың халықаралық конференциясының тезистер жинағы.-Алматы., әл-Фараби атындағы ҚазҰУ,18-21сәуір,2011.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ... ... ... және ... ... ... ... жіберілді:
Жалпы химия және химиялық экология
кафедрасының меңгерушісі
х.ғ.к., доцент
Төреғожина Ж.Р.
ХИМИЯНЫ ОҚЫТУДА АЯУШЫЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ҚОЛДАНУ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ...... білім беру» мамандығы бойынша
Орындаған 4 курс студенті ... ... ... ... А. ... ... ... Т.Р.
Алматы,2011
РЕФЕРАТ
Бітіру жұмысы 52 бет көлемінде жазылған екі бөлімнен(теориялық ... , оның ... ... кесте, 33 атаудан тұратын әдебиеттер
тізімі бар.
Жұмыстың өзектілігі: Қоғамның экономикасын әлемдік ... ... беру ... дамытуға тәуелді. Мұны «Қазақстан Республикасындағы –
білім және ғылым» атты ... ... ... ... «ХХІ ... ... дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері
анық» деген ойы нақтылай түседі. Осы ретте Қазақстан Республикасы, ... ... соң ... ... ... ... үшін білім беру
жүйесінде – әлемдік білім ... ... ... жаңа ... сияқты маңызды, әрі түбегейлі жаңаша міндеттер қойып отыр. Ел
президенті Н. Назарбаев «Біз бүкіл ... ... ... ... білім беру қызметін жолға қоюға тиістіміз» деп ... ... ... ... сай ... білім беру еліміздің
мемлекеттік ... беру ... ... ... бірі болып табылады.
Жұмыстың мақсаты: еліміздегі химияны оқытудағы аяушылық технологиясын
пайдалана ... ... және ... ... ... ... тұлғаны қалыптастыру.
Зерттеу нысандары: орта мектепте химия пәнін оқыту үдерісі.
Зерттеудің пәні: орта ... ... ... оқыту кезінде аяушылық
технологиясын пайдалану үрдісі.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы:
• мектеп химия курсын оқытудың әдістемелік ерекшеліктері және ... ... ... анықталды;
• орта мектепте оқылатын химия пәні бойынша кәсіби бағыттағы тапсырмалар
жүйесі құрастырылып, оларды оқыту үрдісінде ... ... сөзі – ... шығармашылық, logos- ілім деген
мағынаны білдіретін грек ... беру ... - оқу ... ... ... тест
алу және білім беру жүйесі ретінде мектеп іс-әрекетін басқару үшін ... мен ... ... ... ... ... - ... бірнеше бөліктерге, формалар және
сатыларға бөлу, бөлшектеу деген мағынаны білдіреді.
Жеке ... - ... ... ... ... өмір сүру бейнесіне сай
жеке құқыққа, танымдық қасиетке ие, өздігінен ... ... ... мен
білікті жетілдіріп, ұдайы даму үстінде болатын жан.
Бақылау - кең келемде бір нәрсені ... ... ... ... ... ... ... оқу әрекетіне басшылық жасау қызметін
атқарады, олардың творчестволық күші мен қабілетінің дамуына ықпал етеді.
Бағалау - оқытудың қүрамдас бөлігі және ... ... ... ... деңгейін, сапасын, дәрежесін белгілеу. Оны оқушының ... ... ... процесінің міндеттерін оқушылардың ... ... ... ... мен дамуын, білімдерінің сапасын, білік
пен дағды көлемін анықтайтын құрал.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..............................................3
І.Әдеби шолу. Аяушылық технологиясы туралы түсінік
және оның
ерекшеліктері...............................................................
.......................4
1.1 Аяушылық технологиясының негізі ... Жеке ... ... Осы ... ... ... ... ... ... ... ... технологиясының элементтерін
мектепте химия пәнін оқытуда ... ... ... ... және олардың қосылыстары.
s - ... ... ... ... ... ... ... еліміздің өсіп келе жатқан ұрпағын ойлы да іскер, жігерлі де
батыл, өзіне-өзі сенімді, интеллектуалдық деңгейі ... ... ... ... етіп тәрбиелеуде мектептің алатын орны айрықша. Мектеп
қазіргі ... ... ... ... ... байланысты.
Мектептің негізгі міндеті – жеке ... ... оның ... ету, ... ... сенімін нығайту, іскерлігі мен дүниетанымын
қалыптастыру, оқуға деген ... ... ... ... ... ... ... жетілдіре отырып, оқу үрдісіне жаңа әдіс-
тәсілдерді, оқытудың жаңа технологияларын енгізіп, оқушылардың жалпы ... етуі ... ... жаңалыққа құмар, білмегенін білгісі
келіп, белгісіз нәрсені ашуға тырысатын болғандықтан, мұғалімдер ... ... ... көп ... ... ... мен практикада ең күрделі және негізгі проблема-
лардың бірі – жеке тұлға, оның дамуы, қалыптасуы және әлеуметтенуі. ... ...... білім беру үрдісінің жағдайын, нәтижесін, сондай-ақ
жеке тұлғаның ... ... және даму ... ... ... категория. Білім беру ... ... ... ... ... мен ... ... әртүрлі
көрсеткіштерінің жиынтығы, яғни ... беру ... ... ... ... ... анықталады.   Оқушының шығармашылық қабілеті практикалық
әрекеттері, ізденімпаздығы арқылы дамиды. Шығармашылыққа үйрететін сабақтар
– жаңа ... ... ... ... ... технологиялардың бірі
– «аяушылық технологиясы» деп аталады.
Аяушылық технологиясын қолданып химия пәнінен сабақ бергенде мына
ерекшеліктерді ескерген ... оқу ... ... ... және ... ... әрекеттерін орындауы.
- жоғары жетістікке талпыну;
- алынған мәліметті бір- біріне ... ... ... оқушылар арасындағы өзара көмек және ынтымақтастық;
- оқушылардың білім көрсеткіштерінің әртүрлі деңгейде болуы;
- тапсырмалардың әртүрлілігі;    
Жұмысты орындау ... жаңа ... ... ... ... шығарылған еңбектер( оқулықтар, ғылыми – әдістемелік
конференциялардың материалдары) қолданылды. Мектепте химия пәнінен сабақ
беру ... осы ... ... ... ... ... құрылған
жоспарлар бойынша қажет дидактикалық және көрнекілік әдістемелер жасалынды.
1. ӘДЕБИ ШОЛУ
1.1 АЯУШЫЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯСЫНЫҢ НЕГІЗІ МЕН ... ... ... ... ... ... ... мен оқытушылардың энегияларын үнемдеуге бағытталған, міне
сондықтан аяушылық технологиясы деп ... Оның ... ... заманда
жеңілдетілген, аяушылыққа ... жеке ... ... және т.б ... ... ... ... мен өзгерістерін дамытатын жеке тұлғаға бағдарланған оқыту
идеясы ... ... ... мен ... ... дамиды. Ол өзінің
талаптары мен қажеттіліктерін ... ... ... дәл ... ... ... пен мұғалім оқушының талаптарын
жүзеге асыру мақсатында ... ... ... ... ... өз ... ... таңдауға, оларды игеру деңгейін (бастауыш, орта, жоғары)
бекітуге, өз ... күші мен ... сай ... ... бойынша жылжуға, баға үшін не мүлдем бағасыз оқуына, өзіне ... ... ... ... бар. ... мерзімдері де
шектелмеген. Бір сөзбен айтқанда, жеке ... ... және ... ... ... Аталмыш технологияның мәнісі осында.
Кеңестік жүйеде бұл технология біздің мектеп үшін ... ... ... нарық әлемінде оны жүзеге асыурға болады. Сонымен қатар, ... ... ... ... аяушылық технологиясы өмірге ... ол ... ... ... ... ... ... қоғамда
міндетті түрде мектептен өз таңдауларын жүзеге асыруды талап ететін
тұтынушылар қатары ... ... ... ... бағдарланған оқыту технологиясы жайлы жаңа
тапсырмаларды шешу тәсілдері барысында, 90-жылдардың ... ... Оның ... өз ... тез арада Батысқа бұрды және
сонда жеке тұлғаға бағдарланған оқытуды меңгерді. ... ... ... ... және ... ... ... ешкім де дайын
емес еді. [2]
Бірақ, буржуазиялы қоғамның жеке тұлғаға бағдарланған педагогикасы
мұндай ... ... бере ... Тек ... ... соң ғана біз ... мен ... қолданылу аясын түсіне бастадық.
Бүгінде аяушылық технологиясы ... ... ... толыққанды
дәрежеге ие және де басқа технологиялар сияқты сұранысқа ие болды.
Оның ерекшеліктерін талқылап алайық. ... ... ... ... ... және оның ... жоғары дәрежеде қанағаттандыру
мақсатында қолданылады. Бұл жағдайдың 1-ші бөлімі бізге жақсы таныс. Егер
мұғалім оқушыны неғұрлым көп ... алып ... ... ол ... туралы соғұрлым көп білуі тиіс. Отандық педагогикада ... ... ... ... ... ... ... атрибуты болып оның дұрыс
тәрбиеленуі жатады. [3]
Жеке тұлғаға бағдарланған педагогиканың негізгі мәні оның ... яғни ... ... талаптарын қанағаттандыру
мақсатында тануда көрінеді. Оны былайша ... ... ... ... оқушы өзі анықтайды, ал біз, педагогтар оның ... іске ... ... ... ғана ... ... ... кәдімгі академиялық оқытудың оңайлатылған,
жеңілдетілген жолдармен алмастыру екендігі ... ... ... және түсінуге қыйын мазмұнын Аяушылық технологиясы білімнің әртурлі
саласын үйренумен алмастыруға тырысады, бұл кезде ителектті дамытуды, ... ... ... ... қалыптастыруды міндетіне алмайды.
Әрқашанда мектеп ақыл-ойды қалыптастыруға міндетті болатын. Ал ... ... ... ... ... салу, ноталарды көшіріп жазуы
музыкаға қабілетті жоқ ... ... ... бос ... ... ... ... керек емес сабақтар ақыл-ойды ... ... ма? ... ... білім алу үшін келетін, бұл білімді ол басқа ешжерде ала
алмайды. Ал тамақ дайындау, іс тігу, ... үй ... ... ... ... ... да ... алады.
«Педогогикаға және мектепке жеңілдету» вирусы жұққанша балаларды терең
және шындап ойлануға үйренетің. ... ... ... ... ... және оны ... болмайтын. Миды жаттықтырмай ойлануға
үйретуге болмайды. Ал егер ойланудың орнына, ... ... ... ойындармен, пікір-таластармен шұғылданса, балаларда ойлау
қабілетінен басқа әртурлі қасиеттер ... ... ... ... ... ойлайды. Ал бірақ бұл
технологияны білу қажет, себебі ол ... ... ... ... ... ... ... ойындар, пікір-таластар, еңбекке
балу, жеке тұлғаға бағыттап оқыту қажет екенін дәлелдеп көру қажет [1].
Мысалы, американдық ғалымдар даралауды ... а) ... ... ... ... в) ... ... мен
әдістерін өзіндік қолдануда көрінетін оқу стратегиясы ретінде ... ... ... және ... ... аражігі
айқын жіктелген. Немістік педагогикада даралау дифференциалдаудың дербес
көрінісі ретінде ... ... ... ... ... ... ... жөн деп есептейді. Даралауды іске асыруда
қол жеткізген табыстарға сүйеніп алдағы оқыту қызметін ... ... ... ... ... – жеке ... ... және оқытуды дифференциалдауда – ... ... ... ... оқушыларды топшаларға бөлу негізінде
жүзеге асырылуы мүмкін.
Сонымен, индивидуалды ... ... жеке ... ... 1-ші бөлімі өзгеріссіз қалмақ. Кейінгісі – не үшін? ... ... ... ... ... болады. Оған көмектесу үшін жалпы іс-
әрекеттің педагогикасы жауап береді; ал, бейімділікті, ... ... ... арнайы дербес педагогикалық әдістеме жауап бере
алады. [5]
Ал, жеке тұлғаға ... ... мен ... технологиясында
оқушыны танып-білу не нәрсеге бағытталады деген сұраққа қалай жауап беріп
көрейік?
1.2 ДИФФЕРЕНЦИАЛДАУ
Әлемдік және отандық педагогикада жекелеу, яғни ... ... ... ... ... ... Кейінгі
түсініктер бойынша дифференциалдау әр оқушының мектепте не бір сынып ішінде
оқитын ... ... ... жеке ... ... және т.б ерекшеліктерін есептеуге
бағытталған ұйымдастырушылық және әдістемелік әрекеттерді қамтиды. Не үшін?
Ерекшеленген бірлестіктердің оқытуын ... ... ... сыныптар
(топтар, кіші топтар) бойынша, бағдарламалар бойынша және т.с.с бөлу ... ... ... ... кейбір ортақ
қасиеттерінің (қызығушылықтарын, бейімдеушіліктерін, дарындылықтырын,
қабілеттерін және т.б) бар ... ... ... ... ... – оқушылардың ... ... ... ... ... ... Мысалы,
математикаға бейім оқушылар үшін – арнайы бағдарламалар бойынша ... ... ... ... жекелеу - ең алдымен оқу процесін
ұйымдастырудың формасы ретінде қарастырылады, сонымен бірге оны әдіс, ... ... ... де ... ... ... айырмашылық біреу
ғана – бөлінгендерді кез-келген ... ... ... ... ... ... ерекшелеу (бөліп алу). Ең негізгі көрсеткіш ретінде оқу
үлгерімі, оқу сипаты (оқытудың қарқындылығы, ... ... ... ... – бейімдеушіліктер, қызығушылықтар, пәнді үйрену
қабілеттіліктері және т.б олардың ары ... ...... ... ... ... ... оқытуды «орта мектептегі жоғары сыныптардың
бағдарламалары мен оқу жоспарын бөлу» деп ... ... ... іздеуде біздің өткен ғасырдағы әріптестер үлкен үмітті ... ... ... себебі ол барлығын бірдей оқытудан басқа,
білімнің гуманистік бағытын күшейтеді, оқуға салынған ... ... ... ... ... және
қызығушылықтарын ескеруді қамтамасыз етеді деп сенді.
Қазіргі педагогикада ... оқу ... ... ... деп ... ... ... 1) оқушылардың
барлық мүмкін болатын жеке қасиеттерін ... алу; 2) оқу ... ... 3) ... ... ... 4) оқу ... мен типтері; 5) онда ... ... ... 6) ... ... техникалық қамтамасыз етілуі; 7) оқу процесін
қаржыландыру, оқу ақысы және басқа да ... ... ... ... ... ... ... білім дифференциалданған болады. [6]
Біз сыныпты дифференциалдау туралы айтамыз, яғни ... ... ... ... ... алу және ... мақсатына тиісті жағдайларды
жасау үшін мұғалім не істеу керектігі ... ... ... ... ... ... ... мен топшаларға бөлуде
оқитын балалардың жеке даралық қасиеттерін ескеріп қана қоймай ... ... де ... ... ... оқыту – міндетті қарым-
қатынасты яғни оған қатысатын ... ... ... ... ... дифференциялдық топшаларға бөлу даралық ерекшеліктер –
дайындық деңгейі, өзіндік сенімі, назары, ... ... ... ... ... ... асады. Мұндай топшалар ... ... ... ... ... ... игере алатындай дәрежеде
болмауы мүмкін, сондықтан ұстаздар оқушылардың аса биязы ... тыс ... ... Мен ... оқыту диагностикасы
педагогты оқытудың көрінбейтін аймақтарын түсінуге бағыттайды.
Дифференциалдаудың мақсаты мен ... тек ... ғана ... ... ... Оларға оқу процесін ұйымдастыруды және оның мазмұнын
қайта жасауды қамтитын көлемі бойынша және күрделілігі әр ... ... 1) ... ... ... 2) оқылатын материалдың
деңгейін таңдау; 3) вариативті оқу жоспары, сан ... ... ... ... ... оқыту мазмұнын іріктеу; 4)оқу процесіне қажетті
әдістемелік құралдар жасалуы тиіс.
Бұл жерде дифференциалды оқыту жеке ... ... ... ... Оны ... ... жеке тұлғаға бағдарланған оқыту деп те атауға
болады. [7]
Дифференциалдау мен ... ... ... ... ... ... сай ... дифференциалдау – оқыту процесінде жеке
тұлғаның даралық қасиеттерін дамытуға бағытталған. Кейде ... ... ... ал дифференциалдауды сол мақсатқа жетудің жолы ретінде
қарастырады.
Отандық мектептер дифференциалдық оқытуды ... ала ма? ... ... ... біз ... ... дәрежеде емес. Дегенмен,
дифференциалды оқыту туралы әңгімелер педагогикалық беттерден түскен емес.
Дарынды балалардың топшалары жеке ... ... ... үшін ... ... ... ... дифференциалды оқытуға көшу қиынға
түсуде. Ол үшін ... ... ... бағдарламалар, ғимараттар
және қаржыландыру жолдары қажет. Бір ... ... ... ескере отырып оған көмек беру көбіне нәтижесіз ... ... ... нарықта жаңа қарқынмен дамуда.
Дифференциалдаудың негізгі ... мен ... ... ... ... ... ... төмендегілерді қарастырады:
1) Әр түрлі деңгейге байланысты ұйымдастыру формалары өзгерту;
2) Материалды (пәнді) оқытудың деңгейлерін таңдау;
3) Оқытудың мазмұнын іріктеу, вариативті оқу жоспарларын, әр ... мен ... ... Оқу ... ... ... әдістемелер жасау;
5) Барлық жауап дұрыс.
Дифференциалдау мына негізде жүзеге асырылады:
1) Оқу-тәрбие процесінің кез-келген ... ... ... ... ерекшеліктерін есепке алу;
3) Оқу бағдарламаларын және жоспарларын түрлендіру;
4) Білімнің барлық мүмкін болатын деңгейлерін ... Оқу ... ... ... ... ... ... өзгеруі;
7) Онда қызмет жасайтын педагогтарды таңдау, сұрыптау;
8) Оқу процесін ... ... ... қаржыландыру, оқу ақысын өтеу;
10) Барлық жауап дұрыс.
Индивидуалды-дифференциалданған оқыту
Батыстық теоретиктер оқытуды ұйымдастырудың өзгертілген нұсқасын
ұсынды. ... ... ... біріктіре отырып, олар
индивидуалды-дифференциалдау деп ... ... және ... ... ағымдық жағдайға ие оқыту ... ... ... арқылы мұғалімнің оқушылардың топтарына
бағыт-бағдарымен, көлемімен, мазмұнымен, әдістерімен ерекшеленетін оқытудың
дәстүрлі емес ... ... ... өзге ... ... Атап өту ... белгілі регламенттеуге сүйенбейді, түрлі мазмұн,
деңгей, әдістер, міндеттілік, бірдейлілік, бірсарындылық ... ... бір ... бір ... ... өзінің қажеттіліктері мен
мүмкіншіліктеріне сай деңгейде оқи алады, әркім өз ... ... емес ... ... осындай оқытуды сыныпта 20-30 оқушымен мұғалім қалай
ұйымдастыра алады, соны шешуіміз ... ... одан ... ... ... әр ... ... күштер ... ... ... ... ... ... етіледі. Осы талаптардың ішінен автоматты ... ... жеке ... ... ала ... жаппай жүргізуді ұйымдастыру
формалары, әдістердің және жалпы оқу бағдарламаларының негізінде ... ... ... ... ... практикада іске асырылуы әзірге
мардымды нәтижелер бере қойған жоқ. ... тек оның жеке ... іске ... ... оқытуды дифференциалдау баланың пәнге деген
қызығушылығын арттырып қана қоймайды. Нәтиже ... ... ... ... ... және басқа да
маңызды факторлардың қалыптасуына ... ... Ал ... ... ... ... ... жүйеге мүлдем
келмейді.
Жеке тұлғаға бағдарланған оқытуда ең алдымен танымдық ... мен ... яғни ... ... жағы өзгеруі тиіс
екендігі түсінікті. Қызмет формаларының ... ... бар: ... ... жалпы ұжымдық сипаттағы; топтық ұжымдық сипаттағы;
дифференциалды-топтық; индивидуалды; жұптық. ... ... шарт ... ... ... ... саны; 2)қарым-
қатынас(коммуникация); 3)басқарушылық іс-әрекеттер. Осы қызметтердің
әртүрлілігін ... ... ... ... ... бірдей дәрежедегі
дайындық деңгейіндегі оқушыларға арналған. Барлығы бір темпте ... ... ... оқу ... ұсынылады. Мұғалім оқу материалының
мазмұнын түсіндіргенде жеке ... ... ... ... Бұл ... қызметі ұжымдық емес, себебі әр оқушы ... ... мен ... аз ғана ... өзі ... ... сипаттағы формасы қойылған мақсатқа жетуде ... ... ... ... оқу ... ... Оның ... белгілері –
мақсаттың, бағалаудың, оқытушы мен оқушы арасындағы бірлестігінің болуы.
Бұл жалпы форма ұжымдық ақылдасу мен ... ... ... ... ... толы оқу ... ... ғана тиімді.
Ұжымдық сипаттың топтық формасы проблеманы шешуде ... ... ... және практикалық сабақтарда бұл форма рационалдаудың
элементтерін дифференциалды ... әр ... ... ... ... ... ... қызметін оқушылардың шынайы
мүмкіншіліктерін, олардың танымдық ... ... ... ескере
отырып ұйымдастыруды қарастырады. Тапсырмалар көлемімен ... ... ... ... ... ... ... өзіндік жұмыс істеу ырғағы қалыптасады.
Даралық форма – бұл оқу тапсырмаларын өз ... ... ... табылады.
Оқытушы күрделілігі әр түрлі тапсырмалар жүйесін жасайды. Оқушылардың өзара
ақылдасуы мұнда болмайды. Бұл ... ... ... оның топ ... ... төмендетпей жеке оқушылардың оқу қызметін ... ... ... ... мен ... ... ... форма – бұл бір тапсырманы білім деңгейі әр түрлі екі ... ... ... ... ... ... дағдысын тексеруде
тиімді. Жұптық жұмыста ешкімнің білім деңгейі төмендемейді деп ... ... ... - білімді тереңдетеді және қорытындылайды, әлсіз оқушы
жолдасынан материалды жылдам игереді.
Аталған формалар оқу үрдісінде жиі ... ... Оқу ... ... ... ... 1)оқыту мақсатына;
2)білімнің көзіне; 3)әдістерге; 4)оқушылардың жас ... ... ... 5)оқу материалының күрделілігі мен жаңалықтарына;
6)оқушылардың мүмкіншіліктеріне; 7)оқу қызметінің жағдайларына[1].
1.3 Жеке тұлғаға ... ... ... ... ... ... ... ретінде
жеке тұлғаға бағдарланған оқыту орын алды. Ол түрлі ... ... ... ... ... ... яғни азаматтардың өз таңдауына ерік
беру; 2)азаматтардың талаптарын, сұраныстарын қамтамасыз ететіндей ... яғни ... ... ... ... ... ең басты
құндылық ретінде қарастырылатын ізгіліктендіру идеяларын тарату; ... ... ... ... ... ... алатындай
әрбір адамның талаптарына толығымен жауап беретін өзіндік технология болып
қалыптасты. [8]
Жеке тұлғаға ... ... ... ... ... ... тең ... құқылы етуді бекітеді. Ол өзінің мүмкіншіліктеріне
сай дамиды, ал оның мақсаты – әр ... ... етіп ... Осының
барлығы жеке тұлғаға беғдарланған гуманистік педагогиканың ... ... ... Оның ... принциптері:
• психологиялық, физикалық, интеллектуалды, моральдық және ... ... ... ... ... игеруде, белгілі білімнің,
білік пен дағдының қалыптасуының орнына ығысуы;
• кез-келген оқу немесе ... ... ... ... таңдау жасай
алатын еркін, өз еркімен қорытынды жасап әрекет жасауға ... ... ... ... ... процесін қайтадан сәтті бағдарлау үшін тиісті қаржылық және
ұйымдастырушылық жағдайлармен қамтамасыз ету; [9]
Гуманистік жеке ... ... ... ... ... ... бейімделуін, олар үшін жайлы ... ... ... ... ... практикасы жеке тұлғаға бағдарланған
қызметтің нақты формалары мен әдістерін ұсынды. Олар:
1) оқу-тәрбие қызметініңі дифференциалдануы;
2) оқыту мен тәрбиелеу ... ... әр ... ... мен ... ... үшін ... тудыру;
4) біртекті белгілері бойынша қосылған топтарды, сыныптарды қалыптастыру;
5) оқу-тәрбие қызметінің қолайлылығы;
6) қоғамдық қауіпсіздік, оқушыларды қорғау;
7) оқушыға, оның күшіне, ... ... ... ... болса сол қалпында қабылдау;
9) оқыту мен тәрбиелеуді жетістікке ... оқу ... ... ... ... өзгерту;
11) әр оқушыны дамыту деңгейінің тиянақтылығы;
12) оқытудың ... ... ... ... кездеспеуге жол бермеу;
13) ұстаздың ішкі тұлғалық нұсқауларын бағдарлау;
14) гуманитарлық білімді күшейту. [10]
Жеке тұлғаға бағдарланған оқыту технологиясының ... ... ... ... К.Роджерс айтарлықтай үлес қосқан. Оны
дәстүрлі оқытудың көптеген тұжырымдары ... ... ... ... сусындаған, ал оқушы тек сол білімді игеруді күтеді.
• Басты элементтер – сабақ және ... ...... ... ал емтихан
игерілген басым білім деңгейін анықтайды.
• Мұғалім жетекші, ал ол оқытатын оқушылар соған бағынушы. Екеуі де ... ... ... ... ... ... Мұғалім – процестің маңызды фигурасы. Мейлі ол ... ... ... ... да – ол ... ... мен ... арасында аз сенім өте аз мөлшерде. Мұғалім оқушының
әрдайым ... өз ... ... істей алатындығына сенбейді. Ал оқушы
ұстаздың құзыреттілігіне және әділетті екендігіне сенбейді.
• Мұғалім озі оқытатын оқушыларды ... ... ету, ... ... ... деп ... Қазір бұрынғыдай жазалаушылықтар жоқ
болғанымен,бұқаралық сынау айту, мазақ ету одан да ... әсер ... ... білім деңгейлеріне аяқ басқан сайын үдей ... ... көп ... ... Оқитындар білімнің не мақсатын, не мазмұнын, не әдістерін анықтамайды
және оқытушыны таңдауға құқығы жоқ. ... де сол ... ... ... ... жеке тұлғаны қалыптастыру үшін емес, интеллект қалыптастыратын
орын.
Дәстүрлі білім беру моделінің орнына ... PCA (Person ... – жеке ... ... деп ... 9 ... тұжырымдамадан
тұратын жаңа модель ұсынды:
1. Ең негізгі шарт: айтарлықтай сыйлы және оқушыларын да ... ... ... өзі үшін оқып ... білу үшін оларды дәл
өзіндей сыйлайтын фацилитатордың (жеңілдеткіш, үдеткіш) болуы. Егер осы
шарт орындалса РСА моделінің қалған аспектілері де ... ... ... ... оқыту мен тәрбие беру жолдарын бөліседі.
3. Мұғалім өзінің тәжірибелерімен жетекшілік етеді
4. Оқитындар өзінің жеке бағдарламасын өз ... ... ... ... ... Ол жеке өздік оқу бағытын таңдайды және ... ... ... Сыныпта бірте-бірте оқытуды жеңілдететін климат орнайды. Бастапқыда
барлығына фацилитатор жетекшілік жасайды. Кейін уақыт өте келе ... соны ... ... Өзара оқыту басым бола бастайды.
6. Барлығы мазмұны екінші ... ... ... ... ... ... ... оқып жатқан оқушылардың алға басқан айқын
қадамдарынан көрінетін болады.
7. Өзіндік тәртіп сыртқы тәртіпті алмастырады.
8. ... ... өзге ... және ... ақпарат ала отырып өз
білімдерін өздері бағалайды.
9. Мұндай жайлы, қолайлы жағдайларда ... ... ... ... ... ... бет алады және өмірмен тығыз байланыста яғни оқытудың
бағыты жеке таңдау болатындай, ал жеке ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаға бағдарланған тәрбиелеуде оқушыға оқу ... ... ... жаңа ... бар. Ол өз ... өзіндік жеке шығармашылығы үшін бар мүмкіншіліктерді табады;
• өз ойын анық білдіре алатын;
• өзіне ... ... өз ... ... ... ... ... қызықты екендігіне көз жеткізеді;
• мектепке баратын уақытты тағатсыздана күтеді;
• оқытушыларды дәл өздері сияқты жақсы ... және ... ... ... ... ... орын ... өз білімін дамытады;
• кейбір нәрселер оқуға қиын және көп ... ... ... ... ... оқу ... қанағатқа жеткізетіндігін түсінеді;
• дағдыны меңгере отырып, басқалармен бірлесіп тапсырмаларды шешеді.
Мектепте оқытудың басымдылықтары осы жаңа модель бойынша ... Осы ... ... ... ... құштар педагогтардың қатары
аз екендігін білеміз.
Жеке тұлғаға бағдарланған оқытуды іске ... үшін ... ... ... ... ... ұстанған тәрбиешінің орнына сыныпта
фацилитатор ... ... ... ... болу ... қолынан келе
бермейді. Фацилитаторлыққа үміткер әрбір педагог К.Роджерстің ... ... бере үшін өз ... ... ... ... жөн.
1. Сіз дамушы жеке тұлғаның ішкі әлеміне еніп ... ... ... ... оның әлеміне жай ғана баға бере аласыз ба?
2. Сіз оқушылар алдында толығымен ашылып ақжүрек қасиетіңізбен ... ... түсе ... ба? ... қарым-қатынас екі жаққа да
пайда ікелетіндей болуы керек. Жас балалармен қарқынды топтық қарым-
қатынаста өзіңізді еркін ұстай ... ... Әр ... қызығушылығын оята аласыз ба?
4. Жас балалардың бойындағы ... ...... ... ... қоршаған ортаға қызығушылығын сақтауға себепкер бола аласыз ба?
5. Жас балалардың қызығушылықтарын оятатын адамдарды, кітаптарды және
басқа да ... тану үшін ... ... ... шығармашылық
іс-әрекеттерді жасай аласыз ба?
6. Оқушылардың аяқталмаған ойларын қолдап, оларды қабылдай аласыз ба?
7. Өз тәрбиеленушілеріңізді идеяға сезімімен еніп сол ... ... ... ... ... етіп ... ... ба?
«Егер кімде-кім оыс сұрақтардың көбісіне “иә” деп ... ... ... – онда ол жас ... ... ... себепкер бола алады
және өз тәрбиеленушілерінің оқуын біршама жеңілдетеді[13].
Оқу қызметінің формаларын таңдау неге тәуелді:
1) Оқу мақсаттарына;
2) білім ... ... ... ... дайындық деңгейіне және жасына;
5) оқу материалының күрделілігі мен оның ... ... оқу ... оқу ... ... ... ... өткізілу уақытына;
10) барлық жауаптар дұрыс.
Гуманистік педагогика төмендегілермен ерекшеленеді:
1) жеке тұлғаның көп ақпарат көлемін игеруінің, ... ... ... ... ... ... ... психикалық, физикалық,
интеллектуалды, адамгершілігін және ... да ... ... ... ... қиыншылықтарды шешуде еркін, өз бетінше ойлайтын және
әрекет ететін тұлғаны қалыптастыруда зейінді арттырумен;
3) оқу-тәрбие процесін ... ... үшін ... ... жету ... ... және ... жағдайлармен қамтамасыз етумен;
4) қойылған мақсатқа жоғары дәрежеде жетуде қолданылатын әдістермен;
5) ... және ... ... ... оларға қолайлы
жағдай туғызумен;
6) барлық жауап дұрыс.
Жеке тұлғаға бағдарланған оқытуда ... ... ... ... ... жұмысын дифференциалдау.
2. Тәрбиелеу мен оқытуды индивидуалдау.
3. Әр тәрбиеленушінің бейімдеушіліктері мен қабілеттерінің дамуы ... ... ... ... ... бойынша біртекті (гомогенді) топтарды қалыптастыру.
4. Оқу-тәрбие қызметінің қолайлылығы.
5. қоғамдық қауіпсіздік, оқушыларды қорғау;
6. оқушыға, оның ... ... ... оқушыны қандай болса сол қалпында қабылдау;
8. оқыту мен тәрбиелеуді ... ... оқу ... ... мақсаттық бағытын өзгерту;
10. әр оқушыны дамыту деңгейінің тиянақтылығы;
11. оқытудың сырттай болуына мұғалімдермен рухани кездеспеуге жол бермеу;
12. ұстаздың ішкі тұлғалық ... ... ... ... ... ... ... үлгермеушілік үшін шығарылу.
РСА-моделінің қай тұжырымдамалары сізге ұнайды?
1. ... өзін және ... ... Фацилитатор өзгелермен оқыту мен тәрбие беру жолдарын бөліседі;
3. Мұғалім өзінің тәжірибелерімен жетекшілік етеді;
4. Оқитындар ... жеке ... өз ... ... ... отырып дамытады;
5. Сыныпта бірте-бірте оқытуды жеңілдететін климат орнайды;
6. Өзара ... ... бола ... Оқыту мазмұны екінші жоспарға өтеді;
8. Нәтиже оқып жатқан оқушылардың өзіндік дамуы үшін алға ... ... ... ... ... ... өзге ... және педагогтан ақпарат ала отырып өз
білімдерін өздері бағалайды.
10. ... ... оның ... жеке ... алға ... Жеке ... ... сезімдерімен, бейімділігімен, интеллектісімен)
толығымен өзіндік дамуына бағытталған. [14]
Дұрыс па, бұрыс па?
Жеке тұлғаға ... ... ... ... мазмұнын таңдауға қатысады;
2) шығармашылықпен айналыспайды;
3) өз ойын ашық білдіреді;
4) үлгерімі бағаланады;
5) өзіне деген сенімді қалыптастырады;
6) өз іс-әрекетінің ... қол ... нені ... ... соны ... мектепке баратын уақытты тағатсыздана күтеді;
9) оқытушыларды дәл өздері сияқты жақсы көреді және сыйлайды;
10) мектепте өзінің қызығатын нәрсесін қоя ... жөн ... өз ... ... ... дамытады;
12) қоғамдық орындарда өзін ұстаудың дағдыларын қалыптастырады;
РСА-моделінде ең басты екпін мазмұнға, ... ... емес ... ... көңіл аудардыңыз ба? Осыған байланысты мына жағдайларды
ойланып көріңіз.
1. Бүгінде мұғалімдер білім беру мен ... жаңа ... ... ... ал ... ... оқу ... Мұғалім тексерушілердің қатаң сөгісіне алынады, мұнда олар
мұғалімнің оқыту әдістері мен ... ... ... және ... ... шығатындығын ұмытып кетеді.
Жеке тұлғаға бағдарланған оқыту технологиясы бойынша білім беруде нені
тексеруге алу қажет, егер ол ... бір ... ... ... ... ... бере алмаса. Иә, айтпақшы бағалау айтарлықтай қажет емес.
2. Батыстық үлгідегі жеке тұлғаға бағдарланған оқыту ... ... ... ... айыруда бұл технологияның жақсы
жақтары ғана қалмақ. Батыстық қоғам ауқатты ... үшін өз ... ... жол бере алуы мүмкін. Сірә, бізге бұл модельді
жақтау әзірге ... ... ...... алушылық,
саналылық, талдай алушылық.
Мұндай жағдайда шетелдік модельдерден алуға болады. [15]
Оқытуды оңайлатумен жеделдететін оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ондаған айқын тәсілдерді ендіру – отандық үлгідегі жеке
тұлғаға бағдарланған оқыту ... ... ... ... ... екпін мүлдем басқаша қойылған.
• Жеке тұлғаға бағдарланған оқытудың мақсаты – ... ... ... ету.
• Жеке тұлғаны қалыптастыру концепциясынан және оның дамуын мақұлдау
концепциясынан шегіну.
• Оқушы – ... ... ... ... Мұғалімнің жұмысы – жеке тұлғаның тілек-талаптарын қанағаттандыру.
• Педагогтардың жұмысында әділеттілік болу қажет.
• Оқушының даралығына көрсеткішті ... ... әсер ... ... ... ... – даралық пен тұлғаның өзара әрекеті.
• Оқушылармен диалогты қарым-қатынасты күшейту.
• Оқушылармен ... ... ... Оң кері ... ... ... болады.
• Іс-әрекеттің маңызды даралық мақсаты.
• Білімдегі белгілі бөгеттерден өтудің жолы.
• Өзіңнің бағдарыңды таңдау
... ... ... оң ... ... мүмкіншілігі.
• Жеке жауапкершілік.
• Педагогтардың оқушылармен дербес араласуы.
• Оқушылардың даму динамикасы мен жеке ... ... Жеке ... ... беталыстарын қолдау.
• Теріс беталысты жеңуге көмек көрсету. [16]
Батыстық нұсқаны біздікімен салыстыра отырып ... ... ал ... пункттары бойынша – технологияның принципті түйіндерінен
толығымен шегінушілікті байқаймыз. Ал бұл технология ... ... ... ғана ... ... ... істейтін болады.
1.4 Осы технология арқылы жүргізілетін ойындар
Ойын – жеке ... ... ... ... ... орын
алмайтын әдіс. Қинала, ойлана отырып ойнау барысында оқушылар ... ... мен ... тани бастайды, жеке даралық қасиеттерін,
қабілеттіктерін және талантын ... жеке ... ... ... ... курс ... ... өту» қиынға соқпайды. Алайда,
нәтижелер... Ойын ... ... ... ... өмір ... яғни ұзақ қызмет жасайтын әдістер де бар. Мысалы,
ауызша оқыту әдістері. Олны 20-шы ... ... ... және оның ... талап еткен болатын. Оның орнына аталуы бойынша «жаңа» атқа ... ... бір ... ... ... барлығына жақсы мәлім бірақ, тұрақты қолданысқа
енбеген әдістер де бар. Олар ... ... ... ... алынады,
және дәл солай периодты түрде қайта өз орнына ... Ұмыт ... ... ... ... ... нәрсе - аса тиімді ... шешу ... ... ... «ерекше» әдістердің ішінде педагогикалық оқу әдістемелерінде ... 40-70 ... бір ... сөз ... тәрбиелік және
дидактикалық ойындар бар. 80-жылдарда жеке ... ... ... жаңа емес ... ... тууы ... ... тұлғаны
қалыптастырудағы ең қажет әдістер екендігі жарияланды. ... ... ... ... ... жаңа әдіс ... ұсынды.
Ойын әдістерінің тамыры өркениеттің ертедегі қабатынан бастау алған.
Олардың (б.э.дейінгі IV-II) ертедегі грек ... кеі ... ... ... ... де бар. Дауласатыны жоқ олар одан бұрын да
пайдаланылған, себебі балалардың ойыны – ... ... ... ... Ойын ... деген қызығушылықтың ашық жарқылын біз
педагогиканың ... ... ... ... ... ... XVII ғасырда И.Базедов (1723-1790) және оның ізін
жалғастырушылар – ... ... ... ... отырудың
орнына ойын ойнау тәсілдерін ұсынған уақытта көрінді.Оқу уақытының көптеген
мөлшерінде оқушылар тұрған, жүрген, ... ... ... сонымен қатар
оқыған. Мысалы география пәні алаңда жер қабатының ... мен ... ... ... ... оқытылды. Жартышарлар дөңес етіп
орналасқан, жіне олардың үстімен саяхат жасауға ... ... ... ... ... ... пәндер география, тарих, арифметика,
грамматика барлығын ... ... ... ... ... қозғалмалы
ойындарға айналдырды.Тіпті сауаттылыққа үйрететін – әліппені ол ... ... П.Ф. ... ... ... оның ... ... зорлық-зомбылықсыз күнделікті дайындықпен көңілді,
сонымен бірге үлкен жетістіктермен ... ... ... ойын ... ... жетістіктермен»
қолданылды. Оларды бірде қолпаштайды, бірде олар туралы мүлдем ұмытылып та
кетеді. Тіпті П.Ф.Каптерев те ойын ... ... ... ... Ол ... ... көп уақыт мөлшерін қажет еткенімен жеке
тұлғаны дамытуда өте маңызды және ол ойындар ... ... ... ... ... ... отыратындығын» мойындаған. Бірақ,
ойын арқылы оқытудың тиімділігін бағалауда ол оны ... ... ... ... Ойын және ... – әр ... нәрселер және
оларды біріктіру тек жасанды күйде бола алады. Ғылымды меңгеру ... ал ойын ... ... ... ... ... ... жеңілдету
үшін, олардың ғылымға деген қызығушылығын ояту және оқуға ынталандыру ... ... ... ... ... ... [18]
Жаңа замандағы мамандардың тұжырымдарына құлақ асып көрелік. Ю.П.Азаров
балалардың ойынын ... сол ... бар ... сабырын, ақылын
салып ойнауын талап ететіндігін айтады. Ол көбіне қарқынды жұмыс және ... ... ғана ... нәтижеге жеткізеді.
В.А.Сухомлинский әлемді тануда ойынның маңызды роль ... Оның ... ... ... ... процесін
белсендедіруде, шығармашыл тұлғаның әлеуметтенуі мен ... ... ... танымдық мүмкіншіліктерді практикалық тұрғыда жүзеге
асыру ... ... ... ... ойын – өмірдің ажырамас бөлігі, дамушы тұлғаның
органикалық қажеттілігі. Оның ... ... бас ... ... еді. Оқытуды ойынға айналдырмай мектептерде ойынды ғылымға
айналдыру бір басқа, бірақ оны оқу ... ... ... ... ... үшін қолдану – қисынды ғана емес, сонымен бірге өте қажет
нәрсе.
Өйткені, ойындар ... оның ... ... оқыту – кітапқа
бағдарланудың ақауларының алдын алуда әсершіл құрал ретінде қарастырылады.
Оқытуға деген ... ... ойын ... ... жағдаяттың пайда
болуында, танылатын обьектілерде оқушылардың белсенді өзара әрекетін талап
ететін интеллектуалды қиыншылықтарда, қарама-қайшылықты жеңуде білетін ... ... ... пайда болғанда туындайды. Проблемелар қабысқанда
ойынның өзі проблема бола бастайды; ... ойын ... ... ... қажетті әрекет етуші құрал ретінде танылады.
Педагогикалық қадағалау оқушылардың ... азат ... ... ... тосқауылдарды өзгерген тұлғааралық қарым-қатынастың
әсерімен ойын процесінде алдын алуда куә бола алады. «Педагог-оқушы» қарым-
қатынасы ... ... ... жаңа ... ... ... ... бір-біріне көмек бергенде «ойыншы-ойыншы» қатынасына жол береді.
Дидактикалық ойындар түрлі ... мен ... ... ... басқаларына қарағанда мыналар қолданылады: 1) шынайылықты
модельдеу, 2) ... ... 3) ойын ... ... ... ... ... бір сюжет бойынша ойналатын ойындар. Барлық ойындарды ұйымдастыруда
жалпы принцип ретінде оларды өмірлік жағдайлардың ... енуі ... ... ... ... қалай ойнаймыз, солай ... ... ... ойындар арнайы жабдықталуды қажет етеді, мысалы ... ... ... де ... алатын таратпа материалдар.
Ойындарға жабдықтарды, құралдарды ... ... ... ... бола алады. Қазіргі жаңа ойындарды материалды-техникалық жабдықтау
аса маңызды мәнге ие ... ол ... ойын ... ... ... ... ... ие болады. Сондықтан да өзіндік «ойын банкін»
жасап шығару мектептегі сыныптардың жаңа оқу ... ... ... ретінде қарастырылады.
Әлемдік практикада компьютерлік техника негізінде ... ... ... ... ... ... Оның кейбір негізін
салушылары жақын арада олар мектептегі ғылымды ... ... ... ойын ... ақпараттың барлығын болмаса да көп бөлігін түсіре
аламыз. Ойын ... де ... ... бар ... асығыс түрде келіспей-ақ қоялық.
Бұл жерде сыныптарда 20 жыл бойына қолданылып келе жатқан электронды
ойындар туралы сеніммен айтуға болады. ... ... ... ... ... ... курсын оқытуда «Карибті аңду» ойыны туралы. Оның
көмегімен ертедегі адамдар мен жабайы жануарлардың ... мен ... ... Ойын ... ... ... бұғыларына аңшылығына
еліктеп көрсетеді. Бастапқыда ойын қарапайым үлгіде көрсетілді, ... ... ... Оның тиімділігіне баға беру қайшылықты; оны өздерінің
оқу процесінде қолдана білген көптеген педагогтар ол ... ... ... шешімге келуде.
«Орегон» ойынында XVIII жүзжылдықтың ортасында АҚШ-та болған тарихи
жағдайлар сипатталады. Оқушы Жабайы Батысты жаулап алушы ... ... ... шартында бастапқы ресурстар беріледі: тек ... ... ... Ойын ... ... ... тәуелді түрде
бастапқыда берілген ресурстар өзгеріп, кедергілер туындайды. Ойынның бір
эпизоданан ... жыл. ... ... ... штатының арбаларын сүйреуде. Әзірге
бәрі ойдағыдай, 1 күн ішінде сіз 15 ... ... ... ... ... сіз ... ... орынды таңдайсыз, алайда су сіз ойлағаннан
да терең болып шықты.Сіздер ... ... суға ... ... киім-кешек
пен тағамдар су астында қалуда. Бағыңызға орай арбаның жоғарғы жағында
қалған дәрі-дәрмектер мен ... ... аман ... ... сізге
енді шешім қабылдау қажет: саяхатты жалғастырып әлі үш күндік жолы бар
фортқа жетуге тырысасыз ба, әлде сол ... ... ... ... ... көбейтесіз бе? Мұнда бизондар өте көп, шешім қабылдаңыз:
1)ары қарай ... ... 2) ... ... мен шешімдер экран дисплейіне шығады. Ойынның басында өткен
ғасырдың ортасындағы Құрама ... ... ... онда ... жол жүру ... мен ... орны көрсетіледі. Түймені
басамыз – экранда ойынның бастапқы шарттары ... ... ... ... 29 ... 1847 жыл. ... – 0.
|Тағам ... ... ... ... |
| ... | | ... нені ... ... ... ... ... ... ... жасау ... ... ... ... ... ... ... ... ... Экранда жүгіріп бара жатқан маралдың суреті
көрсетілген. Ойыншы маралға ... ... ... ... ... бола
бермейді. Оқтар азая бастайды. Алда салт ... тобы келе ... ... 1) ... 2) шабуыл жасайсыз, 3) саяхатты жалғастырасыз, 4)
барлығына фургоннан шығып қорғануды бұйырасыз.
Қажет ... ... ... ... ... ... ... көптеген бөгеттерге кез болады:
жабайы ... ... ... ... ... ... ... қашуы немесе олардың жаралануы мүмкін. Арбаның дөңгелегі
сынып қалуы мүмкін. Таулы аймақтарда қар көшкіндері, жол ... ... ... ... мен ... ... тұр. Ойын ... Миссури штатындағы «Тәуелсіздік» фортынан шыққан жаулап алушылар
1840-1870 жылдар ... ... ... 30%-ын ... ... ... ... Саяхатшыны ауру-сырқау, тіпті өлім де күтіп
тұр. Бірақ мұндай жағдайда да ойыншыдан дұрыс ... ... ... ... ... өз ... мал-мүлкін пайдаланып, туыстарына хабарлау және
т.с.с). «Бақыттылар» ... ... ... ... және президенттен
құттықтау телеграммасын ... ... ... Ойын ... ... ... шығуға үйретеді. Айта кететін жайт ... ... және ... әрі ... ... қатысуын көрсету мүмкін емес.
Көптеген компьютерлік ойындар ... ... ... мүмкіншілік
беруге арналған. Және олардың тиімділігін бағалау ... ... ... үшін олар ... ... ойынында оқушы рухтардың, асыл
қазыналардың, үңгірлердің, ормандардың ертегі әлеміне енеді. Мүлдем таныс
емес жерде ол өзге ... ... ... асыл ... табады. Ойын
бірнеше тіл үйренуге бағдарламаланған және «асыл қазынаға жету үшін ... ... ... ... ... жүргізіледі. Өзінің қабылдаған шешімдерін
ойын барысында оқушы шет тілінде қысқа да нұсқа командалармен ... ... ... ... Вавилонның патшасының рөлін
ойнайды. Ол бұл ... ... ... ... ... және ... саттыққа қалай дұрыс бөліп тарату керек екендігін шешуі керек. ... ... ... ... ... ... немесе керісінше астық мөлшері
аз болып қалады, кейде тіпті дәнді дақылдарды тышқандар бұзуы да ... ... ... тарихи білімдерді игереді, тұрмыстық және басқару
жағдайларда дұрыс шешім қабылдауға, есептеуге дағдылануға ... ... ... және оларды педагогикалық қолдану
диапазоны күннен-күнге артып келеді. ... ол ... ... ... ... ... және ... бөлігі болып табылады. Ойын әдістерін
қолдануға бейім педагогтар үшін таңдау мүмкіншілігі өте зор. Ойындар ... ... ... байланысты туындаған. Білім беруде
ойындарды интегралдау арнайы пәндерді комплексті түрде ... ... ... жүзеге асыруда көрінеді.
Жинақталған тәжірибелерді жалпылай келе ойындарды қолдануда көрінетін
жақсы нәтижелер қатары:
- ойын процесінде ... ... ... тәжірибені жақсы меңгереді;
- ойын оқушыларға қиын проблемаларды өзінің ... ... ... ойын барысында пассивті бақылаушы ретінде қалмайды;
- ойын білімді және ... ... оқу ... ... жағдайға
ауыстыруда жақсы мүмкіншіліктер тудырады;
- оқушының өз ... тез ... ... оқу ... ... ... ... оқушы басқа әдіспен оқылатын ұзақ уақытқа
жоспарланған тәсілдерге қарағанда ... ... ... ... көп ... ... ... оқушыларды психологиялық тұрғыда өзіне тартады, еліктіреді: ... ... ... ... ... қана қоймай, өлшеулі
әдістеменің қажеттігіне сендіреді;
- еліктеушілік ойындар қауіпсіз болып табылады;
- ойындар ... ... ... ... қызығушылықты оятпайтын
тақырыптар ойын формасында оңай игеріледі;
Алайда, ойындардың артықшылықтарымен қатар кемшіліктері де ... ... және ... ... ... ... ... еліктеушілік ойындарды қолдану педагогтардың профессионалды түрдегі
даярлығын талап етеді, ал ол ... ... және ... ... ететін ұзақ
процесс;
- ойындар көбіне басқа әдістермен салыстырғанда көп шығындар мен уақытты
талап ... ... ... ... ... үшін ... болып табылмайтын қызмет
түріне көп көңіл бөледі;
- ойындарды құрастырушылар оқытудың мақсаты мен әдістемесін түсінбес бұрын,
компьютерлік жүйелердің техникалық ... ғана ... ... ... және ... ... дидактикалық
сұрақтар ешқашан жоспардың бірінші бөлімінде бола бермейді;
- ... ... оқу ... (мысалы, кітаптар, таблицалар,
таратпа материалдар) қарағанда қымбат бағалы компьютерлер жақынырақ;
- ойын барысында оқушылардың өз эмоциясын жасыра алмау нәтижесінде ... ... ... ойын ... ... тұрғыдан қарағанда жетілмеген, ол
сәтсіздіктерге ұшыратады;
- ... ... ... ... ... ғана арналғандықтан, жаппай
сыныпты сабаққа қатыстыру мүмкін бола бермейді.
Қазіргі уақытта компьютер ... ... ... Олар тқмендегі
тапсырмаларды шешуде лайықты болып табылады:
- интеллектуалды білікті қалыптастыру;
- оқылатын материалға оқушылардың эмоционалды түрде араласуы;
- оқуға ... ... ... сыныпта жүргізілген ойындардың нәтижелерін ата-аналармен үйде
талдау, сабақтан қалмау, кітапханаға жиі бару, т.с.с ... бәрі ... баса ... ... ... өз ... шешім
қабылдауда белсенді болады.
Сіз қалай жауап берер едіңіз? Егер ... ... ... ойын ... үй тапсырмасын орындауда үйде кітапты
қолданса, ... ... ... ... мен күші дұрыс жұмсалды ма?
Бақылау жұмыстарын ... ... ... ... болмайды. Нәтиже қайда? Жаңа материалды игерген тәрізді
уақытты ойнаумен ... ... ... ... ... Осыны
жалғастыра келе сіз оқушылардың тілектерін орындай ... ... бет ... Егер сіздің мақсатыңыз – оқушылармен көңілді
қарым-қатынас жасау болса жалғастыра беріңіз. Ал егер ... ... ... ... ... бұл ... ... де шығарсыз.
Ойын технологияларының стратегиясы екі ... ... ... Бір ... олар ... қалай оқығысы келсе солай оқуына
мүмкіншілік ... жеке ... ... ... ... ... ... тек оқушылардың ниеті мен өмірлік жоспарын іске асыруға ғана жағдай
туғызады. Екінші жағынан, барлығы қоймай ... ... ел ... ... ... оқушының міндетті дайындық деңгейін игеруі қажет екендігі
айтылған. Оқушының білім алудағы өз еркі мен ... ... ... деңгейін игеруді қалай үйлестіреміз? Болашақта
енгізілгелі ... ... ... ... ... ... жүргізу әдістері біледі немесе білмейді ... ғана ... ... ... ... үстінен әрдайым бақылаушылар қадағалап отырады
Енді сіз бұл ... ... ... деп ... Адам ... ... оқуға күрделі және пайдасы аз бірақ оқуға
жеңіл болатын оқытуларды ... ... ... ... ... ... өз оқу темпін бекіткенде ол көбінесе қажетті дәрежеге
қарағанда ... ... ... шығар қорытынды: егер мүмкін ... егер ол ... ... қиын ... олар ... аяушылық
жақтарын таңдайды.
Оқу қарқынын, деңгейін, көлемін, мазмұнын өз ... ... ... ... ... ... ... бағасыз қасиеттер - оқу
жаттығуынан, оқуға деген құштарлықтан босатады. Еш қиындықсыз ... ... ... адамның өмірге сәйкес ... ... ... арқасында бала бойында енжарлық қасиет
пайда болады. В.А.Сухомлинский парта алдындағы енжарлық, әрекетсіздік – ... ... деп ... Егер біз ... ... ... жасауға
мүмкінішілік берсек, алдымен дұрыс таңдау жасауға үйретіп, содан ... ... ... ... ... жеке ... бағдарлау әдісіне практикалық жағынан қарап
көрелік. Таңдау адамдардың басым көпшілігіне өз ... ... ... ... бере ме? ... сапердің миналы алңындағыдай таңдауға
мүмкіншілік жоқ кездер де болады.Сіз өзіңіз ... ... ... мен көлемін еркін таңдай алатын мемлекет қызметкері, әскери ... ... ... ... ... ... ба? ... сондықтан да
аяушылық технологиясына деген теріс көзқарастар ... ... ... ... ... үшін ... ... орамында қалып отыр.
Аяушылық технологиясын отандық үлгіге сай өзгертуде қандай сипаттар тән?
1) Жеке тұлғаға бағдарланған оқытудың мақсаты – ... ... ... ... Жеке тұлғаны қалыптастыру концепциясынан және оның ... ... ... ...... ... ... субьектісі.
4) Мұғалімнің жұмысы – жеке тұлғаның тілек-талаптарын қанағаттандыру.
5) Педагогтардың жұмысында әділеттілік болу қажет.
6) Оқушының даралығына көрсеткішті қызығушылық емес, әсер ... ... ... ...... пен ... өзара әрекеті.
8) Оқушылармен диалогты қарым-қатынасты күшейту.
9) Оқушылармен рухани қарым-қатынас жасау.
10) Оң кері ... ... ... ... ... ... ... мақсаты.
12) Білімдегі белгілі бөгеттерден өтудің жолы.
13) Өзіңнің бағдарыңды таңдау
14) Мұғалім ... ... оң ... ... ... Жеке жауапкершілік.
17) Педагогтардың оқушылармен дербес араласуы.
18) Оқушылардың даму динамикасы мен жеке қасиеттерін зерттеу.
19) Жеке тұлғаны ... ... ... ... ... жеңуге көмек көрсету.
Ойын әдістерін төмендегілердің қайсы үшін ... ... жаңа ... өз ... ... ... ... өзара оқытуды ұйымдастыруда;
4) рухани қарым-қатынас жүргізуде;
5) барлық жауап дұрыс.
1.5 Технологияның әртүрлілігі
Жеке тұлғаға бағдарланған ... ... ... ... ... Оның: 1) педагогика тарихындағы мәңгі жасыл идеясы
екендігін; 2) біздің мектепте оның көптеген элементтері мен ... ... ... Ол – оқытуды аяқтауды жеделдету үшін қолайлы
жағдайлар туғызуға арналған. Оның ... ... ... оқу сатысында
дифференциалық тұрғыдан келу, индивидуалды және жеке тұлғаға бағдарланған
оқытуды қолдану жолдары ... Осы ... ... ... ... ХХ ғ. 20-жылдарының басында Кембридж технологиялық институты
жанындағы колледжде жинақталған оқу-тәрбие ... ... ...
Кембридж жоспары (Cambridge plan). Оның мәні – ... ... ... ... Ф.Когсуэлл және оның ізбасарларының ойы ... ... ... 8 ... 7 ... ... мүмкіншілік алуында. Осы мақсатта
білім ... ... ... ... ... тобы ... мұнда
оқушылар бір топтан екінші топқа оқу жылының аяғында ғана емес, ортасында
да ... сол ... ... ... да пәндерді оқи алды.
Уақыт өте келе Кембридж-жоспар басқа да технологияларға көшірілді,
атап өтетін болсақ қазір де орта және ... оқу ... ... экстернат жүйесі. Соның негізінде дифференциалданған және жедел
оқытудың барлық мүмкін ... ... іске ... Оның ... ... ... оқытуда жаңа компьютер жүйелерінде сақталған.
Деңгейлі дифференциалдау – француздық комиссияда 1944 жылы ... ... ... ... және ол оқу ... дұрыс
ұйымдастыруға бағытталған. Авторлар тұлғаның жан-жақты дамуына жағдай
туғызуды және білім беруде ... ... ... ... ... оқушыларды демократиялық және гуманистік идеалдар етіп тәрбиелеуді
мақсат еткен.
Жоғарғы сыныптарда оқушыларды даярлау 3 ... ... ... ... ... жұмысшыларды даярлау); 2) маманданған ... ... мен ... даярлау); 3) теориялық (жоғары сыныпқа дайындау).
Теориялық секцияда 4 бағыт бойынша дайындалды: 1) гуманитарлы-классикалық
даярлау, 2) ... 3) ... ... ... ... ... бөлу олардың жеке қабілеттеріне байланысты
болды. Бір секциядан екінші секцияға көшу мүмкін болады, сонымен ... ... ... кең ... ... ... бұл ... кезінде қабылдамады. Бірақ бүгінде сол
Францияның өзінде, тіпті басқа елдерде оның ... кең ... ... ... де ... сыныптар жасалуда – математикалық,
гуманитарлық және т.б.
Еңбекке бағыттау бізде ол - ... ... ... ... пен дағдыны
дамытуда саналы, адамгершілікті, эстетикалық және физикалық ... ... ... ... ... Оқытуды еңбекпен
ұштастыру педагогика тарихында жаңалық емес оның тамыры жаңа эраның алғашқы
ғасырларына дейін ... ... еске ... ... (Т.Мор,
Т.Кампанеллу) және олардың ізін салушылар (Ш.Фурье, А.Сен-Симон),
Я.А.Коменский, ағылшын ... ... ... ... ... ... Идеяны негізделуі және оның практикада іске ... ... ... ... өз еңбектерін сіңірді. Бұл
идеямен ... ... ... ... К.Маркс пен Ф.Энгельс білім
мен еңбекті байланыстыруды пролетариаттардың сезімімен саяси ойнауда басты
қару ретінде пайдаланды.
Алғашқы ... XVIII ... ... Францияда ауылшаруашылық және кәсіптік
бағыттағы мектептер жасауда көрінді. Ж.Кондорсе мектепте оқытуды ... ... ... баулу ретінде жүргізуді, ал жоғары сыныптарда
еңбек етуде қажетті ... ... ... ... оқытуды ұсынды. Оның ізін жалғастырушы Л.Лепелетье 5 жастан 12 ... ... ... ... ... сабақтарын енгізу қажет деп
есептеді.
А.Лавуазье өндірістік қызметте қолданылып жүрген еңбекке ... ... ... ... ... Оның жобаларының бір де бірі
жүзеге аспағанымен оның ... ... ... одан әрі ... етті.
Оның шынайы түрде жүзеге асуы ... ... ... азық-түлікке
ақшаны өз еңбегімен табуға тырысқан Песталоцци мектебінде көрінді. Күштеп
жұмыс істетуді ойынмен бірге ... ... ... жетілуіне және
физикалық тұрғыда дамуына оң әсерін тигізді және тиімді ... ... ... ... оқытуды еңбекпен байланыстыруда қарапайым
кәсіптік әдістермен шектеліп қана қоймай ... ... ... ... ... қажет деп есептеді.
Еңбек мектебінің одан ары қарайғы тарихы капитализмнің дамуымен, машиналар
жасау өндірістеріне жігерлі, жақсы ... ... ... ... ... ... ... халық мектептері ... ... ... ... алмады. Міне сондықтан да ХІХ
ғ. ... ... ... кейінінек АҚШ-та мектептерді
реформалау, оларды еңбек мектептеріне айналдыру кең етек ... ... ... түсіндірілді. Оның міндеттерін, ... ... 3 ... ... ... Біріншісінің мануалды
деп аталуына сәйкес ол қолөнер жұмыстары болы.
Қолөнер еібегінің отаны ретінде Финляндияны ... ... ал ... ... У.Цигениустың атымен байланысты. 1886 жылы барлық фин
мектептерінде және мұғалім семинарларына қол өнерінің міндетті пән ... ... ... пайда болды.
Мұндай мектептерді 70-жылдары Швецияда (О.Саломон), Данияда (О.Клауссон-
Кас) және басқа да ... ... Ол ... ... ... теоретиктердің Г.Денцер, О,Зейнинг (Германия), Р.Зейдель
(Швейцария), К.Цируль, М.Касаткин ... ... ... ... ... ... Қол ... мұғалімдік маслихаты 1887 жылы
Лейпцигте мануалды ... ... ... желісінің қамалын жасауда
маңызды роль атқарды.
Ресей ... ... ... 1884 ... ... оқытылды. Еңбекпен
тәрбиелеудің жүйесін, жоспарлары мен бағдарламасын жасауда, ... ... үлес ... педагог К.Ю.Цируль болатын.
Екінші бағыт (Г.Кершенштейнер) еңбекті сабақ ретінде ғана емес оқытудың
принципі ретінде тануға ... Ол ... ... ... ... жалдаған кәсіпкер көргісі келетін қасиеттерді: талпынушылық, ... ... және т.б ... ... ... ... ... бойынша кез-келген прфессионалды қызметке қажетті шарт болды.
Мұндай қасиеттер ... ... ... қалыптасатын болғандықтан тек
қолөнер саласына ғана көңіл аудармау қажет.
Еуропа мен Американың ... ... ... ... ... (Швейцария), О.Декроли (Бельгия), Д,Дьюи (АҚШ) ұстанған
үшінші әдіс ... ... ... ... да ... сияқты
(танымдық, шығармашылық, еңбек) ауқымы кең. Еңбек мектебінің мәні ... ... ... ... түрімен (білім алуға, сурет салуға, қолөнермен
айналысуға) айналысуға мүмкіншілік беру. Бұл жолмен ХХғ. басым ... ... ... ... жағынан алып қарасақ та мектепті еңбекпен байланыстыру – прогрессивті
идея ... ... ... ... оқытуды өндірістік еңбекпен біріктіру
оқушыларға еңбекке коммунистік ... ... ... ие ... ... және ... жеке ... жетістігі үшін
және материалдық қолайлығына қол жеткізетін ... ... және ... ... үшін мектепте еңбек сабақтарын енгізу қажет ... ... ... ... ... ... ... үлкен әсерін тигізетіндер мыналар болды: 1) орындалатын
жұмыстың қоғамдық маңызын түсіну, оның ... ... ... ... жас ... сай ... қолжетімділігі ( мінезі,
көлемі,техникалық жабдықталуы бойынша); ... ... ... ... ... ұшқыр ойды қажет ететін ... ... және т.б ... 4) ... ... ... ... мүмкіншілігі; 5) жарысу
элементтерін енгізу; 6) өзінің үйлесімділігімен ерекшеленетін ... ... ... ... еңбекке тәрбиелеудің 1-8-сыныптарға және ... ... ... ... Сабаққа міндетті
өндірістік танымжорықтар ендірілуі ... ... ... ... ... ... ... жөндеу, мектеп территориясын тазалау,
мектеп маңайын күтіп-баптау, ... ... ... ... ... ... ... жұмыс орнын рационалды түрде
ұйымдастыруға; жұмысты жоспарлауға; оның сапасының жоғары болуына; уақыттың
үнемделуіне; техника қауіпсіздік ... ... ... себепкер болуы
қажет. Оқушыларды еңбекпен тәрбиелеуді күшейтуде мектептен тыс ... ... ... роль ... ... ... ... беруде еңбекпен оқыту және тәрбиелеу
оның маңызды бөлігі ретінде танылды. Бағдарламаға түсініктемелік ... ... ... ... және ... ... енгізудің мақсаты
«кез-келген еңбектің ғылыми принципін оқып-үйрену, өндірісте жиі кездесетін
маңызды материалдар және ... ... ... ... ... ... ... сияқты жіктеледі. Еңбекпен
тәрбиелеу бағдарламасында: ... ... ісі, ... және ... өңдеу,
электромонтаж, үй шаруашылығы, ауыл шаруашылығы және т.б қарастырылған.
Жаңа өзгертілген бағдарламаларда (30-жылдар) ... ... және ... ... ... осының бәрін практикалық түрде жүзеге асыруда біршама қиыншылықтарға
тап болды. Осы мәселеге сәйкес Н.К.Крупская ... деп ... ... ... бұл жұмыс жоққа шығарылды. Қандай да бір еңбек
процестеріне ... ... ... ... емес оқытудан еңбектің көп
бөлігі алынып тасталған».
1937 жылы Халкомпростың бұйрығы бойынша еңбекпен ... ... ... мектептерінде алынып тасталынды, бірақ ВКП(б)-ның XVII сьезінде ол
мәселе қайта көтерілді. Оқу жоспарына бірінші мамандықты ... ... ... ... ... ... асуларға жеткен болатынбыз.
Алайда, тиісті материалдық базаның болмауынан, білікті педагогтартың
болмауынан ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
1966 жылы еңбекпен оқытудың жаңа оқу жоспарларын ... ... ... ... ... ермексазбен, қатты қағаздармен,
маталармен жұмыс істеу, қарапайым электрлік схемаларды монтаждау, модельдеу
жұмыстары енгізілді. Орта сыныптарда ... 5 ... ... ... ... шеберлік базасындағы техникалық еңбек; 2) металды өңдеуде
шеберлік базасындағы ... ... 3) ... ... еңбектері; 4)
техникалық және аулшаруашылық еңбек; 5) ауылшаруашылық және қызмет ... 1-2 ... қала ... ... ер ... ... ... 4- ауыл мектептерінде оқитын ер балаларға ... 5- ... ... ... ... электротехникадан, радиотехникадан,
металл өңдеуден, техникалық сызу, қолданбалы ... ... ... тракторды үйрену, жеміс шаруашылығы, көкөніс шаруашылығы
агрохимия, маталарды өңдеу, машинамен жазуға үйрену сияқты болды.
Еңбекпен ... ... шешу үшін ... ... ... ... білімін, білігін, дағдысын әдеттендіруге бағытталған әдіс
ұсынылды. Практикалық жұмыстар, жаттығулар, ... ... ... шешу – ... бәрі аталған әдістің нақты
өзгертулері.
Біз осы аспектке тоқтадық, себебі ... ... күн ... ... ... ... еңбекті ендіруге тиіс пе ... ... ... ... ... ... ... және ұзақтығын
өсірумен сипатталады. Мұндай оқыту мен тәрбиелеуде оқушылар ылғи да ... ... ... ... ... ... күндік
оқытатын мектептерде және т.с.с болады. Күні ... ... ... ... ұясы ретінде 1919 жылы пайда болды. Көптеген ата-
аналар үшін бұл балаларын тәрбиелеудің машақатынан ... ... ... ... күні ... ... 85% аз емес оқушылар сабақтан
соң іс-шараларды жалғастыруға қалған кезді айтамыз.
Іс-шаралар ... ... ... ... ... ... беретін
мектептердің оқыту принциптеріне сай жүргізілсе, екінші жартысы үй
тапсырмаларын ... ... ... ... ... ... ... іс-шаралар түрінде өткізіледі. Балалар
үйлеріне кеш батқанда қайтады.
Мұндай жүйе ... ... ... деп ... ... ... орындауда білікті мамандар кіріседі, мектеп кабинеттернінің
материалдық базасы пайдаланылды, тәрбие жұмыстарына қолайлы ... күн ... ... ... жоспарланады.
Көп ұзамай үздіксіз оқытудың құрылысын жетілдіру үшін эксперименттер
басталып та ... ... бөлу мен ... ұзартылған бөлігін алып тастау
да ұсынылды. Мектепте 10 сағат бойына ... ... ... ... ... жол ... ... еңбек етуі мен демалысының
кезектесуі. Бастауыш сыныптарда мысалы мұғалім 3 сабақтан соң (оқу, ... сол ... ... үй ... ... ... оған 1,5-
2 сағат кететін, ал тәрбиеші түскі ас және қыдырудан ... ... ... салу, дене шынықтыру пәндерін жүргізді. Орта және ... ... ... ... сурет, ән айту,дене шынықтыру сияқты ... ... ... жартысына қалдырылатын.Оқу-тәрбие процесіне –
хореографтардың, суретшілердің, жаттықтырушылардың, шет ... ... ... ... ... ... ... күні ұзартылған мектептер әйгілі бола бастады: 60-жылдарда мұндай
оқытумен 2 млн оқушы ... ... ... ... қарап социалистік
блоктағы барлық елдердің мектептері оны ұйымдастыра бастады.
Артықшылықтарымен ... ... ... ... ... ... ... жүйелілік және жоғары сапа), мұндай мектептердің
кемшіліктері де жоқ ... Ол ... ... ... ... ... ... өз еркімен шешім қабылдай алмаушылығымен
ерекшеленеді. Және мұндай сипаттама оқушылардың барлық ... ... ... ... ... ... ... тәрбиеленетін барлық орындарға
тән.
1.6 Тұлғалық бағыттар
Өнімді технология мен ... ... ... ... ... сұрақ туындайды.
Аяушылық технологиясының көп түрелерінің ішінде оқушылардың тұлғалық
сұраныстарын қанағаттандыратын ұйымдастыру процестерінің ... ... ... ... оқуды қаламайтын адамдар саны күннен-күнге өсуде.
Сондықтан да жалпы және профильді оқыту ... ... ... өзара
әрекеттесуі қажет, өйткені жоғары сапалы өнімді оқыту екеуінің бірігуінде
ғана мүмкін болады.
Ұжымдық ... жеке ... ... ... ... ... түсетін, ал
соңғы кездері мүлдем мүмкін емес. Ешқандай мұғалім жеке оқушыға ... ... ... ... оның ... ондаған қарама-қарсы
сұранысты оқушылар қоршап жүр. ... ... мұны ... бастауда
және олардың талаптары баланың толық ашылуына, өзіндік ... ... ... тудыртуда. Қарқынды жеке тұлғалық ... ... мына ... көрінеді.
1. Жасы бірдей оқушыларды тұлғалық ... ... ... ... ... ... бағдарланудың қиынға түсуі.
2. Кәдімгі мектеп бағдарламасы бойынша ... ... ... ... ... ... жеке ... қажетсінетін оқушылар
қатарының көбеюі
3. Ұзақ сапарлар, спорттық жарыстар, өмірлік жағдайларға байланысты ... ... ... ... ... ... ... Оқушылардың бір бөлігіне оқу жоспарлары мен бағдарламалар ... ... алу ... ... ... ... кәдімгі мектепте білім алғысы
келмейтін оқушыларың болуы.
5. Тұлғаның өзіндік дамуына ықпал ететін жаңа педагогикалық жүйелер пайда
болуы.
6. Тұлғалық ... ... және ... ... ... ... мақсатын жалпы білім беретін мектептерде жүзеге
асыру ... ... ... ... ... және ата-ананың
көмегінсіз білім лабиринті бойынша ... ... ... ... ... ... Тұлғалық білім бағыты –
оқушының жеке іс-әрекетінің бағдарламасы. ... ... ... ... ...... талаптарының максималды түрде
орындалуы, білімнің, біліктің, дағдының ... ... ... ... Оқу
мерзімін азайту кәсіптік даярлыққа, жеке пәндерді ... ... ... ... ... сипаттамаларға ие: а) берілген көлемдегі оқылатын
материал, б) ... ... ... ... в) өз ... ... мен ... қажетті көлемі, г) өз бетімен оқуға кететін ... ... ... жұмсауды есептеу, д) жеткен жетістіктерді өз
бетінше диагностикалау.
Осындай бағыттармен жүргенде оның тек ... ... ... ... жүргізіледі деп айту артықтау болар. Мұнда
педагогикалық көмек, деңгейлі-профильді дифференциалдау және ... ... ... ... ... ... бағыт сабақтың белгілі бір бөлігіне немесе толық сабаққа
арналып жасалса онда ол біздің мектепте бұрыннан қолданылып келе ... ... еш ... ... ... ... ... шешудің индивидуалды нұсқасын жоспарлайды және оны ... сол ... ... ... ... нәтижені бағалайды.
Біздің мектеп үшін тұлғалық әдісті жоспарлау басқаша түрде оқытудың ұзақ
түріне жасалған – ... ... ... оқу ... Нақ сол оқу орнында
жұмыс істеп тұрған базистік бағдарламаның негізінде оқу пәнін индивидуалды
тәртіппен ... ... әр ... үшін ... білім беру бағдарламасы
жасалады. Онда оқу бағдараламсына дербес үйрену іске асады.
Оқушының ... ... беру ... өтуі үшін ... ережелер
сақталуы тиіс:
- индивидуалды бағдарламаға көшуге дайын ... ... ... баға ... оқушының сол бағдарлама бойынша оқуға көшуіне деген ықыласының болуы және
жауапкершілікті сезінуі;
- ата-аналардың келісімі.
Индивидуалды бағдарлама міндетті түрде ... оқу ... ... да ... ... мысалы белгілі бір сабақтың үзігінде гимназиялық
білімді немесе қандай-да бір ... ... оқу ... таңдай алады.
Айталық оқушы бірінші жарты жылдықта ... ... ... жоспарға
бағдарланса, екінші жарты жылдықта базалық жоспарға көше алады.
Индивидуалды білім беру бойынша оқытудың негізгі мазмұнын оқу модульдері ... ... ... ... ... біріктірілген курс, пән), оқу
материалын үйренуга нұсқаулар, әр оқу тапсырмасын орындауға ... ... ... және есеп ... ... ... Оқу ... және типтік үлгісі ретінде оны үйренудің рационалды әлістерінің
көрсеткіштерімен ... ... оқу ... ... ... оқу ... ... жасалады:
• модульдің атауы және оның көлемі (тақырыбы, бөлімі, курс);
• оқу материалы (пән, пәндер тобы, кіріктірілген курс);
• деңгей (базалық, ... ... ... ... ... ... саны ... бөлімдері, толық
модуль);
• білімді, білікті игерудің әдістері мен тәсілдері;
• өз ... ... ... ... есеп ... ... рефераттар, қорытулар және т.б)
Оқу модулі нақты уақытша бағдарларға ие:
1) жалпы ...... ... ... ... оқу ... ... әр аймағының орындалуының мерзімі тексеріледі ... оқу ... ... ... ... ...
тапсырмаларды берудің мерзімі, бақылаулар, сынақтар.
Индивидуалды білім беру бағытының мазмұндық бөлігінің структурасы жалпылай
қабылданған оқу ... ... ... келеді – оқудың инвариантты
бөлігін құрайтын міндетті пәндер, ал оқушының таңдауы бойынша жүргізілетін
міндетті пәндер және ... ... ... оқу жоспарының инвариантты бөлігіне кіретін міндетті модульдер;
2) индивидуалды білім алу бағытын міндетті ... ... ... бойынша модульдер;
3) факультативті модульдерді құрайды.
Индивидуалды білім алу бағытының бақылауын оқушының ... ... ... ... ... жиі ... семинарларда оқу тапсырмаларын орындату арқылы
аралық бақылау жүргізу;
оқу модулін орындауда ауызша және жазбаша есеп беру;
нәтижені қорытынды аттестаттау және ... ... алу ... ... ... ... ата-анамен
тығыз қарым-қатынастағы сынып жетекшісі бақылап отырады. Индивидуалды білім
алу ... ... ... оны ... ... тура келеді. Оны сынып
жеткшісі жүргізеді және нәтижесін ... ... және ... айтып
отырады.
Индивидуалды білім алу бағдарламасы түрлі оқыту әдістері нәтижесінде жүзеге
асады.
1) Сыныпта ... ... ... алу ... ... қарапайым сыныптық-
сабақтық жүйеде бір немесе бірнеше оқу ... ... ... ... ... жұмыстар. Индивидуалды оқытуға көшкен оқушылар үшін жеке
модульдерді ... ... ... ... Өз ... оқып-үйрену. Ол индивидуалды оқытудың негізгі формасы ретінде
тапсырмаларды орындауда пайда болған ... ... ... бола тұра
кеңес берумен қатар, түрлі деңгейлі оқытуға арналған.
4) Нәтижелерді тестілік және ағымдық бақылау оқушының таңдаған өз бетімен
оқу ... ... ... ... көрсетеді.
5) Түрлі көлемдегі және түрлі формадағы өз бетімен жүргізілетін практикасы
факультативті, ... ... ... ... ... ... ... жүргізетін педагогтың міндеттеріне төмендегілер
жатады:
- индивидуалды білім беруге көшуге оқушының ... баға ... ... ... ... білім беру бағытын таңдау;
- оны түзету;
- ата-анасымен қарым-қатынас жасау;
- оқушыны аттесттау мен бақылау нәтижелерін өңдеу.
Сөзсіз индивидуалды білім алу ... ... ... ... жаңа
технологияларына көшуде қалыста қалып қойған жүйелерді қайта жасауды талап
етеді. Басқа жол жоқ: егер біз ... ... ... ... ... сай алға ... ... Нарықтық жағдайда
әрдайым тұтынушының ол талаптарды орындауға дайын бәсекелес те табылады.
Сондықтан да ... ... ... ... ... пайда болатынын ешкіммен
сеніммен айта алмайды. Әрине шалғайдағы мектептерде әлі де болса ескіліктің
нышаны сақталып қалуы мүмкін. Бірақ егер ... ... ... ... ... ... нәрселерге қол жеткізуге әбден болады.
Сіз бұл тезиспен келісесіз бе?
ІІ. Тәжірибелік бөлім.
АЯУШЫЛЫҚ ... ... ... ... ... ОҚЫТУДА
ПАЙДАЛАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ
Біз О.Жәутіков атындағы Республикалық мамандандырылған физика –
математика орта ... ... 10 «Б» ... ... ... ... ... пәнін оқыту барысында аяушылық технологиясының кейбір
элементтерін пайдаландық. Дербес – дифференциалды оқытудың бір түрі ... ... ... құрып, солармен бірге жаңа материалдарды игеруді
іске асырдық. ... ... түрі – бұл ... ... ... екі оқушының бір тапсырманы бірге орындауы. Аз ... және ... ... ... ... жұмыс атқаруы инструктаждар
өткізгенде , дағдылар және білік қалыптастырғанда өте ... ... ... ... ... ешкімнің білімі, білігі төмендемейді,
ешкім ... ... ... ... ... «күшті» оқушы, әлсіздеу
оқушыны үйреткенде, өз білімін тереңдете және нығайта түседі, ал «әлсіздеу»
оқушы, өзінде жеке оқытушы болғанының ... оқу ... ... ... ... біз сыныптағы оқушылардың үлгерімімен
таныстық. Содан кейін химия пәні бойынша ұлгерімдеріне байланысты ... ... жұп ... ... ... ... ... жазып, жаттығуларды орындап, есептер ... Бұл ... ... ... мақсат: үлгерімі төмендеу оқушыларға жаңа
материалды игеруге көмектесу. Жұмысты орындау ... ... ... ... ... (күшті оқушылар) өзінің қасындағы үлгерімі төмендеу
оқушыларға (әлсіз оқушылар) түсінбегендерін түсіндіріп, ... ... Біз ... ... атқару тәртібін қадағалауды іске асырдық,
демек жұптағы екінші оқушыға ( әлсіз ... ... ... ... ... ол ... оқышы қосымша түсіндіргеннен кейін
жауаптарды өзі құрып жазды. Айта кететін мәселе: дәл ... ... ... ... ... ... та берілген болатын. Тәжірибе
нәтижесінде тапсырманы алғаш рет ... ... ... ... ... бағалары салыстырылды. Әрине, екінші жағдайда оқушылар
үлгерімнің көрсеткіштері анағұрлым жоғары болды [23].
Аяушылық технологиясын іске асыру ... ... ... өтейік:
Бірінші сабақ «Маңызды s-элементтер және олардың қосылыстары. s -
элементтердің жалпы ... ... ... Бұл сабақтың
барысында оқушылар келесі топтарға ( жұптарға) бөлінді:
Оқушылардың тізімі:
1- жұп: Абдуллина Алтынай
Мамытов Дастан
2-жұп: ... ... ... Ақшалова Дильдар
Мұхаметхан Жарас
4-жұп: Амангелді Нұрлан
Мұсырманқұлов Абай
5-жұп: Аслалеев Абай
Нұрлан Мадияр
6-жұп: ... ... ... ... Ақмер
Нұрсадық Меруерт
8-жұп: Бейсбаева Жұлдыз
Өсербек Нұрайым.
9-жұп: Ержанов Мейіржан
Рақым Тасқын
10-жұп: Ертілесов Айдын
Сәбитов Нұрлы – Сұлтан
11-жұп: Жақсылық Дидар
Сағымбеков Олжас
12-жұп: Жарқынбек ... ... ... ... ... ... Ұлпан
Сәбит Әсия
15-жұп: Қадір Әбіл-Мансұр
Серіков Абай
16-жұп: Қайратқызы Баян
Стамбаев Абылай
17 -жұп: Қуанышева Меруерт
Тоқтағанов Әділ
18-жұп: Маженов Райымбек
Тұраров Жомарт
Ⅱ. Сабақтың мақсаты:
1) ... ... ... ... ... IА топша
элементтерінің ерекшеліктерін айту. Физикалық және химиялық қасиеттері
және қолданылуымен таныстыру.
2) Дамытушылық: ... ... ... ең көп ... ... ... ... қасиетімен тұрмыста ... ... ... ... s - ... ... ... орны
мен қасиеттерінің өзгеруін түсіндіру.
3) Тәрбиелік: Оқушыларға s-элементтер туралы ғылыми көзқарас қалыптастырып,
адами қасиеттерін дамытып тәрбиелеу.
Ⅲ. ... ... ... кезеңі: сәлемдесу, түгендеу.
2) Үй тапсырмасын сұрау.
3) Оқушыларды сабақ тақырыбымен ... Жаңа ... ... ... ... Білімді бағалау.
7) Үйге тапсырма беру.
Жаңа сабақты түсіндіру
1- жұпқа берілген тапсырмалар:
1) Тақырып бойынша қысқаша жауап жазу . Бұл ... ... ... ... Оқушылардың тақырып бойынша жазған жауабы.
Элементтердің периодтық жүйесінің әрбір ... ... s ... жататын элементтер болады. Олардың сыртқы электрондық қабатында
бір немесе екі s – электроннан болады. Электрондық қабаттардың саны ... ... да ... ... ядро заряды өскенде артады.
s – элементтер өздерінің валенттік электрондарын оңай ... де, ... ... ... Бұл ... ІІ ... элементтеріне
қарағанда І топтың элементтерінде айқынырақ байқалады. ... үзіп алу ... ... ... ... ... артқанда өседі және атом радиусы артқанда кемиді.
Ядродан қашықтаған ... ... ... электрондардың байланысы
әлсірейді, сондықтан бұл металдардың химиялық белсенділігі топтарда артады.
s – ... ... ... ... ... ... ... электрон жеңіл үзіледі, сондықтан Cs – ең ... ... өте ... тотықсыздандырғыш (франций радиоактивті элемент және аз
зерттелгендіктен қарастырылмайды.)
Жай ...... ... ... ... санына байланысты болады. Металл кристалындағы байланыстың
беріктігі айналу процесіне жұмсалған атомдану энергиясымен өлшенеді:
Ме (қ) - > Ме ... ... және оған ... ... ... сыртқы электрондық қабаттағы электрондардың санының артуымен
өседі.
Атомдану энергиясына байланысты металдардың қайнау температураларының
өзгеруі
| |Na (қ) |Mg (қ) ... ... |108,8 |147,7 ... | | ... ... |890 |1107 ... | | ... ... ... ... оқушы екінші оқушыға материалды
түсіндіреді. Ал екінші оқушы өзі ... ... ... ... ... жұп ... ... талқыланады. Талқылаудан кейін оқытушы
жұпқа сұрақтар қояды.
Сұрақтар:
1. Литий, натрий және калий атомдарының электрондық формулаларын жазып,
оларды салыстырып, ... мен ... ... ... мен ... ... ... Оларда қандай
ұқсастықтар мен айырмашылықтар бар?
3. Na және Мg үшінші периодта қатар орналасқан . ... ... ... бар? ... ... бар?
Оқушылар сұрақтарға жауап береді және оқытушымен ... ...... класының маңызды өкілдері. Олардың ұқсас
қасиеттері атом ... ... ... ... ... ... ... энергетикалық деігейдегі электрондар санының әр
түрлі болуы жай заттардың физикалық қасиеттері мен элементтердің химиялық
белсенділігінің әртүрлілігіне себепші ... ... « ... және калий» тақырыбына өткізілді. Бұл сабақта да
оқушылар сол жұптарға бөлінді.
1. Екі оқушының біреуіне натрийге , ал ... ... ... ... ... тапсырма берілді. Екі оқушы жеке ... ... ... және бір-бірінен үнемі түсінбеген жерлерін сұрауларына
мүмкіндік болды.
Натрий мен калийдің периодтық жүйедегі орны және ... ... мен ... ІІІ және ІV периодты бастайды. Өз периодтарында ең үлкен
атом радиустарына ие ... ... ... ... ... электрон бар. Сондықтан натрий және калий, барлық
сілтілік металдар сияқты өздерінің валенттік электрондарын ... ... ... ... және ... ... өте белсенді
металдар (қосылыстарында тотығу дәрежесі +1) болады.
Оның ... ... ... 1s2 2s2 2p6 3s1 ... 2s2 2p6 3s2 3p6 ... ... ... ... ... ... заманнан белгілі
қосылыстар түрінде кездеседі. Таралуы бойынша алтыншы орынды алады. Жер
қыртысында натрий далалық шпат және ... ... ... ... ... 2,8% ... ... бар, ішкі теңіздерде оның мөлшері одан да
жоғары (Өлі теңізде 7,9% NaCl бар) Натрий ... ең мол қоры – ... Арал ... ... ... ... ... Алматы, Қызылорда облыстарында мирабилиттің
Na2SO4*10H2O ірі кен ... бар. Іле ... және ... ... ... бар, оларда натрий карбонаты болады.
Ал калий табиғатта таралуы бойынша жетінші элемент. Өзіне тән
ерекшелігі – ... ... ... ... ... Сондықтан теңіз
суында калий атомы натрийге қарағанда 50 есе аз болады. ... ... ... мен ... ... ... NaCl*KCl , ... KCl,
карналлит KCl*MgCl2*6H2O минералдарын өндіреді. Калий ... ... ... ... ... ... ... 18% - і құрамында калий бар минерал –
ортоклаздың ... ... Бұл ... ... қос тұзы ... + 2H2O + CO2 = K2CO3 + ... *2H2O + 4SiO2
каолин
Ортоклаз каолин (саздың бір түрі) құм және сақарға айналады. Бұл
металдардың табиғи ... тірі ... ... үшін ... ... хлориді адам тағамы мен жануар азығының қажетті ... ... ... ... ... ... ал натрий ионы жасушааралық
кеңістікте жасуша функциясының процестеріне қатысады.
Өсімдік тіршілігі үшін ... рөлі ... ... ... ... ... Ол ... жағдайда өсімдік баяу өседі, тұқым
өнуін тоқтатады, жапырақтары сарғаяды, сабағы нәзік және жіңішке ... кең ... ... тыңайтқыштардың бірі – ағаш күлі, онда сақар бар.
Калий селитрасы да ... ... ... ... Жасушаның қалыпты
функциясы үшін натрий мен калий катиондарының қатысуы шарт. Бірақ ... ... бір ... ... ... Адамға тәулігіне 5-10 г ас тұзы
жеткілікті. ... тұзы көп ... суын ... ... оның ... ... ... жасушалары жұмысының бұзылуына әкеледі.
Физикалық қасиеттері: Натрий мен калий – ... ақ ... ... ... ... ауада оңай ... ... ... ... ... ... торларға қарағанда
тығыздығы аздау кубтық көлемді орталықтанған тор түзеді. Сондықтан олар
пышақпен оңай ... ... ... ... келеді. Натрийге жарық
түссе электрондар ұшып шығады. Натрий және калиймен жұмыс ... ... ... қатаң сақтау керек. Оларды қолмен ұстауға болмайды,
теріні күйдіреді.
Химиялық ... ... мен ...... белсенді
металдар, олардың химиялық белсенділігі жалғыз валенттік ... ... ... ... Бұл ... ... күйін сызбанұсқамен былай көрсетеді.:
Naº - 1eˉ → Na+
Kº - 1eˉ → ... ... өте оңай ... ... ... ... бұл металдар
жанады, ал күкіртпен үйкелгенде тұтанады:
2Na + O2 = Na2O2
Na + S = Na2 ... + H2 = 2Na ... ... ... ... шабытты реакцияласады. Бұл кезде металл
кесегі балқиды және бөлінген жылудың әсерінен су ... « су ... ... . Оны ... ... ... ол тұтанып, қопарылыс
беруі мүмкін.
Бұл өте ... ... ... сумен реакциясы үшін кіші
бұршақтай металл кесегін ... және ... ... ... қатаң
сақтайды:
2Na + 2H2O = 2NaOH + H2 ... және ... ... мен ... ... ... де ... Бірінші кезекте олар сумен
әрекеттеседі.
Натрий, калий және олардың ... ... ... ... сары түске бояйды. Бұл реакция өте сезімтал. Калий және ... ... ... ... ... ... 1807 ж ағылшын ғалымы Г. Дэви металл натрийді
натрий гидроксиднің ... ... ... ... ... тұздардың
балқымаларын электролиздеп натрийді және ... ... ... ... = 2Na + ... ... жолмен алуға да болады, бірақ техникалық
қиындықтың салдарынан бұл әдіс кең ... ... ... ... ... реакцияларға негізделген:
KCl + Na = NaCl + K ... + Na = NaOH + K ... ... натрий қазіргі ғылым мен техникада әртүрлі
мақсатта ... ... ... химияда еріткіш ретінде,
металлургияда тотықсыздандырғыш ретінде, қорғасынмен құймасы ... ... ... ... толтыруда негізгі зат болып
табылады. Калий мен ... ... ... реакторларда сұйық металдық
жылу тасымалдағыш ретінде қолданылады.
Жұптарға берілген дидактикалық материалдар
Қорытынды:
Натрий мен калий – ... ... ... Олардың химиялық
белсенділігі ядромен жалғыз валенттік электронның әлсіз байланысуымен
түсіндіріледі. Олардың қосылыстары ... кең ... Ал ... ... ... ... ... сабақ «Мыс» тақырыбына өткізілді.
Мыстың периодтық жүйедегі орны және атомдық құрылысы. Мыс- І Б
топ элементі. Оның электрондық формуласы ... ... ... ... +1( Cu2O) және +2 (CuO) ... ... Тотығу дәрежесі +3 болатын тұрақсыз қосылыстары бар(Cu2O3).
Табиғатта таралуы. Жер қыртысында мыстың мөлшері 0,01% массаны құрай-
ды.Табиғатта мыс минералдар ... ... ... CuFeS2, ... Cu2S, ... CuS,малахит CuCO3·Cu(OH)2, азурит 2CuCO3·Cu(OH)2,
купритCu2O. Елімізде Жезқазған маңында, ... ... ... ... ... ... ... алу жолы.
2 Cu2S + 3O2 = 2Cu2O + 2 SO2
2Cu2O + Cu2S = 6 Cu + ... алу ... + H2SO4 = CuSO4 + ... + Fe = FeSO4 + ... ... Мыс- ашық ... ... жылтыр металл, тұтқыр,
жеңіл созылады. Балқу температурасы 10830С, тығыздығы 8,9 г/см3. Электр
тоғын жақсы ... ... ... ... + Cl2 = CuCl2
Cu + O2 = 2CuO
Cu + S = CuS
Мыс сутекпен және азотпен қыздырғанда да ... ... ... ... +2 ... = CuSO4 + SO2 ↑ +2 ... + 4HNO3 ... = Cu(NO3)2 +2 NO2↑ + 2H2O
Cu + 8HNO3 (сұйылт ) = 3Cu(NO3)2 +2 NO↑ + ... тұз ... ... ... ... + 4 HCl + O2= 2 CuCl2 + ... тұздардың ерітіндісінен белсенділігі төмен металдарды ығыстырады:
Сu + 2 AgNO3 = Cu(NO3)2 + ... ... ... ... ... +2 ... қосылыстары
едәуір көп таралған, тотығу дәрежесі +1 қосылыстары ... ... (ІІ) ... ... ... ... ... әсер
етіп алады:
СuSO4 + 2NaOH = Cu(OH)2 + Na2SO4
Cu(OH)2 = CuO + H2O
Мыс (+2) оксиді мен гидроксиді негіздік сипатта ... Олар ... ... + H2SO4 = CuSO4 + 2 ... + 2HNO3 = Cu(NO3)2 + ... ... бірі мыс сульфаты CuSO4. Сусыз мыс сульфаты –ақ түсті
ұнтақ,ол суды күшті сіңіріп, көк түсті кристаллогидратқа айналады. Ол бес
молекула ... ... да , ... көк түсті кристалл – мыс
купоросын, яғни тотияйын CuSO4 *5 H2O түзеді.
Мыс және оның қосылыстарын анықтау. Мыс және оның ұшқыш ... ... көк ... ... ... Мыс ... сілтіні қосқанда мыс
гидроксидінің көгілдір тұнбасы түзіледі:
Сu2+ + 2OH- = Cu(OH)2 ... және оның ... ... ... ... ... негізгі
тұтынушылар: электротехникалық, металл өңдеу, машина жасау, химиялық, шыны
өнеркәсіптері. Мыс гальваностегияда электролиз көмегімен металдық
қаптаулар алуда кең қолданылады.
Сабақты бекіту.
1Массасы 10 г ... мыс ... ... ... ... алып, кептіріп өлшегенде , оның массасы 1 г-ға ... ... ... ... массасы қонған?
2. Массасы 40 г мыс пен мыс (ІІ) ... ... ... 6 г су ... Қоспадағы әрбір компоненттің массалық
үлесін (%) анықтаңдар.
3. 800г мыс (ІІ) оксидін сутекпен тотықсыздандырғанда ... ... ... берілген тест тапсырмалары.
1.Табиғатта мыс қандай қосылыс ... ... ... ... ... Cu2 (OH)2CO3
2. Мыс концентрлі күкірт қышқылымен қыздыру ... ... ... ... Н2
3. SО2
4. CuSО4
3.Тұздарының ерітінділерінен қандай металдар мыспен ... ... ... ... Ag
4 ... ... ... мыс алынады?
1. мыс сульфаты+натрий карбонаты+C→
2. мыс ... Zn ... Cu(NO3)2
4. мыс ... ... мыс ... ... дәрежесі:
1. +2
2. +1 және +2
3. +2 және +3
4. +1, +2 және ... Мыс ... ... электролизінде анодта бөлінеді:
1. Cu
2. Н2
3. О2
4. Cl2
7.Мыс таралуы ... ... ... ... ... ... ... үшінші
8.Мыстың қосылыстарын қалай оңай анықтаймыз?
1. жасыл түсіне қарап
2. түзілген көгілдір тұнбасына байланысты
3. анықтай алмаймыз
4. ... ... ... ... ... ... ... CuFeS2
2. Cu2S
3. CuCO3* Cu(OH)2
4. Cu2O * Cu(OH)2
Сабақты қорытындылау. Мыс –белсендігі төмен металл. Мыс көптеген табиғи
минералдар түзеді. Таза және әр ... ... ... ... Мыс
–микроэлемент, тірі организмдердегі тіршілік үшін маңызды процестерге
қатысады.
Төртінші сабақ «Темір» тақырыбына өткізілді.
Темірдің периодтық жүйедегі орны және атомдық құрылысы.
Темір VIIIБ ... ... Оның ... ... ... 1s22s22p63s23p63d64s2
Темірдің +2, +3, тотығу дәрежесі тұрақты болады.+6, болатын (K2FeO4 ... ... ... ... ... ... Темір табиғатта таралуы бойынша екінші металл. Оның жер
қыртысындағы үлесі 5,1% .Темірдің ... ... ... ... тас , ... ... тас , ... Еліміздің темір кендерінің манызды
бөлігі Рудный темір кенінде және Оңтүстік Қазақстанда бар. ... ... ... ... ... Темірді оның оксидтерінен алюминиймен, сутекпен немесе
көміртек (ІІ) оксидімен тотықсыздандырып алады.
Fe3O4 +4CO = 3Fe + ... + H2 = Fe+ ... + 2Al = 2Fe + ... ... Темір- жылтыр, күмістей ақ, тығыздығы 7,87 ... Тбал = ... 4,6 оның оңай ... және ... ... ... қасиеттері.
1.Жай заттармен әрекеттесуі.
2Fe + 3CI2 = 2FeCI3
Fe + S = ... ... ... ... ... + 2O2 = ... ... әрекеттеседі:
Fe + H2O = FeO + H2↑
4Fe + 6H2O + 3O2 = 4Fe(OH)3
Қышқылдармен әрекеттесуі:
Fe + 2HCI = FeCI2 + ... ... ... ... ... ығыстырады:
Fe + CuCI2 = FeCI2 + Cu
Темірдің маңызды қосылыстары.
FeО→ Fe(OH)2 → ... ... ... ... ... 2О3→ Fe(OH)3 → ... ... ... ... ... оксидтері.
FeО – қара түсті ұнтақ, негіздік қасиет көрсетеді:
FeО + Н2SO4 = FeSO4 + H2O
Fe2О3 – күрең, қоңыр түсті ұнтақ суда ... ... ... ... + 3H2SO4 = ... + ... қыздырғанда қышқылдық қасиет көрсетеді:
CaO + Fe2O3 = Ca(FeO2)2
Кальций ферриті темір өндірісінде түзіледі
Fe2O3 + 2NaOH = 2NaFeO2 + H2O
Темір гидроксидтері.
|1Суда ... ... ... ... тұздарын сілтімен |
|әрекеттестіріп, ... ... ... + 2 KOH = ... + K2SO4 |FeCl3 + 3 NaOH = ... + 3NaCl ... ... тұнба ... ... ... ... ... ... (ІІ) ... қышқылдарда|2. Темір (ІІІ) гидроксиді әлсіз |
|еріп, негіздік қасиет көрсетеді: ... ... ... |
|Fe(OH)2 + 2HNO3 = Fe(NO3)2 + 2H2O ... және ... |
| ... ... ериді: |
| |Fe(OH)3 + 3HNO3 = Fe(NO3)3 + 3H2O |
| |Fe(OH)3 + NaOH = NaFeO2 + 2H2O ... ... ... ... ... FeO + H2O ... Fe2O3 +3 H2O ... ... ... ... | ... ... баяу ... | ... + O2 + 2H2O = 4Fe(OH)3 | ... ... анықтау.
Сілтілермен анықтау:
Fe2+ + 2OH- = Fe(OH)2↓
жасыл тұнба
Fe3+ + 3OH- = Fe(OH)3↓
қызыл қоңыр тұнба
Үш ... ... ... ... үшін ... + 3KSCN = Fe(SCN)3 + + 3KCI ... қан ... + 3[Fe(OH)6]4- = 4Fe4[Fe(CN)6]3↓ Берлин көгілдірі
3Fe2+ + 2[Fe(OH)6]3- = Fe3[Fe(CN)6]2↓ ... ... ... тест ... ... ... қандай маңызды кендер түрінде таралған?
А) магнетит Fe3O4
Б) пирит FeS2
В) гематит Fe2O3
Г) хлорид FeCI2
2. Темірді қалай алуға болады?
А) темір оксидін сутекпен ... ... ... ... ... ... ... әдіс арқылы;
Г) темір оксидін қышқылдармен әрекеттестіру арқылы;
3. Темір қандай жай заттармен әрекеттеседі?
А) Н2, Na, Ar
Б) Pb, Hg, ... O2, S, ... Ca, Mg, ... ... нені алу үшін ... ... ... тұз, оксид
В) болат, шойын
Г) мата, былғары
5. Темір қандай ... ... ... НJ, HBr, ... H2SO4, HgSO4, H2O2
В) HCl, CuSO4, H2O
Г) Fe2O3, Fe3O4 , Fe(OH)2
6. Темір адам ағзасында ненің құрамында болады?
А) ... ... ... сүйектің
Г) майдың
7. Қызыл қан тұзының формуласы:
А) K3[ Fe(CN)6]
Б) KFe[ Fe(CN)6]
В) K3[ Fe(NCS)6]
Г) K4[ ... Сары қан ... ... K3[ ... KFe[ Fe(CN)6]
В) K3[ Fe(NCS)6]
Г) K4[ Fe(CN)6]
9. Темір (ІІІ) гидроксидін алуға қайсы теңдеу сәйкес келеді:
А) Fe + H2SO4 = FeSO4 + ... FeCI3 + 3 NaOH = ... + ... Fe2(SO4)3 + 6KOH = Fe(OH)3↓ + 3K2SO4
Г) Fe + 2HCI = FeCI2 + H2↑
10. Темірді темір оксидінен қалай алуға ... ... ... ерітінділерін электролиздеу арқылы
Б) темір оксидін ыдырату арқылы
В) темір оксидіне хромды қосу арқылы
Г) СО-мен тотықсыздандыру арқылы
Қорытынды: Темір – ... ... ... ... металы. Бұл орташа
белсенді металл, тотығу дәрежесі +2 және +3 қосылыстар түзеді.
Темір табиғатта үлкен рөл атқарады. Көбінесе ... және ... ... қолданылады.
2.5 Оқушылардың білімін бағалау
О.Жәутіков атындағы Республикалық мамандандырылған физика – математика
орта мектеп интернатында педагогикалық практикадан өту кезінде химия пәнін
оқыту ... ... ... ... ... сабақ
өткізу арқылы, жеке тұлғаға бағытталған сабақтардың дайындығы және өткізу
тәжірибесі нығая бастады. Химия сабағына ... ... ... ... ... ... беріп отырды. Жұптық оқыту барысында оқушылар
тұрақты жұпта ... ... және ... ... ... ... ... қорғап, жол-дасының жұмысының нәтижесін бағалады.
Ондағы оқушылармен жеке және ... ... ... ... ... мазмұны барлық оқушылар үшін бірдей, бірақ жақсы оқитын
оқушыларға тапсырманы орындау уақыты қысқартылды;
• тапсырма барлық сыныпқа бірдей ... ... ... ... ... орындауды жеңілдету үшін көмекші материалдар;
• сабақтың бір кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... орташа және нашар оқушыларға берілді;
• тапсырманың бірнеше варианттарын оқушылар таңдайды. Бұл ... ... ... кезінде қолданылды.
Оқу үрдісінде белсенділігі төмен ... саны ... ... оқушылардың белсенділіктеріне, жеке және топтық тапсырма- ларды
дұрыс орындауына қарай бағаланды:
"5" бағасы - оқу ... ... дәл ... ... ... ... ... — оқу материалын толық білген, бірақ болар-болмас кемшілігі
бар жауапқа қойылды;
"3" бағасы — жауабы негізінен дұрыс, ... ... ... ... ... еске ... ... қойылды;
Қолданылған технологияның қаншалықты деңгейде оқушылардың білім алуына
әсер еткенін технологияны қолданбай тұрып алынған білім ... ... ... ... ... ... отырып
қарастырайық:
|Баға ... ... |
| ... ... |
|5 |27% |38% |
| 4 |51% |56% |
|3 |22% |6% |
- ... Аяушылық технологиясын қолдану барысында алынған оқушылардың
білім көрсеткіштері
Кестеден сыныптың экспериментке дейінгі және ... ... ... ... көрсеткіштері салыстырылған, нәтижесінде
эксперименттен ... ... ... ... ... байқауға
болады.
Анықтау және қалыптастыру эксперименттеріндегі көрсеткіштерді салыстыра
келе, бекіту кезеңінің нәтижесі шығарылды. Эксперименттен кейін химия ... ... яғни ... ... ... ... негізінде
оқытудың тиімді әрі сапалы ... ... ... ... ... ... ... мына кесте бойынша
тұрғызылған диаграммадан көруге болады.
1-сурет.Оқушылардың эксперимент уақытындағы бағаларының ... ... ... отырғандай, аяушылық технологиясын
қолданып сабақ өткізгеннен ... ... ... ... ... ... ... байқаймыз. ... ... ... ... ... ... ... сабақ
үлгерімдері жоғары деңгейді көрсетті. Химия сабағында аяушылық технологиясы
бағдарламасының элементтерін ... ... ... ... байқауға болады.
Қорытынды
Қорыта келгенде, біз жүргізген педагогикалық практика барысында орта
мектепте химия пәнінен сабақ беруде ... ... ... Жеке ... бағдарланған оқыту технологиясының бір ... ... бұл ... ... ... және ... жұмыстары
барысында аяушылық технологиясы алғаш рет ... ... ... ... қабілетін дамыту тұрғысынан тиімділігін арттыру
бүгінгі жоғары және орта ... ... ... ... мен ... ... ... Осыны ескере отырып жүргізілген
педагогикалық зерттеулер қорытындысынан мынадай нәтижелер алынды:
1. ... ... ... ... ... оқу ... барлық
мүмкіндіктерін қолданғанда ғана оқыту шын мәнінде жемісті болатындығына көз
жеткіздік. Мұғалім өзі айтып және өзі ... ... ... ... ... ... оқытуға көше бастағанда оқыту тиімді болды.
2. Сабақ барысында ... тек ... ... ... ... ... Бұл ... басты міндетіне оқушылардың іс-әрекетпен жұмыс
істеуі, білімнің іскерлікке айналуы, тәжірибе арқылы жаңа ақпарат алу, ... ... ... ... тез арада пайдалану болып қалады.
Бұл мәселелерді зерттеу барысында отандық және ... алыс ... ... талдау жасалды. Жүргізілген зерттеу жұмыстары
химия пәнінен білімді жеке тұлғаны қалыптастыру мәселесін шешудің бір ... ... ... ... себептер оқытушының атқаратын жұмысының
көлемін кеңейтіп, ... ... ... аяушылық технологиясымен
ұштастырып, жетілдіре қолдануды, химия пәні бойынша зерттеу жұмыстарын одан
әрі жалғастыруды қажет етеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... М.А. ... ... ... ... ... 1997.- №2.-С.17-20.
2. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологий. М., 1989.
3. Кларин М.В. Инновация в мировой педагогике.-Рига, 1995.
4. Монахов В.М. ... ... ... и ... ...... ... Б.Т. Педагогика. – М.,1992.
6. Селевко Г.К. Современные образовательные технологии. – М.,1998.
7. Саавельев А.Я. ... ... и их роль в ... высшего
образования в России. 1994.- №2.-С.29-37.
8. Бордовская Н.В, Реан А.А. ... М., ... ... ... Е.Н. «Т.Ц. ...... ... Е.В. Гуманитическая парадигма личностно –
ориентированного ... // ... 2001. ... ... И.Ф, Степанова Е.Н, ... ... ... ... ... // ... 2001. №6.
12. Машарова Т.В. Педагогическая технология : личностно ориентированного
обучение. М.,1999.
13. Роджерс К. Становление личностни. М., ... ... Г.К. ... ... технологии. М., 1998.
15. Строкова Т.А. Педагогическая поддержка и помочь в ... ... ...... Богданов Н.А. Возможности реализации личностно – ... при ... ... в ... школе. Сборник материалов
Vмеждународного методологического семинара, 22-24 ноября 2005 ... 4, ... 1 ... – СПб.: ... «Тесса», 2005.- с.289-
291
17. Кабаян Н.В., Кабаян О.С. Использование личностно – ориентированных
технологий в учебно – ... ... по ... ... VІІ международного методологического семинара, 20-22 ноября
2007 ... ... 6, ... – СПб.: ... ... ... Хьелл., ЗинглерД. Теорий личности. СПб., 1997.
19. Якиманская и., ... О. ... ... и ... ... // ... школы.-1998.-№3.
20. Ярулов А.А. О построении учебных занятий на ... ... ... подхода // Завуч. -2000.-№3.
21. Викторова Л.П. Ценности личности в ... ... ... ... 10-шы ... ... ... Қ.Бекішов, Н.Заграничная.
Мектеп баспасы. Алматы.,2006 - 336б.
23. Оңғарбаева Ж.., Баешова А К. ... ... ... ... ... ... пайдалану мүмкіндіктері // Азаматтық
қоғамның ... ... ... Республикасы тәуелсіздігінің 20
жылдығына арналған «Ғылым әлемі» атты студенттер мен жас ... ... ... жинағы.-Алматы., әл-Фараби
атындағы ҚазҰУ,18-21сәуір,2011.
-----------------------
№1
1.Натрийдің сумен, кальцийдің хлормен ... ... ... Мына ... іске асыруға болатын реакция теңдеулерін жазыңдар:
NaOH →Na2SO3 → NaHSO3 +О2→ Na2SO4 → NaOH
3. Натрий және калий ... 7,6 г ... ... ... ... 5,6 л (қ.ж.) ... бөлінеді. Натрий және ... ... ... 2
1. ... хлоридінен натрий және натрий гидроксидін қалай алуға болады.
2. Мына айналуларды іске асыруға болатын реакция теңдеулерін жазыңдар:
NaCl →NaOH → NaHCO3 → Na2CO3 → MgСO ... мен ... ... 5,58 г ... тұз ... 0,09 моль ... ... түзілді. Қоспаның құрамындағы
натрий мен магнийдің массалық үлесін табыңыз
№ 3
1. Сілтілік ... ... ... ... ... ... Мына айналуларды іске асыруға болатын реакция теңдеулерін
жазыңдар:
KCl → KOH → K2SiO3 → K2CO3 → ... 2,5г ... 2,3г этил ... әсер ... ... ... көлемін есептеңдер.
№ 4
1. Натрий мен калийдің ... ролі ... Мына ... іске ... ... реакция теңдеулерін жазыңдар:
К → КСl → KClO3 → КСl → KNO3 → O2
3. Массасы 200 г NaOH ... ... ... (ІV) оксидін жібергенде
массасы 53 г орта тұз түзілді. Бастапқы ерітіндідегі ... ... ... ...

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ораза айт4 бет
Әлеуметтiк жұмыс жүйесiндегi қоғамдық және қайырымдылық ұйымдар4 бет
"Қазақстандағы жекешелендіру процесі және оның ерекшеліктері"4 бет
Астық-түйірді сақтау кезінде тәуекелді басқару3 бет
Қазақстанда акционерлік қоғамдардың қызмет етуінің ерекшеліктері9 бет
8-сынып оқушыларына сәндік-қолданбалы өнерді оқытуда дәстүрлі мәдениетке баулу77 бет
8-сыныпта «жылу құбылысы» бөлімін оқытуда компьютерлік технологияны қолдану36 бет
9 сыныпта бейорганикалық химияны оқытуда халықтық педагогика элементерін пайдалану әдістемесі73 бет
ADSL технологиясын Алматы каласында автоматизациялау53 бет
Autocad графикалық редакторы, оның ерекшеліктері мен артықшылықтары. графикалық редактордың сипаттамасы, меню типтері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь