Негізгі құралдар мен материалдық емес активтер

І.КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

ІІ. Негізгі бөлім
«Қаржылық есеп» пәнінен
2.1. Негізгі құралдардың ұғымы және жіктелуі. Матералдық емес активтер және олардың сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
2.2.Негізгі құралдар қозғалысының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
2.3. Негізгі құралдардың бағалануы. Материалдық емес активтерді бағалау және тану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
2.4. Негізгі құралдардың есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. .7
«Кәсіпорын қаржысы» пәнінен
2.5 Негізгі құралдар мен материалдық емес активтер ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.6. Материалдық емес активтердің амортизациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.7. Негізгі құралдар және материалдық емес активтерді мүліктік түгендеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21

ІІІ.ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
ІV.ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
Бухгалтерлік есепте негізгі құралдар деп өндіріс үдерісінде ұзақ уақыт бойы, яғни бір жылдан артық уақыт пайдаланатын, өзінің бастапқы түрін, көлемін сақтай отырып, құнын шығарылған өнімге, орындалған жұмысқа, көрсетілген қызметке есептелген амортизациялық аударым мөлшері шегінде біртіндеп ауыстырып отыратын еңбек құралдарын, яғни материалдық активтерді айтады. "Негізгі құралдарға" - қозғалмайтын мүлік, жер учаскелері, үйлер мен ғимараттар, өткізгіш тетіктер, машиналар мен жаб-дықтар, өлшеуіш және реттеуіш аспаптары мен құралдары, есептеуіш машиналар мен техникалары және олардың бағдарламалық құралдары, көлік тасымалдау құралдары, аспаптар, өндірістік және шаруашылық құрал – саймандары, өнім және жұмыс малдары, көп жылдық көшеттер, шаруашылықтың ішкі жолы, тағы да басқалар жатады.
Барлық "негізгі құралдар" өздерінің өндіріске қатысуына қарай өндірістік және өндірістік емес болып екі топқа бөлінеді. Өндірістік негізгі құралдар деп өндірісте қызмет ететін, яғни өнім өндіру орындарыңда пайда-ланатын негізгі құралдарды айтады. Оларға: өндіріске арнайы үйлер, ғимараттар, өткізгіш тетіктер, құрылыс машиналары, көлік тасымалдау құралдары, әр түрлі станоктар, двигательдер, құрал-саймандар, өлшеуіш аспаптар және тағы басқалары жатады. Өндірістік емес негізгі құралдардың қатарына шаруашылықтың өндірістен басқа салаларында пайдаланатын негізгі құралдар жатады. Оларға тұрмыстық үй-жай (коммуналдық) шаруашылығында, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру, білім беру және мәдениет салаларында пайдаланатын негізгі құралдар және тағы да басқа негізгі құралдар жатады. Халық шаруашылық салаларына және істейтін қызметтерінің түрлеріне қарай барлық негізгі құралдар: өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, орман (тоғай) шаруашылығы, тасымалдау, байланыс, құрылыс, материалдық-техникалық жабдықтау және сату-өткізу ұйымдары, қоғамдық тамақтандыру, басқару органдары, әлеуметтік сақтандыру, ғылым және білім беру, ғылыми көмек көрсету және тағы да басқа салалар бойынша топталады.
"Негізгі құралдарды" халық шаруашылығының салаларына қарай топтастырған кезде олардың қатысуымен шығарылған өнімдердің, болмаса орындалған жұмыстар мен қызметтердің шаруашылықтың қай түріне жататындығы негізге алынады.
Егер кәсіпорындар мен ұйымдардағы негізгі құралдардың бәрі тек қана ұйымның негізгі шаруашылығының түріне ғана қызмет істейтін (жасайтын) болса, онда бұл ұйымдағы негізгі құралдардың барлығы түгелімен сол кәсіпорынның атқаратын қызметі саласыңдағы топқа жатады.
1. "Бухгалтерлік есеп және қаржылык, есеп беру туралы" 2002 жылғы 24 маусымдағы Қазақстан Республикасының №309-1/ заңы.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан Республикасындағы аудиторлық қызмет туралы" 1998 жылғы 20 қарашадағы №20 заң күші бар жарлығы (2001 жылғы 15 қарашадағы
өзгертулер және толықтырулармен).
3. "Салық және бюджеттік төленетін басқа да міндетті төлемдер
туралы " 2001 жылғы 12 маусымдағы №209-11 Қазақстан Республикасының салық кодексі.
4. Қазақстан Республикасы Президентінің "Акционерлік қогамдар
туралы " 1998 жылғы 10 шілдедегі №2811 заң күші бар жарлығы.
5. Бухгалтерлік есеп стандарттары. Қазақстан Республикасының
Ұлттық комиссиясы. — Алматы, 1996-2003 ж.
6. Халықаралық қаржылық есеп беру стандарттары. (аудармашы
Тарусина В.И.), - М., 1998.
7. Халықаралық бухгалтерлік есеп және аудит стандарттары.
(құрастырушы Рапопорт М.М.), — М., 1992.
8. Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспары. Қазақстан
Республикасы қаржы министрлігінің 2002 жылғы 18 қыркүйектегі
№438 бұйрығымен бекітілген.
9. Андреев В.Д. Практтескші аудит. — М.: Экономика, 1994.
10. Андросов А.М. Бухгалтерскии учет. — М.: Финансы и статистика, 1996.
11. Әбдіманопов Ә.Ә. Бухгалтерлік есеп теориясы және принциптері.
- Алматы: АЙАН, 2001.
12. Безруких П.С. Бухгалтерский учет. — М., 1996.
13. Блейк Д., Амат О. Европейский бухгалтерский учет: Справочиик:
Пер. с англ. — М., 1997.
        
        Жоспар
І.КІРІСПЕ……………………………………………………………..3
ІІ. Негізгі бөлім
«Қаржылық есеп» пәнінен
2.1. Негізгі құралдардың ұғымы және жіктелуі. Матералдық емес активтер
және олардың
сипаттамасы..........................................................4
2.2.Негізгі құралдар қозғалысының
есебі.........................................................5
2.3. Негізгі ... ... ... емес активтерді бағалау
және тану
............................................................................
......................6
2.4. Негізгі құралдардың есебі……………………………………………… .7
«Кәсіпорын қаржысы» пәнінен
2.5 Негізгі құралдар мен материалдық емес
активтер.................................16
2.6. Материалдық емес ... ... ... және ... емес ... ... ... есепте негізгі құралдар деп өндіріс үдерісінде ұзақ уақыт
бойы, яғни бір жылдан артық уақыт пайдаланатын, өзінің ... ... ... ... құнын шығарылған өнімге, орындалған жұмысқа,
көрсетілген қызметке есептелген амортизациялық аударым ... ... ... ... еңбек құралдарын, яғни материалдық активтерді
айтады. "Негізгі құралдарға" - қозғалмайтын ... жер ... ... ... өткізгіш тетіктер, машиналар мен жаб-дықтар, өлшеуіш және
реттеуіш аспаптары мен құралдары, есептеуіш машиналар мен техникалары ... ... ... ... ... ... ... және шаруашылық құрал – саймандары, өнім және жұмыс ... ... ... ... ішкі ... тағы да басқалар жатады.
Барлық "негізгі құралдар" өздерінің өндіріске қатысуына қарай
өндірістік және ... емес ... екі ... ... Өндірістік
негізгі құралдар деп өндірісте қызмет ететін, яғни өнім ... ... ... ... айтады. Оларға: өндіріске арнайы үйлер,
ғимараттар, өткізгіш ... ... ... ... ... әр түрлі станоктар, двигательдер, құрал-саймандар, ... және тағы ... ... ... емес ... ... шаруашылықтың өндірістен басқа салаларында пайдаланатын негізгі
құралдар жатады. Оларға ... ... ... ... сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру, білім беру және мәдениет
салаларында ... ... ... және тағы да ... ... ... ... шаруашылық салаларына және істейтін ... ... ... ... құралдар: өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, орман
(тоғай) шаруашылығы, тасымалдау, ... ... ... және ... ... ... тамақтандыру, басқару
органдары, әлеуметтік сақтандыру, ... және ... ... ... көмек
көрсету және тағы да басқа салалар ... ... ... ... ... салаларына қарай
топтастырған кезде олардың қатысуымен шығарылған ... ... ... мен ... ... қай ... жататындығы
негізге алынады.
Егер кәсіпорындар мен ұйымдардағы негізгі құралдардың бәрі тек қана
ұйымның ... ... ... ғана ... ... ... онда бұл ұйымдағы негізгі құралдардың барлығы ... ... ... қызметі саласыңдағы топқа жатады.
2.1. Негізгі құралдар ұғымы және ... ... ... ... ... ... бойы (бір жылдан астам) материалды өндіріс саласында ... емес ... да ... ... ... ... ететін материалдық
активтер ұлттық комиссиясы.
Негізгі құралдар ... ... ... ... есеп
жөніндегі 1996 ж. 13 қарашадағы Қаулысымен бекітілген қаржы-шаруашылық
қызметтің бухгалтерлік ... ... Бас ... ... ... мынандай топтар бойынша мақсатты ... мен ... ... ... ... жіктеледі.
1. жер;
2. үйлер;
3. ғимараттар;
4. машиналар мен жабдықтар;
5. табыстау қондырғылары;
6. көлік құралдары;
7. басқа да негізгі ... ... ... бар ... ... ... ... бастап үнемі қолданылмайды,
өйткені олар;
• тоқтатылып қойылады (жұмыс жасамайды) –уақытша қолданылмайды;
• қоймада тұрады (қорда) – ... ... ... ... ... құралдарды ауыстыру үшін қор
құрайды;
... ... ... ...... ұйым ... немесе
басқа ұйымнан алынған жал мерзімі шартпен белгіленген негізгі
құралдар.
Материалдық активтерді негізгі құралдар деп ... ... ... ... қажеті шарт болып табылады. 6 «Негізгі құралдар есебі» БЕС
мен 16 «Негізгі құралдар» ... ... ... ... ... ... бастапқы құн немесе өзіндік құнмен – ... ... ... сол ... ... ... өтелген әділ бағаның немесе
төленген ақшалай қаражаттың немесе оның баламасының сомасы;
• ағымдағы құнмен белгілі бір күнде қолданыста ... ... ... ... ... ... өткізу құнымен (әділ бағаның) – мәмілеге дайын және ... ... ... ... ... операциялар кезінде активті
ауыстыруға болатын сома;
• жойылу құны – шыққан шығынды тастап пайдаланылған мерзім соңында
ұйым ... ... деп ... таза сома ... ... ... ... көзделетін бағасы;
• амортизациялық құнмен – жойылу құнын алып тастағандағы өзіндік
құнның орнына есеп ... ... ... сома мен ... ... баланстық құнмен – жинақталған тозу және баға түсуден жинақталған
залал сомасын алып тастағанда бухгалтерлік ... ... ... Баға ... ... ...... баланстық
құны оның орнын толтыратын құннан артқан сома.
2.2. Негізгі құралдар қозғалысының ... ... ... ... есепке алу пайдаланудың нормативтік ... ... ... ... ... ... ф.) рәсімделеді.
АЭСА мекемесі пайдалы қызмет ету мерзімін (негізгі құралдарды қолданудан
экономикалық пайда алу көзделетін ... ... ... ... ... нормаларға сәйкес негізгі құралдардың тозуы ... ... ... ... ( ... қызмет мерзімі біткен соң, күтілген шығыны
істен шыққан соң есептеп шығарылып, ... ... ... ... ... қосалқы бөлшектердің болжанатын бағасы) өз бетінше белгілейді.
АЭСА мекемесінде негізгі құралдарды қабылдау-тапсыру актісі ... ... ... ... негізгі құралдардың таңдамалы есебі
жүргізіледі. Негізгі құралдардың әрбір объектісіне мүліктік нөмір беріледі.
Нөмірлеу әдетте реттік нөмірмен беріледі. Нөмірлеу ... ... ... ... ... ... ... құралдарды қабылдау-тапсыру
актісінде келтіріледі және ол пайдалануда тұрған уақыт бойы объектіде
сақталады, ал ... ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы
берілмейді. Толтырылған мүлік карточкалары әрбір жіктеуші топ ... ... ... ... құралдарды есептеу мүлік ... ... ... ... ... ... негізгі
құралдар бойынша категорияларды «Архив» картотекасы бөліміне қояды. Негізгі
құралдарды тұрғызу, салу немесе алу жөніндегі барлық ... ... ... ... ішінде сатып алынғанда өтелмеген салықтар мен алымдарды
төлеу (үйлер мен жаңа автомобильдерді алу ... ... ҚҚС, ... ... ... ... төленетін мемлекеттік баж салығы және ... ... ... ... ... ... ... кредит үшін
проценттер, белгілеуі бойынша қолдану үшін ... ... ... ... ... басқа да кез келген шығындар кіретін бастапқы
баға бойынша кіріске алу сәтінде негізгі құрал-жабдықтар ... ... ... жер ... ... құнына шотта көрсетілген
сатып алу бағасы, жылжымайтын ... ... ... ... ... алу – сату ... ... жөніндегі заңгерлердің
қызметіне төлеу, мұндайда ... ... мен ... ... мақсатты
пайдалану үшін дайындауға кететін ... ... бұзу ... ... ... ... кірістерді шығарып, шегеріп, ескі үйлерді
бұзу, тазалау, тегістеу және т.б.) кіреді; сатып ... ... ... алу ... тасу ... соның ішіндегі тасымал кезіндегі
сақтандыру, монтаж, ... ... ... жарамдылығын тексеру
мақсатымен сынақ өткізу кіреді, үйлер мен ғимараттарды салғанда ... ... ... ... материалдар, еңбекті төлеу, қосымша
шығындардың тиісті үлесі, архитекторлардың, заңгерлердің ... ... ... ... ... ... ... берілетін
кредиттер бойынша проценттер, құрылысқа рұқсат алу үшін шығатын шығындар.
АЭСА мекемесінде қажетті болып ... ... ... ... ... ... кеткен шығындар, монтаж кезінде жабдықты бүлдіру
салдарынан жасалған жөндеу және т.б.) бастапқы құнға ... ал ... ... ... ... мекемесінде негізгі құралдар қоймада резерв ретінде тұрады,
белгіленген ... ... ... ... саналатын негізгі
құралдар тәртібін іс жүзіндегі заңдарға сәйкес ұйымның ... ... ... ... ... ... ... құралдардың есебін ұйымдастыруда
оларды бағалаудың маңызы зор болып табылады. Негізгі құралдар ... ... ... ... құнымен, қалдық (жойылу) құнымен және
келісілген құнымен бағаланады.
Негізгі құралдардың бастапқы құны — ол активті сатуға, ... ... ... орнатуға кеткен (шыққан) шығындардан, соңдай-ақ сатып алу
барысында төленген салық сомаларынан, құрылысты салу кезінде алынған несие
үшін төленетін пайыз ... ... мен бұл ... ... мақсатқа
пайдалану үшін жұмыс жағдайына келтірумен тікелей ... кез ... ... ... ... ... құралдарды тасымалдау
кезінде болған ақауларды ... ... және ... да қажет болып
саналатын ... ... ... ... ... ол ағымдағы
кезеңнің шығыны ретінде есепке алынады. Негізгі құралдың әр түрі ... ... ... ... ... ... жер учаскесінің бастапқы құнына:
Жерді сатып алу бағасы, қозғалмайтын мүлік жөніндегі агенттікке
төленген ... ... ... алу – сату ... ... үшін ... ... төленетін төлем және ол үшін төленетін
салықтар мен алымдар, жерді тиісті мақсатқа ... ... ... ... ... ... материалдарды сатудан түскен түсімді
(табысты) алып тастағанда қалған ескі үйді ... ... ... ... тегістеу, тағы басқа) енгізіледі (кіргізіледі).
ә) құрал-жабдықтардың бастапқы құнына: Құрал-жабдықты ... ... оны ... ... тиеп-түсіруге кеткен шығындар оның
ішінде ... ... ... ... құрал-жабдық-тардың
пайдалануға жарамдылығын тексеру мақсатында кеткен шығындар тағы ... ... ... кәсіпорын жер учаскесін және сол жерде орналасқан үй мен қоса
500000 (бес жүз мың) теңгеге сатып алды ... Бұл ... ... ... ... Кәсіпорынның оларды сатып алу барысында төленген шығыңдары
25000 (жиырма бес мың) ... ... ... ... мүлік жөніндегі
агенттік пен шарт жасауға қатысқан ... ... ... ... ... кеткен шығын 40000 (қырық мың) теңге. ... ... ... ... ... 20000 ... мың) теңге. Жерді тазалау
мен тегістеуге кеткен шығын 15000 (он бес мың) ... Осы ... ... ... ... ... ... құны 560000 (бес жүз*
алпыс мың) теңгені құрайды (500000+25000+40000-20000+15000=560000 теңге).
Кәсіпорындар мен ұйымдарда негізгі ... ... құны ... ... мен ... ... ... жарғылық қорға өзінің үлес
ретінде салса, онда ... құны ... ... келісім бойынша;
ұйымдар негізгі құралдарды өзі дайындап, яғни жасап шығарғанда немесе сатып
алған кезде шыққан шығындардың нақты сомасы ... ... ... ... заңды тұлғалардан немесе жеке
адамдардан тегін алған ... ... ... ... ... ... ... жолымен.
Негізгі құралдардың ағымдағы құны — бұл ... ... ... ... яғни ... күнгі негізгі құралының ... ... ... ... ... құны — бұл кәсіпорынның бухгалтерлік
есебінде ... ... есеп беру ... көрсетілген негізгі
құралдардың бастапқы құнынан жинақталған тозу сомасын алып ... ... ... ... ... ... құны - негізгі құралдың пайдалану
мерзімі аяқталғаннан кейін оны бұзу, ... ... іске ... ... ... сынығы, отын тағы да басқа пайдалануға
болатындарының) құнынан объектіні есептен ... ... ... ... ... шығындарды алып тастау арқылы анықталады.
Негізгі құралдардың келісілген құны — бұл кез келген екі жақтың, ... ... ... мен ... ... ... құн болып
табылады.
Бухгалтерлік шоттарда есептелген негізгі құралдардың бастапқы құндары
тек мына ... ғана ... ... ... пайдалы қызмет атқаратын мерзімін ұзартатындай
немесе қысқартатындай оның жалпы жағдайына әсер ететіндей қосымша күрделі
қаржы жұмсалғанда ... ... тағы да ... ... ... жойғанда және бөлшектегенде;
ә) Қазақстан Республикасы Үкіметтің ... ... ... қайта бағалағанда.
2.4. Негізгі құралдардың есебі. ... ... ... ... ... ... есептен басқа заңды немесе жеке
тұлғаларға тегін бергенде, сатқанда, ұрланғанда, жоғалғанда, табиғи апат,
зілзала ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарын басқаларға айырбастағанда немесе ұзақ
мерзімге ... ... ... де ... ... ... ... есептен шығара алады. Кәсіпорындарда негізгі ... ... ... бастапқы қалпына келтіру үшін жүргізілетін күрделі
жөндеудің ... ... ... еместігін анықтау үшін, соңдай-ақ
негізгі құралдарды есептен шығаруға қажетті құжаттарды толтыру үшін ... ... ... ... ... Бұл ... қүрамында
мынадай қызметкерлер болуы тиіс:
- кәсіпорынның басшысы немесе оның орынбасары (комиссияның
төрағасы ретінде);
– бас ... ... ... басқа қыз меткері;
– негізгі құралдың сақталуына жауапты адам;
– негізгі ... ... ... ... ... ... мемлекеттік көлік инспекциясы өкілі ... ... ... шығаратын жағдайда);
- тағы да басқа жұмысшы-қызметкерлер болуы мүмкін.
Бұл жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... мен ... атқарады:
- есептен шығарылатын негізгі ... ... ... ... оның ... ... мсн төлқұжаттарында көрсетілген
бухгалтерлік есептің деректерімен танысу арқылы объектіні қалпына ... ... ... яғни ол ... ... ... пайдалануға жарайтындығын
немесе жарамайтындығын анықтайды.
Объектіні есептен шығарудың ... ... ... (сапалық
тозғандығы, табиғи тозғандығы, апат болғандығына байланысты, дұрыс
пайдаланбағандықтан, ... ... ... ... ... ... апаттар жағдайынан, тағы да басқа
жағдайлардан).
Негізгі құралдар белгіленген уақыттан бұрын, яғни тиісті белгіленген
пайдалану ... ... ... (есептен) шығарылатын жағдайда оның
себебін анықтайды. ... ... ... ... ... ... сәйкес тиісті жауапқа тарту керектігі
жөнінде ұсыныс жасайды.
Есептен шығарылатын ... ... іске жа ... бөлшектерін,
детальдарын, материаддарын анықтап, олардың бағасын белгілейді.
Есептен шығарылатын ... ... іске ... ... ... ... ... ішінде қымбат және
түсті металдардың дер кезінде ... ... ... саны ... ... ... ... орындарға (қоймаларға) тапсырылуын
қадағалап отырады.
Кәсіпорындарда негізгі құралдарды есептен ... үшін ... түрі ... құралдарды есептен шығару актісі" немесе үлгілі түрі НҚ-4 ... ... ... ... ... толтырылады.
Бұл жоғарыда айтылған актілерде негізгі құралдарды сипаттайтын мынадай
деректер көрсетіледі:
объектінің салынып біткен (өндірістен шығарылған) уақыты (күні, айы, жылы);
ұйымға келіп ... ... ... уақыты
(күні, айы, жылы);
пайдалануға берілген уақыты (күні, айы, жылы);
объектінің бастапқы құны (қалпына ... ... ... деректері бойынша есептелген тозу сомасы;
жөндеулердің жүргізілген уақыты (күні, айы, жылы);
көлік құралын есептен шығарарда, сонымен қатар көліктің жүрген жолы ... ... ... істен шығарылу себебі және
оның материалдарының, бөлшектерінің ... ... ... ... ... негізгі құралдарға жасалған актіге,
болған аварияға жасалған актінің ... ... осы ... құралдардың істен шығуына ... ... ... ... ... ... ... жасалған негізгі құралдарды есептен
шығару актісін кәсіпорынның басшысы бекітеді. Акт екі (2) дана ... ... ... ... ... ... есептен шығару үшін
ұйымның бухгалтериясына табыс етіледі, ал актінің екінші данасы негізгі
құралдарға жауапты адамға ... ... ... ... алынатын
іске жарайтын бөлшектерді, детальдарды, металл сынықтарын тағы ... ... ... үшін ... ... Негізгі құралдарды
есептен шығару актісі ... ... ... ... ... ... ... Негізгі құралдарды бұзғаннан, есептен
шығарудан алынған іске ... ... ... бағалаған бағасы
бойынша бухгалтерлік есепке алынады.
Негізгі ... ... ... ... тоза ... ... ... сапасын жоғалтады. Олар белгілі бір уақыт ... ... ... ... да, бұл құралдардың орнына жаңа негізгі құралдар
сатып алуға тура келеді.
Негізгі құралдардың тозуын "табиғи" және ... тозу деп ... ... ... табиғи тозуы олардың материалдық жағынан тозуы
болып табылады, яғни ... ... ... ... мен ... ... ... мүжілуі, үйлер мен ғимараттардың тозығы ... ... ... ... ... табиғи тозуы олардың көп
уақыт бойы ... ғана ... ... оған ... ... да ... ... әсер еткендігіне байланысты. Яғни негізгі
құралдардың табиғи тозуы (физикалық тозуы) олардың ұзақ ... ... ... ... да факторлардың әсер етуі нәтижесінен болып табылады.
Негізгі құралдардың сапалық ... ... ... ... ... ... ... даму үдерісінен кейін қалуы, яғни активтердің ғылым
мен техниканың дамуының бүгінгі күнгі ... ... ... жағдайда
болуынан пайда болады (туындайды).
Осы жоғарыда айтылғандарды қорыта келе, ... ... ... ... табиғи және сапалық сипаттарын жоғалтуы деп те ... ... ... ... ... ... — өндіріс
салаларында ғылыми-техникалық ... ... ... өнімділігінің өсуі
болып табылады. Еңбек өнімділігі өскен сайын белгілі бір дайын бұйымды,
құрал-жабдықты, тағы да ... ... ... ... ... ... оның құны ... төмендейді (арзандайды). Осыған сәйкес еңбек
өнімділігінің өсуіне ... жаңа ... ... ... құралдардың бағасы бұрын сатып алынған осындай негізгі құралдардың
бағасына ... ... ... ... ... ұйымдарға қымбат және
тозыңқыраған (пайдаланған) машиналар мен көліктерінің, құрал-саймандарының
тағы да ... ... ... ... жаңа әрі ... ... негізгі
құралдарды сатып алуды тиімді етеді.
Негізгі құралдардың сапалық тозуының екінші себебі ғылыми-техниканың
өркендеуіне байланысты ... ... ... ... ... әрі ... құралдардың пайда болуына байланысты. ... ... ... ... ... ... ... жетілдірілген
тиімділігі жоғары негізгі құралдарды ... әр ... ... ... Сондықтан да өнімділігі жоғары машиналар мен құралдардың пайда
болуы және олардың бағасының арзандауы бұрынғы ... ... ... сапалық (моральдық) тозуына әкеліп соқтырады. ... ... ... ... да ... жеке ... акционерлік, тағы
басқалары) өздерінің негізгі құралдарының тозу дәрежесін анықтап және ... ... ... жағдай негізгі құралдардың ішінде мына төменде
аталған активтерге тозу дәрежесі анықталмайды және де ... ... ... ... және өнер ... ... ... (заттарға).
Сонымен қатар амортазациялық аударым мынадай ... ... ... ... ... және ... қайта қорландыру
(перевооружения) жұмыстары жүргізіліп жатқан уақытта;
- негізгі құралды уақытша тоқтатып қойған ... ... ... мен ... машиналар, көліктер, тағы
басқалары) өндіріс үдерісінде пайдаланылған кезде ... ... ... ... өздерінің көмегімен өндіріліп ... ... ... ... ... ... Бұл үдеріс
"амортизация" деп аталады. Амортизация сөзі латын тілінен аударғанда ... ... ... ... ... бір ... ... құнына қосылып отырады. Ал мұны амортизациялық аударым деп атайды.
Амортизациялық аударым әрбір өнімнің өзіндік құнына кіріп, ал өнім ... ... ... яғни ... ... ... ... құнының
кемуі амортизациялық аударым жасау арқылы қайтарылады.
Амортизациялық аударым мөлшері дегеніміз негізгі құралдардың бастапқы
құнынан белгіленген пайызбен (процентпен) есептеліп ... бір ... ... ... ... ... ай бойы есептелген амортизациялық аударым
сомасы ай сайын өндірілген өнімнің, атқарылған жұмыстар мен көрсетілген
қызметтердің ... ... ... ... ... ... түскен, кіріске алынған ... ... ... келесі айдың басынын (бірінен) ... Ал ... ... ... шығарылған негізгі құралдарға
келесі айдың ... ... ... ... ... есептеу
тоқтатылады.
Негізгі құралдарға амортизациялық аударым есептесу мына ... ... ... ... ... ... ... әдісі.
Құнды орындалған жұмыстың, өндірілген өнімнің көлеміне тепе-тең мөлшерде
есептен шығару әдісі (өндірістік әдіс).
Жылдамдатып есептен шығару әдістері:
а) ... ... кему ... ... ... ә) ... жиынтығы
бойынша құнын есептен шығару (коммулятивтік әдіс) әдісі.
Амортизациялық аударым есептеудің таңдап алынған әдісі кәсіпорынның
есеп ... ... бір есеп беру ... ... есеп ... дейін дәйектілі түрде қоданады. Егер ... ... ... ... әдісі өзгертілген жағдайда осы өзгерістің
қандай себептерден болғаны айтылып көрсетілуі тиіс.
Ұйымдардағы негізгі ... ... ... ... ... ... тозатындығы алдыңғы бөлімдерде сөз етілді. Бүтін бөлігі,
яғни табиғи пішінінің барлық ... бір ... бір ... ... ... ... негізгі құралдардың бір бөлшегінің жарамсыз
болып, соның себебінен негізгі құрал істен шығуы ... ... ... ... ... іске ... болғанның өзінде кейбір
бөлшектерінің тозуының әсерінен өнім ... ... ... да ... ... қатар сапалық жағынан тоза бастаған кейбір негізгі ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі болмай,
пайдаланып жүруі мүмкін. Кәсіпорындар өздерінің негізгі ... ... ... ... ... айтылғандай тозып, істен шығып
қалмау үшін белгілі бір ... ... ... отырады. Негізгі құралдарға
жүргізілетін жөндеу жұмыстары өзінің ұйымдастырылуына қарай жай (немесе оны
ағымдағы деп те атайды) және ... деп ... екі ... ... ... ... ... құралдардың тозып, істен шыққан бөлшегін
жұмыс үдерісі ... ... ... оны ... ... болып табылады.
Бұл жөндеуге майлау, сырлау тағы да басқа жөңдеу жұмыстары жатады.
Ал негізгі құралдарға жүргізілетін күрделі ... ... ... ... ... және ... тозған негізгі құралдардың бөлшектерін
толығымен ауыстырып, оларды ... ... ... ... ... ... тек объектінің жағдайын, қызмет атқару мерзімін,
өндірістік қуатын, тағы да басқа көрсеткіштерін арттырғанда ғана оның ... ... ... ... өсіреді. Яғни күрделі ... ... ... ... негізгі құралдардың бастапқы құнына қосылып,
активтің болашақта табыс ... ... ... ... ... шығындар мен негізгі құралдардың
бастапқы құнына қосылмайтын күрделі жөндеу үшін шыққан ... ... ... ... болып есептеледі.
Егер негізгі құралдарды ұйым өз ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Ал кәсіпорындар ... ... ... ... ... яғни ... ... арналған ұйымдарды қарастыратын болса,
бұл жөндеудің мердігерлік әдісі болып есептеледі. Басқа ұйымдарға ... ... ... барысында кәсіпорындар мердігерлік ұйыммен
келісімшарт жасасады. Ол шартта жөндеу үшін керекті материалдар мен ... ... ... ... жүргізу мерзімі, жөндеу ... есеп ... ... тағы да басқа жағдайлар (талаптар) көрсетіледі.
Жөндеу жүргізілген негізгі құралдарды кәсіпорындағы ... ... ... ... ... Оңдай негізгі құралдарды
қабылдау барысында үлгілі түрі НҚ-2-ші ... ... ... ... ... ... актісі" ... ... ... ... және ... ... негізгі құралдарға жүргізілген жөндеуге байланысты тиісті
деректер (өзгертулер мен ... ... ... Бұл ... ... да құжаттар ұйымның бухгалтериясында сақталады. ... ... ... ... ... ... болса, онда
жоғарыда аталған негізгі құралдарды жөндеуден кейін ... алу ... ... түрі НҚ-2 ... қайта құрылған және жаңартылған
обьектілерді қабылдау-тапсыру актісі" екі дана ... ... ... ... ... құралдарға жөндеу жүргізген кәсіпорынға ... ... ... жөндеу шаруашылық әдіспен, яғни кәсіпорынның
өз күшімен жүргізілетін болса, онда ол үшін ... ... ... ... ... ... (жұмыстарды, қызметтерді) сату жөніндегі шығындар",
7210 "Жалпы және әкімшілік шығындар",
8410 "Негізгі құралдарды жөндеу" үстеме шығындары, деп ... ... ... ал мына төмендегі:
1310 "Материаддар"
3100 "Бюджетпен есеп айырысу"
1220 "Еншілес ... ... ... ... "Бюджетген тыс төлемдер бойынша есеп айырысу"
3310 "Жабдықтаушылар және мердігерлермен есеп айырысу"
3390 "Басқадай ... ... пен ... деп ... ... ... жазылады.
Егер жөндеу жұмысын мердігерлер жүргізген жағдайда жәндеу құнының
сомасына жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... және ... есеп ... шоты ... құралдарды жөндеу үшін жұмсалатын, ... ... ... ... ... ... бірқалыпты кірістіруді, яғни
қосып отыруды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... Әсіресе жөңдеу қорын (резервті) құру ... ... ... үшін ... ... ... Бұл ... жөндеу қоры оның
бекітілген мөлшердегі сомасын ай сайын өндіріс ... қосу ... Бұл ... қордың сомасы ай сайын:
2416 "Аяқталмаған құрылыс"
7110 "Тауарларды (жұмысты, қызметті) сату жөніндегі шығындар"
7210 "Жалпы және әкімшілік ... ... ... ... ... ... деп ... шоттардың
тиістілерінің дебетіне
3540 "Басқадай кредиторлық борыштар мен есептелген төлемдер"
деп аталатын шоттың кредитіне ... ... ... ... жүргізілген уақытында бұл ... ... ... ... жазу ... Егер негізгі
құралдарды жөндеу ... ... яғни ... өз ... 8300 - ... ... шоты кредиттелініп, 3540 "Басқадай
кредиторлық борыштар мен есептелген төлемдер" шоты дебеттелінеді. Ал ... ... ... ... әдіспен жүргізілсе, "Өнім беруші және
мердігерлермен есеп айырысу" шоты ... ... ... мен ... ... шоты дебиттелінеді. Жыл соңында (аяғында)
"Басқадай кредиторлық борыштар мен ... ... — деп ... ... қалдық қалмауы керек.
Кәсіпорындар өздеріне керекті, яғни уақытша қажет ... ... ... ұйымдардан жалға алуларына болады. Сондай-ақ кәсіпорындар
өзінің балансында тұрған, бірақ ... ... ... ... болмай
тоқтатылып тұрған негізгі құралдарын басқа ұйымдарға ... ... де ... Ол үшін екі ... яғни негізгі құралдарды
жалға алушы және жалға берушілердің арасында келісімшарт жасалуы тиіс. Бұл
келісімшартта ... ... ... ... ... ... ... техникалық жағдайы, бастапқы құны, тозу құны, жалға берілетін
немесе жалға алынатын мерзімі, жалдық ... ... ... егер ... ... немесе берілген уақытта бұл негізгі құралға жөндеу жүргізілуі
қажет ... ... кім ... ... ... ... ... кәсіпорынның есебінен жүргізілетіндігі тағы да басқа ... ... ... ... ... ... берілген негізгі құралдар
өздерінің жалға алынуы немесе ... ... ... ... үш ... мерзімді жалдағы негізгі құралдар;
орта мерзімді жалдағы негізгі құралдар;
ұзақ мерзімді ... ... ... ... құралдарды қысқа мерзімге жалға алу
немссе қысқа мерзімге жалға беру деп, бір ... ... ... ... немесе жалға берілген негізгі ... ... ... бұны ... немесе "Чартер" деп те атайды. Негізгі
құралдардың бір жыл мен үш жыл ... ... ... ... ... ... орта ... жал түріне жатқызылады. Халықаралық стандартта жалдың
бұл түрін "Хайринг" деп атайды. ... бұл ... ... ... ... алғанда немесе бергенде жалға алушы ұйым сол ... ... ... ... ... ... ... қайтарып
береді. Кәсіпорындарда орта және қысқа мерзімдерге жалға алынған негізгі
құралдар "Жалға алынған негізгі құралдар" деп ... ... ... ... ... Ал бұл, негізгі құралдар өз иесіне, яғни жалға
берушіге қайтарылған ... бұл ... ... ... ... ... деп ... баланс сыртындағы шоты кредиттелінеді. Кәсіпорын
қысқа мерзімге жалға алынған негізгі құралдар үшін ... жал ... ... деп ... ... ... ... кредиторлық борыштар
мен есептелген төлемдер" деп аталатын шотты кредиттейді. Ал ұйым ... жал ... ... ... ... ... борыштар мен
есептелген төлемдер" шотын ... ... — дсп ... ... тиістісілерін кредиттейді.
Кәсіпорындарда негізгі құралдарды үш жыддан артық уақытқа жалға алу
немесе ... беру ұзақ ... жал ... ... ... бұл ... стандартта "Лизинг" деп те аталады. Негізгі ... ... ... ... ... ... берудің өзі жай және қаржылаңдырылған
болып екіге бөлінеді. Егер ... ... ... ... берілген негізгі
құралдар өзінің жал туралы келісімшарттарында ... ... соң ... ... иесіне қайтарылатын болса, онда бұл ... ... жай ... ... Ал ұзақ ... ... алу немесе
жалға берудің қаржыландырылған түрі ... ... ... ... соң ... құралдарды жалға алушының сатып алуына құқығы
бар ... ... ... ... ұзақ ... ... ... "Негізгі
құралдар" деп аталатын шоттардың тиістісі дебиттелініп, "Жалдық міндеттеме"
шоты кредиттелінеді. Осы ұзақ мерзімге ... ... ... ... ... жал ... ... "Жалдық міндеттеме" шоты дебиттеліп, ... ... ... ... ... ұзақ мерзімге жалға бергенде "Негізгі ... ... ... ... деп ... шот дебиттеліп, "Негізгі
құралдар" деп ... ... ... ... Ал бұл ... жалға берілген негізгі құралдардан алынатын табыс "Басқадай
дебиторлық борыш" деп аталатын шотының дебитіне, ... ... ... (негізгі қызметі лизинг болып саналатын ұйымдарда) немесе ... ... ... ... ... ... ... лизинг болып
саналмайтын ұйымдарда) деп аталатын ... ... ... ... ... ұзақ мерзімге жалға алғанда оларға
есептелетін тозу сомасы "Аяқталмаған құрылыс", ... ... сату ... ... ... және ... шығындары" деп
аталатын шоттардың дебитіне, "Негізгі құралдардың тозуы" деп аталатын
шоттың ... ... ... ... пайдаланылған негізгі құралдарды ұзақ мерзімге жалға бергенде
оларға бұрын есептелген тозу ... ... ... ... деп
аталатын шоттың тиістілері дебиттеліп, "Негізгі құралдар" деп аталатын
шоттардың тиістісі кредиттелінеді.
2.5. ... ... мен ... емес ... 38 «Материалдық емес
активтер» ҚЕХС және 28 ... емес ... ... БЕС ... емес ... әкімшілік мақсатта және басқа ұйымдарға жалға
беруге, өндірісте және тауарларды (жұмысты, көрсетілген қызметті) ... ... бойы (бір ... ... ... ... заттай формасы жоқ,
үлестірілетін ақшалай емес активтер, оларды қолданудан ұйым ... ... ... ... емес ... ... құны оларды сатып алу құнына тең
болады, бұған оларды алуға кеткен және ... ... ... ... ... орны толық өтелмейтін салықтар мен алымдар және т.б. шығындар)
келтіруге жұмсалған шығындар кіреді.
АЭСА мекемесі материалдық емес ... ... ... ... үшін ... емес ... ... толық атауы, оның
ұйымға берілген ай-күні, жылы (ұйымда жасалған ай-күні, ... ... оның ... ... нормасы және басқа қажетті мағлұматтар
көрсетілуі тиіс.
Материалды емес актив ... ... ... ... емес ... объектісінің әрбір объектісіне бір данадан жасалады.
Материалды емес активтердің бірнеше біртектес объектілерін ... ... акт ... ... Акт ... кейін
материалдық емес актив объектісін немесе оны қолдануды жүйелеп баяндайтын
құжатттама немесе осы ... ... ... ... және тағы ... ... ... құжаттар тіркеліп, ұйымның бухгалтериясына
беріледі, оған бас бухгалтер қол қояды және ұйым ... ... ... ... ... ... ... материалдық емес активтерді бергенде
(сатқанда) акт екі дана болып жасалады, тапсыратын ұйым және ... ... ... ... ... ... жасалады.
АЭСА мекемесінің пайдалануына трүскен материалдық емес ... ... ... үшін ... ... емес актив
объектілеріне жатқызу ... мен ... ... ... және ... ... әрбір объектіге карточка жүргізіледі. Форма кіріске
алынуға арналған құжат, материалдық емес ... ... ... ... ... бір дана болып толтырылады. 8 ... ... пен ... ... ету ... ... есептелген мөлшер бойынша
ай сайын есептелетін амортизация ... ... ... емес ... ... сипаттамасы» бөлігінде тек қана ... ... ... ... ... бар осы ... ... құжаттама мәліметтерін көшіруге болмайды.
Материалдық емес активтерді мынандай түрлерге бөліп, жіктеуге болады:
• лицензиялық келісімдер – ... ... ... ... ... және ... ... монополиялық
пайдалануға (электр желілері үшін қоғамдық жерді пайдалануға және
т.б.) беретін құқықтар;
• бағдарламамен ... ету, ол ... ... ... не ... өзі ... және ... немесе ішкі мақсаттарға арналады;
• патенттер – заңды түрде танылған және ... ... ... белгілі бір өнім шығаруға, не болмаса арнайы ... ... ... ... эксклюзивтік құқық береді;
• ұйымдастыру шығындары (қалдырылған шығындар) – ұйым ... ... тек ... ғана нәтиже алынады немесе
шығындар болашақ кезеңдерге ... ... ... ... ұзақ ... ... төлеу – бірнеше жыл
бұрын аванс болып төленетін) сақтандыру;
• гудвилл – ұйымның жағымды сипаттамасына байланысты сатып алушының
сауда ... ... ... ... Ол ... ... балансында сатылым мен таза активтердің жеке-жеке
нарықтық құн сомасы арасындағы ... ... ... ... үшін ... ... ... нақты бағасы мен таза
активтердің сәйкес теңестірілген әділ нарықтық бағасы арасындағы
айырма ... ... Таза ... ... минус
міндеттемелер» болып анықталады;
• басқадай – ... ...... ... және ... ... берілетін қорғау формалары, сауда маркалары
немесе ... ...... ... ... ... атаулар, рәміздер немесе сәйкестендіруді ... ...... ... пайдалану құқығына
ие болу немесе коммуналдық қызмет көрсету және т.б. үшін үкіметтік
рогандар береді.
2.6. Материалдық емес ... ... ... емес
активтердің амортизациясы (мүліктің ұсталу, тозу дәрежесіне қарай құнын
бірте-бірте ... ... ... ету мерзімінен артпайды. Материалдық
емес активтердің амортизацияланатын ... оның ... ... ету
мерзімінің бағасына неғұрлым жуық негізді жүйелі түрде ... емес ... ... есептеу 6 – «Негізгі құрал-
жабдықтар есебі» БЕС-нда белгіленген ... ... ... ... ... ... қолданудан түскен экономикалық пайданы тұтыну
үлгісін көрсетеді. Егер экономикалық пайданы тұтыну үлгісін анықтау ... онда ... ... ... тәсілі қолданылады.
Амортизацияланатын құн – «бастапқы құн минус жойылу құны» болып
айқындалады.
Жойылу құны ... тең ... ... ... ... ету ... ... оны сатып алу туралы үшінші
жақтың келісімі болмаса;
2. Мыналарға байланысты материалдық емес ... бұл түрі ... ... ... ... деп саналады, егер:
- нарықтағы тауарлар біртекті болса (компютерлерлік бағдарламалар
нарығы);
- мәмілеге келуге ниетті – ... мен ... ... ... да ... ... ... сатып алынатын және сатылатын тауарлар халыққа ... ... ... емес ... ... ... ... орнына
байланысты мынадай бухгалтерлік жазбалар жасалады: 935 «Материалдық емес
активтердің ... 811 ... ... ... ... бойынша шығындар», 821 «Жалпы және ... ... ... 111-116 ... емес ... ... шоттарының
кредиті.
Негізгі құралдар құралына объектілердің есепке алу ... ... ... ... ... ... (№НҚ-1 ф.) рәсімделеді. АЭСА мекемесі пайдалы қызмет ... ... ... ... ... ... алу көзделетін
кезең нормативті қызмет мерзімін) ұйым белгілеген нормаларға сәйкес ... ... ... ... және жойылу құнын ( пайдалы қызмет
мерзімі біткен соң, күтілген шығыны істен ... соң ... ... құралдарды жоюда пайда болатын ... ... ... ... өз ... белгілейді.
АЭСА мекемесінде негізгі құралдарды қабылдау-тапсыру актісі негізінде
бухгалтерия ... ... ... ... ... таңдамалы есебі
жүргізіледі. Негізгі құралдардың әрбір объектісіне ... ... ... ... ... ... ... Нөмірлеу әдетте реттік-сериялық жүйе
бойынша жасалынады. Мүліктік нөмір негізгі құралдарды қабылдау-тапсыру
актісінде келтіріледі және ол ... ... ... бойы ... ал ... шықққанда қайта түскен ... ұзақ ... ... ... ... ... ... жіктеуші топ бойынша бір
данада жүргізілетін «Негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... тіркеледі. Істен шыққан негізгі
құралдар бойынша категорияларды «Архив» картотекасы бөліміне қояды.Негізгі
құралдарды тұрғызу, салу немесе алу жөніндегі ... ... ... ... ... ішінде сатып алынғанда өтелмеген салықтар мен алымдарды
төлеу (үйлер мен жаңа ... алу ... ... ҚҚС, сатып алу
келісім-шартты жасаған кезде төленетін мемлекеттік баж ... және ... ... ... ... ... ... берілген кредит үшін
проценттер, белгілеуі ... ... үшін ... ... ... ... байланысты басқа да кез келген шығындар кіретін бастапқы
баға бойынша кіріске алу сәтінде негізгі құрал-жабдықтар кіріске алынады.
АЭСА ... жер ... ... ... ... ... алу ... жылжымайтын мүлік бойынша агенттерге комиссиялық
сыйақылар, сатып алу-сату шартын рәсімдеу ... ... ... ... ... салықтар мен алымдар, жерді мақсатты пайдалану
үшін дайындауға ... ... ... бұзу ... ... материалдарды
өткізуден түскен кірістерді шығарып, шегеріп, ескі ... ... ... және т.б.) ... сатып алынған жабдықтың бастапқы құнына алу
бағасы, тасу шығындары, соның ... ... ... ... ... ... жабдықтың жарамдылығын тексеру мақсатымен
сынақ өткізу кіреді, үйлер мен ғимараттарды салғанда бастапқы құнға ... ... ... ... ... ... шығындардың тиісті
үлесі, архитекторлардың, заңгерлердің қызметіне төлеу, құрылыс кесінде
сақтандыруға ... ... ... ... ... бойынша
проценттер, құрылысқа рұқсат алу үшін шығатын шығындар.
АЭСА мекемесінде қажетті болып саналмайтын шығындар (тасымал ... ... ... ... шығындар, монтаж кезінде ... ... ... жөндеу және т.б.) бастапқы құнға кірмейді, ал ... ... ... ... ... ... ... қоймада резерв ретінде тұрады,
белгіленген тәртіппен тоқтатылып қойылады. Баланста ... ... ... іс жүзіндегі заңдарға сәйкес ұйымның ... ... ... ... ... АЭСА мекемесінің бухгалтерлік балансынан
мыналардың нәтижесінде есептен шығарылады:
• физикалық ... ... ... шаруашылық қызметінде пайдаланылмайтын объектілерді өткізуде;
• басқа ұйымдарға негізгі құралдарды жарғы капиталына салым түрінде
беру;
• басқа заңды немесе жеке ... ... ... ... ұзақ ... (қаржыландыратын) жалға беру;
• кем шығу, табиғи апат және басқа себептер.
АЭСА мекемесінің ... ... ... ... беру ... ... қатысушылардың жалпы жиналысында қабылданады.
АЭСА мекемесінің негізгі құралдардың жарамсыздығын, оларды қалпына
келтіріп, жөндеудің мүмкін ... және ... ... ... сондай-
ақ есептен шығаруға қажетті құжаттаманы рәсімдеу үшін ұйым ... ... ... ... ... комиссиялар құрылады.
Комиссия объектіні қарайды, есептен шығарудың нақты себептерін белгілей
ді, мерзімінен бұрын істен шығаруға кінәлі адамдарды ... ... ... және жарамды материалдық құндылықтарды бағалайды.
Есептен шығаруды «Негізгі құралды есептен шығару актісі» (№НҚ-3 ф.) ... ... ... ... ... ... ф.) екі ... таратуға тек ұйым басшысының актісі бекітілгеннен кейін ғана
кіріседі.
Жарамсыз болған және заттай, ... ... ... ... ... ... нормативті шарттардың бұзылуы, сондай-ақ құрылысқа,
кеңеюге, қайта құруға және тағы ... ... ... ... ... ... ұйым балансынан есептен шығарылады.
Негізгі құралдардың жарамсыздығын, оның қалпына келтіретін ... ... ... ... ... АЭСА ... ... бухгалтер, қызмет мамандары құрамына кіретін, тұрақты жұмыс ... ... ... ... ... ... есептен шығару
актісі (ф. №НҚ-4) табылады, оның негізінде бухгалтерияда ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп
бойынша есептелген тозу сомасы, объектіні бөлшектегенде алынған ... ... ... ... ... ... демонтаж және
т.б.) мөлшерін, өткізудің ықтималдағы мен тартудың жалпы ... ... апат пен апат ... ... ... ... құрал-
жабдықтар бойынша актіде құзырлы органның стихиялық апат ... ... ... ... мен ... ... ... туралы актінің
көшірмесі тіркелуі тиіс. Материалдық құндылықтарды сатудан түскен сома,
сондай-ақ бөлшектеуден немесе ... ... ... ... ... ... түскен қаржы ұйымның қарауында қалады.
Негізгі құрал объектілерін өтеусіз беру ... ... ... жалпы жиналысында қабылданады.
Амортизация – тозуды қызмет ету ... бойы ... ... ... бөлу ... ... көрсету (мүліктің ұсталу, тозу дәрежесіне
қарай құнын бірте-бірте төмендету). Амортизацияланатын құн дегеніміз ... құн мен ... ... ... ... ... болатын қосалқы
бөлшектердің, сынықтардың, қалдықтардың түскен ... ... ... айырма. Амортизация лық аударымдар мөлшер бойынша атқарылады
және әрбәр есепті мерзім үшін ... ... ... ... ...... ... негізгі құралдардың
орташа жылдық бағасына шаққандағы жылдық сомасының қатынасы.
Негізгі құралдар бойынша есептеу қайтадан пайдалануға ... ал ... ... ... – бұл ... құны өнімнің
(жұмыстың, көрсетілген ... ... ... толықтай көшіріліп,
берілген айдан ... ... ... ... алғашқы күндерінде доғарылады.
Қайта құру мен техникалық қайта ... ... олар ... және ... ... ... қойған жағдайда
амотизацияны есептеу ... ... ... құралдар бойынша амортизацияны есептеуді жал
шарты формасына және шарт талаптарына сәйкес жалға ... ... ... БЕС пен 16 ... ... құралдар» сәйкес амортизацияны есептеу үшін
мынадай тәсілдер ұсынылады.
Құнды ... ... ... ... ... шығыру тәсілі – объект
құны ай сайын тең сомамен есептен шығарады.
Өндіріске ғылыми-техникалық жетістіктер енгізу түзету мен ... ... ... ... ... үшін ... ... жасау
мақсатымен ұйымдар амортизацияны тездетіп есептеу, ... ... ... ... ... есептен шығару, кемітілген қалдық тәсілдерін
қолдана алады.
Сандар сомасы бойынша (кумулятивті тәсәл) құнды есептен шығару тәсілі
есептік ... ... ... ... ... қорытындысы
пайдалы қызмет мерзімі сомасына, ал алым қызмет ету мерзімінің соңына ... жыл ... тең ... ... ... жылдарға қарағанда пайдалануға берілген
алғашқы жылдары жоғары болады.
Амортизацияны кемігіш қалдық тәсілімен ... ... ... ... ... жыл ... ... көбейеді және соңғысында
төмендейді.
Кемігіш қалдық тәсілінде амортизацияны есептеу бастапқы емес, баланстық
құннан жасалады.
Түзу сызықты тәсілде ... ... екі есе ... ... ... құны ескерілмейді, бұған жойылуға дейінгі
қалдық құнды кеміту үшін қажетті шамамен амортизация ... ... ... ... (амортизацияны орындалған жұмыс ... ... ... ... ... ... ғана
болуына, уақыттың бір бөлігі оны есептеу барысында ... ... ... ... пайдалану мерзімі техникалық көрсеткіштермен не ... ... ... ... ... ... ... алғаш берілген кесімді белгіленген активтер бойынша
пайдаланудың алғашқы салықтық кезеңінде ... ... ... активтер мәліметтерін кемінде үш жыл (Салық кодексінің 110 б.
2.) жиынтық жылдық табыс алу ... ... ... амортизацияның
қос мөлшері бойынша атқарылады.
Негізгі құралдар объектілерінің салықтық есебі есепті жыл қорытындылары
бойыншасалық ... үшін ... ... ... ... жүргізіледі.
Негізгі құралдардың әр түрлеріне сан түрлі тәсілдерді қолдануға ... ... ... ... ... есеп ... ... тиіс
және бір есепті кезеңнен екіншісінде дәйектілікпен қолданылады.
Толық амортизацияланған негізгі құралдар ... тозу ... ... ... және ... емес активтерді мүліктік түгендеу.
АЭСА мекемесінде негізгі құралдарды мүліктік ... ... ... мен ... бар ... ... ... №6 «Негізгі құралдардың
есебі» бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкес жүргізіледі.
Мүліктік түгендеу басталмас бұрын техникалық ... ... ... – құжаттар жоқ болса, оларды алу немесе рәсімдеу қажет. АЭСА
мекемесі құрған комиссия міндетті ... ... ... ... ... құралдарды мүліктік түгендеу тізімдемесіне» олардың толық атауын,
белгілеген ... ... ... және ... ... ... ... жазады. Есепке алынған объектілер табылғанда,
сонжай-ақ бухгалтерлік есеп регистрін оларды сипаттайтын ... ... ... ... ... ... түгендей тізімдемесіне (опись)
және мүлік карточкаларына жетіспейтін, сонымен қатар сол объектілер ... ... ... ... ... тиісті.
Егер комиссия күрделі сипатта жасалған (қабаттарды салу, қосымша үй,
бөлме салу және т.б.) ... ... ... пен ... ... бухгалтерлік есепте көрсетпесе, тиісті құжаттар бойынша объектінің
баланстық құнын ... ... ... сомасын анықтауды қажет және
регистрде болған өзгерістер жайлы мәліметтер ... ... ... ... ... адамдарды әрә сол және басқа ... ... ... есеп ... де ... ... ... түгендеу сәтінде ұйымнан тысқары жерде тұрған (алыс
рейстердегі, ... және өзен ... ... жөндеуге жіберілген
автомашиналар және т.б.) негізгі құралдар олар ... ... ... ... ... жарамсыз және қалпына келтірілмейтін
негізгі ... ... ... ... ... ... мүліктік түгендеумен бір уақытта жалға алынған және
жауапты сақталуда тұрған негізгі ... да ... Бұл ... ... ұйым ... ... мүліктік түгендеу тізімдемелері
жасалады, оларда бұл ... ... алу ... ... ... растайтын құжаттарға сілтеме беріледі. Оларда белгіленген
мәліметтерден басқа ұйымның ... жал ... ... мерзімі көрсетіледі.
Мүліктік түгендеу тізімдемесінің бір данасы осы ұйымдарына жолданады.
Мүліктік түгендеу нәтижелерін ... үшін ... ... ... ... ... де қоса жазған « Негізгі
құралдарды мүліктік түгендеу ... ... ... ... ... негізгі құралдардың кем немесе артық шығу
фактілерін анықтағанда ... ... ... айырмашылық себептері
жазбаша түсініктер жинайды. Ескертілмеген негізгі құралдарға ... ... ... жаңа ... ... карточкалары
жазылады; карточкалар «Архив» картотекасы бөліміне орналастырылады.
Мүліктік түгендеу комиссиясының ... ұйым ... ... ... ... 10 күннен кем емес ... ... ... ... ... айдың есебінде көрсетілуі тиіс.
АЭСА мекемесі үй, ғимарат, машина, жабдық және ... ... ... ... иесі болып табылатын ұйым оны жалға бере алады.
Жалдау – ... ... ... ... ... ... пайдалану үшін
ақы төлеп тұруға беру. Жал түрін мәміле анықтайды. Жалға беру ... ... ... ... ... ... мен ... дәрежеде жалға алушы немесе жалға берушіге көшетіні негізінде
белгіленеді. Жал пайдалану құқығына байланысты тәуекел мен ... ... ... ... ... және төмендегі шарттардың тым болмағанда
бірі орындалса, қаржыландырылған деп саналады:
• жал мерзімі жалданатын мүлікті ... ... ... ... ... егер ол тек ... қызмет ету мерзімінің 20%
шегінде ... егер жал ... осы ... ... соң жасалса,
мұндай жалдау ағымдаға деп жіктеледі;
• ең аз ... жал ... ... құны ... ... өткізу бағасының 90%-інен кем болса;
• жалдау мерзімі соңында активтің қалдық құны жал шарты жасалған
сәттегі өткізу бағасының ... ... ... ... ... меншіктілік құқығы ауысқанда жалға алушы
жалдау мерзімі басында белгіленген кесімді баға ... ... ... ие ... ... ... келмейтін жалдаудың қай-қайсысы да ағымдағы жал
болып табылады. Негізгі құралдарды ағымдағы жалға алу мерзімі біткен ... ... ... ... түрде қайтаруды көздейді. Ағымдағы жалға
алуда активті ... ... ... мен ... ... берушіде
қалады.
Жалға алушы болып табылатын ұйым ағымдағы жалға алынған құралдарды ... ... ... құралдар» баланстан тыс шотта ескереді. Шығындарды
мойындау әрбәр есепті кезеңде жүйелі негізде жасалады. Жалға берушімен есеп
айырысу 687 ... да ... ... ... көрсетіледі.
Қаржылық жалға тапсырылатын дүние-мүлік құны бухгалтерлік есепте
жалға салынған таза күрделі қаржыға тең ... ... ... ... аз ... ... жатқан жал төлемдерін жалға беруші жалға берілген актив
құнының ... мен ... алу ... ... ... ... беруден түсетін табысты тану жүйелі негізде ... жал ... ... ... ... тапсырылатын объектілер
құнын баланс есебінен шығарады және жал процентінің бөлігінде көрсетеді.
Жалға алушының ... ... ... жал) жалға
алынған дүние-мүлік актив ретінде, ал ең аз ... ... ... ... – жал басындағы екі бағаның: өткізу бағасы немесе егер ең ... жал ... ... құны ... ... ... ... бағасы бойынша міндеттеме ... ... ... ... тозуды есептеуді жалға ... ... ... ... мен ... төлеу жалдың барлық мерзімі бойы әрбір ... ... ... ... ... ... ... аналитикалық (талдамалық) есебі әрбір түгендеме объектісі бойынша
бөлек жүргізіледі. Түгендеме (инвентарьлық) ... деп ... ... яғни ... ... ... жабдықтармен, саймандармен сатылып
алынған, орнатуды керек ... ... ... ... ... (үйлері мен ғимараттарды), өздерінің құрылымы (конструкциясы)
бойынша жекеленген немесе бірімен-бірі құрылымы бойынша біріктірілген, яғни
қосылған, бір зат ... ... ... бір ... ... ... ... құралдың есебін дұрыс жүргізу үшін және олардың
тиісті түрде сақталуын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... Ол ... ... белгіленеді.
Негізгі құралдар тозуына, бұзылуына, басқа ұйымдар мен адамдарға
берілуіне, ... тағы да ... ... ... ... оның ... ұйымның жаңадан кіріске алған негізгі құралдарына
берілмейді. Түгендеме нөмірі негізгі құралға бекітілген же-тонға ... ... ... ... ... ... ... сериялық жүйесімен нөмірлеу ұсынылады. Мүндай жағдайда әрбір жіктеу
тобына ... ... ... ... ... ... нөмірлер
белгіленеді, ол сериялық реттік нөмірді негізгі ... ... ... ... ... етіп ... дұрыс. Негізгі
құралдарға бастапқыда берілген ... ... оның ... және бір ... ... орын ... үшің ... құжаттарда көрсетілуі.
Кәсіпорындардың бухгалтериясында негізгі құралдардың әрбір объектісіне
типтік ведомостволық түгендеу карточка ашылады. Егер жеке ... ете ... ... ... ... аспаптар, тағы басқалары
қосылып бір түгендеме объектіні құрайтын болса, онда оның ... сол ... ... ... ... бұйымдардың тізімі
жазылады. Егер ұйымның бір бөлімшесіне құралдың (инвентарьдың), аспаптың
немесе басқа да ... ... бір ... (аты, ... бағасы бірдей болатын) бірнешеуі бір уақытта келіп ... онда олар ... ... тобы ... есептеледі. Бірақ
бұл жоғарыда айтылғандарға қарамастан ол негізгі құралдардың әрқайсысына
бөлек ... ... ... ... ... ... түрлерін,
сондай-ақ ұйымға күнтізбелік (календарлық) бір ай ... ... ... ... қызмстінің бір түрін орындауга
арналған жеке техникалық сипаттамасы мен бағасы бірдей негізгі құралдарды
есептеуге ... түрі НҚ-6 ... ... ... ... карточкалар ұйымның бухгалтериясында тиісті топтары
бойынша тіркеледі.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. ... есеп және ... есеп беру ... 2002 жылғы 24
маусымдағы Қазақстан Республикасының №309-1/ заңы.
2. Қазақстан ... ... ... ... ... туралы" 1998 жылғы 20 қарашадағы №20
заң күші бар жарлығы (2001 жылғы 15 ... және ... ... және ... ... басқа да міндетті төлемдер
туралы " 2001 жылғы 12 маусымдағы ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... " 1998 ... 10 ... №2811 заң күші бар жарлығы.
5. Бухгалтерлік есеп ... ... ... ...... ... ж.
6. Халықаралық қаржылық есеп беру стандарттары. (аудармашы
Тарусина В.И.), - М., 1998.
7. Халықаралық ... есеп және ... ... ... М.М.), — М., 1992.
8. Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспары. ... ... ... 2002 ... 18 ... ... ... В.Д. Практтескші аудит. — М.: Экономика, 1994.
10. Андросов А.М. Бухгалтерскии ... — М.: ... и ... ... Әбдіманопов Ә.Ә. Бухгалтерлік есеп теориясы және принциптері.
- Алматы: ... ... П.С. ... ... — М., 1996.
13. Блейк Д., Амат О. Европейский бухгалтерский учет: Справочиик:
Пер. с англ. — М., 1997.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Казахцемент» ЖШС-дегі ақша қаражатының есебі мен есеп айырысу есебі79 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
ЖШС «КАНТ - ЭЙР»-дің шаруашылық субьектілік ұйым есебі мен бухгалтерия құрылысы98 бет
Кәсіпорынның ұзақ мерзімді активтерін талдау5 бет
Метериалдық емес активтер мен негізгі құралдардың құрамы мен құрылымы29 бет
Мұнай-газ саласындағы кәсіпорындарда ұзақ мерзімді активтер есебі және аудиті89 бет
Кәсіпорынның материалдық емес активтер есебін және аудитін ұйымдастыру теориясын және тәжірибесін зерттеу және осының негізінде оны жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау32 бет
Материалды емес активтер есебі19 бет
Материалдық емес активтер26 бет
Материалдық емес активтер аудиті6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь