Нарық оның механизмі мен қызметі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1.1. Нарықтық механизмнің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2. Нарық механизмінің мәні және
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.3.Нарықтың атқаратын қызметтері, шарттары және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
Қолданған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
Нарық - өте күрделі, көптеген құрылымы бар ұғым. Жалпылама тұрғыдан алғанда нарықтың мәні оның атқаратын қызметтері арқылы ашылады.
Экономикалық байланыстар өнімдердің өндірушілерден тұтынушыларға қозғалысын қамтиды: бір жақтан өндірушілер, басқа жақтан, тұтынушылар арасында көп түрлі айырбас жүріп отырады.
Осындай айырбас процестері қоғамдық еңбек бөлінісімен белгінеді. Бұл бір жақтан, өндірушілерді ажыратады, еңбек әрекеттеріне сәйкес оларды бір - біріне оңашаландырады. Екіншіден, олардың арасында тұрақты функционалдық қатынастар туады. Бірінші жағдай әр өндірушілердің шаруашылық жүргізуде экономикалық жекеленуіне, тәуелсіздігіне ұласады, сөйтіп нарық қатынастарының субъектілерінің қалыптасуының экономикалық негізін құрайды. Екінші жағдай, тауарларды сатып алу - сату эквиваленттік негізде жүріп отыратын айырбастар процестеріне айналады. Нәтижесінде, жабайы өндірушінің нарық қатынастарының субъектіне айналуының экономикалық шарты материализацияланады, өндіріс тауарлық өндіріске айналады. Өндірушілер өнім өндіруді және оны өткізуді, шығындарды өтеуді, өндірісті кеңейтуді және жетілдіруді - барлығын өз еркімен дербес шешеді. Тауар - ақша қатынасы жағдайында айырбас процестері нарықтық қатынастар формасын алады.
Осы қатынастардың мазмұны неде? Экономикалық әдебиетте бұл сұраққа жауап бірдей емес. Оның ең жабайысы: нарық адамдардың сатушы және сатып алушы болып бір - біріне тауып кездесетін жері. Неоклассикалық экономикалық әдебиетте жиі қолданылатын нарыққа анықтаманы француз экономисі А.Курно (1801 - 1877 жж.) мен экономист А.Маршалл (1842 - 1924 жж.) береді. «Нарық заттар сатылатын және сатып алынатын белгілі нақты нарық алаңы емес, ол сатып алушылар мен сатушылардың бір - бірімен өте еркін жағдайда келісімге келетін, кез келген жалпы аудан; еркіндік сонда-бірдей тауарлардың бағасы көп ұзамай тез арада теңеледі». Бұл анықтама айырбастың еркіндігі мен бағаның белгіленуі нарықтың басты критериі деп көрсетілген.
Ағылшын экономисі У. Джевонс (1835 - 1882 жж.) нарықтың критериі деп сатушылар мен сатып алушылардың арасындағы өзара қатынастардың тығыздығына назар аударады. Бұның айтуы бойынша, тығыз іскерлік қатынасқа түскен және қандай болмасын сондай тауралар туралы келісім жасасқан кез келген адамдардың тобы, нарық болады.
1. Ә.Н. Нысанбаев.«Нарық және адамның орнықты дамуы». Алматы -
1996 жыл.
2. Б.Жүнісов, Ұ.Мэмбетов, Ү.Байжомаров.«Нарықтық экономика негіздері».Алматы - 1997 жыл.
3. Ә. Әділханов.«Нарықтық экономикаға көшу». Алматы-1995 жыл.
4. С.С Мәуленова, С.Қ. Бекмолдин, Е.Қ. Құдайбергенова. «Экономикалық теория». Алматы - 2003 жыл.
5. М.Кәрібаев. «Нарықтық қатынастарды қалыптастыру сәтті қадамы». Заң газеті, 26 - Мамыр - 2001 жыл.
        
        Тақырыбы: Нарық оның механизмі мен қызметі
Мазмұны
Кіріспе................................................................
............................3
1.1. ... ... ... ... мәні ... атқаратын ... ... ... ... - өте ... ... құрылымы бар ұғым. Жалпылама тұрғыдан
алғанда нарықтың мәні оның ... ... ... ашылады.
Экономикалық байланыстар өнімдердің өндірушілерден тұтынушыларға
қозғалысын ... бір ... ... ... жақтан, тұтынушылар
арасында көп түрлі айырбас жүріп отырады.
Осындай айырбас процестері қоғамдық еңбек бөлінісімен белгінеді. ... ... ... ... еңбек әрекеттеріне сәйкес оларды бір -
біріне оңашаландырады. Екіншіден, олардың арасында тұрақты функционалдық
қатынастар туады. Бірінші ... әр ... ... ... ... ... ... сөйтіп нарық
қатынастарының субъектілерінің қалыптасуының экономикалық негізін құрайды.
Екінші жағдай, тауарларды сатып алу - сату ... ... ... ... ... айналады. Нәтижесінде, жабайы өндірушінің
нарық қатынастарының субъектіне айналуының ... ... ... ... ... ... Өндірушілер өнім
өндіруді және оны өткізуді, шығындарды өтеуді, өндірісті кеңейтуді және
жетілдіруді - барлығын өз еркімен ... ... ... - ақша ... ... ... ... қатынастар формасын алады.
Осы қатынастардың мазмұны неде? Экономикалық әдебиетте бұл ... ... ... Оның ең жабайысы: нарық адамдардың ... және ... ... бір - біріне тауып кездесетін жері. Неоклассикалық экономикалық
әдебиетте жиі қолданылатын нарыққа анықтаманы француз ... ... - 1877 жж.) мен ... ... (1842 - 1924 жж.) ... «Нарық
заттар сатылатын және сатып алынатын белгілі нақты нарық алаңы емес, ... ... мен ... бір - ... өте еркін жағдайда келісімге
келетін, кез келген ... ... ... ... ... ... ұзамай тез арада теңеледі». Бұл анықтама айырбастың еркіндігі ... ... ... ... ... деп көрсетілген.
Ағылшын экономисі У. Джевонс (1835 - 1882 жж.) нарықтың критериі деп
сатушылар мен сатып алушылардың арасындағы өзара ... ... ... ... ... ... тығыз іскерлік қатынасқа түскен және
қандай болмасын ... ... ... келісім жасасқан кез келген
адамдардың тобы, нарық болады.
Нарық оның механизмі мен қызметі.
1.1. Нарықтық механизмнің қалыптасуы.
Нарық ... ... ... ... ... элементтерінің
болуын талап етеді. Осылардың жиынтығы нарық жүйесін құрайды.
Нарық ... ... және өте ... элементі - өндірушілер
мен тұлынушылар. Бұлар қоғамдық ... ... ... қалыптасады -
біреулері тауарды өндіреді, екіншілері оны тұлынады. Тұтыну жеке ... ... ... болып бөлінеді. Жеке ... ... ... ... ... жеке қажеттіліктеріне пайдаланады. Өндірістік
тұлыну өндіріс процесін әрі қарай жалғастырып жүргізу болып табылады. Бұнда
тауарды басқа ... әрі ... ... ... Бұл жағдайда
өндірушілер мен тұтынушылардың бір-бірімен ... ... ... ... арқылы жүріп ... ... бұл ... ... болады, мамандануға негізделеді және
көтерме нарықтық келісімдер формасында жүреді.
Нарық экономикасының екінші ... ... ... ... ... меншіктің жеке немесе аралас
формаларымен болжанған экономикалық оңашалануды құрайды.
Нарық экономикасының үшінші ... ... - ... ... ... ... Бұл ... тек екі мәселені ... ... ... пен ... нәтижесінде қалыптасады. ... ... ... ... (тербеліп) отырады. Екінші осы
географиялық ... ... ... ... ... ... баға анықтайды. Осы сфераның шегін трансакциондық ... яғни ... ... ... ... ... ... төртінші, оратлық буыны - екі құрылымнан,
сұраныстан және ұсыныстан тұрады. Нарықта ... ... ... ... Осы тауарларды тұтынушылар ... ... ... ... алады. Сұраныс өндірудың ең тиімді әдісін қолданудың және
ресурстарды тиімді пайдаланудың стимулы болып табылады. Сұраныс пен ... ... ... мен ... ... ... ... ететін, нарық ... өте ... ... ... ... - бәсеке. Бұл ... ... және ... негізінде өндіріс масштабын кеңейтуді қамтамасыз етеді.
Бәсеке ... ... ... ... және ... ... формасы болып табылады. А. Смит бәсекені нарықтың «көрінбейтін
қолы» деген. «Көрінбейтін қол» идеясының мәні ... өз ... ... қара ... ... ... әрекет етеді. Осы
әрекеттердің жиынтығы қоғам пайдасына ... ... ... ... ... ... ... реттеушілерінің - бағаның,
пайданың нормасының, проценттің, т.б. ... ... ... ... ... ... ... жатады. Нарық
тауар биржаларының көтерме және бөлшек сауда құрылымдарының құрылып, қызмет
етуін талап етеді.
Нарық ... ... ... үш ... ... маржиналдық (шекті) талдауға;
• балама ... ... ... ... талдау принциптері негізінде нарық субъектілерінің іс-
қимылы ... ... ... ... әсер ететін орташа емес, шекті
шамалар болады. Осының нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... экономикасының бір жағдайдан ... ... ... отырады. Жаңа, шекті субъектінің пайда болуы нарық
экономикасына, ондағы ұсыныс пен ... ... әсер ... ... ... яғни, үлкен және үнемі болатын ұсыныс кезінде, ... өте көп ... ... ... нарықтағы жеке үлес
салмағы шексіз аз шамада болады. Маржиналдық ... ... ... үзілмей
қызмет етуін қамтиды деуге болады; сұраныс пен ұсыныстың күрт тербелуіне
жол ... ... ... мен ... ... болмысын
қамтамасыз етіп отырады.
Балама таңдау шығындарының принциптері. Балама ... ... ... және ... ... ... кәсіпкерлік
әрекеттердің, осыдан басқа өзгеше ... бас ... ... ... және тікелей шығындардың жиынтығы ... ... ... ... барынша қолданылмаған мүмкіндіктердің
варианттарының ішінен, ең ұнамсыз болса да, ... ... ... варианты таңдап алынады. Балама таңдау шығындарының принципі
өндірушілерді, олардағы бар ресурстарды тиімді қолдануға ынталандырады.
Экономикалық рационалдық ... ... пен ... салыстырып
отыруға негізделеді. Рационалдық таңдау өзгеріп тұратын варианттардан
жасалады. Осы ... ... ... ... пайда ең аз көлемде
болса да, күмәнсіз ... ... ... вариант алынады.
Рационалдықтың критериі - табыс ... ... ... ... ... ... пайдасын көбейтуді көздейді, ал тұлынушылар - капиталды
шектеп пайдалана отырып, барынша ... ... ... көздейді.
Нарық экономикасын осы аталған принциптер негізінде құру, тепе-теңдік
болмысына жетуді қамтамасыз етеді. Осы ... ... ... ... Бұл ... екі қарама-қарсы күштерді қолдануға негізделеді. Бір
жақтан сұраныс пен ұсынысты; екінші жақтан, нарықтағы бағаны.
Сирек кездесу нарық экономикасының өте маңызды ... ... ... деген түсінік экономистер үшін өте маңызды методологиялық құрал,
әсіресе ... ... ... ... ... ... ... «сиректік» деген түсінік ... және ... ... физикалық ақиқат болып табылады. Сиректік
мәселелерін зерттеу, белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... мектептің өкілдері Д.Рикардо,
А.Смит «сиректік» түсінігін құнмен байланыстырады. Олардың айтуы ... ... ... қатар, тауардың құнын белгілейтін ... ... Осы ... ... қатынастар теориясында
«сиректіктің» түсінігі белгілі трансформацияға ұшырап ... Егер ... ... және әлеуметтік факторлармен байланыстырған болса, қазір
сиректік ... ... ету ... ... ... ... ... игілік бір мезетте және толығымен қажеттіліктерді ... ... Бұл үшін ... уақыт мерзімі қажет. Осыдан тұжырым: сиректігі
мол болған сайын, осы ... ... ... ... соншама мол уақыт
керек.
1.2. Нарық механизмінің мәні және ... ... ... мен ... ... тиімді
механизмі ретінде әлемдік өркениеттің ұлы жетістіктерінің бірі ... оны ... ... және адамзаттың басқа да
ұжымдық даналығының ... ... ... ... ... механизмі
кәсіпкерлік пен бәсекелестікті дамытпайыша өмір сүре алмайды. Ал Бұл
меншіктің ... ... ... және ... тауар өндірушілер болғанда
ғана мүмкін. Бұлда ... ... ... ... өмір ... ... ... тазарады, оның есесіне олардың тиімді жұмыс жасайтын
болашағынан үміт күттіретініне қолайлы жағдай жасайды. Бұдан біз ... ... ... ... ... ... механизмі
және ең әділетті төрешісі екенін көріп отырмыз.
Сонымен бірге нарықтық механизм идеалды емес, оның елеулі қайшылықтары
бар. Оның ... ... ... ... ... әсіресе,
банкротқа ұшырағандарға деген мейірімсіздік, жұмыссыздықтың болуы жатады.
Экономиканы бірыңғай Сұранымға ғана ... ... орны ... ... және ... ортаны сақтауды қамтамасыз етпейді. Сондықтан
мемлекет қоғам атынан адамдардың дұрыс ... ... өмір ... ... ... ... жүзеге асырауы қажет.
Реттелмеген таза нарықтық экономика адамның еңбек ету, ... ... табу ... ... құқықтарына кепілдік бермейді. Бұл салалар
мемлекеттің белсеңді түрде ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің негізінде табысты қайта бөлу, ... ... ... ... ... оларға жәрдем ақша бөлу және
халықты әлеуметтік қамту жүйесі арқылы ... ... ... ... ... жүзеге асырмайынша қоғамда тұрақты саяси-
әлеуметтік ... ... тұру ... ... механизмі ғылым мен техника жетістіктерін, ... ... ... жаңа ... ... ... көздейді. Бірақ
көп қаржы мен уақытты қажет ететін оның жаңа ... ... ... асыруды, өндірісте терең құрылымдық өзгерістер ... ете ... Бұл ... мемлекеттің стратегиялық, ғылыми
техникалық саясаты мен экономикалық көмегінсіз, ірі ... ... ... ... ... ... жету мүмкін емес.
Еңді нарық дегеніміз не? Ең алдымен осыны анықтап алайық. Нарық бұрын-
соңды біздің ... ... ... оның ... қате ... ... жиі кездеседі. Себебі нұсқау-бөлу әдістеріне негізделген
басқару жүйесі жағдайында нарық ... ... ... ... ... ... Ұзақ ... бойы әміршіл-әкімшіл жүйенің идеологиялық
түтқынында ... ... ... ... ... ... мен ... даурықпалы көзқарас басым болды.Нарық мәселелерінің, ... ... ... мен ... ... зор ... қарамастан, ТМД-ға
кіретін мемлекеттердің және Қазақстанның ... ... ... ... ... жоқ. Осыған байланысты нарықтың бірнеше
анықтамасын келтірейік.
Нарық – Бұл өндіріс факторларын немесе оның ... мен ... ... болатын өндірістік қатынастардың белгілі бір бөлегі
немесе ... - бұл ... мен ... ... ... ... белгілі бір жүйесімен сипатталатын тауар айырбасының саласы.
Нарық - сатушылар мен сатып алушылар арасында тауаржәне қызмет көрсету
процесіне байланысты қалыптасатын экономикалық қатынастардың ... - ... ... алу, ... ... орын ... ... жиынтығы.
Келтірілген көзқарастардың қай-қайсысы да жеткілікті түрде дәлелді,
бірақ ... бір ... ... Бұл анықтамаларға ортақ нәрсе - ол
нарықты өндірістің ... ... ... ... ... ... мен тұтынушылар емес, сатушылар мен сатып алушылар
деп көрсетілуі. Шын мәнінде тауар-ақша, нарықтық ... ... ... Бұл ... ... ... айналыс саласындағы
қатынастарға емес, өндірісте болатын ... ... ... ... тек осы ... ғана өнім ... және оның тауарға айналуын
сипаттайтын, тауар-ақша қатынастарын қандай нақты нысандарда ... ... ... пайда болады.
Нарық қызметін тек қана айырбас саласымен шектеу - оны бәсеке, ең ... ... ... ... ... ... жасау сияқты маңызды
қасиеттерінен айырады. Сонымен бірге, нарықты жай ғана тауар айырбасы емес,
тауар өндірушілер мен тұтынушылардың ... тән ... ... ... айырбастың экономикалық ... ... ... Осы ... ... ... әртүрлі тауар
өндірушілер мен тұлынушылардың арасында болатын ... ... ... жүйесі деп сипаттауға болады.
Берілген анықтамада әңгіме, ... тек ... ... ... жеке ... пен ... ғана емес, сонымен
қатар өндірушілер мен сатып алушы-тұлынушылардың ... ... мен ... ... ... ... ... Бұл қатынастар мен
байланыстар қайтарымдылықты, тепе-теңдікті ... ... ... яғни ... ... ... ... ретіндегі
тең құқылығын бейнелейді. Бұдан серіктестердің шаруашылық қызметтердің
варианттарын және оңтайлы өткізу ... ... ... ... мен ... ... Үшіншіден, алғашқы екі жағдайдың
шұбасіз салдары - бәсеке-өндіріс процесінде де, ... ... ... ... ... ... ... тигізуі мүмкін. Себебі
нарық бәсекесіз өмір сүре алмайды. Ал Бұл, сан ... ... ... ... ... ... ... жағдайда ғана мүмкін. Соның нәтижесінде,
өндіріс экономикалық жағынан әлсіз, өмір ... ... ... ... ал ... ... ... жоғары және болашағы
зоршаруашылық субъектілеріне жол ашады. Біздің ойымызша, нарықты ... оның ... ... ... ... ... атқаратын қызметтері, шарттары және түрлері.
Жалпылама тұрғыдан алғанда нарықтың мәні оның ... ... ... Ең ... ... ... тұрғыдан бөлектеңген
материалдық игіліктерді және қызметтерді ... мен ... буын ... ... Нарықсыз, іс жүзінде қоғамдық
өндірістің екі нақты ... ... ... да ... байланыстың қаншалықты өзара тиімді болатынын анықтау мүмкін
емес.
Нарықтың маңызды ... бірі - оның ... ... ... және ... ... етудегі реттеуші рөлі. Нарықтың
реттеуші рөлінің тікелей ... ... ... ... өндіріс құрылымдарының үйлеспеуіне, тапшылықтың пайда ... ... ... ... күші ... ... ... соқтырады.
Нарықтың басқа бір атқаратын қызметі - ақпараттық. Нарық тауарлар
бағасы мен ... ... ... және банк ... ... нарқының (ставка) т.б.үздіксіз өзгеріп отыруы арқылы өндіріске
қатысушыларға сататын немесе сатып ... ... мен ... ... ... өндіріс шығындары, қоғамдық қажетті сапа және
ассортименттуралы обьективті ақпар беріп отырады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... - ... жәрдемімен қоғамдық өндірісті тиімсіз шаруашылық бірліктерінен
тазартады және керісінше олардың ... ... ... ... ... ... ... нарықты ортаны
қалыпты жағдайда ұстап тұру үшін біздің алдымызда бәсекелестер әлемін құру
міндеті тұр. Бұл нарықтық қатынастардың ... ... ... ... ... өнім өндіру мен сатуға байланысты кәсіпкерлікпен белсеңді
түрде айналысуға мүдделі болады.
Осылармен ... ... ... ... кем ... ... ... мыналар жатады: Тауардың ... ... ... ... ... ... еңбекке деген материалдық стимулдарды экономикалық жағынан
қамтамасыз ... ... ... ... ... өз ... әртүрлі факторларға байланысты белгілі бір нақты ... ... өмір ... ... ... нарықтық
механизмнің мынадай жағдайлар мен шарттар орындалған жағдайда ғана тиімді
қалыптасатынын және өмір ... ... ... ... ... ... мен ... меншік қатынастарының алуан түрлі нысандары;
- өндіріс қуатының белгілі бір резерві мен бос жұмыскерлердің болуы ;
- ... ... ... ;
- ... ... сан ... түрлерінің болуы ;
- контрагенттер өздерінің өнімдеріне баға ... құқы ... осы ... ... тоқталайық.
Біріншіден, экономикалық субъектілердің дербестігі мен тәуелсіздігі,
олардың келісім-шартқа отыруға және ... ... ... ... құқылығы.
Екіншіден, меншіктік қатынастардың алуан түрлі нысандарының болуы
(нарық ... ... ... мемлекеттік меншіктің үлесі 30-40
проценттең асқанда жоғалта бастайды), ... ... тең ... ... ... ... ... өндіріс және айналыс
қатынастарының алуан түрлі агенттерінің пайда болуына, ... ... ... ... ... ... ... жасайтын нарықтың құрылуына
жеткізеді. Дегенмен, Бұл процесс ... ... ... құруда кездесіп отырған қайшылықтар мен қарсылықтардың нәтижесінде
өте баяу ... ... ... ... ... ... осы жағдайдан шығудың жолын меншікті жаппай мемлекет иелігінен
алу және өндірісті ... ... ... Бұл ... ... ... ... мемлекет иелігінен алу және жекешелеңдіру бір
кездегі ... ... ... ... мемлекеттік
меншікке айналдыру) және ауыл шаруашылығын ... ... ... ... ... ... болар еді. Бүкіл дүниежүзілік тәжірбие
көрсетіп отырғандай, қазіргі заманғы өндіріс ... бір ... ... және ... ... ... дами алмайды.
Бүгінде - қай жерде күшті мемлекет бар, сонда қуатты экономика.
Нарықты экономикаға көшу ... ... ... жәйт - ол ... ... жеке ... және кәсіпкерліктің толық еркіндігін заң
жүзінде бекіту. Онсыз шын мәніндегі нарықты экономикаға көшудің ... ... ... тәжірбие көрсетіп отырғандай, нарықтың тиімді жұмыс
істеу шарттарының бірі - ... ... ... бір ... мен ... ... Нарықты экономика жағдайында өндіріс қуатының және
жұмыскерлердің толық қамтылуы мақтаныш арқауы бола ... ... ... ... қажет. Бұндай жағдайда экономиканы маневр жасау
кеңістігінен айырады, оның Сұранымға икемділігін ... ... ... ... ... ... материалдық
игіліктерді қайта бөлуде әкімшілдік әдістердің басым болуына жол береді.
Төртіншіден, нарық механизмінің үзіліссіз қызмет істеуі үшін ... ... ... Оған ... және қор биржалары, еңбек биржасы,
коммерциялық ... ... ... ... ... Мысалы,
капитал нарығының басты институты болып табылатын қор ... ... ... ... да ... ... сатып
алу және сату, валюталық келісім-шартқа отыру, акциялар мен валюталардың
нарықтық ... ... ... ... ... Сөйтіп, кәсіпкерлік
үшін аса ... ... ... ... ... оларды
кәсіпкерлердің шапшаң пайдалану мүкіндігін қамтамасыз етеді.
Нарықтық экономика ... ... ... ... ... жұмыс істей алмайды. Оны коммерциялық, мемлекеттік, инновациялық
(ғылыми-техникалық жаңалықтарды жүзеге ... үшін ... ... ... ... жер, ... кепілдігіне ақшалай қарыз
беруші банктер, сақтандыру ... ... ... ұйымдардың қоры
құрайды. Нарық жағдайындағы банк жүйесінің елеулі ерекшелігі - ... ... ... олар ... және ... ... айналар еді, ал бұндай ... ... ... ... ... ... ... арқылы шешуге мүдделі қылады.
Бесіншіден, нарық механизмінде мемлекеттік қаржы жүйесінің, оның
негізін ... ... ... ... алатын орны зор. Оның
ерекшелігі неде? Бюджеттің мөлшері ... ... ... ... ... нарық қатынастарына араласуын талап ететін қажетті ... ... ... ... ... рөлінсыз араласуына жол бермеу
керек, бюджет құралдарын күрделі қаржыға айналдыру тек қана ... ... және де заң ... органдардың қатаң бақылауында болады.
Нарықты экономикада мемлекеттің бюджетті ... ... ... ... ... міндет. Егерде мемлекет бюджеттің кірісі мен ... қолы ... ол ... ... тиімділікпен жұмыс жасауының
көрсеткіші болар еді.
Алтыншыдан, өндірушілердің өнім өндірудегі және сатудағы монополиясына
жол бермеу. Нарықты экономиканы бәсеке ... ... ... мүмкін
емес. Бәсекені (латын сөзі конкурро - бәсекелесу ) ... тең ... ... ... ... ... ... немесе капиталды
белгілі бір өндіріс саласына пайдалы түрде ... ... ... ... түсіну керек. Бәсекенің болмауы монополизмге әкеліп
соқтырады, яғни нарықта кейбір кәсіпорындардың, банктердің, ... ... ... ... тырысқан үстемдігіне жол береді. Нарық
сбъектілері неғұрлым көп ... ... ... тиімділігі де соғұрлым
жоғары болады. ... ... ... бағалауынша бір тауар түрінің
сатушыларының саны 4-5 тең, ал барынша тиімдірегі 8-15 тең кем ... Егер 4 ... ... ... ... 80% ... болса, онда
нарық монополияландырылған деп есептеледі.
Нарық жағдайында бәсеке күресінің бірнеше түрлері болады:
а) таза бәсеке ; б) монополиялық бәсеке ; в) ... ... ; г) ... ... ... ... елдерде жетілген бәсеке (ол нарықтық
бағаға қарсыластардың ешқайсысы да әсер ете ... және ... (ол егер ... бір ... негізгі массасын тек қана ірі бірнеше
фирмалар өндіретін жағдайда болады) деп те ... Еңді ... ... ... ... ... Таза ... нарығын бір-біріне ұқса (бір-бірін ауыстыра алатын)
тауарлардың көптеген сатушылары және сатып ... ... ... ... жеке дара ... ... ... нарыққа тауар жеткізу немесе
оған баға ... ... ... ... ... ... өздеріне қажетті
тауарларды нарықтық бағамен еркін сатып ала алатын болғандықтан, сатушылар
бағаны ... ... ... қоя алмайды. Бұндай нарықа пайда болу қалай
оңай болса, оны тастап ... ... ... ... ауылшаруашылығы өнімдерінің (астық, жаңа піскен көкөністер
мен жемістер) нарығы осыған дәлел бола алады.
2. ... ... ... - ... ... - сатамын) бәсеке
нарығын бағаның кең өрісінде сауда жасайтын көптеген сатушылар ... ... ... ... ... ... ... тауарларды ұхыну
қабілетімен байланысты болады. Бұйымдар бір-бірінен сапасы, қасиеттері,
сыртқы безеңдірілуі (сауда ... ... ... т.б.), ... бірге
ілесіп жүретін қызметтердің жиынтығы (ассортимент) бойынша ерекшеленеді.
Сатып алушылар осындай ерешеліктерді ... ... ... ... ... тіркелген ең жоғары бағаға дейін төлеуге дайын болады. ... ... ... аяқ-киімдер нарығы, бөлшек сауда саласы жақын
тұрады.
3. Олиголопиялық (грекше «олигос» - көп ... ... - ... ... баға ... саясаты мен маркетингтік стратегияға аса
сезімтал аз ғана сатушылар ... ... ... ... көп ... ... ... нарыққа ену жағдайының
қиындығымен байлнысты. Мұндай нарықтың елеулі ... бірі - ... ... ... ұзақ мерзімді тиімді нәтижесіне қол жеткізе
алмайтындықтарында, себебі бәсекелестері оларды ... ... ... ... ... ... ... стандартталады (мысалы,
болат, алюминий) немесе ... ... ... ... ... және ... Таза монополия жағдайында, жеке кәсіпорындар бәсекелестердің
болмауына байланысты ... дара ... ... тырысады.
Монополист кәсіпорындар өздерінің экономикалық үстемдігін шаруашылық шарт
жасасу, сапасыз өнім шығара отырып,оны ... ... сату ... ... ... көп еңбек сіңірмей-ақ монополиялық жоғары ... ... ... ... ... ... жалпылама тауар
ашаршылығы кезеңді экономиканың ауыр жағдайын мейлінше шиеленістреді. ... ... ... ... зор ... ... ... ал ол ақшаның құнсыздануына, оның сатып алу ... ... ... зат ... ... ... бартер)
өріс алуына әкеп соқтырады. Монополизммен күресу үшін ... екі ... ... ... ... ... ... жою (өте тығыз шоғырландырылған өндірісті бөлу, бәсекелі ... ... ... ... кең жол ашу т.б.); заң ... ... ... белсеңді түрде іске асыру. Бұл арада ескреретін
жәйт - монополияға қарсы заңдылық кәсіпкерлерге экономикалық емес ... ... ... ... ... ... дамыған нарық қатынастары
жоқ кезде монополизмге қарсы күрес әкімшілдік-әміршілдік жүйенің ... ... ... ... ... ... ... айтқанда, экономикадағы
монополиялық үстемдікті жоймай нарықты экономиканы ... ... ... ... ... ... ... нақты мәліметі
(маркетинг қызметі), олардың өздері шығарған тауарларға өздерінің баға
белгілеу құқы да ... ... ... болу ... жатады. Қазіргі
нарық құрылымы жағынан сан-алуан элементтерден тұрады. Оның құрылымын
әртүрлі белгілеріне ... ... ... ... түрге бөлуге болады.
Территориялық белгілеріне қарай нарық мынадай түрлерге бөлінеді:
дүниежүзілік нарық, ... ... ... ... ... ... және оқшауланған (локальды) немесе жергілікті нарық.
Дүниежүзілік нарық, сатушылар мен сатып алушылар ... ... ... ... жүйесі түрінде көрінетін ... ... ... ... Ол ... еңбек
бөлінісінің, валюталық-несие және қаржы ... ... ... ... ... өндірістік кооперация және интеграция, ... ... ... ... ... ішкі ... ... болады.
Қазіргі кезеңдегі нарықтар арасындағы байланыстар ұлғаюда, соның ішінде,
әсіресе, Шығыс Еуропа және ... ... ... (ЕЭС),
бұрынғы Совет Одағы құрамында болған, қазірде тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... ... шын мәніндегі
бүкілдүниежүзілік нарық қалыптасуда.
Еларалық бірлестіктер нарығы деп, экономикалық айырбастың ерекше
формалары мен ... ... ... ... ... ... бірнеше
мемлекеттер қатысуымен құрылған нарықты айтады.
Ұлттық нарық бір елдің мемлекеттік шекарасының аумағымен шектелген
жалпы ішкі нарық. ... ... ... бір ... ... ... шарттарына байланысты экономикалық қатынастар дамиды. Бұл ... ... ... ақша және ... ... болуын анықтайтын
тауарақшалы форма арқылы көрнеді.
Аймақтық ... - Бұл ... ... ... ... аймақ, аудан ).
Жергілікті оқшауланған нарық - кейбір елді пунктердің жиынтығы болып
табылатын нарық. ... ... ... деп ... ... тауарлар мен ақылы қызмет нарығына қатысты айтылады.
Нарықтық қатынастардың жетілу шамасына қарай нарықты-дамыған
/кемелденген/ ... ... ... ... және ... ... шектеу нарығы / олигополиялық, монополиялық т.б./ деп айырады.
Олигополиялық нарық, баға белгілеу саясатына тым сезімтал және бірегей
немесе дифференциаланған өнімдерді өндіретін аз ғана ... ... ... ... бұл ... ... қиындығымен, әрбір
сатушының бәсекелестің стратегиясы мен ... ... ... ... түсіндіруге болады. Егер бір компания өз өнімінің бағасының 10
процент төмендетсе, сатып алушылар тез ... ауып ... ... ... ... ... не ... төмендетуге, не сол өнімді
пайдалануға байланысты көптеген қызмет түрлерін ұсынуға тура келеді.
Қорытынды.
Нарық ... өз ... ... ... жүйеге айналды да, оның ... ... ... және ... және тағы ... болды, олардың
бірлігі «нарық» деген ұғымды құрайды.
«Нарық экономикасы» деген ұғым «нарық» ұғымынан кең, оған екі ... және ... ... ... нарық экономикасы»
деген ұғым одан да кең, ол ... ... яғни ... баға, ұсыныс,
өндіріс және тұтынуға ... ... ... және ... ... ... ... мемлекет, нарық институттары, ... ... ... ... ... деп ... Реттелуге жататын субъект бүкіл
қоғам, оның институттары, реттелетін объект - ... ... ... ... оның ... мен ... ... фирмалардың
өндіріс ішіндегі қызметі емес); ... ... - ... ... ету, ... ... басқа салаларының жалпы
проблемаларын шешу.
Нарық бүгінде сатып алу, сату объектісіне тән дәстүрлі тауарлармен
бірге қызмет ... ... ... ... ... ... ... интеллектуалды жетістіктерді біріктіреді. Соңғылары өте ... ... ... алу, сату ... жаңа ... ... ... етеді.
Ол нарықтың материалдық - техникалық жүйесі; сатушы мен сатып алушылардың
кәсіпкерлік білімі және айырбастың ... де ... ... Нарық экономикасы жүйесінде сұраныс ... ... ... ... болмасын экономиканың «өзегі» әрқашан да өндіріс
болып қала береді. Ал еңді нарық экономикасы үшін ... ... ... тарихта болмаған сипат алатынын айту керек. Бұл ең алдымен ғылыми -
техникалық революцияның жетістіктері ... ... ... ... ... ... Осы өзгерістер адамзат
тарихында тұңғыш рет ... ... ... ... ... ... ... толық өтеуге мүмкіндік ... ... ... тұрғын үй, тағам, киім, аяқ киім туралы болса, сонымен қатар жоғары
білім және ... ... ... ... де ... тіреледі.
Біздің алдымызда нарықтық - экономиканы реттеудің дүние ... бай ... ... ... тұр.
Біз үшін қазіргі басты міндет, әлеуметтік жағынан ... ... ... көрсете отырып барлық азаматтар үшін кәсіпкерлік
пен өзінің қабілетін еркін қолдануға мүмкіндік беретін әлеуметтік ... ... - ... құру және ... ... ... XX ғасырдың отызыншы жылдарында бүкіл дамыған, ұлы ... ... ... Ол төрт нарықты еңбек, капитал, ақша, бағалы
қағаздар нарығын құруды ... Ал ... ... ... ... ... ... алған ғалым.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Ә.Н. Нысанбаев.«Нарық және адамның орнықты дамуы». Алматы -
1996 жыл.
2. Б.Жүнісов, ... ... ... - 1997 ... Ә. ... ... ... Алматы-1995 жыл.
4. С.С Мәуленова, С.Қ. Бекмолдин, Е.Қ. Құдайбергенова. «Экономикалық
теория». Алматы - 2003 ... ... ... қатынастарды қалыптастыру сәтті қадамы». Заң
газеті, 26 - Мамыр - 2001 жыл.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттік әлеуметтік саясат және оны қамтамасыз етудің нарықтық бағыттау механизмі4 бет
Нарық механизмі3 бет
Нарық механизмі оның қызмет етуіндегі ерекшеліктері19 бет
Нарық механизмінің мәні және ерекшеліктері23 бет
Нарық механизміндегі сұраныс пен ұсыныс27 бет
Нарық – қоғамның экономикалық өмірінің негізі және оның постсоциалистік экономикада қалыптасу механизмі16 бет
Нарықтық механизміндегі бәсекелестік13 бет
Нарықтық қатынастар жағдайларында экономиканың сапасын көтеру механизмінің қызмет етуінің теориялық және әдіснамалық негіздерін зерттеу124 бет
Қазіргі нарықтық экономикадағы кәсіпорынның қаржы менеджментін қолдану механизмі53 бет
Инфляция - көпфакторлы құбылыс21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь