ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы буржуазияның қалыптасу процесі

М А З М Ұ Н Ы

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І . Тарау. Қазақстанның ХХ ғасырдың басындағы әлеуметтік . экономикалық жағдайы.
1.1 Қазақстанның ХХ ғасырдың басындағы өлке халқының қарқынды
өсуі және көші . қон өсімінің негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2.Қазақстандағы ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы халықтар арасындағы егіншілік кәсібінің белең алуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.3. Қазақстанның ХХ ғасыр басындағы өнеркәсібінің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10

ІІ . Тарау. ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы буржуазияның қалыптасу процесі.
2.1. ХХ ғасыр басындағы Қазақстан өлкесіндегі қатынас жолдары мен сауданың жай . күйі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
2.2. ХХ ғасыр басындағы Қазақстандағы жұмысшылар кадрларының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2.3.ХХ ғасыр басындағы Қазақстандағы жер пайдалану жүйесі және аграрлық мәселенің шиеленісу. Стольпин аграрлық реформасының зардаптары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18

ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20

IV Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
Кіріспе.
Зерртеудің өзектілігі: ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы буржуазияның қалыптасу процесі XX ғасырдың басында Ресей империясының ішкі губернияларынан күрт өскен көші-қон ағыны нәтижесінде де, әсіресе қоныстанушылардағы едәуір табиғи өсім есебінен де Қазақстан халкының одан әрі тез өскенінің байқалуы, 1897—1917 жылдарда ғана, яғни Ресей империясының Бірінші жалпыға бірдей санағынан кейінгі алғашқы екі онжылдықта, Қазақстан халқының саны (оның қазіргі аумағына жақын аумақта), біздің есептеулеріміз бойынша 4147,7 мың адамнан 5045,2 мың адамға, яғни 25,7 пайызға көбейуі және осы онжылдықта Ресей империя-сындағы қазақтар саны күрт құбылып отыруы: егер 1897-1915 жылдарда олардың саны 3881,8 мың адамнан 4753,6 мың адамға дейін, яғни 22,4 пайызға өссе, 1917 жылы олар небәрі 4061,3 мың адам болды, яғни 1915 жылмен салыстырғанда олардың саны 22,3 пайыз кеміген, ал 1897 жылмен салыстырғанда, яғни 20 жыл ішінде небәрі 180,5 мын адамға, яғни 4,5 пайызға өскен. Осының салдарынан Ресей халқының құрамындағы қазақтардың үлес салмағы 1897 жылғы 3,02 пайыздан 1915 жылғы 2,69 пайызға дейін және 1917 жылы 2,3 пайызға дейін кеміп кеткен және байырғы халықтың басым бөлігі шоғырланған Қазақстанда бұл ауытқу айқын көрінді: 1897 жылы олкеде (қазіргісіне жақын аумақта) қазақтар 3384 мың, 1915 жылы — 4205,2 мың, ал 1917 жылы — 3615,1 мың адам болуы осы жұмыстың басты өзектілігі болып табылады.
Зерттеудің мақсаты мен міндеті: ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы буржуазияның қалыптасу процесі кезінде қазақтар саны небәрі 231 мың адамға, яғни 6,8 пайызға өскені, бұл орайда негізгі өсім 1915 жылға дейін болуы, ол кезде қазақтар қатары 821 мындай адамға, яғни 24,3 пайызға көбейгені, қорытындысында өлке халқының құрамындағы қазақтардың үлес салмағы 1897 жылғы 81,7 пайыздан 1917 жылғы 59,8 пайызға дейін кеміп кеткені, қазақтар арасындағы демографиялық жағдайдың нашарлауы, бірінші кезекте оның табиғи өсуінің төмен болуымен, яғни бала тууының адам өлімінің басымдық деңгейінен төмен болуымен түсіндіріледі. Өлкенің негізгі
демографиялық деректерінің табиғи өсу деңгейіне салыстырмалы талдау жасау бұл мәселе бойынша айқын мысалдар береді. Негізгі алты облыс бойынша 1897—1906 жылдарда жалпы алғанда 1 мың адамға халықтың табиғи өсімі 11,3 пайыздан, ал 1907-1916 жылдарда - 15,3 пайыз; Ақмола облысы бойынша алғанда, қоса алынған орыстар мен украиндардың үлес салмағы 1897жылғы 33,0 пайыздан 1917 жылғы 55,7 пайызға дейін өскен, осы екі онжылдық ішінде халықтың табиғи өсімі 38,9% болған. Қазақтар басым болған облыстарда табиғи өсім едәуір төмен: Жетісуда — 25,7%, Сырдарияда — 25,6%, Оралда — 20%, Семейде — 15,6%. Ал Торғай облысында орыстар мен украиндардың үлес салмағы қоса алғанда 1897 жылғы 7,7 пайыздан 1917 жылғы 37,6 пайызға дейін өскен, халықтың табиғи өсімі бұдан едәуір жоғары — 35,1 пайыз болды. Бұл сарын өлкенің отырықшы және көшпелі халқының табиғи өсімі деңгейін салғастырған кезде бұдан әлдеқайда айқын көрінеді. Оның барлық облыстарында көшпелі халық қазақтар болатын, бұған Жетісу облысы ғана қосылмады. Пішпек және Пржевальский уездерінде көшпелі халық негізінен қырғыздардың болуы осы жұмыстың мақсаты мен міндеті болып табылады.
Зерттеудің тарихнамасы: ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы буржуазияның қалыптасу процесі кезінде өлкенің басқа аймақтары бойынша байырғы халықтың да, келімсек халықтыңда аумақтық орналасу ерекшелігі жалпы қалыптасқан тарихи-демографиялық жағдайлармен, көші-қон үрдістерімен және табиғи өсім деңгейімен анықталуы. Атап айтқанда, оның өте әркелкілігі болды. Сөйтіп, XIX ғасырдың аяғында және XX ғасырдың басында 70% болатын қазақтардың негізгі көпшілігі өлкенің екі аймағында, оның оңтүстігі мен батысында шоғырлануы, Оңтүстік облыстарда — Сырдария және Жетісу облыстарында 1897 жылы 1,2 миллион қазақ (тиісінше, 709 мың және 515 мың қазақ) тұрды. Мұның өзі өлкедегі бүкіл байырғы халықтың 36,0%-ы (тиісінше 20,8 және 15,2%) болуы осы жұмыстың тарихнамасы болып табылады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. Бекмаханова Н. Қазақ ССР тарихы. Алматы, 1991 ж.
2. Жамбылов Д. «Тәуелсіздік және саяси сана» Алматы,1999ж.
3.Мәлімбаев С., «Патшалық Ресейдің отарлық саясаты» Алматы,1994ж.
4.Мадашев Х «Қазақ халқының арғы бергі тарихы» Алматы, 1995ж.
5. Мағауин М. «Қазақ тарихының әліппесі» А, 1995ж
6. Қазақстан тарихы. 1 том. Алматы, 2001 ж.
7. Қазақстан тарихы. 3 том. Алматы, 2001 ж.
8. Қазақстанның көне тарихы. Алматы, 1993 ж.
9. Қозыбаев М. Қазақстан тарихы очерктері. Алматы, 1994 ж.
10. «Қазақ совет энциклопедиясы», І,ІІ-том.
11.Қозыбаев М., «Жауды шаптым ту байлап» Алматы, 1994ж.
12. Сабырханов А., «Ұлы бетбұрыс»Алматы, «Мектеп»1981ж
13.Тлепов Ж. «Елім деп еніреген ерлер жыры» Алматы, 1995ж.
14. Тынышбаев М «Ақтабан - шұбырынды» А, 1993ж.
15. Тынышбаев М. «История казахского народа» 1993ж.
16.Әбдіжапар Әбдәкімұлы. Қазақстан тарихы. Алматы, 1997ж.
17. Нұралин Н. «Қазыналы қо налар». Алматы, 1983ж.
        
        М А З М Ұ Н Ы
І.
Кіріспе.....................................................................
.....................................................3
І - Тарау. Қазақстанның ХХ ғасырдың басындағы әлеуметтік – экономикалық
жағдайы.
1.1 Қазақстанның ХХ ғасырдың басындағы өлке ... ... және көші – қон ... ... ХІХ ... аяғы мен ХХ ... басындағы халықтар
арасындағы егіншілік кәсібінің белең
алуы.......................................................................8
1.3. Қазақстанның ХХ ... ... ... - ... ХХ ... басындағы Қазақстандағы буржуазияның қалыптасу
процесі.
2.1. ХХ ғасыр басындағы Қазақстан өлкесіндегі ... ... мен ... ... ХХ ... ... Қазақстандағы жұмысшылар кадрларының
қалыптасуы..................................................................
..........................................................16
2.3.ХХ ғасыр басындағы Қазақстандағы жер пайдалану жүйесі және аграрлық
мәселенің шиеленісу. ... ... ... ... ... ... ХХ ... басындағы Қазақстандағы буржуазияның
қалыптасу процесі XX ... ... ... ... ... күрт өскен көші-қон ағыны нәтижесінде де, әсіресе
қоныстанушылардағы едәуір табиғи өсім ... де ... ... ... тез ... ... 1897—1917 жылдарда ғана, яғни Ресей
империясының Бірінші жалпыға ... ... ... алғашқы екі
онжылдықта, Қазақстан халқының саны (оның қазіргі аумағына жақын аумақта),
біздің есептеулеріміз ... 4147,7 мың ... 5045,2 мың ... ... ... көбейуі және осы онжылдықта Ресей империя-сындағы қазақтар
саны күрт құбылып отыруы: егер ... ... ... саны 3881,8 ... 4753,6 мың ... ... яғни 22,4 пайызға өссе, 1917 жылы олар
небәрі 4061,3 мың адам ... яғни 1915 ... ... ... ... ... кеміген, ал 1897 жылмен салыстырғанда, яғни 20 жыл ішінде небәрі
180,5 мын адамға, яғни 4,5 пайызға өскен. Осының салдарынан ... ... ... үлес салмағы 1897 жылғы 3,02 пайыздан 1915 жылғы
2,69 пайызға дейін және 1917 жылы 2,3 ... ... ... ... ... ... ... бөлігі шоғырланған Қазақстанда бұл ауытқу ... 1897 жылы ... ... ... ... қазақтар 3384 мың,
1915 жылы — 4205,2 мың, ал 1917 жылы — 3615,1 мың адам ... осы ... ... болып табылады.
Зерттеудің мақсаты мен міндеті: ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы
буржуазияның қалыптасу ... ... ... саны ... 231 ... яғни 6,8 ... өскені, бұл орайда негізгі өсім 1915 ... ... ол ... қазақтар қатары 821 мындай адамға, яғни 24,3 ... ... өлке ... құрамындағы қазақтардың үлес
салмағы 1897 ... 81,7 ... 1917 ... 59,8 пайызға дейін кеміп
кеткені, қазақтар арасындағы демографиялық жағдайдың ... ... оның ... ... ... ... яғни бала тууының адам өлімінің
басымдық деңгейінен төмен болуымен түсіндіріледі. Өлкенің ... ... ... өсу ... ... ... жасау
бұл мәселе бойынша айқын мысалдар ... ... алты ... ... ... ... ... 1 мың адамға халықтың табиғи өсімі 11,3
пайыздан, ал ... ... - 15,3 ... ... ... ... қоса ... орыстар мен украиндардың үлес салмағы 1897жылғы ... 1917 ... 55,7 ... дейін өскен, осы екі онжылдық ... ... ... 38,9% ... Қазақтар басым болған облыстарда табиғи
өсім едәуір төмен: Жетісуда — 25,7%, ... — 25,6%, ...... — 15,6%. Ал ... ... ... мен украиндардың үлес салмағы
қоса алғанда 1897 жылғы 7,7 ... 1917 ... 37,6 ... ... ... ... ... бұдан едәуір жоғары — 35,1 пайыз болды. Бұл ... ... және ... ... ... ... деңгейін салғастырған
кезде бұдан әлдеқайда ... ... Оның ... ... ... ... болатын, бұған Жетісу облысы ғана қосылмады. Пішпек және
Пржевальский уездерінде көшпелі халық ... ... ... ... ... мен міндеті болып табылады.
Зерттеудің тарихнамасы: ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы буржуазияның
қалыптасу процесі кезінде өлкенің басқа аймақтары бойынша байырғы ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан
тарихи-демографиялық жағдайлармен, көші-қон үрдістерімен және табиғи ... ... Атап ... оның өте ... ... Сөйтіп,
XIX ғасырдың аяғында және XX ғасырдың ... 70% ... ... ... ... екі ... оның ... мен батысында
шоғырлануы, Оңтүстік облыстарда — Сырдария және ... ... ... 1,2 миллион қазақ (тиісінше, 709 мың және 515 мың ... ... ... ... ... байырғы халықтың 36,0%-ы (тиісінше 20,8 және ... осы ... ... ... ... - ... Қазақстанның ХХ ғасырдың басындағы әлеуметтік –
экономикалық ... ... ХХ ... ... өлке ... қарқынды өсуі және
көші – қон өсімінің негізгі бағыттары.
Өлкенің басқа аймақтары бойынша ... ... да, ... ... ... ... жалпы қалыптасқан тарихи-
демографиялық жағдайлармен, ... ... және ... ... ... Атап ... оның өте әркелкілігі болды. Сөйтіп,
XIX ғасырдың аяғында және XX ... ... 70% ... ... ... өлкенің екі аймағында, оның оңтүстігі мен ... ... ...... және ... ... ... 1,2 миллион қазақ (тиісінше, 709 мың және 515 мың қазақ) ... ... ... бүкіл байырғы халықтың 36,0%-ы (тиісінше 20,8 және 15,2%)
болды.
1917 жылы да бұл аймақтағы казақтардың үлес ... нақ сол ... ... ... - 34,3% ... 24,4 және 13,9%). 1,1 миллионнан 1,2
миллионға дейін қазақтар тұрған батыс аймақта ... ... және ... Ішкі ... және ... ... олар 1897 жылы - 34,8%,
ал 1917 жылы — 35,4% болды. Байырғы халықтың жалпы санының 17—18%-ы. (1)
Шығыс және Орталық ... ... ... бұл ... ... ... облысының құрамына кіретін еді, онда 1897-1917 жылдары 500
мыңнан астам қазақ тұрды. Солтүстік Қазақстанда, яғни ... ... ... ... ... ... 13 пайызы тұрды, дегенмен олардың
саны осы 20 жыл (1897-1917) ішінде 100 мындай адамға, ... 482 ... ... ... ... негізгі аймақтарының көп ұлтты халқының
құрамындағы қазақтардың үлес ... ... ... ... ... ... Бұл ... өзінің ежелгі аумағында Ресейге
қосылудан басталып, жиырмасыншы ғасырдың басында күшейген қазақтар үлес
салмағы кемуінің жалпы ... (1897 ... ... 1917 ... ... ... бар ... ішінде, қазақтар тығыз орналасқан. Мысалы, Сырдария облысында
байырғы ... үлес ... ... жылдар аралығында 29,1%, 88,8%-дан
59,7%-ға дейін, Жетісу облысында - 35,2%, 77,6%-дан 42,4%-ға ... ... - 21%, ... ... ... Торғай облысында - 22,4%, 90,6%-
дан 58,2 %-ға деиін, Орал облысында — 18,8%, ... ... ... ... 20 жыл ішінде жинакы тұратын Ішкі Орда (12,2%-ға, 96,5%-дан 84,3%-ға
дейін) және ... ... де (7,3%, ... ... дейін)
қазақтардың үлес салмағы едәуір азайды. Осы екі ... ... ... ... ... ... ал ... және Жетісу облыстарында олар
жартысынан әлдеқайда аз болып ... ... 40,5% және 42,4%). ... Сырдария, Торғай және Орал облыстарында олар жартысынан сәл көп
болды (тиісінше 59,7%, 58,2% және 52,5%). ... үлес ... ... ... ... ... Семей облысында ғана байкалды — 67,3%. ... ... және ... ... және Орал ... Орал
уезінде қазақтардың үлес салмағынын кысқаруы ерекше айқын ... ... 1917 жылы ... ... ... ... ғана ... (25,0%, 24,1%
және 25,3%), ал Қостанай уезінде ... оның ... ... ... сәл асты ... ... халқы үлес салмағының азаюына ғасырдың ... ... және ... да ұлт ... ... ... ... аудару ағымының ерекше көп өскен ... ... ... әсер ... ... ... алты облысында халықтың күрт өсімі 1897—1917 жылдарда
1 301,4 мың адам болды, яғни онын табиғи өсіміне (1 446,1 мың адам) ... ... Осы ... ... ... ... шет аймақтарына
қоныс аударушылардың 24,9%-ы, яғни шамамен төрттен бірі көшіп ... ... ... реформа нәтижесінде 1906-1912 жылдарда келген
360,7 мың ... ... ... ... ... ... 80,6%-ы
Украинадан шыкандар, ал калған 19,4%-ы Ресейдің онтүстігінен келгендер
екенін көрсетеді. Украинадан келгендер ... ... ... ... ... ал ... оңтүстігінен келгендер арасында
Воронеж және Саратов ... ... ... ... ... осы ... аударушылардың негізгі көпшілігі Ақмола және
Торғай облыстарына, бастапқы кезде ғана олардың бір ... ... ... қоныстанды. Мысалы, 1897-1916 жылдарда қоныс аударған 1 ... ... ... ... 731,5 мың адам, яғни 56,2%-ы және ... 199,0 мың ... яғни 15,3%-ы ... ... Ақмола облысында
күрт өсу қарқыны табиғи өсу ... 2,2 есе асып ... ... 325,2 мыңныңорнына 731,5 мың). Коныс аударушылардың жалпы
көлемінен Семей облысына 130,1 мың адам (10,0%), Жетісуға 118,5 мың ... - 82,0 мың (6,3%) және ... - 40,0 мың (3,1%) ... ... сондай-ак келімсек халыктың ... ... ... ... 1917жылы 1091,9 мыңға дейін,
яғни 2,4 есе есті, ал олардың үлес ... 11,4% ... ... жетті. Осы
уакыттың ішінде украиндар саны 79,3 мың адамнан 653,3 мың адамға, яғни 8,3
есе, ал ... ... ... ... ... ... ... коса алғанда орыстар мен украиндар 1917 жылы Қазақстанда 1745 ... асты және ... ... ... ... ... сәл кем — 29,4%-ы
болды. ... мен ... үлес ... ... бұл тез өсу сарыны XX
ғасырдың одан кейінгі жылдарында одан да ... ... ... өсімінің негізгі бағыттарына сәйкес орыстар мен украиндардың
аумақтарда ... да ... ... ... Олардың үштен
бірінен астамы — 33,6%-ы ... ... ... облысына
шоғырланды: 1917 жылы 344,5 мың украин жөне 241,8 мың орыс ... ... ... бүкіл халықтың 29,6%-ы және 20,8%-ы, ... ... ... - 50,4%-ы ... ... мен ... ең көп қоныстанған
жер Қазақстанның батысы болды, олар 1917 жылы тиісінше 495,8 мың және 210,2
мың адам, ал ... ... — 706 мың ... яғни осы аймақ тұрғындарының
41,0%-ынан астамы болды. Оның үстіне Орал облысында орыстар -359,2 мың, ... - 25,8 мың ... олар ... ... ... ... 41,4%-ы және
3,0%-ы, ал қосып алғанда 44,4%-ы болды. Торғай облысында орыстар - ... ал ... - 184,6 мың адам еді, ... үлес ... тиісінше 16,0%-
ға және 21,6 %-ға, ал қосып алғанда облыс ... ... ... ... ... аймақтарда (яғни, Семей облысында) орыстар мен ... ... ... 68,3 ... 196,5 мың ... ... яғни 2,9 есе кәбейіп,
олар бүкіл облыс халқының бестен ... ... ... ... ... үлес ... 1897 жылғы 10% орнына 1917жылы21,1%-ға жетті.
Шығыс аймақта ... ... ... ... ... және
шаруалардың болмашы саны есебінен 92,8 ... 256,4 мың ... яғни ... ... Ал ... үлес ... небәрі 12,1% болды, бұл негізінен Жетісу
облысының орыстары мен украиндары есебінен: 191 мың адам және ... 20,8%-ы еді. ... ... ен аз қоныстанған облыс болып
Сырдария облысы қала берді, онда 1917 жылы 75,4 мың ... мен ... олар ... ... ... ... құрады. Қоныстанушылар арасында
орыстар екі есе дерлік басым түсті, бұған Ақмола жөне ... ... ... 1917 жылы ... ... 344,5 мың және 184,6 мың
адам болды, ал осы ... ... ... ... үлес ... 29,6 және ... жетті.
Сонымен, XX ғасырдың басында қазақтар, орыстар мен украиндар бүкіл өлке
халқының 87%-ынан ... ... ... онда ... ... татарлар,
өзбектер, дүнгендер, мордвалар және басқалар да тұрды. 1897 жылғы ... ... ... ... 55 мың татар, 55 мың ұйғыр, 30 мың
озбек, 15 мың ... 10,5 мың ... және т.б. ... XX ... ... саны ... көбейді, мысалы, 1917 жылы елкеде енді 93
мыңға жуык татар, 25 мың ... және т.б. ... ... ... Ақмола (20 мың), Семей (38,3 мың), Орал (14,5 мың) ... мын) ... ... ... ... ... ал
ұйғырлар мен дүнгендер Жетісу облысында мекендеді. Мордвалардың негізгі
бөлігі Ақмола облысында (22,2 мың), әсіресе оның ... (18,3 мың) ... (3,9 мың) ... ... ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басынд халықтар
арасындағы егіншілік кәсібінің белең алуы.
Қазакстан тұрғындарының 90%-ынан астамы ... ... ... ... ... ... ... мал шаруашылығы болатын. XIX ғасырдың
аяғы - XX ғасырдың басыңда ... ... көп ... ... айналады. Онымен қоныс аударушы шаруалардан басқа қазақтар да
айналысты, олар 1897 жылғы санақ ... ... ... ... ... ... Село ... басым көпшілігі - 2/3 бөлігіне ... ... және ... ... шаруалар кедейлер мен батырақтар еді.
Таптық жіктеліс қоныс аударушылар деревнясында ғана ... ... ... ... да ... жер мен мал ірі ... ... мен
кулактардың қолына шоғырланды. XX ғасырдың басында өлкедегі төрт далалық
облыстың 10 ... ... ... 91 %-ына ... ауқатты шаруалар мен
байлардың иелігінде болды. Ішкі ордадағы бір ірі ... 700 ... ... салып, сату үшін мал өсірген, 20-30 тұрақты және 300-400 ... ... ... ... ағайынды Баймұхамедовтердің 3,5 мың десятина ... ... ... 20 мың ... жері болған және т.б. Күйзелген
шаруалар ауыл шаруашылық батырақтарының ... ... ... ... кетті. Өлкеде село тұрғындары мүлдем басым болған жағдайда дегенмен
де қала халқының өсуге бейімділігі байқалды. ... ... ... ... қала халқы үш есе дерлік, 1897 -1914 жылдарда бір жарым еседен
астам көбейді. Қазанға дейінгі ... ... 28 ... оның ... ... ... Әулиеата (Тараз), Түркістан, Перовск (Ақмешіт) және Жаркент
ежелгі қалалар болды, қалған 23 кала ... ... ... ... одан ... ... ... Дегенмен де Қазан революциясына дейін мұнда
халық саны 50 мың адамнан асатын бірден-бір ірі қала болған жоқ. Тек ... ғана бұл ... ... 1915 жылы ... -47,5 мың, 1911 ... - 43,2 мың, 1913 жылы ... - 43,2 мың және 1911 ... - 34,4 мың адам тұрды. 1914 жылы өлкенің қалған 19 қаласының
әрқайсысында ... саны 10 мын ... да ... ... көпшілігі
әкімшілік орталықтар ретінде пайда болды. Бірте-бірте, әсіресе XIX ... - XX ... ... ... ірі ... - ... және мал
шаруашылығы мен егіншілік өнімдерін ұксату орта-лыктарына айналған ... ... ... ... Шымкентте, Әулиеатада және
баскаларында енеркәсіптік даму ... ... ... ... ... үрдісі есебінен өсті. Қазақстан ... ... ... мен ... ... 1897 жылы қала ... ... үлес салмағы Орал облысыңда г- 82,8%, Торғай облысында - 76,2%,
Ақмола облысында - 56,4%, ... ... 54%, осы төрт ... ... 66,7% ... Осы облыстардағы қала тұрғындарының арасында қазақтар
- 16%, татарлар - 14,3%, басқалары 3%-ын құрады.(5)
Қала халкының өлеуметтік құрамы да әр ... еді. ... ... Орта Азия мен ... ... облысындағы кала тұрғындарының
20%-ына жуығы ауыл шаруашылығымен және ауыл ... ... ... ... және ... ... сот ... әскери шенділерінің үлес салмағы 7,1%-ға, дін қызметшілері — 1,7%-
ға жетті. Ен ірі ... топ ... ... ... — 20,3%, ... саудада жұмыс істейтіндердің бәрі, соның ішінде жалдама ... ... ... ... 2,1% ... ... өнім өндірмейтін еңбекпен
айналысқан бұл әлеуметтік топтар 31 %-ды ... Орта Азия мен ... ... ... ... (48,8%) ... тегіне қарай былайша бөлінді:
тау-кен, кен өндіру және тамақ өнеркәсібінде — 33,1 % ... ... ... малайлар, күндіктер — 9,6%, баскалар — 6,1%.(6)
Дегенмен, ... ... ... ... ... оның ... кең аумағында бытырап жатқан осы ... ... жоқ. ... ... ... ... капиталистік даму
жолынан етіп үлгірмеген, өзінің өнеркәсіп пролетариаты болмаған немесе жоқ
деуге болатын, басым тұрғыда мал ... ... ... ... ... шет аймақтары қатарына жатқызған РКП(б) Xсьезінің
анықтамасымен ... ... ... де, Қазақстанда капиталистік
өндіріс әдісінің элементтері әлсіз болса да дамыды. Бұл оның ... ... ... ... ең ... ... бірі болды.
Ғасырдың басыңдағы Казақстаңдағы әлеуметт демократиялық жағдайға қысқаша
талдау жасаудан оның өлкедегі отаршылдық жағдайды ... ... көп ... ... қалыптасу үрдісі күшейді, байырғы халықтың
үлес салмағы кеміді және сонымен ... ... ... ... ... мен ... ... ұлғайды; қалалар мен олардағы халықтың
бірсыпыра өсуі байқалып отырды.
1.3. Қазақстанның ХХ ғасыр басындағы ... ... ... 30-жылдарының басында басталған Қазақстанды Ресейге
қосудың аяқталуы 1861 жылғы крепостниктік құқық жойылғаннан кейінгі ... ... ... ... ... ... ... тарихының
танымал білгірі В.И.Ленин былай деп атап өтті: «Ресейде капитализмнің басқа
аумақтарға кеңеюге ұмтылысы біздің шет аймақтарға ... ... әсер ... өлі де әсер етіп ... ол аймақтарды отарлау орыс тарихынын
реформаға дейінгі, капиталистік кезеңінде кеңінен жүргізіле ... ... ... және ... шығысы, Кавказ, Орта Азия, Сібір
орыс капитализмінің отарлары ретінде қызмет етіп, капитализмнің терең ... ... ... ... ... ... ... революцияға дейінгі Қазақстанда
негізінен ... екі ... ... ... ... ... ... тау-кен өндіруші және кен-зауыт өнеркәсібі, сондай-ақ ауыл
шаруашылык, көбінесе мал ... ... ... ... ... ... ... және Орталық Қазақстанда дамыды. Онда түсті
металдар мен көмір кен орындары ... ... ... бұл ... ... ... жоқ. Кен ... жеке кәсіпкерлерге сатылды, олар 20
жылдай пайдаланып, кен қоры азайысымен, ол кен орындарын тастап кетті. 30-
жылдарда Алтайда ... ... мен ... ... ... ... болғаннан кейін олар кен құрамынан күмістің табылуы себепті
«Кабинеттің» (патша әулетінің) ... ... Бұл ... ... ... ... ... артта қалған техника, міндетті күш-
көлік міндеткерлігі ... ... да олар ... ... ... ... ал XIX ... аяғына қарай жекелеген
әрекеттерге (1887 жылы Зырянда байыту фабрикасын салу, неғұрлым ... ... мен ... ... жөне т.б.) ... жұмысын
мүлде тоқтатты.''
Орталық Қазақстанда көмір және түсті металдар кен орындарын пайдала-ну
неғұрлым ... ... ... XIX ... ... ... орыс
көпестік капиталы назар аударған болатын, бұған мұнда патша әулеті
монополиясының ... да ... ... ... жылы ... С.И.Попов Қарқаралы уезінде Богословск күміс-қорғасын
және басқа да бай кен орындарын игере бастады. 1839 жылы ол ... ... ... арналған Благодатно-Степановский (Куфский) зауытын, ал 1849
жылы Александровск (Баянауыл) зауытын салды. Жиырма жылдан сәл астам уақыт
пайдаланғаннан кейін екі ... та өз ... ... ... ... ... Новониколаевск күміс-қорғасын зауытын
(Богословск кен орыны негізінде) салды, ол 1877 ... ... ... істеді.
XIX ғасырдың 40-жылдарында көпестер Н.Ушаков, А.Рязанов, Зотов жергілікті
байлардан Карағанды көмір ... ... мыс ... бар ... алкабын,
Жезқазған және Спасск-Воскресенск кенді аудандарын арзанға сатып алып, мыс
өндірумен ... ... 1857 жылы ... мыс ... ... ... (С.И.Поповтың немересі) 1887-1888 жылдары Қарқаралыға
жақын ... ... ... көлінің жағалауына жақын жерде
Степановск зауыттарының негізін қалады, олар араға үзіліс ... ... ... дейін, екіншісі 1907 жылға дейін жұмыс істеді.
Бұл кәсіпорындардың бәрін көсіпкерлер ... ... ... болмай, өндіріс техникасы төмен және білікті жұмысшылары жок
жағдайда салып, пайдаланды. Олардың иелерінің көпшілігі оңай ... ... де, акыр ... ... ұшырады. (9)
XX ғасырдын басында жалпы кен ... ... ... мыс ... ... ... ... акционерлік
қоғамдарының қолына көшті. Олардың арасындағы тұңғыш кәсіпорындардың бірі —
1904 жылы Лондонда бұрын Рязанов пен ... ... ... ... ... ... жартысында өлкедегі мыс балқыту өнеркәсібінің ошағы болған
кәсіпорындарды, рудниктер мен кен орындарын пайдалану мақсатымен ... кен ... ... қоғамы». Қоғам орыс кәсіпкерлерінен
Спасск мыс балқыту зауытымен қоса Спасск-Воскре-сенск мыс кенішін ... мыс ... ... және Қарағанды тас көмір кен орындарын, екі
темір кенішін сатып алды. Коғам аралас ...... ... және ... президенті М.Ф.Карнонын ұлы, француз капиталисі Клод
Эрнест Жан Карноның байланыстары мен ықпалы ... ... еді. ... шенеуніктерін сатып алу жолымен тиімді мәміле жасасуға қол жеткізді.
Коғамның басқармасына төрт ағылшын және төрт француз кірді. Оның ... ... ірі ... ... мүшесі Артур Фель, ал вице-президенті
Э.Карно болды. Коғамның акцияларын ұстаушылар Американың, Германияның,
Щвецияның, Испанияның және ... ... ... ... ... ... ... (Лондон-Ливерпуль коммерциялык, Дрезден, Неміс) және ... ... ... ... Орыс ... ... Петербург жеке
коммерциялық және баскалар) банкілерінің өз ... ... ... ... ... француз, ағылшын және Гер-ман
капиталы зор ықпал жасады.
1906 жылы ... ... ... сатып алынған Жезказ-ған мыс
рудалары кеніштерін пайдалану үшін ... тағы да ... мыс ... ... ... ... Жезказғанға Ескөл алқабындағы
темір кенішін, 18 әк шығаратын ... және ... ... ... кенішін пайдалану құқығын сатып алды. Коғам 1913 жылы Карсақбай
алқабында мыс ... ... сала ... ол ... ... ... ... күйінде қалды. 1911 жылға қарай бұл қоғам ... ... ... мыс ... акционерлік қоғамының» қолына түсті. Ол 1913 жылы
оны толық ... ... ... қоса ... кеніші Спасск
компаниясының меншігіне көшті.
1914 жылы Риддер мен Екібастұз Ресейдің ... мен ... ... «Орыс-азия корпорациясының» концессиясына көшті. Шын
мәнінде, бұл ағылшын компаниясы болатын, онда мысалы, Лесли Уркарт ... ... ... ... етті және 1914 жылы ол ... «Ертіс
корпорациясы» атты еншілес ... ... ... ... ... ... ... пайдалану мақсатымен Риддер және Қырғыз (қазақ) кен-
өнеркәсіп акционерлік қоғамдарын құрды.
1914 жылы ... және ... ... ... ... ... ... басталып, 1916 жылы Екібастұз көмір және Риддер
концентраттары базасында қорғасын зауыты ... ... ... ... ... ... концентраттарын тасуға арналған Риддер
темір жолы салынды. Бұдан әрі ол концентраттар Ертіс ... ... ... ... Одан ... ... темір жолымен Екібастұз
зауыттарына жеткізілді. Темір жол ... 1916 ... ... ... аяқталды
және тура 1917 ... ... ... концентраттары Риддерден
Екібастұзға дейін (шамамен 700 шақырымға жуык кашықтыққа) негізінен ... ... ... ... байыту фабрикасы мен Быструха электр
станциясы салынды. Соңғысын Риддер ... ... 1916 жылы ... ... суы басып кетті.(11)
ІІ - Тарау. ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы буржуазияның қалыптасу
процесі.
2.1. ХХ ... ... ... ... қатынас жолдары мен сауданың
жай – күйі
Казақстанның метрополия орталық аудандарының капиталистік өнеркәсібінің
шикізат кезіне, сондай-ақ өнім ... ... ... ... ... рөл атқарды, олар бір мезгілде Ресейдін ... ... ... ең алдымен Орта Азия мен Сібірге Ресей капитализмінің ену
құралы және ... де ... Шын ... Орта Азия мен ... ... игеруі осы аумактардың терең түкпіріне темір жолдар
салудан басталды.
Қазақстанда дамыған қатынас жолдарының болмауы елкенің ... ... ... қиындықтар туғызды, оның жекелеген аудандары арасында да,
Орталық Ресеймен де экономикалық жене ... ... ... мен
нығаюын тежеді, Казақстанның орыс капитализмін шикізатпен ұдайы қамтамасыз
етіп ... және ... ... ... ... кешіктірді.
Темір жолдар салынғанға дейін ... ... ... негізгі құралы
мейлінше өнімсіз және қымбат ... ... түрі — түйе ... ... ... ... ... және көп уақыт алды. Кейде керуендер Ташкент
пен ... ... ... ... немесе Орскіге дейін
90—100 күн ... ... ... салу ... ... ... ... магистральдар-дан
басталды. 1874—76 жылдарда Торғай облысы мен Орынборды Орталық Ресеймен
байланыстырған Орынбор темір жолы (Самара-Орынбор) ... Кез ... ... ол да ... ... жақын жатқан аудандарын Ресейдің
өнеркәсіптік облыстарымен тікелей ... ... ... ... ... ... себепші болды. 1891—93 жылдарда Рязань-Козлов
темір жолының акционерлік қоғамы Покровская Слобода-Орал жолын; 1897 ... ... ... ... жол ... болған еді, ал екінші жол
Орал облысының батыс жағының біраз жерін ғана ... ... ... ... ... жол желілері XIX ғасырдың аяғы — ... ... ірі ... ... жолының салынуына байланысты тартыла
бастайды. Магистральдық бағыттарын талқылау кезінде ... ... ... іскерлік топтарының және Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... ... болды. Олар
Казақстан аумағы бойынша салынатын темір жолдардын бір ... ... ... ... ... және Орта Азия ... қосу
мүмкіндіктерін ескере отырып жүргізуді талап етті. ... ... ... ... ... (дала генерал-губернаторы
Колпаковский, Торғай әскери губернаторы Проценко және басқалар) қолайлы
қатынас жолдарының болмауы себепті ... ... ... ... ... айырылған Семей және Ақмола облыстары үшін осындай темір
жолдың қажет екенін атап ... ... ... ... ... ... ... Ақмола облысынын Петропавл және Омбы ... 178 ... бойы ... Челябі-Қорған бағыты бойынша Петропавл-Омбы
арқылы Обь ... ... ... әрі ... ... ... бағыт алды.
Магистралды салу ерекше қиын жағдайларда: климат қатаң болып, ... ... ... жоқ ... ... Жер казу жұмыстарын
тездету және арзандату үшін АҚШ-тан жер қазатын машиналар жаздырып алынды,
бірақ олар ... ... ... ... ... ... қолмен
атқарылды. Жобада көзделген техникалық шарттар сақталмады. 1902 ... ... ... 14 ... ... рельсі дереу ауыстыруды керек
етті, 1312 ағаш көпірді де ... ... ... ... ... ... ... жүйесін және т.б. жақсарту ... көп ... ... ... Осының бәрі мұнда тамыр жайып алған мемлекет ... ... ... ... ... 1894 жылғы 30 тамыздан
бастап Челябіден Омбыға дейін уақытша, ал 1895 ... 13 ... ... ... жолының бүкіл желісі тұрақты пайдалануға берілді. 1896 жылғы ... жол ... ... ... ... ... Қазақстанның негізгі ірітеміржол желісі 1901-1905
жылдары салынған Орынбор -Ташкент жолы болды. Бұл ... ... ... Азия магистралы жүргізілді. 1880-1888 жылдардың өзінде-ақ Красноводск
фортынан Самарқанға дейін Закаспий темір жолы ... ... ол ... ... ... ... 1900 ... ол Орта Азия темір-жолы деп
атала бастады. Бұл жолмен ... ... ... ... ... ... ... өлтірісі, шарап және басқа да ауыл шаруашылық тауарлары ... ... ... ... ... ... қант, темір, ағаш
және т.б. болды.
Бірақ Орта Азия темір жолын пайдалануда ... ... да ... Ең ... бұл айналма жол еді: жүктен алынатын ... ... ... құны ... Жүкті тиеу де өте көп ... ... ... ... ... теңізінің жағалауындағы судың қатып ... Еділ ... кеме ... ... ... ... шығару жолын
ұзақ уақытқа жауып тастады. Осының бәрі Орта Азияны Орталық ... ... ... ... ... жаңа темір жол салу қажеттігін
туғызды. Орта Азия мен ... жаңа ... жол салу ... ... әр ... үкіметтік ведомство-лардың және орыс капиталистері мен
кәсіпкерлері топтарының күресі өріс алды. Онда Мәскеу мануфактурашылары мен
Орта Азия кәсіпкерлерінің ... ... ... ... ... ... ең басты шикізаты — мақта өндірудің кезіне айналдыруға
тырысты, екіншілері Сібір мен Жетісудың арзан астығын Түркістанның ... ... да ... ... ... ... ... үшін жаңа жолды
пайдалануды көздеді. (14)
2.2. ХХ ғасыр басындағы Қазақстандағы жұмысшылар кадрларының ... ... ... ... ... екі ... халық са-
натының: байлар мен жұмысшылардың пайда болуын туғызды. Қазақ шаруа-ларының
осы санаттарының арасындағы аралык буын орта шаруалар болды, олар ... ауыл ... ... ... ... бірқатар облыстарында ондаған мың қазақ кедей шаруала-ры
табыс табуға шетке кетті. 1880-1890 жылдарда Семей ... ... ... мың адамға, ал Сырдария облысында 1910 жылы - 39 мың, 1911 жылы — ... ... ... ... ... ... ... іздеп кетушілердің көпшілігі
кен зауыттары, рудниктер, өңдеуші өнеркәсіптің кәсіпорындары жөне әр ... ... ... және ... уездеріне шығып отырды. Бұл
орайда Қазақ ауылдарынан шет ... ... өз ... мен облысында
ғана жалданып жұмыс істеген жоқ, олардың табыс іздеп ... ... ... да ... тура ... ... ... шолуында» былай делінген: «Жұмыс қолының
қажеттігі әрқашан аңғарылатын және жұмысшының еңбегіне ақы ... ... ... арқасында семей қазақтары қазірдің өзінде далаға бармай
өмір сүруге дағдыланып алды. Сібір темір жолын салуға ... ақы ... ... ... ... ... ... дала тұрғыны немесе диқан
өмірін тастап, табыс табу үшін сол жаққа ... ... ... ... ... жолында ғана емес, сонымен қатар Сібір магистралының ... ... ... ... басқа учаскелерінде де жұмыс істеді.
Баспасөзде 1895 жылы ... ... ... ... 2 ... ... жол
мердігерлерінің айтуы бойынша магистраль салу үшін Енисейдегі Тайга
станциясына ... ... 1895 жылы ... жақын Орта Сібір
учаскесінің құрылысында ... ... ... барған
2,5 мыңнан астам қазақтар жұмыс істеген. (15)
Солтүстік және Орталық Қазақстанда темір жол ... ... ... ... ... ... ... жекелеген топтары бірте-бірте
қалыптаса бастайды. 1901 жылы «Тургайская газета» мақала жа-риялады, оның
1893 жылы ... ... ... ... ... ... ... авторы «Воскресенск темір жолын салу кезінде қазақ
жұмысшылары ... ... ... ... ... салу кезінде де жұмыс
істегендер көп болды» деп атап ... ... ... жер ... ... ... жаяу, сондай-
ақ аты бар жұмысшы» қазақтар атқарған, олар ... және ... ... ал ... «бір текше жерге», яғни ... ... ... ... ... және ... жұмысшылар көп болды, жалпы бұл
жұмысты олар онай атқарды және техникалық қадағалаудың ... ... ... алып ... Автор қазақтардың алуан түрлі құрылыс жұмыстарына
кең қатысқанын ерекше атап көрсеткен. «Жер ... ... — деп ...... тасу мен жеткізуді тек қана қазақтар жүргізді. Барлық
күндік жұмыстар, мысалы, тас қалаушыларға ... ... ... ... ... кесу мен ... ... тазарту мен дайындау және
басқа да құрылыс кезінде әркашан көп ... қара ... ... ... ... атқарды. Арнаулы шеберліктен ... ... ... ... ... ... жоқ деуге болады. Ол ағаш
кесуде де, ол депо ... ... да, ол ... ... да болып
жүреді. Оның басқа да орыс ... ... ... ... қоңырқай болып
жүргенін барлық жерде көруге болатын еді, ... ... ... ... саны мүлде болмашы, азшылық болды». Орынбор-Ташкент
темір жолы ... 1901 ... жазы мен ... 4 ... ... ... жылдың мамыр-маусым айларында — 17 мыңнан астам адам, ал ... - 39 ... жуық адам ... ... ... «бұл жұмысшылар бүкіл
Ресейден келген деуге ... деп атап ... ... ... ... ... Херсон, Чернигов және басқа губернияларынан келген ... ... ... ... ... ... көпшілігі жергілікті
тұрғындар: қазақтар, өзбектер, ... және ... ... ... ... орыс ... ... Жұмысшылар қоныс аударушы
шаруалардан шыққан табыс ... ... ... де ... ... ... кедей шаруалар болатын. 1910 жылы Қостанай ... ... ... зерттеу жүргізілді. Бұл зерттеудің деректері көрсеткендей,
коныс аударып келген шаруалардың ... ... ... кешкен.
Шаруалар кожалықтарының жартысы-нан астамы кедей және ... ... ... ... табыс іздеуге итермеледі. Костанай уезінде
барлық шаруашылықтардың 34,8%-ы, ал Ақтөбе уезінде 34,2%-ы ... ... ... ... жер ... ... эәне аграрлық
мәселенің шиеленісу. Стольпин аграрлық реформасының зардаптары.
XX ғасырдың басында Қазақстандағы аграрлық мәселелердің иеленісуі ... ... ... ... ... бұрынғы қоныстандыру саясаты және
одан кейінгі жергілікті халықтан жерді тартып алуға бағытталған қаулылар
әкеп ... ... ... ... шаруалардың ағылып келуінің
күшеюі үкіметті ... ... ... ... коныс аудару үшін
ашуға мөжбүр ... Бұл ... ... ... ... бола-тын. Оларға, Жетісу облысын қоспағанда, қоныс
аударушыларды орналастыруға тыйым салынған еді. 1903 ... 10 ... ... және Самарқан облыстарындағы қазыналық жерлерге өз
еркімен қоныс аудару ... ... бұл ... сол ... дейін іс
жүзінде заңсыз болып келген қоныс ... ... ... Бір ... ... талқылау кезінде үкіметтік комиссия 1891 жылғы дала ... үшін ... ... ... мүмкін жерлер мемлекеттік органдардың
қарамағына түседі делінген 120-бабына әйгілі ескертуге сүйенді. «Заңның
жоғарыда ... ... ... арқылы, — делінген
түсініктемеде,,— қазіргі ... ... ... ... ... Қамтамасыз ету үшін өз қалауынша артық алқаптарына билік ... ... бар, ... ... және ... Бас Басқармасының
қарамағына берілуге тиіс деген ... ... ... ... 1891 жылғы Дала Ережесін қарау кезінде 120-бапқа ескертудін
өзі байырғы халықтан жерді алып қоюды заң ... ... үшін ... еді. Дегенмен, бұл заң шығарудағы мағынасыздық ... ... ... ... үшін ... ... аудандарға қатысты бұрынғы
қаулылардағы сияқты, Түркістан өлкесіне ... және ... ... ... ... дінін ұстанушы адамдарды, яғни
жеткілікті дәрежеде қамтамасыз етілген адамдарды (раскольниктер ... ... ... ... Жан басына шаққандағы үлес едәуір
— суармалы ... үш ... ... ... оның ... мал ... ... жерлер қажетінше қалдырылды. Коныстанушылар 8 жыл бойы ... ... ... және ... ... ... ... күшейту үшін 1904 жылғы 6 шілдедегі «Село тұрғындары мен егінші
мамандарды өз ... ... ... ... ... зор ... болды, оның заң күші бар еді. Жаңа
ережелерге сәйкес шаруалардың ... ... ... ... ... ... кетуіне рұқсат етілді, ол 1889 жылғы Ережеде
бекітілген болатын.
Қазақстандағы күрделі жер ... ... ... аграр-лық
реформаны кеңінен жүргізу өріс алды, оның мақсаты қоныстандыру қозғалысын
күшейту ... ... ... Кеңесінің төрағасы және ішкі істер министрі
болған П.А.Столыпин елді жаңғырту принциптерін әзірледі, оның бірінші шарты
шаруаны жердің иесі етіп ... ... ... аграрлық
саясатының мәні үш заң актісінде көрсетілді. Бұл — ... ... 1906 ... 9 ... ... жер ... және жер
пайдалануына қатысты қолданылып жүрген заңның кейбір қаулыларын толықтыру
туралы» ... ол III ... ... 1910 ... 14 ... жер ... ... кейбір қаулыларды өзгертулер мен
толықтырулар туралы» заң етіп толықтырылды және ... ... 1911 ... ... ... ... ... заң қабылданды. Аграрлық реформа
бойынша ... ... ... Жарлықты қабылдағаннан кейін 1906 жылы
басталды. 1907 ... 1 ... ... ... жер үшін сатып алу
төлемдерінің күші жойылды, оларды шаруалар қауымнан шыққан кезде ... еді. Осы ... ... ... ... ... ... кетуі
үшін ең басты шектеу алып тасталды. Жарлық «ортақ үлестегі ... ... ... ... үй ... ... ... қауымнан
еркін шығу құқығын» жариялады. Сонымен бірге 1910 жылғы ... ... ... ... жеріне қоныс аударғандар оларды жаңа қонысқа
түпкілікті тіркеген күннен ... екі ... соң ... ... ... ... ... жоғалтады деп арнайы көрсетілді. Сөйтіп,
столыпиндік аграрлық реформа қауым мүшелері - шаруаларды азат етті ... ... ... ... жерді жеке пайдалану құқығын беріп,
қоныс аударушылардың жаңа орында сәтсіздікке ұшыраған жағдайда туған жеріне
қайтып оралу мүмкіндігін ... П. ... ... ... ... ... құру ... идеялардың бірі де сәтсіздікке
ұшырады. Бірақ Қазақстан жағдайларында, игерілмеген жерлерде ... ... тірі қалу ... ... ... рөлі арта ... ... ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы буржуазияның
қалыптасу процесі қазақ халқының жаппай ... ... ... және
соның салдары ретінде әлеуметтік шиеленістің өсуі реформаның ... ... ... стихиялық көріністері қожайындарды, өкімет
екілдерін соққыға жығудан, салықтар төлеуден бас ... ... ... ... ... және ... ... Ежелгі жерінен
айырылған байырғы тұрғындар өз құқықтарын заңды әдістермен - өтініштер беру
арқылы қорғауға тырысты, ... көп ... ... ... ... 1913 ... каңтарында Есімболат Досбаев пен Ғали
Оспанов өз ауылының ... ... ... ... ... ісінің
меңгерушісіне «Шыңғырлау болысының №4 ауылы қырғыздарының ең жақсы шұрайлы
жерлері қоныс ... ... ... ... ал ... жарамсыз жерлер ғана
қалдырылды» деп шағым жасап, учаскелер кесіп беруді сұрады. 1с ... ... ... бұл өтінішке де бас тартылған жауап қайтарылды.
Казақтың белгілі ғалымы, көсемсөзші және ... ... ... ... ... ісінің жағдайымен терең таныс ... Ол ... ... ... белсене қатысты, I Мемлекеттік Думаның
депутаты болып сайланды. ... ... ... ... ... ... газет беттерінде жарияланған мақалаларында даланы
шаруалар ... ... ... ... бұл үрдісті үкіметтің
аграрлық саяса-тынан бөліп қарастырды. Ол Петербургте отырып ... ... ... ... ... жер деп ... ... практикаға енгізу
арқылы» қазақ өлкесінің жерін ойыншық еткен, «ешнәрсеге ... ... ... ... ... ... шөлейт және сортаңды
далаларға қоныстандырудың ... ... ... ... ... аш ... ... қазақ даласын ұсынатын ... ... ... сана-ұлы күндері қалды» деген пікір айтты. Өз
халқының мүдделерін ... ... ол ... деп жазды: «қазақтар қазіргі
уақытта қоныс аудару учаскелерін кесіп беру ... ... ... ... ... ... ... учаскелерде мал шаруашылығы үшін ең
бағалы алаптарды: шабындықтарды, қысқы ... ... ... ... ... ... ... тау-тасты, сортаңтарды,
батпақтарды, сусыз даланы қалдырады».
Ақырында, ресми органдар қоныс аудару саясатының оған артқан үмітті ақтай
алмағанын мойындады. ... ... және ... мәселелері жөніндегі
комиссия 1917 жылдың тамыз-қыркүйегінде елдегі қоныс аудару ісінің ... ... ... ... келді: «Егіншілік-отырықшылық
отарлауы... ... ... ... ... ... ... аударудың
аяқталар кезі келді». «Қоныс аудару» деген терминнің өзін ... ... ... ... ұсынылды. Отарлау саясаты енді ел экономикасын
дамытудың жалпы жоспарын негізге алды, мұнда шет аймақтар зор рөл ... еді. ... ... ... мән ... Ол ауыл ... ... тиіс болатын. Комиссияның анықтауы бойынша қоныс ... тыс ... оның ... ... ... ... ... алғырлығы болуға тиіс. 1917 жылдың казан айындағы белгілі оқиғалар бұл
жоспарды жүзеге асыруға бөгет жасады. ... ... ... шет ... ... да ... халықтың мүдделері туралы тіпті сөз ... ... және ... ... ... ... ... анық еді.
Аграрлық қоныс аударудың Қазақстан өмірінің әлеуметтік-экономикалық
саласында ұшқын беруші рөл ... ... ... ... ... ... ... жаппай алып кою туралы және бүл үрдістің келеңсіз
зардаптары туралы жоғарыда айтылып та ... ... ... ... ... аудандарынан шаруаларды қоныс аудару Қазақстанға едәуір
еңбек және материалдық ресурстар әкелді. Жаңажерлерді шаруашылыққа игеруге
себепші болды.
Сілтемелер:
1. ... Н. ... ССР ... 229-238 ... Д. ... және саяси сана» 146 -149 беттер.
3.Мәлімбаев С., «Патшалық ... ... ... 15-25 ... Х ... ... арғы бергі тарихы» 97-107 беттер
5. Қозыбаев М. Қазақстан ... ... 213 – 219 ... М., ... ... ту ... 99-111 ... А., «Ұлы бетбұрыс» 214-217 беттер.
8.Қазақстан тарихы. 3 том. 567-593 ... М. ... ... народа» 118-122 беттер.
10. Вяткин М.П. «очерки по истории ... ССР» 217, 242 ... С., ... Ресейдің отарлық саясаты» 96-98 ... А., «Ұлы ... 150-155 ... А., «Ұлы ... 162-166 беттер.
14.Тынышбаев М. «История казахского народа» 146-149 беттер.
15.Тынышбаев М. «История ... ... 215-220 ... Д. ... және ... ... 56-59 ... әдебиеттер тізімі:
1. Бекмаханова Н. Қазақ ССР тарихы. ... 1991 ... ... Д. «Тәуелсіздік және саяси сана» Алматы,1999ж.
3.Мәлімбаев С., «Патшалық Ресейдің отарлық саясаты» Алматы,1994ж.
4.Мадашев Х «Қазақ халқының арғы ... ... ... ... ... М. «Қазақ тарихының әліппесі» А, 1995ж
6. Қазақстан тарихы. 1 том. ... 2001 ... ... ... 3 том. Алматы, 2001 ж.
8. Қазақстанның көне тарихы. ... 1993 ... ... М. ... ... ... Алматы, 1994 ж.
10. «Қазақ совет энциклопедиясы», І,ІІ-том.
11.Қозыбаев М., «Жауды шаптым ту байлап» Алматы, 1994ж.
12. Сабырханов А., «Ұлы ... ... Ж. ... деп ... ... ... ... 1995ж.
14. Тынышбаев М «Ақтабан - шұбырынды» А, 1993ж.
15. Тынышбаев М. ... ... ... ... Әбдәкімұлы. Қазақстан тарихы. Алматы, 1997ж.
17. Нұралин Н. «Қазыналы қо налар». Алматы, 1983ж.
-----------------------
25

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1840 – 1860 ж Франция13 бет
Франциядағы алғашқы империя14 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың басындағы Латын және Солтүстік Америкадағы халықаралық қатынас12 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қиыр Шығыстығы халықаралық жағдай7 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы11 бет
XV ғасырдың соңы мен XVI ғасырдың басындағы Қазақ хандығының сыртқы саяси қатынастары76 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь