Сана - психиканың жоғары формасы, сананың пайда болуы және дамуы

Кіріспе
1. Сана . психиканың жоғары формасы Сананың пайда болуы
және дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2. Психика деңгейлерінің өзара байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3. Психика және іс.әрекет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4. Іс.әрекет құрылымы және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5. Негізгі психикалық үдерістер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Пайдаланған әдебиет тізімі: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Психологияның аса маңызды мәселелерінің қандайы болмасын, басқа ғылымдармен байланыспай шешілуі мүмкін емес. Психиканың пайда болуы мен дамуын зерттеу ушін биология, генетика, антропология. білімдері мен әдістерін қолдану қажет; психофизиологиялық проблемаларды шешу үшін нейрофизиология, нейроанатомия, нейрохимия, медицина әдістерін тартуды талап етеді; психикаға орай биологиялық және әлеуметтік жағдаяттар байланысы проблемасы әлеуметтік, биологиялык, психологиялық білімдердің басын қоспай мүлде шешілмейді. Осылайша, психологияның басқа ғылымдармен, ғылым салаларымен ара қатынас түрлерін шексіз жалғастыраберуге болады. кезегінде, психологиялық зерттеулер нәтижесінде алынған деректер психологиямен сыбайлас пәндер үшін өте қажет.
Психология және логика байланысы ойлау жөніңдегі психологиялық білімдер тарихында анық көрінеді, Осы ғылыми білімдердің әрбірі ойлау құбылыстарын ашуда өз зерттеу аймақтарына ие. Логиканың шұғылданатыны ақиқат жөніндегі мәселе, ойлаудың болмысқа деген танымдық қатынасы туралы проблема. Ал психологияның айналысатыны - ойлау үдерісінің жүрісі, жеке адамның ойлау іс-әрекеті, ойлау құбылысының сананың басқа да тараптарымен аралық нақты байланыс, қатынастары.
Психология және әлеуметтану бапланысы әлеуметтік психологияны жарыққа келтірді. Әлеуметтік психологияны қызықтыратын екі озекті проблема: тұлға және топ арасындағы өзара ықпалдасты қатынас; тұлғааралық байланыстар. Шағын социологиялың зерттеулер деңгейінде (кіші топ зерттеулері: отбасы, еңбек ұжымы) әлеуметтік бақыт пен әлеуметтік-психологиялық бағыт айырмашылықтарын ажырату қиынға соғады. Дегенмен, әлеуметтанудың (социологиялық) әлеуметтік психологядан бөліне көрінетін тұсы - ондағы зерітеулердің ірі де ауқымды, макроәлеуметтік деңгейде жүргізілуі, зерттеуге түскен құбыныстарды қоғам және оның құрылымдық бөлшектерінің жасауы мен әрекетке түсу заңдары тұрғысынан түсіндіруге ұмтыныстың болуы.
Психология және педагогика байланысы ежелден келе жатқан, дәстүрлі қалыптасқан құбылыс. Барша ғүлама педагогтар адамның табиғи қасиеттерін, оның тума қажеттері мен мүмкіндіктерін түсіну керектігін, тұлғаның психикалық іс-әрекеттері және дамуына орай тетіктер мен зандарды ескеруді, солар негізінде оқыту, білім беру, тәрбиелеу маңыздылығын алға тартты.
Психология және биология байланысы. Адам дамуының табиғи және әлеуметтік жағдаяттарының ара қатынасы жөніндегі проблема-исихология үшін аса маңызды мәселелердің бірі, ол биология үшін де ізденіс азығы. Екі ғылыми білімдердің қосыла зерттеулері нәтижесінде әрбір жеке адамның даралықты дамуындағы тума берілген және өмір барысында қалыптасатын сапа-қасиеттерінің сыры ашылады.
1. Сабет Бап-Баба, 2007ж. (Бабаев). Психология негіздері: Оқу анықтамалық қолданба.
2. Алматы: Заң әдебиеті, 2007ж.
3. “Философия” Д. Кішібеков, Алматы, 2003
4. Столяренко Л.Д. «Основы психологии».- Ростов-на – Дону: «Феникс»,
2006, 170-176 б.б
5. Годфуруа Ж.. Что такое психология? Т.1. – москва: Мир, 1992, 366-373 б.б.
6. Формирование творческого мышления студента. – Владивосток: Изд. Дальневосточ.универ., 1990, 56-58 б.б.
7. Солсо Р.Л. «Когнитивная психология». – Москва: Тривала, Либерея, 2002, 475-477 б.б.
        
        Жоспар
Кіріспе
1. Сана - психиканың жоғары формасы Сананың пайда болуы
және
дамуы.......................................................................
........................
2. Психика ... ... ... және ... Іс-әрекет құрылымы және оның
түрлері............................................
5. Негізгі психикалық
үдерістер.............................................................
Пайдаланған әдебиет
тізімі:.................................................................
Кіріспе
Психологияның аса маңызды мәселелерінің қандайы болмасын, ... ... ... ... ... Психиканың пайда болуы мен
дамуын зерттеу ушін ... ... ... ... ... ... ... психофизиологиялық проблемаларды шешу ... ... ... ... ... тартуды
талап етеді; психикаға орай биологиялық және ... ... ... ... ... ... ... қоспай мүлде шешілмейді. Осылайша, психологияның басқа ғылымдармен,
ғылым салаларымен ара қатынас түрлерін ... ... ... психологиялық зерттеулер нәтижесінде алынған ... ... ... үшін өте ... және логика байланысы ойлау ... ... ... анық ... Осы ... ... әрбірі ойлау
құбылыстарын ашуда өз ... ... ие. ... шұғылданатыны
ақиқат жөніндегі мәселе, ойлаудың болмысқа деген танымдық қатынасы туралы
проблема. Ал психологияның айналысатыны - ... ... ... ... ойлау іс-әрекеті, ойлау құбылысының сананың басқа да тараптарымен
аралық нақты ... ... және ... бапланысы әлеуметтік психологияны жарыққа
келтірді. Әлеуметтік психологияны қызықтыратын екі озекті ... ... топ ... ... ықпалдасты қатынас; тұлғааралық байланыстар.
Шағын социологиялың ... ... ... топ зерттеулері: отбасы,
еңбек ұжымы) әлеуметтік бақыт пен ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік психологядан бөліне көрінетін тұсы - ондағы
зерітеулердің ірі де ... ... ... ... ... ... ... және оның құрылымдық бөлшектерінің
жасауы мен әрекетке түсу заңдары тұрғысынан түсіндіруге ұмтыныстың болуы.
Психология және педагогика ... ... келе ... ... құбылыс. Барша ғүлама педагогтар адамның ... ... тума ... мен ... ... ... ... іс-әрекеттері және дамуына орай тетіктер мен ... ... ... оқыту, білім беру, тәрбиелеу маңыздылығын алға тартты.
Психология және биология байланысы. Адам ... ... ... жағдаяттарының ара қатынасы жөніндегі проблема-исихология үшін
аса маңызды мәселелердің бірі, ол биология үшін де ... ... ... ... қосыла зерттеулері нәтижесінде әрбір жеке ... ... тума ... және өмір ... ... ... сыры ашылады.
1. Сана - психиканың жоғары формасы
Сананың пайда болуы және дамуы
Психика дамуы бірнеше кезеңдерден өтеді.
І-кезең. ... ... - бұл ... тек ... ... яғни белгілі орта жағдайларына бейімделудің тума ... ... ... Бұл кезеңнің нәтижесі - дағдылар, яғни тек
өкілінің жекедара ... ... ... формасы.
III-кезең. Затаралық байланыстарды бейнелеу, яғни ... - ... ... ... - ... ... әрекеттердің күрделі формасы.
Қарапайым сезімдік сатыда тіршілік иесі сыртқы дүние заттарының
жекеленген қасиеттеріне ғана ... ... ал оның ... ... ... қорғану, көбею және т.б.) ... ... ... кезеңінде болмысты бейнелеу заттарды тұтастай күйінде тану
жолымен іске асады, осыдан тек өкілі үйренуге бейімделіп, жеке-дара ... ... ... ... ала ... ... кезеңінде жан иесі затаралық ... орта ... ... ... ... нәтижеде
кедергілерді айналып өту, алдағы әрекетке дайындық ... оны ... ... ... ... ... Бірақ «ақыл-ес» әрекеті
бұл кезеңде биологиялык қажеттер аймағынан ... ... ... ... ... ... адам ... біршама жоғары
деңгейлі (себебі Homo sapiens - ақылды адам). Адам ... ... ... ... ... ежелгі адамның қиын тіршілік
жағдайларының ... ... ... әрекетке келуінен бірте-бірте
қалыптасып барды. Сонымен, адамзаттық материалды, рухани мәдениеті — ... ... ... ... ... келген жетістіктерінің
ұжымдық формасы.
Қоғамның тарихи даму барысында адам өз мінез-құлқы мен ... ... ... ... ... ... ... мен
қызметтерін аса жоғары психикалың қызметтерге ауыстырады. Енді ... ... не ... ... ... дағдылар арнайы
адамиласқан, қоғамдық-тарихи шарттасқан ес, ойлау, қабылдау ... ... - ... ... ... ... Адам бұдан былай тарихи даму
үдерісінде қалыптасқан жанама құралдарды пайдаланып, ... ... ... атқаратын дәрежеге жетті. Жоғары психикалық қызметтер
бірлігі адам санасының пайда болып, орнығуына арқау болды.
Жануарлар психикасымен ... адам ... ... ие: нәсілдік және табиғи түрткі (эмпирикалык) жолдармен
қабылданған әрекет-қылық формаларымен қатар адам ... ... ... ... жаңа құралы - сөзбен ұрпақтан ұрпаққа берілетін
адамзаттың тәжірибе жоғары біліммен қаруланған адам ... ... ... ... ... ... барысында қилытпасады әрі
үздіксіз өрістеп, молайып барады. адам санасы ... ... ... ... ... ... бейнелейді. Тулға өзінің тіршілігі
проблемаларын қоршаған ... ... ... арасыидаі ы турақты да
заңды бай-ланыстар мен қатынастарды анықтау негізінде шешіп отырады.
Сана ... ... ... ... ... үғымдық жобаға келтіру, жалпы адамзаттык, ... ... ... өз әрекеттерінің нәтижесін күні ілгері байқастыра
білу.
Сана арқасында адамға ғана ... ... - бұл оның өз ... ... ала көре біліп, жоспарлай алу және ... ... ... мен ... ... білу ... ... өз іс-
әрекет, қызметінің бағдарламасын алғашқыда оймен жобалап, құрастырады. Бұл
іс-әрекет жағдайды тікелей қабылдаумен шектелмей, оның даму ... ... ... ... Адам ... алдағы оқиғалардың заңдылықты
қалануы болжастырады, яғни бүгінгі болмыстың ертеңгі болашағынан хабар бере
алады.
Жеке адам санасы қоғамдық ... ... ... сана ... көрінеді:
1) ғылым — заңдасқан (канонды) білімдер, ұғымдар, ... ... мен ... ... ... өнер - болмысты бейнелік өрнектермен рухани-тәжірибелік ... ... ... адамзат тіршілігінің әр-түрлі қырларының бейнеге
келтірілген моделі;
3) әлеуметтік талап, өлшем - шектеулер - қоғамдық сана ... ... ... ... ... және ... ... адамдардың өз тіршілігінің экзистенциалды проблемаларына (өмір мен
өлім, ақырет, жақсылық пен жамандық, т.б.) болған қатынастарын ... ... ... және ... ... ... ... сана формасы.
Сенім — заттасқан дұние зерттеулері және ой қисыны (логика) ... ... ... ... ... ... барша формалары бірлікті идеология құрайды. Идеология
— бұл адамдардың болмысқа, ... ... ... ... қатынастарын
реттеуші тірек құндылықтар мен негіздемелік ұғым, пікірлер ... ... сана және ... ... ... келу (саморефлексия)
қабілеттерімен байланысты. Өз төңірегіндегі дүниені сезінумен адам өзін сол
дүниеге байланыстыра ... ... сана — бұл ... ... ... ... — мәнді тұлғалық қатынастарының жүйесі.
Адам психикасының ерекшелігі ретінде сана ... ... іске асып ... ... ... ... көп турлі «мендік»
болмыстары (нақты «мен», қияли «мен», өткендегі ... ... ... ... ... ... және т.б.) ... «ой ортақтасу»
қабілеті, оның өзімен өзі қатынасқа келуі. Осы тулға бойындағы ... ... ... күйге енеді. Адамның ішкі ... ... ... яғни өмір барысында тұлға бойына ... ... ... ... ... ... тәуелді оның
санасында өзіндік қалау-таңдауға сәйкестендіріле бейнеленеді.
Ой, ойлауға қарағанда сана мәні ... Ол ... ... ... формаларын қамтыған сыртқы дүниенің біртутас, бірігімді
бейнесі. Оның құрамы ... ... ... формаларынан (түйсік,
қабылдау, елес), рационалдық ... ... ... - ... ... ... психикалық өзіндік реттеулердің көңіл-күй, еріктік
аймақтарынан турады.
Сана - болмыстың теориялық—құндылықты бейнесі және жалпы адамзаттың
тәжірибені меңгерудің ... ... өз ... ... реттеу
білімдерінен құралған психика дамуындағы ең жоғары саты, деңгей.
Сана қызметі адамның қоршаған ортамен қатынас ... бел- ... ... ... ... өзара сыбайлас байланысты
психикалық бейнелердің үздіксіз ағымы күйінде орындалып барады. Осыдан ... ... ... және ... ерекшеліктерге ие.
Сана үдерістік тұрғыдан адамның өз тіршілігіне қажет қоршаған ортамен
байланыстар түзудегі белсенді ... ... ... және ... ... ... ... бағалау
(саморефлексия) қабілетімен сипатталады.
Жеке тұлғаның төңірегіндегілермен ықпалдасты ара қатынастарының берік
тұрақтанған әдіс-тәсілдері түбегейлі бекіп, оның ... ... мен ... ... ... ... адам ... әлеуметтік - тарихи
ықпалға тәуелді. Даму (антропогенез) үдерісінде қалыптаса отырып, ... ... ... ... ... ... адам ... және оның құрылымдары кіші балалық шақтан ... ... ... ... өз ... ... ... қалыптасып барады.
2. Психика деңгейлерінің озара байланысы
Адамның психикалық іс-әрекеті және оның психикасы бірдей ... ... ... ... ... ... Мүндай деңгейлер ғылымда келесідей
аталған: бейсана, астар сана және ашық сана.
Психикалық іс-әрекеттің бейсана ... ... ... жалпы
жануарлар әлемінде тума инстинктті - рефлекторлы қалыптасады. ... ... ... ... ой ... жоқ, ... ... тетіктер арқылы басқарылып, реттеледі. Олардың бәрі биологиялық
қажеттерден ту ындайтын әрекеттер, яғни - организмнің және тек екілінің ... ... ... ... қорғану, ұрпақ қалдыру).
Алайда, адам әрекет-қылығының (генетикалық шартты) бағдарламасы түптен
дербес емес, ол дамудың соңғы кезеңдерінде қалыптасқан ми ... ... ... ... сындарлы жағдайларда (адам басына
қауіп-қатер төнгенде) бейсана ... ... өзі іске ... ... қорғану әрекеттерін реттеп, басқарады. Тек ... ... ... және ... ... ... аймағы ми жарым
шарларының таламус және гипоталамус бөліктерінде орналасқан.
Псйхикалық іс-әрекеттің астар сана ... ... ... ... жалпыланып, автоматтық күйге енген оның өз әрекет-
қылығының тұрақтанған формалары - ептіпіктері, ... ... ... ... Тек ... ... әрекет-қылықтарының
негізі оның алғашқы даму кезеңдерінде ... ... ... ... ... асты (лимбикалық) жүйесінде құрылымдық орын тепкен импупьстік-
көңіл-күйлік (импульсивно-эмоциональные) әрекеттері аймағы да кіреді. Осы
психикалық аймақта тек ... өзі ... ... ... мен ұстанымдары қалыптасады. Бұлардың бәрі ... ... ... ... ... немесе дағдылы жеке қылық-әрекеттерінің
«кезі», бойға біткен мінез әдеттері.
Астар сана көп деңгейлі құрылым: төменгі деңгейде ол ... және ... ... ал ... ... бұл - ... ... деңгейлі автоматизмдер - бұл орындалатын ... ... ... ... ... отыратын көріністері, яғни
динамикалық стереотиптер. Бұл ұғым мәні — ... ... ... ... ... ... ... (көлік жүргізушінің әдепі
қызметі, «отбасы, ошақ қасы» міндеттерін орындау, қолдағы құрал-саймандарды
ойланын жатпастан пайдалана білу, ... мен ... ... ... тек ... өз іс-әрекетін реттеуі үшін ... ... ... ... ... Осы дағдыны әрекеттердің болуынан сана
жүктемесі жеңілдеп, оның бұдан былайғы шығармашыл істермен айналысуына жол
ашылады. Сана ... ... ... ... ... міндеттер
шешуден құлылады.
Астар санаға әрқилы психикалық бірігімдер де ... етіп ... - ... ... ... ниеттер; шектелген ұмтылыстар; әрқилы
қатерлер мен ... ... мен ... талғамдар (ұялшақтық,
жасқаншақтық, мансап құмарлық және т.б.). Мұндай бірігімдер ... ... ... ... ... ... сана - бұл ... сіңген қалыптар мен ұстанымдар, ... ... ... мен ... Ашық сана ... ... ... астар сана әрекетке келеді (шектен тыс ашу, ыза, ... аса ... ... ... күйзеліс жағдайларында).
Астар сананың аса жоғары аймағы - сезім көрегендігі (интуиция), аян -
бұл проблемді ... ... ... күтілмеген шешімдердің
«жарқылы», өткен тәжірибенің «суырып салма» ... ... ... дамуын ырықсыз жобалай білу, яғни көрегендік.
Адам психикасының санадан тыс аймағы - оның ... ... ... ... ... құбылыс. Ол көбіне адамның эволюциялық
даму үдерісінде қалыптасқан. Астар сана аймағына келесі ... ... ... ... көңіл шарпуы, гипноз, сенім, қорқыныш, қияли үрей,
өзінше ... ... ... ... ... Тек ... әрқилы
жағдайларда қандай да әдіспен, ойланбастан жоспарсыз әрекет істеуге дайын
болуы да ... ... тыс ... Астар сана аймағы өте тұрақты,
бұлжымас. Бұл деңгейдегі адам әрекет-қылығын тек қана ... ... ... біршама басқаруға болады.
Ойлау аймағынан тыс үдерістер ашық санада өз жалғасын ... ... ашық ... психикалық әрекеттер астар санаға өтіп те жатады.
Психиканың санадан тыс аймағы өзіндік бағамға ... ... ... З. ... ... ... аймағы ашық санамен сиыспайтын сеп-
түрткілік (мотивационный) қуат.
Әлеуметтік орта тыйымдары Фрейд пікірінше, ... ... ... ... ... ... ... тосын ниеттерді басып отырады.
Дау-дамайлы қалыптан құлылу үшін адам ... ... ... ... ... санадан ығыстырады, ауыстырады, жаңалайды не шегініске
мәжбүр ... ... ... ойы ... ... өзгеше. Ол ашық
сана мен астар ... ... ... керісінше ашық сананы ұжымдық
бейсананың тереңде ... ... ... яғни ... — адамзат
тіршілігінің бастау кезеңдерінде ... ... ... ... пайымдауынша, адам көпшілікпен араласу себепті жинақталған астар
саналық ұмтылыстары негізінде өз ... ... ... ... ... Ненің жақсы, ненің жаман екендігін бізге «сыбырлап»
тұратын ой не сана емес, ол ... ... ... ... ... ... ... әрекеттеріміздің билігі өз психикамыздың ... тума ... ... мен ... ... ықпалында
жатыр.
Сана құралы - ұғым, түсініктер, ал астар сана көңіл шарпулары мен
сезімдерге арқа сүйейді. ... сана ... ... ... мен
құбылыстарға және олардың астар санада қалыптасқан өлшем шектеріне «қас-
қағымда» шұғыл баға беріледі.
Астар санамен бір ... ... адам ... тұғырлы мәндік
тетіктері, яғни тұлғаның әлеуметтік ықпал жасау, өзін ... ... ... білу ... ... ... ... сана—«супер эгоны»
ажырата қарастырады. Адамның барша рухани дүниесі - бұл тек ... ... ... ... ... ... мен ... білдіруші жоғары сана аймағы.
Ашық сана - бұл тұлғаның білімдері және мәдени әлеуметтену саласы. Ол
көп ... ... ... ... (инстинкт) құмарлықтары мен әдеттерін
қадағалайды әрі шегеріп отырады.
Танымал грузин психологі Д.Н.Узнадзе ... және оның ... ... ... ... ұстаным (установка) принципін
ажыратады. Бұл принцип мәні - ... ... ... ... оның ... қабылдауға әрі белгілі нақты тәсілмен
әрекеттенуге дайындығын байқаймыз. Узнадзе пікірінше, ұстанымда ... сана және ... сана ... ... ... ... әрекет - қылық
жағдайы ежелден қалыптасқан мінез-құлық, әрекет топтарын ... ... ... ... құрамында ашық сананың, астар сана мен бейсананың
болуынан адамның ... ... ... ... көрінеді:
1) бейсана - инстинкттік тума қимылдар;
2) бейберекет әрекеттер, жете түсінімге келмеген қимылдар, ... ... ... саналы іс-әрекеттер; дағдылы қызметтер;
3) саналы да ырықты, ерікке бағындырылған әрекеттер. Мұндай әрекеттер
адамның қоршаған ортамен ... ... рөл ... ... - оның іс-әрекеті мен мінез-құлығын реттеудің ұғымдық
тетігі. Іс-әрекеттен біз ... ... ... ... ... ... ... бұл белсенділігі жасампаздық өнімімен
ажыралады. Сонымен бірге бұл белсенділік құрылым тұрғысынан жіктемелі. ... ... мен ... ... келуі адамзаттың
мәдени-тарихи даму үдерісінде жасалған құрал-сайман, ... ... ... ... ... мен дағдылардың
қолданылуы жеке-жеке көрініс береді.
Сана адамнық ... ... ... ... жасап әрі бағдар бере
отырып, сол іс-әрекетте қалыптасады және ... Күні ... ... ... ... ... әрекет жобасы осы іс-әрекетте, оның
нысаны мен нәтижесінде өз нақтылығын табады. ... ... ... сол заттардың іс-әрекет желісінде алған орны мен ... ... ... ... өзі олардың психикалық
бейнесінің сәйкестігін қамтамасыз етеді. Адам іс-әрекеті заттар мағынасын
ашумен байланысты, ал оған орай ... ... өз ... ... ... ... ... сақтайды.
3. Психика және іс-әрекет
Адам психикасы оның іс-әрекетінде қалыптасады әрі көрініс береді.
Іс-әрекет — жалпы ... ... ... ... белгіленген
мақсаттарға жету арқылы болмысты игерудің адамдық әдіс-тәсілдері.
Адамның қандай да ... ... ... ... да ... ... ... бірге ол арқылы түрлі, мәселелер шешімін табады әрі
адамның ... ... ... ... ... танытады. Іс-әрекет
сананың барша қызметін, толықтай көңіл-күй толғаныстарын өз ішіне қамтиды.
Әрбір адамдық қарапайым әрекет, яғни ... ... ... ... ... түрде кайсы бір психологиялық әрекетпен, әрекеттегі адамның
басқаларға, қоршаған ортаға қатынасын білдіруші ... ... ... ... ... Іс-әрекетте калыптасып, мінез-құлықта белгі береді.
Өзіндік іс-әрекеттің дерек-мәнін ... оның ... ... ... ... ... оның ... жүрісі мен сипаты
жаңа өң алады; ... ... ... ... ... бірігімі болып қалмастан, ол енді басқаша реттелуге түседі: іс-
әрекет өзіне арқау болған физиология заңдылықтары тұрғысынан ... ... ... ... ... ... Сана адам ... сырттай басқаратын тысқы орта күші ... Ол ... ... ... оның ... де.
Сананың әрқилы денгейлері мен типтері сонымен бірге ... ... ... ... мен ... типтерін білдіреді (бейсана жауап қимындар,
түсінімді әрекет, әдет ... Сана ... ... әрекеттің не
мінездің қылықтың ішкі табиғатындағы ... ... ал ішкі ... ... ... ... өту психологиялық заңдылықтарына ықпал
жасап, оларды өзгерістерге келтіреді. Осыдан, сана ... өтіп ... ... шынайы көрінісімен анықтауға, түсіндіруге болады.
Сонымен, сана мен іс-әрекеттің не мінездің қылықтық бірлігі сана ... не ... ... пен ... бірлігіне негізделеді. Ал
сана осы бірліктің мазмұнын жанама күйге келтіреді. Нысанға ... ... өзі ... да, ... да ... болады, бірі -
психикалық бейне (ой) пайда етсе, ... - ... ... ... ... және оның ... - бұл ... түзілген мақсаттың орындалуына бағытталып,
қоғамдық мәнді құндылықтар немесе әлеуметтік тәжірибені игеруге байланысты
субъекттің ... ... ... ... ... барысында адам болмысы және оның психикасы көрініс береді,
қалыптасады және дамиды.
Іс-әрекет — екі негізгі белгіге ие өте ерекшеленген ... ... ... — бұл ... да нәтижені қолға түсіруге көзделген өнімді
қатынас түрі. Бірақ мұндай іс-әрекеттің өнімі тек ... ... ... ... ... ... және т.б.) ... қалмай, адамның
әлеуметтік тәжірибе формалары да (білім, ептілік, дағды және т.б.) болуы
мүмкін. ... ... үш ... ... ... іске асып ... Олар
- еңбек, ойын және оқу.
2. Іс-әрекет — болашақ нәтиженің идеалды бейнесі ретінде ... ... ... ... түрі. Іс-әрекеттің мазмұнын, құрылымын
және қозғалысын айқындаушы басты өлшем - бұл ... ... де ... ... басқа белсенділік формаларынан ажыралады.
Іс-әрекетті анықтаушы жоғарыда аталған екі ерекше белгі оның негізгі
жалпы ... ... ... ... береді. Мұндай
қасиеттерді атасақ, олар: ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің заттасқандығы (субъект
әрекетінің міндетті түрде өзінен тыс нысанға бағытталуы), ... ... ... орай ауысуы, қайта құрылуы), жүйелілігі.
Іс-әрекеттің сырттай сипаттамасы еңбек (ойын, оқу), ... ... ... ... ... және ... негізінде беріледі.
Еңбек заттары - субъекттің өз іс-әрекетінде практикалық не ой жүзінде
ықпалды өзара ... ... ... үдерістер, құбылыстар жиынтығы.
Еңбек құрал-саймандары - еңбек заттарының ерекшеліктерін тану және оларға
ықпал жасауда адам ... ... ... ... ... ... әлеуметтік, психологиялық және санитарлық-
гигиеналық сипаттамалары.
Іс-әрекеттің ішкі сипаттамасы- үдерістер мен нақты әрекеттің ... ... ... мен ... ... оны іске ... ишраларының баянын белгілейді.
Белсенділік - адамның коршаған ... ... ... ... бірігімі. Белсенділік формапарының бәрі де бірдей негізгі
деңгей түрінде ... ... ... мінез-құлық, әрекет-қылық, әлеуметтік себеп-
салдарлы белсенділігі корініс береді, ал төменгі ... - тек ... ... белсенділігі орын алады.
Іс-әрекет типтері: еңбек, оқу және ойын. Еңбектік ...... ... мен ... ... жасау мақсатында табиғат,
заттасқаи және ... өмір ... ... өзгеріске келтіру үдерісі.
Еңбектік іс-әрекетті психологиялық тұрғыдан зерттеу ... - ... ... ... және оның тұлғалық қасиеттерін реттеуші
психикалық процестер, жағдаяттар, ... ... ... ... ерекшелігін анықтайды және оның барысында өзгеріп барады.
Ойын — адамдар әрекеті мен озара ... ... ... іс-әрекеттің ерекшеленген түрі; бала ойын барысында ... ... ... ... өзінің ақыл-ес (когнитивті),
тұлғалық және адамгершілікті дамуын ... ... Бала үшін ... өте ... Ойнай жүріп, сәби ересектер роліне еніп, заттарды өз
мәніне сәйкестендіре қолданады. ... ... ... ойындар
арқылы меңгеруден бала тұлғасының әлеуметтенуі ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті мақсаты адамның білім, ептілік және дағдыларды иге-руге
бағытталған ерекше үдеріс түрі. Оқу әрекеттері ұйымдасқан ... ... ... іске асып ... ... ... ... әрекеттері
ұйымдастырылмаған күйде, басқаәрекеттүрлерімен қабаттаса.
Оның қосымша нәтижесі ретінде аткарылуы мүмкін. Оку ... - ол ... тек ... ... ... ... ... етеді.
Қалаған іс-әрекет түрі сияқты оқу іс-әрекеті де кұрылымдық ... бола ... ... ... ... ... амал ... қажеттер, сеп-түрткілер, міндеттер). Оқу ... ... ... түсіп, орайласуы оның дарапықты сипатын
береді. Алған іс-әрекет түрлері әлеуметтік-тарихи даму барысында бірін-бірі
ауыстырын ... ... әр ... ... жас деңгейі мен даму
ерекшеліктеріне байланысты жетекші іс-әрекет түрі алға ... ... түрі — бұл ... қандай да бір даму сатысында
негізгі психологиялық жаңа құрылымдардық пайда болып, ... ... ... ... ... типі - жеке — дара және ... іс-әрекеттер.
Еірлікті іс-әрекет жеке-дара әрекеттен өзгеше, ... ... ... ... ... ... ... міндеттер төңірегінде
одақтасқан екі не одан көп адамдардан кұралады. ... ... ... ...... және ... іс-әрекет - орындалу барысында өзінің қозғалыс, әрекет, көңіл-
күй, тілдесу қатынас бірліктерімен ... ... ... ... және ... субъекті-объектті, субъект-субъектті болып, екі түрде
ажыралады. Іс-әрекеттің субъекті-объектті ... ... ... ... зат ... ал ... ... бірі екіншісін «өзге» деп
таныған екі не одан көп адамдар ... ... ... және ... ... ... іс-әрекетте субъект басқа да субъекттермен байланыс ... ... ... ... ықпал жасайды, онымен қатынасқа түседі.
Басқару әрекетінде бір ... өзге ... ... ... ... ... өзара бағыну деңгейлерін белілейді.
Қолданбалық тұрғыдан іс-әрекет тікелей және жанама типтерге бөлінеді.
Тікелей іс-әрекетте еңбек ... ... не ... ... түскен затқа
тікелей әсер-ықпал жасайды әрі оған байланысты ақпаратты нақты ... ... қол ... ... ... заты жөніндегі ақиқат адамға белгі, рәміз
күйінде жеткізіледі (код, сұлба, формула, буклет, ... ... ... ... ... үдерістер - психикалық іс-әрекет көріністерінің жиынтығы.
Әрбір психикалық үдеріс жалпы бейнелеу нысаны мен бір ... ... ... ... ие. ... ... ... еріктік және көңіл-
күйлік болып ажыралады.
Танымдық удерістер ... ... ... ... және оның ақпараттық қорын ... ... орай олар бес ... бөлінеді.
1. Сезімдік (сенсорлы) ... ... жеке ... химиялық, т.б.) бейнелейді Бұл үдерістердің психикалық нәтижесі
түйсік деп аталады. Сенсорлы ... түр ... бір ... ... ... жүгінеді: олар сезімталдықтың жоғары және төмен,
айырма (дифференциалды) табалдырықтарымен шектелген, адаптация (бейімделу),
сенсибилизация (сезімталдық), ... ... ... және ... ... заңдарына бағынады.
2. Қабылдау (перцептивті) үдерісі заттар мен құбылыстардың мәнді
айырмашылық ... ... ... ... ... ... ... әрекеті. Бұл үдерістердің нәтижесін психологияда қабылдау деп атау
қалыптасқан. Перцептивті ... ... түр ... ... және ... бір ... ... жалпы заңдылықтарға тәуелді. Олар -
қабылдаудың заттық тегі; таңдамалы бағыты; ... ... яғни ... ... ... ... яғни
заттық шынайы сана бейнесінің затты қабылдау шарттарына тәуелсіздігі.
3. Ақыл-ес (интеллектуал) удерістері бұл заттар мен ... ... ... және ... ... ... ... (ойлау) болмысты салыстыру, бейнақтыпау,
сәйкестендіру, ауыстыру, ... ... тану ... ... ... ... ... бейнелеу қызметін атқарады;
проблемді мәселелерді шешу ... ... ... мен ... және ... келесідей кезеңдерді өтуімен ажырылады: салыстыру,
қорытындылау, ... ... ... және ... ... жету ерекшеліктеріне тәуелді ойлау формалары: пікір,
ұғым, түсінік-болып ... ... ... ... ... және
теориялық, эмпирикалық және ғылыми, көрнекі-әрекеттіқ, көрнекі-бейнелі және
бейнақты, стандартты және ... - ... де ... ашық сана ... ... ... ... қатынасынан сезімдік (керегендік, аян) ойлау
қабілеті қалыптасады.
Тек өкілінің ақыл-ес қабілеттерінің тұрақты құрылымы - интеллект деп
аталады. Ол ... ақыл ... ... ... ... мәселелерді
шешудің стратегиясын, ой қызметінің өнімді нәтижесін қамтамасыз етеді.
4. Қиял - іс-әрекеттің алда ... ... ... ретінде, сонымен бірге баяндап, суреттеу негізінде пайда
болатын жаңа, бұрын ... ... ... ... қиял ... ол ... ... толтырады; қиял оқталардың алдағы дамуы мен
нәтижесін ... ... ... ... Ес (мнемикалық) удерістері - өткенде қабылданған материалды санаға
түсіру, оның сақталуы, қайта жаңғыруы және ... ... ... ... естің келесідей жіктелуін аңғару қажет: түрлері
(бейнелі, қисынды, дыбысты, ... есі), ес ... ... ... нақты іс-әрекеттік, ұзақ мерзімді) және ес типтері (естің
бағдарлануына, оның ... ... ... есте ... ... мен ... ... байланысты жекеленген -
типологиялық ес формалары - ырыңты жәнг ... ес ... ... ... ... ... және көңіл-күй
үдерістері еніп, саналы әрекет-қылық пен кенеттен болатын ... ... ... ... ... Ерік - ... нәтиженің мәнін түсінуден адам белсенділігінің
өзінен өзі іске ... ... ... ... Ол ... және ... ерік әрекеттерімен көрініс беріп, орындалып жатады.
Қарапайым әрекет - бұл мақсат - әрекет - ... ... ... ... болады, ал күрделі ерік әрекетінің құрылымы өзгеше:
қажеттік - ықтимал мақсат - ... ... - ... ... - ... жүйесі - оларды бағалау және түзету - қорытынды әрекеттер -
ақырғы ... ... ... мәні ... ... жету жолындағы табандылықтан көрінеді.
7. Көңіл шарпалуы (эмоции) сыртқы ықпалдардың қажеттік мәнін, олардың
тек өкілі тіршілігіне пайдасы мен зиянын сезу ... ... ... қылығына бейберекет (импулъсив) реттеу беруші психикалық үдерістер.
Пайдаланған әдебиет тізімі:
1. Сабет Бап-Баба, 2007ж. (Бабаев). Психология негіздері: Оқу анықтамалық
қолданба.
2. Алматы: Заң ... ... ... Д. ... Алматы, 2003
4. Столяренко Л.Д. «Основы психологии».- Ростов-на – ... ... 170-176 ... ... Ж.. Что такое психология? Т.1. – москва: Мир, 1992, 366-
373 б.б.
6. Формирование творческого ... ...... ... 1990, 56-58 ... Солсо Р.Л. «Когнитивная психология». – Москва: Тривала, Либерея,
2002, 475-477 б.б.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Психология ғылымы жайында6 бет
Банк ресурстарын жоспарлау және реттеу6 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
«Таныстыру бюросы» мәліметтер қорын өңдеу15 бет
Адам сырт келбеті туралы криминалистикалық ілім5 бет
Аристотель – ғұлама ойшыл14 бет
Ақша мәні және ақшаның формасы20 бет
Ақшаның маңызы мен қажеттілігі, шығуы34 бет
Ақшаның пайда болу тарихы21 бет
Бухгалтерлiк есептiң формаларының ұғымы және тарихи дамуы25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь