Адам, табиғат және климат

Кіріспе

І. Табиғат және климат
ІІ. Адам және климат


Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Табиғатты қорғау ерте заманнан басталған. Көне заманның өзінде халықтар табиғат қорының сарқылатындығын білгеннен кейін табиғаттан тек қана ала бермей, оның орнын толтырып, қайтадан орнына келтірудің керектігіне көздері жетті. Ол кезде адамдар тек жер өңдеп қоймай, оған тыңайтқыш беруді, пайдалы өсімдіктерді себуді, бағалы жануарларды асырып, көбейтуді үйренді. Бұл табиғатқа өзгеріс енгізгенмен адам пайдасына жұмсалып кеткен қор қайтадан орнына келмейтін. Ал біздің заманымызда табиғат қоры одан әрі азая түсуде. Табиғат байлығынан алынатын қорғаудың мөлшері, осы қайтадан қалпына келтіру мөлшерінен әлдеқайда көп. Мұның себебі табиғатты қалпына келтіру идеясы барлық елде мемлекеттік шеңбердегі проблема деңгейіне көтерілмей отыр.
Табиғатты қорғаудың қажеттілігі кейбір мемлекеттерде оның байлығының азайғандағы айтарлықтай біріне бастағанда туған. Табиғаты бай жерлерде адам санының көбеюі, ол жерлердегі пайда болған шаруашылықтарда адам әрекетінің кең өріс алып, аумағының артуы табиғи байлықтың азаюуна әкеледі. Бұл адамды табиғат қорғау шараларын ойластыруға мәжбір етті.
Қоршаған ортаның адам денсалығына әсерін айта отырып, экологиялық порблеммалардың таза түрде кездеспейтінін ескеру қажет. Олар әрқашанда тікелей немесе жанама түрде саясатпен, экономикамен, жаңа технологиялармен, әр адамның экологиялық сана сезімінің жетілген деңгейімен байланысты келеді.
Табиғат байлығын тиімді пайдалану, қоршаған орта, жер, су тазалығын сақтау, олардың зиянды заттармен ластануына жол бермеу – көкірегі ашық әр адамның парызы.
1. Парниковый эффект, изменение климата и экосистемы. / Б. Болина, Б. Р. Десса, Дж. Ягера, Р. Уоррика./2009 г.
2. М. И. Будыко. Климат и жизнь. 2009 г.
3. Ұ. Есназарова, Қазақстанның физикалық географиясы.
        
        Жоспар
Кіріспе
І. Табиғат және климат
ІІ. Адам және климат
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Табиғатты қорғау ерте ... ... Көне ... ... ... қорының сарқылатындығын білгеннен кейін табиғаттан тек
қана ала ... оның ... ... ... ... ... көздері жетті. Ол кезде адамдар тек жер ... ... ... ... ... өсімдіктерді себуді, бағалы жануарларды асырып,
көбейтуді үйренді. Бұл табиғатқа ... ... адам ... ... қор ... орнына келмейтін. Ал біздің ... қоры одан әрі азая ... ... ... ... ... осы қайтадан қалпына келтіру ... ... көп. ... ... қалпына келтіру идеясы барлық елде мемлекеттік шеңбердегі
проблема деңгейіне көтерілмей отыр.
Табиғатты ... ... ... мемлекеттерде оның байлығының
азайғандағы айтарлықтай біріне бастағанда туған. Табиғаты бай жерлерде адам
санының көбеюі, ол жерлердегі пайда болған шаруашылықтарда адам ... өріс ... ... ... табиғи байлықтың азаюуна әкеледі. Бұл адамды
табиғат қорғау шараларын ойластыруға мәжбір етті.
Қоршаған ортаның адам ... ... айта ... ... таза ... ... ескеру қажет. Олар әрқашанда
тікелей немесе жанама түрде саясатпен, экономикамен, жаңа технологиялармен,
әр ... ... сана ... жетілген деңгейімен байланысты
келеді.
Табиғат байлығын тиімді пайдалану, қоршаған орта, жер, су ... ... ... заттармен ластануына жол бермеу – көкірегі ашық әр
адамның парызы.
І. Табиғат және климат
Атмосфера – ауа, ... ... мен су ... тұратын күрделі жүйе.
Ол биосферадағы физико – химиялық және биологиялық процестердің жүруінің
шарты және метеорологиялық ... ... ... Атмосферадағы
жекеленген компоненттердің қатынасы оның радиацияға, жылу және су режиміне,
өздігінен ... ... ... Атмосфераның газдық құрамы, су буы
және әр түрлі қоспалар жер бетіне күн радиациясының өту деңгейін және ... ... ... ... ... ... Егер атмосферада
қоспалар болмаса, онда Жер ... ... ... ... +15С ... ... ... маңызды қасиеттеріне, оның жылдам араласу мен ... ... орын ... ... сфералармен, әсіресе мұхитпен байланысы
жатады. Мұхитпен жанасуы нәтижесінде мұхит атмосферадағы көміртегінің қос
оксиді (СО) мен ... ... (СО2), ... газ және басқа қосылыстарды
сіңіреді. Атмосферадағы ... ... ... ... ... зат алмасудың топырақ звеносына кіреді. Жылдам араласқыш қасиеті мен
оның ластануды тарату, сонымен қатар локальді ластануды ... ... ... болып табылады. Адам атмосфераның әр ... және ... оның ... ... электромагниттік
фон және т.б. әсер етеді.
Биосфераның атмосфера ... шегі ... ... ... ... ... жетеді, тіпті 10 – 12000 километр биіктікте ... ... ... ... Ауа ... 80 проценті және
бүкіл су буы биосфера ... ...... яғни ... 8 – 10 км, ал экватор үстінде 16 – 18 км биіктікте шығарылған ауа
қабаты болады.
Атмосфераның қазіргі ... ... ... ... жер бетіндегі
тіршілік өмірдің дамуының нәтижесінде қалыптасқан. Басқаша сөзбен айтсақ,
олардың тегі биогендік заттардан ... ... ... ... молекулалық оттек жердің
жасыл желегінің тіршілік қызметі нәтижесінде жинала бастаған. Көне заманда
(Азол дәуірінде) ... ... ... болмаған. Тіршілік түрлері
оттексіз өмір сүрген. Олар анороботты организмдер болатын. Олардың ... күні ... ... жер ... ... ... сайын да атмосфера айтарлықтай көп өзгеріске ұшырай
қоймайды. ... ... ... 78,09 процент азоттың, 20,95 процент
оттектің 0,93 процент аргонның, 0,03 ... ... ... ... мөлшердегі басқада газдардың механикалық қоспасынан
тұрады. ... ... 3 – 4 ... ... ... су буы және ... ... заттар болады.
Шынына келетін болсақ, биосферада ауасыз тіршілік болуы мүмкін ... ... ... бірге сусыз, қоректік және ... да ... ... ... ... тіршілік үшін маңыздығын айтып жеткізу
қиын. Сондықтан да кейде бір нәрсе өте қажет болып тұр «ауадай ... ... деп ... ... ... ... бірнеше апта, сусыз бірнеше
күн, ... ... ... өмір сүре ... ал ... ... секунд та тіршілік ете алмайды.
Орта есеппен алғанда адамзат баласы ... ... ... 10-12 ... ... (10-14 ... ... ауамен дем алады. Сонда адам 500
литрден астам оттекті 1,5-2 килограм су мен ... ... ... ... ... ... сайын ауа – онда өте таза ауа қажет.
Биосфера атмосферасындағы газдардың қазіргі ауа ... ... ... ... ... процестерге (газ шығару,
техникалық қоқыстар т.б.) адамзат баласының ... ... ... ... ... жатыр. Ал оттектің тіршілік өмірде ... ... ... егжей – тегжейлі айтып жатудың қажеті ... Ол ... ... мен ... ... желегенің өсіп – дамуына қажетті
экологиялық факторлардың бірі. Оттектің басқа элементтермен ... ... ... жану деп аталады. Тотығу реакциясы кезінде биосфераға
белгілі мөлшерде жылу бөлініп шығарылады. Атмосферадағы оттек ... ... ... ... мен ... және ... биосферадағы жан –
жануарлардың тыныс алуын қамтамасыз етіп отырады. Клеткалардағы ... ... ... тірі организмдердің өсіп - өнуіне ... ... ... ... көп мөлшерде жұмсалып отырады. Таскөмірді,
мұнайды, газдарды жағу ... жыл ... ... жердің жасыл желегінің
бөліп шығаратын оттекті 10 процентіне дейінгі көлемі бостан – босқа шығын
болып кетіп ... ... ... азая ... ...... алқаптарының
оталуы, жойылуы, құрылыс, транспорт жолдарын салу және т.б) салдарынан
биосфераға тарайтын оттек ... ... кеми ... ... ... ... мен ... да алуан түрлі қалдықтармен ластануынан оттектің
ықпалды проценттерінің – балдырлардың, фитопланктондардың ... ал ... ... ... ... ... емес. Сондықтан да мұхиттың ... ... осы ... ... ... экологиялық проблемалардың
бірі болып отыр. Оттекті транспорт пен өнеркәсіптің ... да ... ... Мұны мына мысалдардан байқауға болады. Мәселен, жеңіл автомобиль
1000 км жер жүрген уақытта бір ... ... ... тең ... жағып
жібереді. Осы замандағы авиа лайнердің бір ... ... ... ... мың адамның бір сағат мөлшерінде пайдалануына жететіндей оттекті қажет
етеді.
Әрине, биосферадағы оттектің жалпы қоры ... зор ... ... ... ... Сондықтан да болашақта техникалық процестік ... даму ... ол ... ... ... мүмкін. Ал адам
организміне оттек концентрациясының бір – екі процентке төмендеуінің ... әсер ... ... ең ... ... бірі – ... баласының тұрмыс
қажетімен байланысты пайда болатын улы газдардың бірі – көмірқышқыл ... Оның ... ...... көбейе түсуде. Атмосферада көміртек қос
қышқылының мөлшері 1860 ... 1955 ... ... 15 процент көбейген. 1958
жылдан 1962 жылға дейін не бары төрт жыл ішіндегі өсім бір ... ... ... ... ... көп жағылуда, сондықтан да 2000 жылға қарай
атмосферадағы көмірқышқыл газының мөлшері 1950 жылғымен ... ... ... ... ... ... қалалардың үстінде 1500 – 2000 метр
биіктікте ... мен ... ... ұсақ ... ... тұратын
қарақошқыл шаң – тозаң немесе қара қошқыл күйе сияқты көріністі әркім
байқаған ... ... ... ... үлкен қалалардың үстінен
байқауға ... ... және ... ірі ... үстінен
қарақошқыл күйені байқауға ... ... ... ... көру ... ... үлкен қалаларына – ... ... жоқ. ... ... ... ... ұшып ... немесе таудың басына шығып, қала үстіне көз ... ... ... 1500 – 2000 метр ... ... ... мен ... тұратын қарақошқыл тұман бұлт басып тұрады. Мұны смог ... ... сөзі – ... ... ... береді). Мұның: Алматыны
онтүстігінен созыла ... биік тау ... мен ... ... және ... ... ... – қарсылы соғатын желді қалаға
жібермей тұрады. Қала үстіндегі смог қалаға күн ... ... ... ... Анықталға деректер бойынша, жаз ... ... ... 20-30 процентке дейін, қыс кезінде 40-50
процентке дейін кемитіні байқалып отыр. Сонымен ... күн ... ... тым ... ... Қала үстіндегі түтін мен шаң –
тозаңдардан, неше түрлі улы газдардан ... ... ... ... ... пайдалы ультрокүлгін сәулені тұтып ... Ол күн ... ... ... болады. Ультрокүлгін сәуле организмге
қажетті мөлшері жетіспесе, онда тірі ... ... ... ... ... сәулеге тікелей байланысты болады.
Біздің Алматы қаласының жанындағы биік ... және ... ... ... ... ... мол ... байқалады. Ал осы уақытта
оның мөлшері күрт төмендеп кеткен. Біздің жүргізген ...... ... қарағанда қалада және оның маңайындағы
жерлерде ультрокүлгін сәулелердің мөлшері 2-3 проценттен ... ... ... Ал ... ... оның ... 0,1-0,5 проценттей-ақ. Өйткені
қаланың ауасы мөлшерден көп ластанып кеткен. Алматыдағы қалалық санитарлық
эпидемия станциясының ... ... ... ... ... ластылығы нормадан 20-30 есеге дейін асып жататынын
көрсетеді. Биосферада 2500 млрд. тоннаға жуық көмірқышқыл газы бар. ... ... ... жан – ... тыныс алғанда, неше түрлі
отқа жанатын заттарды жаққанда биосфераға бөлініп ... ... ... табиғи көміртектің мөлшері 0,03 ... Бұл ... ... ... ... ... ... көп мөлшерде
болса, онда өсімдіктер уланып кетеді.
Өнеркәсіп пен транспорт оттекті жағып ғана ... ... ... 20 ... тонна көмірқышқыл газды шығарады. Ғылыми-
техникалық прогрестің дамуына байланысты көмірқышқыл газдың ... ... арта ... ... ... 100 ... ... көмірқышқыл газынан мөлшері
биосферада 15 процент өсті, ал 2000 ... ... бұл ... 25 ... ... 0,03 проценттен біз өмір сүріп отырған ғасырдан соңында 0,04
проценке жететіні ... ... ... ... көбеюіне
байланысты ғылымда екі түрлі көзқарас бар. Көмірқышқыл газы мөлшерден тыс
биосферада көбейетін ... онда күн ... ... түсу ... да, ауа райы суық ... кетеді. Жер – көкті мұз басып ... ... ... мұз ... ... ... ... екінші көзқарасқа келетін болсақ, «жылу эффектісі» немесе
«оранжереялық эффект» деп ... ... ... ... Осындай ғылыми
пікірлер ғалымдар арасында кең тарап отыр. Өйткені биосферадағы ... ... ... жер ... ... станциялардың және басқадай жылу
бөліп шығаратын өнеркәсіп орындарына, энергиясы космос кеңістігіне тарамай
тек жердің үстіңгі қабатына ... ... ауа райы ... ... ... жер ... мәңгі қарлар мен мұздардың еріп кетуіне
мүмкіншілік туатыны байқалады. Сондықтан да теңіз, мұхит суларының ... ... суы ... ... ... болып отыр. Көмірқышқыл
газының шоғырлануы жылына 0,2 ... ... ... ... өзі ... 1945 жылға дейін биосфераның орташа температурасының ... ... ... әкеп соғып отыр. Биосферадағы орташа температураның
қабаттағы ... ... ... ... ... тууы ... 1930 жылы биосфераның жақын қабатының орташа температурасы 0,4 С
көтерілген ... ... ... ауданы 10 процентке дейін қысқарды.
Ғалымдардың есебі бойынша 2000 жылға қарай ... ... ... 0,5 –1С артады деп сендіреді. Биосфераның шамасы
2 С қызуының өзі Антарктидада және ... мұз ... ... ... ... Ал мұның өзі мұхит деңгейінің көтеріліп, оның су мол ... ... ... ... ... ... ... мұндай
көріністер жиі-жиі кездесіп отырады. Мұның өзі ... ... ... ... ластануы көмір мен мұнайды жағып жұмыс істейтін ... ... ... ... Біздің ғасырда өнеркәсіп ... өсуі ... ... ... түсуде. Өнеркәсіп пен жылу электр
станцияларының ... отын еш ... да ... жанып кетпейтіні
ғалымдарға белгілі. Демек, жану уақытында механикалық ластағыштар – түрлі
көлемдегі жанбай ... ... күл мен күйе ... шығады. Цемент
зауыттарында биосфераға көмірқышқыл газының тотығымен қатар темір, мыс ... ... ... ... ал ... ... ... улы
фтор қосылыстарымен ластайды.
Автомобильдер де ауаны едәуір дәрежеде ластайтыны кейінгі кезде байқала
түсті. Олар шығаратын газдардың ... ... ...... ... ол иісті улы газ ретінде де белгілі. Мұнымен ... азот ... ... ... және ... ... шығарады.
Іштен жанатын двигательдердің сыртқы ... ... ... ... ... ... және ... емес қосылыстар
болады. Олардың басым көпшілігі уы тіпті аз шоғырланған кездің ... ... өте ... ... ... ... таралып отырып,
кейбір жағдайларда өзара реакцияға түседі де, жаңа улы қосылыстар ... Бұл ... ... ... ... адамзат баласын ұшыратып кетіп
отырады. Міне, 1952 жылғы аса зардапты Лондонның түтінді тұманы ... ... Л. ... ... суреттейді:
3 декабрьде Лондон күні тамаша болды. Метеорологтардың хабарлауы
бойынша түнге ... ... суық ауа ... ... ... ... самал
жел соқты, аспанда ағылшын пейзажына тән ұлпа бұлттар көрінді. ... ... таза ауа ... жел ... ... мен ... мұны жұтып,
тамаша ауаға рахаттанып қуанды.
4 декабрьде антициклон оңтүстік – шығысқа біраз ... ал ... ... ...... соға бастады, әрі оның күші азая
түсті. Бұлт бүкіл аспанды бүркеді. Ауада түтін иісі ... ... мың ... ... ... ... ... бітпеген
қалдықтары – жанғыш газдар, күйі, күлдер жаймен көтерілді. ... ... ... ... ... бара ... адамдардың үстіне жабысты, ал
неғұрлым ұсақтары ауада қала берді.
5 декабрьде жоғары қысым аумағының орталығы Лондон үстінде ойысты. ... ... Қала ... автокөліктер жүрісі қиындады. Түтіннің ... ... ... ... ... бір ... биіктікке дейінгі
төменгі қабаты тұтастай түтін мен ... ... ... ... күні ... ... мүлде торлап алды. Түске ... ... ... ... ... ... оның ылғалдылығы 100 процентке жетті. Ондаған
метрдің өзінде де ештеңе ... Жаяу ... ... ... ... ... ... алысқа түсетін жарығын жағып, таспақадай баяу
жылжыды.
Қала үстіндегі ауа табжылмай қала ... де, ... мен ... ... ... ... жеке өзінен шыққан қалдықтарының бұлтына шомды. Адамдардың көзін
ауыртып, жасын ағызды. Әрбір ... ... ... ... ауа ... ... екі күн ішінде ауа райы жақсармады, түтінді тұман сол күйінде
тұрып қалды. ... ... ауру ... ... ауруы барлар тыныстауға
мүлде дерлік жарамайтын ластанған ауадан ауыр зардап ... ... ... ... ... тауысты: тыныс мүшелерінің зақымы бар адамдарға ... ... ... үшін ... тұман нағыз жан азабы болды.
Лондон ауруханалары зардап ... ... ... Сол ... Лондонның
түтінді тұманы төрт мың адамның өмірін алып кетті. ... мың ... ... ... ... мен жұмыс қабілетін қалпына келтірді.
Амал қанша, түтінді тұман дүние жүзінің ... ірі ... ... ... Бұл ... жиі қонағы, Токиода, 1970
жылы августте 8 мың адам лас ... күн ... ... ... ... болған түтінді тұманнан елеулі зиян шекті. Мұндай көріністер
таң қаларлық оқиға емес. Жиі–жиі ... осы ... ... СО және СО2 . Көміртегі тотығы ... ... ... ... ... пен пеш газының) аса ... ... ... ... ... ... ... СО
адамдар мен жануарлардың техникалық функциялары мен іс-қылықтарына үлкен
әсер етеді.
Адам және климат
Адам табиғаттың ... адам ... ... ... ... ... тегі тек биологиялық ... ғана ... ... ... ... ... ... болды. әлеуметтік ортаға
белгілі ие болуы нәтижесінде болды. Сонымен адамдардың жалпы ... ... ... ... иені ... туады. Алайда өз
дамуын барысында ол әлеуметтік тіршілігіне айналады. Адам мен ... ... ... біз табиғатты қалай пайдаланамыз, табиғатты қалай
қорғаймыз, сондай да ... ... ... ... ... ... қос ... (СО2) шоғырлануының
антропогенді артуына, оның жердің жылу режимі үшін және барлық органикалық
тіршілік үшін аса маңыздылығына байланысты мәселелерге көп ... ... бұл ... ... ... ... егер полюс мұздары ери
бастаса, сулардың ... ... ... ... ... ... жерлер су астында қалар еді, ал полюсте енді ешқашан да
мұзды жамылғы түзелмес еді. Бұл кері ... ... ... ... қою ... ... беті мұз сауытқа қарағанда күн ... ... оның ... ... сіңіреді. Су қаттырақ ысып, оның қайтадан
қатуы қиынырақ болар еді. Бұл жағдайды ... ең кері ... ... ... Шын ... ... СО2 атмосферадағы табиғи
айналымы туралы мәліметтер өте аз.
Қазір ғалымдар ең ... ... СО2 ... ... ... ... қасиеттерімен анықталады дегенге
тіреледі. Алайда СО2 ... ... ... бұрын орташа шамамен 6
жыл өтеді; әрі мұхит ... ... да өте баяу ... ... да
қазіргі уақытта ауада СО2 құрамы артқанда болатын климаттық өзгерістердің
сипатын әлі алдын – ала ... айту ... ... ... ... үш он ... бойында атмосферадағы СО2 мөлшері жыл сайын шамамен
жарты процентке артып отырғаны анықталды. Осы ... ... ... дамуына қарамастан, әлемдегі орташа температура шамамен 10 ... ... бұл ... ... ... ... басқа
ұсақ дисперсті тозаңдардың) атмосферадағы жоғарғы құрамы күн радиациясының
қарқындылығын едәуір ... ... ... ... ... ауа ... ... СО2 деңгейінің көтерілуінің нәтижесінде орны толды.
СО2 туралы ... сан ... ... мен ұйғарымдар
айтылады. Шынында, Жапонияның метеорологиялық зерттеулер ... ... 1980 жылы ... жер ... ... ауа ... сірә,
жер атмосферасын көміртегінің қос тотығымен және шаңмен ластаудың артуына
байланысты болған. 1989 – 90 жылдың қысында ... ... ... ... ... та ... климаттық өзгерістердің анторпогенді сипаты туралы
айтады.
Қандай жағдайда да СО2 жер атмосферасындағы құрамы соңғы жүз ... ... (1890) ... ... ... тас ... мен мұнайды
тұтынудың бұдан әрі өсуінде ... қос ... ... 2050 жылда
тіпті 600 мг/кг жетуі де ғажап емес. Осылайша, ... ... 50 ... ... егер ... қос тотығының атмосфераға шығарындысы бұдан
әрі осы ... ... ... ... берсе, онда СО2 ... екі есе ... ... ... ... Бірақ бұл жағдай жер
бетінің түгелдей су астында ... ... ... СО2 ... ... ұстанушылар жақын арадағы 100 ... ... ... 2,5 С ... көтерілуін күтіп отыр. ... ... ... ... ... күннен келіп жатқан сәулелер
түріндегі энергияның бір шамасы жер ... ... ... ... кетуі керек. Ал ол сәулелер ауадағы СО2 –ден кері шағылысып ... ... бұл ... жер ... орташа температураның көтерілуіне
әкеледі.
Ерте кездерден – ақ ... ... ... ... ... ... ХVII ... Англияда ірі қалаларда, Лондонда, көмірді отын
ретінде қолдануға шектеу қойылды.
Атмосфераны ластаушы заттар атмосфераға шығарылатын химиялық ... ... ... ... газы тұр (1–кесте). Бұл қосылыс
атмосферада ұзақ өмір сүреді және ... ... ... атмосферасына шығарылатын техногенді табиғаты бар қалдықтардың
әлемдік мөлшері. (Т.А.Акимова, В.В.Хаскин).
1 – кесте.
|Ластаушы заттар |Млн. ... ... газы |6000 ... ... ... мен ... шаң |580 ... (ІІ) ... |360 ... ... және т.б. ... заттар |320 ... ... |160 ... ... |110 ... ... |18 ... ... |10 ... |8 ... ... |1 ... |1 ... келе ... ... ... тазалығы жолында күрес жүргізу
– ең алдымен адамдардың денсаулығына, бірінші дәрежелі маңыз аударатын елде
– биосфера ауасының ... ... ... ... ... ... ... дамып келеді.
Адам-әлеуметтік қатынастың салалы іс-әрекеттің субъектісі ретіндегі
индивид. Жеке ... ең ... ... Оның ... мәнінің
болуы, және оның әлеуметтік ... ... ... ... басты міндеті қадір ... ... ... оның ... нен ... ... ... әлеуметтік белгілері мен қасиеттерінің айқын және ... ... ... оның іс-әрекетіндегі шығатын. процестерін
сипаттайды.
Адамның ішкі және ... ... ... ... мақсатты тәрбие мен білім ... орны ... ... арасындағы көзқарас бойынша эндогендік рельеф
құрушы процестердін қайнар көзі жердің жылулық энергиясы. Осы ... ... жер ... ... ... ... және
радиоактивтік ыдырауы нәтижесінде туындайды. Егер ... ... ... жер ... ішкі ... қатып қалса онда интрузивті
шоғырлар қалыптасады. Ірі интрузиялардың (батолиттер, штоктар) пайда ... ... ... тау ... ... ... өзгеруіне және
механикалық ауысуына, яғни пликативтік немесе дизъюнктивтік ... ... ... жер ... ... бойлап жер бетіне газ,
су буымен қоса шығып төгілген ... ... ... эффузивті магматизм,
немесе вулканизм деп аталады.
Жер сілкінудің көпшілігі жер қыртысының ... ... ... ... ... ... ... Жер қойнауынан босаған ... ... ... тектоникалық жарылымдар бойымен жан-жақка тарап, жер
бетінің тербелуі түрінде сезіледі. Жер сілкіну планета ... ... ... тектоникалық процестердің айқын көрінісі.
Сайып келгенде, жер қыртысындағы тектоникалық қозғалыстар және олармен
қоса тектоникалық ... ... ... ... ... ... ... магматизм, вулканизм әрекеті және жер сілкіну - міне
осылар, жердің ішкі энергиясының көзі ... ... ... ... ... осы ... әсерінен құралған рельеф пішіндері жер
бетінде өзгеріссіз түрде ... ... олар ... ... болу
кезеңінен бастап экзогендік процестердің әсеріне ұшырайды , және ... ... ... ... ... процестер сирек жағдайда ғана жеке өтуі
мүмкін.
1. Жер бетінің рельефі ... және ... ... ... ... ... нәтижесінде қалыптасқан. Бұл тұжырым жалпы ... әр ... ... ... ... ... Осы ... алгашқы кезеңінде алдымен геоморфологиялық процестердің қайсысы
басымдау екендігін анықтау керек. Бұл өте ... ... ... және ... ... қарқындылығы өзара шамалас.
2. Бұрын бір агенттердің әсерінен қалыптасқан релъеф пішіндері қазіргі
кезде басқа агенттердің ... ... ... ... ... ... жер бетіндегі рельеф пішіндері ... ... ... ... ету ... ... Әр ... рельеф пішіндерінің қалыптасу тегін анықтау жолында мынандай
зандылықтарды байқауға болады: рельефтің ірі пішіндері ... ... ... ал оның ... ... кішігірім пішіндер
экзогендік ... ... ... ... ... ... мөлшеріне назар аударылуы тиіс.
Қорытынды
Климат - рельеф құратын факторлардың ішіндегі ең маныздысы. ... ... ... байланысы әр түрлі. Мысалы, үгілу процестерінің
қарқындылығы ... ... ... ол ... ... мүжілу
құбылысының сипатын анықтайды, өйткені климатпен экзогендік күштердін
қарқындылық дәрежесі ... Әр ... ... ... ... ... ерекше пішіндері пайда болады. Климат рельеф құратын процестерге
каншама тікелей әсер етсе, соншама ... ... ... ... гидросфера, топырақ-өсімдік жамылғысы арқылы, жанама да әсерін
тигізеді. Мысалы, ... ... ... ... Намиб шөлінің және
Оңтүстік Америкадағы Атакама шөлінің пайда болуы жағалау бойымен өткен суық
теңіз ағыстарына ... Бұл ... ... осындай рельефтің пайда
болуына гидросфера арқылы әсерін тигізеді.
Климаттың функциясы болып табылатын ... ... өзі ... ... ... ... мысалы, жер бетінде өсімдік жамылғысын
тұтас ... ... ... су ... ағуы бірден азайып, мүлде тоқтап
қалуы мүмкін. Ал ... ... ... ... ... ... ... аймақтарда физикалық және механикалық ... ... ... дамуына әкеп соғады. Сондықтан адам өз тіршілігінде
климатқа ықпал ету үшін көп өсімдіктер өсіріп, табиғатты ластамай , ... ... ... күрделі өзгермеуі мүмкін деп есептеймін.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Парниковый эффект, изменение климата и экосистемы. / Б. Болина, Б. Р.
Десса, Дж. ... Р. ... ... М. И. ... ... и ... 2009 ... Ұ. Есназарова, Қазақстанның физикалық географиясы.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қарағанды облысының табиғаты , геологиясы және климаты. Картоп дақылы, оларды өсіру технологиясы23 бет
Австралия27 бет
Африканың араб елдерінің эканомикалық - саяси географиялық жағдайы22 бет
Ағза және орта. Экологиялық факторлар және олардың тірі ағзаларға әсері1 бет
Биоконструкцияға қажетті табиғи көздер. Экожүйенің генетикалық ресурстары жəне биоалуантүрлілі4 бет
Биологиялық ырғақтар4 бет
Еуразияның физикалық географиялық сипаттамасы47 бет
Жануарлар дүниесі биосфераның құрамдас бір бөлігі.11 бет
Жер заңнамасы5 бет
Жер-табиғи ресурс және өндіріс құралы ретіндегі ілім9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь