Отандық телеарналардағы анимациялық туындылар: мазмұндық сапасы мен пішіндік ерекшеліктері

КІРІСПЕ

Негізгі бөлім:
І ТАРАУ. ЖАҺАНДАНУ ҮДЕРІСІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚ МУЛЬТФИЛЬМІ
1.1. Бүгінгі қазақ анимациясының өзекті проблемалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2. Қазақ тілді телеарналардағы отандық және шетелдік аннимациялық туындылар: мазмұны мен берілу пішіндері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІ ТАРАУ. АНИМАЦИЯ ЖӘНЕ ҰЛТТЫҚ ИДЕОЛОГИЯ
2.1. Отандық анимация: даму бағыттары мен жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ...
2.2. "Ер Төстік пен АйдаҺар" толықметражды муьтфильміндегі жаңашылдық пен дәстүр сабақтастығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

СІЛТЕМЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Мультфильм - бүгінде әлемде балалар тәрбиесін дамытудағы басты құндылыққа айналды. Алайда, Қазақстандағы анимация саласы тұралап тұр. Отандық арналар шетелдік анимациялық туындыларды көптеп беріп жатыр. Бірақ, шетелдік өнім - қазақ баласына ұлттық тәрбие бере алмайды. Тіптен, кері әсерін де тигізе бастады. Сол үшін бүгінгі қазақ қоғамында Ұлттық анимацияның тағдыры көпшілікті алаңдатып отыр. Сондықтан, ұлттық мультфильмді дамыту мәселесін зерттеуді жөн көріп, осы тақырыпты таңдап алдық.
Тақырыптың өзектілігі. Соңғы кездері қазақ телеэкранын шетелдік мультфильмдер басып алды. Отандық өнімнің саны аз, сапасы төмен. Алайда, Әмен Қайдаров бастаған ұлт ағалары негізін қалаған ұлттық анимацияның бұлай бәсең алуы мүмкін емес. Бұған тек жекелеген әлеуметтік және қоғамдық себептер жоқ емес. Осы түйткілдер шешімін табатын болса, ұлттық анимация әлемдік даму ісіне ілесе алады. Елімізде мультфильмге арналған бай халықтық әдебиеттің негізі бар. Аниматорлар соны материалдық жағдайдың жоқтығынан қажетіне пайдалана алмай отыр. Біз бітіру жұмысымыздың барысында осы мәселелерге кеңінен тоқталып, жан-жақты зерттейміз.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Тақырыпты тереңдей зерттеп, анимациялық мән-маңызын, қыр-сырын ашу үшін төмендегі авторлардың еңбектерін пайдаланамыз. Тұрсын. Қ. («Тележурналистика негіздерінің типтік оқу бағдарламасы». Алматы. Қазақ университеті. 300 бет); Омашев Н. («Қазақ журналистикасы». ІІІ том. Алматы, Таймас. 2008 ж. 351бет; ) Байтұрсынов А. («Тіл қисыны». Алматы, Таймас. 267 бет); Аймауытов Ж. («Психология». Алматы, Қазығұрт. 275 бет), («Ұжымдық кітап». Алматы ,Таймас. 2008 ж. 376 бет); Барманқұлов М. («Телевидение: деньги или власть». Алматы. Қазақ университеті. 2008 ж. 216 бет); Кузнецов Г. Юровский А. («Телевизионная журналистика». Мәскеу. Мәскеу университеті. 1994 ж. 416 бет); Әбдіжәділқызы Ж.( «Тікелей эфир табиғаты». Қазақ университеті. 2003 ж. 321 бет); Тұрсын Қ. («Көгілдір экран құпиясы». Алматы. Қазақ университеті. 2007 ж. 325 бет); Садық М. («Телевизия және талаптары» Жұлдыз 2009ж. №4).
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Бітіру жұмысының мақсаты – Қазақстандық телеарналардағы мультифильмдердің даму үдерісі мен қалыптасу ерекшеліктерін анықтау.Осы мақсатта біз төмендегі мәселелерді қарастырамыз.
 Анимациялық фильм деген не?;
 Қазақ мультфильмдерінің даму басқышы;
 Мультфильмдердің мазмұндық ерекшеліктері мен тәрбиелік мақсаты;
 Отандық арналардағы шетелдік мультфильмдердің мазмұндық сапасы;
 Қазақ анимациясын дамытудың жолдары;
1. Қазақстан энциклопедиясы. Мультипликациялық киносы. VI-том.- Алматы. 2007 ж..
2. Балалар Энциклопедиясы. Анмация. 6 том. - Алматы. 2005 жылы
3. Гегель. Лекция по эстетике. Раздел. («Цель искусства») – М.: Наука, - 1983. – 47 б.
4. Рза Әсел. Әлімжеттіктің әлегі.// "Жас Қазақ үні" газеті. 28 қазан 2011ж.
5. Халима Бұқарқызы. Ел Үкіметі қазақ анимациясына көмек беруі қажет. // "Айқын" газеті. 26 қазан - 2012 ж.
6. Жолдасбек Дуанабай. «Kazakh-Anіma» Ұлттық анимация студиясын құру қажет. // "Айқын" газеті. 30 шілде, 2011 ж.
7. Зәкіржанқызы Сабина. Ұлт анимациясына қара шаңырақ керек. // "Айқын" газеті. 14 сәуір 2012 ж.
8. Мырзашев Ғ. Ұлттық анимация неге дамымай отыр?. // "Жас Алаш" газеті. №61. 2 тамыз, 2011 ж.
9. Мүсірепов Ғ. Шығармаға мінез керек. //Әдебиет кәсіп емес, өнер. – Алматы: Жалын, 1987. - 6 б.
10. Момынбаев Б. Отан¬шылдық білім мен тәрбиенің тұғыры болуға тиіс// “Егемен Қазақ¬стан”, 27 қаңтар 2006 ж.
11. Сейітқазы Перизат Бақ және ұрпақ болашағы. //Егемен Қазақстан.. №90-93 (25939) 12 наурыз жұма, 2010 ж.
12. Қозыбаева Зарина. Телеөнімдердің теріс әсері. //Абай.қз. ұлттық ақпараттық порталы. (http://abai.kz/node/5906) . 27 қараша 2010 ж.
13. Нәзира Елеухан. Экрандағы зорлық-зомбылықты тоқтатайық. //ҚазАқпарат. www.inform.kz - Алматы.17 наурыз 2010 ж.
14. Елубай С. Ел боламын десең, экраныңды түзе.// "Егемен Қазақстан" газеті. 1 маусым - 2006 ж.
15. Нұра Матай. Ұрпаққа ұлттық анимация керек. //Masa.kz сайты. 17 маусым - 2011 ж.
16. Бектасова Гүлзина. Қазақша сөйлеген фильмдер... // "Түркістан" газеті. 2012 ж.
17. Википедия ашылық энциклопедиясы. Вирджиния университеті.// http://ru.wikipedia.org сайты.
18. Спанч боб" мультфильмінің зияны көп. "Замана" сайты. //http://zamana.kz/ . 20 қыркүйек - 2011ж.
19. Әбенов М. Қазақ киносының қадірін қайтсек арттырамыз?. //"Алтын орда" газеті. 5 шілде, - 2012 ж.
20. Нәзия Жоямергенқызы. «Ел болам десең, экраныңды түзе». // "Түркістан" газеті. 2011 ж.
21. Айдар Қуатұлы. Алдаркөсе бейнесі қандай болуы керек? //www.respublika-kz. сайты. 8 ақпан 2013 ж.
22. Бес жүз бес сөз. Түндік. - Алматы: "Рауан" баспасы, 1994. 459 - 6.
23. Қазақ ертегілері. Мультфильм жинағы. //«Azia animation» компаниясы. - Алматы. 2013 ж.
24. Қосшақар мен теке. Мультфильм. "Сақ" киностудиясы. // Тапсырыс беруші: Қазақфильм. - 2011 ж.
25. Айнаш Есали. Дубляж: сан мен сапа. // "Егемен Қазақстан" газеті. сейсенбі, 13 наурыз 2012 ж.
26. Ризабек Нүсіпбекұлы. Дубляж тілі қазақшаланса. Сұхбат. // "ҚазАқпарат" агенттігінің сайты. 11 қаңтар 2009 ж.
27. Жармұхамедов С. Киноны көрермен ғана классикаға айналдырады. Сұхбат. //"Айқын" газеті. 10 қаңтар 2013 ж.
28. Әуезов М. Ысмайлов Е. "Қазақ ертегілері" жинағы. Қазақ КСР ҒА-ның Тіл мен әдебиет институты. - Алматы. 1957 ж. 7-36 бб.
29. Қондыбай С. Біз ертегілер астарына үңіле алдық па?. //"Алтын орда" газеті. 22-ақпан, 2002 ж.
30. "Халің қалай, қазақ мультфильмі?". // "Айтуға оңай" ток-шоуы. Қазақстан. 15 сәуір 2013. сағат 21:05.
31. Қондыбай С. Ертегілер. Шығармалар жинағы. - Маңғыстау обл. 9 том. 206-бет. томдығы
32. Әуезов М. "Қазақ ертегілері" жинағы. Қазақ КСР ҒА-ның Тіл мен әдебиет институты. - Алматы. 1957 ж. 7-36 бб.
        
        Тақырыбы: «Отандық телеарналардағы анимациялық туындылар: мазмұндық
сапасы мен пішіндік ерекшеліктері»
ЖОСПАР
КІРІСПЕ
Негізгі бөлім:
І ТАРАУ. ЖАҺАНДАНУ ҮДЕРІСІ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... өзекті
проблемалары.........................................
1.2. Қазақ тілді телеарналардағы ... және ... ... ... мен ... ТАРАУ. АНИМАЦИЯ ЖӘНЕ ҰЛТТЫҚ ИДЕОЛОГИЯ
2.1. Отандық анимация: даму ... мен ... "Ер ... пен ... ... ... ... пен
дәстүр
сабақтастығы................................................................
..............................
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
СІЛТЕМЕ
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Мультфильм - бүгінде әлемде балалар
тәрбиесін ... ... ... ... Алайда, Қазақстандағы
анимация саласы тұралап тұр. Отандық арналар ... ... ... ... ... ... ... өнім - қазақ баласына
ұлттық тәрбие бере алмайды. Тіптен, кері ... де ... ... Сол ... ... қоғамында Ұлттық анимацияның тағдыры ... ... ... ... мультфильмді дамыту мәселесін зерттеуді жөн ... ... ... ... өзектілігі. Соңғы кездері қазақ телеэкранын шетелдік
мультфильмдер басып ... ... ... саны аз, ... төмен. Алайда,
Әмен Қайдаров бастаған ұлт ағалары негізін қалаған ұлттық анимацияның бұлай
бәсең алуы ... ... ... тек ... ... және ... жоқ емес. Осы түйткілдер шешімін табатын ... ... ... даму ісіне ілесе алады. Елімізде мультфильмге арналған бай халықтық
әдебиеттің негізі бар. Аниматорлар соны материалдық жағдайдың ... ... ... ... Біз ... жұмысымыздың барысында осы
мәселелерге кеңінен тоқталып, жан-жақты зерттейміз.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Тақырыпты тереңдей ... ... ... ашу үшін төмендегі авторлардың еңбектерін
пайдаланамыз. Тұрсын. Қ. ... ... ... ... Алматы. Қазақ университеті. 300 бет); Омашев Н. ... ІІІ том. ... ... 2008 ж. 351бет; ) Байтұрсынов ... ... ... ... 267 бет); ... Ж. ... ... 275 бет), («Ұжымдық кітап». Алматы ,Таймас. 2008 ж. 376
бет); Барманқұлов М. ... ... или ... ... ... 2008 ж. 216 бет); ... Г. Юровский А. («Телевизионная
журналистика». Мәскеу. Мәскеу университеті. 1994 ж. 416 ... Ж.( ... эфир ... Қазақ университеті. 2003 ж. 321
бет); ... Қ. ... ... ... ... ... университеті. 2007
ж. 325 бет); Садық М. («Телевизия және талаптары» ... 2009ж. ... ... мен ... ... ... ...
Қазақстандық телеарналардағы мультифильмдердің даму үдерісі мен қалыптасу
ерекшеліктерін ... ... біз ... ... ... Анимациялық фильм деген не?;
✓ Қазақ мультфильмдерінің даму басқышы;
✓ Мультфильмдердің мазмұндық ерекшеліктері мен тәрбиелік мақсаты;
✓ Отандық арналардағы шетелдік мультфильмдердің ... ... ... ... ... ... ... ғылыми жаңалығы. Қазақ мультфильмдерінің өзіндік
кеңістігі; ерекшеліктер мен жасалу бағыттары анықталды. Осы ... ... мен жаңа ... ... ... ... Отандық және шетелдік анимациялық туындыларды
салыстыру, теориялық тұрғыда ... және ... ... ... ертегі кейіпкерлерінің образымен салыстыра отырып зеттеу
жасалды.
Зерттеу жұмысының нысаны. Бүгінгі қазақ ... ... ... мен ... бағыт, жаңа технологияның өзара байланысының
мультфильмдердегі көрінісі.
Жұмыстың теориялық және әдіснамалық негізі. Бітіру жұмысының тақырыбына
қатысты ... ... ... ... ... Т.Амандосов,
Қ.Бекхожин, Б.Кенжебаев, Н.Омашев, Б.Жақып сынды журналистика теориясын
зерттеген ғалымдардың ғылыми теориялық еңбектері ... ... ... ... ... үш тараудан, қорытындыдан,
пайдаланылған әдебиеттерден тұрады.
Біз бітіру жұмысымыздың «Отандық телеарналардағы ... ... ... мен ... ... ... ... көрсетілген, көздеген мақсаттарымызға жету үшін жұмыстың ... ... ... мультифильмдер тарихына тоқталудан бастаймыз. Себебі,
ғылыми тұжырымдамамызбен, ғылыми дәйектемелеріміз нақты әрі жүйелі жасау
үшін ... ... ... ... аса ... кино - латын тілінде "multіplіcatіo" сөзі, яғни,
көбею, молаю мағынасын, ал, ... ... ... ... ... қуыршақтардың (көлемді нысандар) қозғалыс фазаларын жеке
кадрларға түсіріп, ретімен көрсетуден тұратын кино өнерінің бір ... ... ... кино ... ... әрі ... (белгілі) үш тәсілі бар. Олар: бірінші суреттер арқылы жасау. ... ... ... деп те ... Ал, ... тәсіл,
қуыршақтар (көлемді мультипликация) болса, үшіншісі: жалпақ ... ... ... қию) ... ... ... ... тарихы мен дамуы өте қызықты жайттан бастау алады.
Алғашқы "аниматор" ... жан ... ... ... келтіріп
жасады. Ол бельгиялық физик ғалым Жозеф ... (1832 ж.). ... ... ... ... ... ... жылдам айналдыру арқылы, қолын
сілтеп жүгіріп бара жатқан адам бейнесін ... Ал 1877 ж. ... әрі ... ... ... ... арқылы суреттің қимыл-
қозғалысын ұзартып, бейненің шынайы ... ... ... ... ... қимылын музыка және әнмен сүйемелдеп, қызықты,
әрі комедиялық таспа тізбегін жасады. Оның ... 15-20 ... ... ... ... ... ... Стюарт Блэктон мен Уинзор
Маккей ... ... Коль ... т.б. ... ... ... жолдарын пайдаланып, мәнерлі жандандырудың ... ... ... ... ... алғашқы анимациялық кейіпкердің авторы - Уолт Дисней. ... ... ... өз ... бірнеше елдің талантты
суретшілерін қызметке алып, ширек ғасыр бойы шығармашылық және ... иесі ... ... ... ... Оның ... (қоян), Микки Маус (тышқан), Дональд (үйрек), т.б. кейіпкерлері
миллиондаған көрермендердің көңілінен ... ... ... ... ... мен сөздің дәлдігі, музыка, шудың қозғалыспен қатар
естілуі үйлесім тапты.
Ал, ... ... ... 1936 жылы ... ХХ
“Союзмультфильм” студиясы зор ықпал етті. Әрі дамытты. Осы студиядан ... ... ... тұр, ... (Ну ... көп ... фильмі,
режиссер Владимир Поповтың “Простоквашинадан шыққан үшеу” (Трое из
Простоквашина), т.б. ... ... жас ... ... ... [1]. ... кино әрдайым жаңалықтар мен
ізденістерді қажет ететін ... Онда ... ... мен ... ... ісі ... ... болып саналады.
Міне, “Союзмультфильм” құрылуымен Қазақстандағы мультипликация өнері
даму жолына түсті. Қазақ мультипликация өнерінің тұсау ... 1967 ... ... неге ... атты ... ... негізінде
түсірілген туынды. Оның ... ... өзі ... ... болды. Тұңғыш қазақ мультфильмі 1968 ж. ... ... ... ... ... ... жүлдеге ие болып, әлем
елдерінің ... ... ... алды. Одаққа танымал болған
анимациялық туынды 1975 ж. Нью-Йоркте өткен мультипликациялық фильмдердің ... ... ... ... ... ... иеленді.
Бұдан бөлек Ә. Қайдаров , Жошы хан - Ақсақ құлан күйі ... ... ... ... ... ... халықтарына ортақ әзілкеш “Қожа
Насыр - құрылысшы” атты фильмдерді түсіріп, қазақ ... ... ... биігіне көтерді. Сөйтіп, ... ... ... ... ... 70-ші жылдарынан-ақ Орта Азиядағы теңдесі
жоқ жетекші өнерге айналды [2].
Қазақ ... өз ... ... ғана ... жоқ,
қырғыз, түркімен және тәжік ... ... ... жасауға
атсалысып, шығармашылық қолдау көрсетті. Бұл кез, қазақ анимация өнерінің
"алтын дәуірі" атанған. Яғни, қазақ мультипликаторлары ... ... ... ... саны жүзге жеткен ғажайып жетісіктің мезгілі еді.
Олардың арасынан ... ... ... пен ... ... ... ... Ерсайын Әбдірахмановтың “Тапқыштар”,
“Бозторғай”, Бәйтен ... “Үш ... ... ... ... ... Қалдыбай Сейденовтың “Тігінші мен ай”, “Қадырдың
бақыты” атты мультфильмдері – қазақ мультипликациясы ... ... ... ... Сондай-ақ, қазақ анимациясының ... ... Абай ... ... және басқа да шеберлер зор
үлес қосты.
Қазақ анимация өнерінің ... ... ... болашақ маман
даярлау ісіне де бейжай қараған жоқ. Соның негізінде, Темірбек Жүргенов
атындағы ... ... өнер ... ... ... ... ... аталған оқу орнын бітіруші түлектер ұлттық
анимация өнерінің дамытушы күшіне ... ... ... ... жұрт Әмен ... ... ... алады.
Оның түсірген ең алғашқы тырнақ алды, тұңғыш ... де 50 ... ... ... ... ... ... озса да, аталған мультфильмді
бүлдіршіндер әлі күнге жарысып көреді.
Әмен Әбжанұлы Қайдаров. Анимациялық фильмді 1967 жылы ... неге ... атты ... ... желісімен түсірді. Автордың
салған суреті бойынша «Қазақфильм» киностудиясы ... ... ... ... ... түсіруге бір жарым жыл уақыт кетіпті. Аталған
анимация 1967 ... ... ... ... ... биікке
көтерілді. Сол жылдары Әмен Әбжанұлының анимациясы дүние жүзінің ... ... ... ... ... ... Мультфильм 1968 жылы
Ленинград қаласында өткен ІІІ Бүкілодақтық кинофестивальде ІІІ-жүлдені,
1975 жылы ... ... ... ... ... ... жеңіп алғанын жоғарыда айттық.
І тарау. Жаһандану үдерісі және қазақ анимациясы
1.1. ... ... ... ... ... ... ... - тәрбиелік, эстетикалық, коммуникативтік,
эверистикалық және ақпараттық болып бес бағытты қамтиды. ... ... ... ... ... шығармашылық салалардың қай-қайсысынан да,
ең бастысы кино ... оның ... ... ... анимациялық
туындылардың да өн бойынан табылуы шарт. Қазақ мультфилімі - Қазақстандағы
қоғамдық-әлеуметтік ғылымдардың ... тыс ... ... ... ... Ойшыл-философ Гегельдің «Ақиқат атаулының барлығы ...... ... ... еске ... адам мен қоғамның рухани
келбетінің қалыптасуына киноматографтың, аниматорлардың қосатын рөлі ерекше
[3]. Кәсіби туынды ретінде, мазмұн тереңдігі мен ... түр, ... ... ... ... ... ... мен тағылым
көкжиегі шексіз, өскелең ұрпақтың бүкіл тыныс-тіршілігі мен ... ... та ... ... ... ... көркем дүниелер – ... ... ... ... тиісті.
Отандық арналарымызда бала тәрбиесінде идеологиялық маңызы ... ... ... тез ... ... төл дүниелер жоқтың
қасы. Әсіресе, бала ... ... ... ... ... ... ... саны аз, сапасы төмен. ... ... ... ... ... ... ... балаларға арналған өнімдер даярлау мәселесі әлі күнге өз
шешімін тапқан жоқ. Еліміздегі ұлттық анимация - өте баяу даму ... ... ... ... ... ... қомақты қаржы, мемлекеттік
қолдау керек дейді. ... ... осы ... ... ... шаралар,
түбегейлі қолдау көрсету, қаржыландыру мәселелері ... ... 20 ... ... ... де, ... ... қолдау көрсетіп,
мамандар мәселесін шешуге ешкім мойын бұрмады. Өскіндер руханияты ... ... ... - ... ... айыратын түсініктер келіп
ілікті. Міне, соның салдарынан мектеп жасындағы балалар ... ... ... саны ... ... ... америкалық ғалымдар әрбір
балдырған өмірінің 30 ... ... ... ... Бұл ... ... 5 мың, алтын ұяны бітіргенше 19 мың сағатын
сарып ету деген сөз. Яғни, бір ... ... бала орта ... 17 ... 37 ... ... толы көріністерді көреді деген сөз
[4]. Бұл әрине, бала тәрбиесіне қажетті жағдайларын ... ... ... ... ... бар мемлекеттердің
статистикасы. Қазақ баласының жағдайы бұдан да төмен.
Бізде балалар ... ... ... ... телеарна да жоқ. 2010
жылы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен ашылған "Балапан" кабельдік
арнасының жайы белгілі. Кадрлік, ... ... ... әлі ... ... ... «Карусель» арнасынан көшірмесі басым. Міне, осы
келеңсіздіктердің, жасөспірімдер тәрбиесіне деген немқұрайлылықтың ... ... ... ... ... ... торға тоғытылуының себепшісіне
айналып отыр. Айталық, 2011 жылы ... ... ... ... ... 125 ... өскен. Тіптен, осы жылы 340 оқушы өз-өзіне қол
жұмсаған. Бұның басты себебін мамандар да, ... - ... ... ... ... теледидар мен компьютерлік ойындардың ... ... ... Бұл - ... ... еуропалық, америкалық әлеуметтанушылар, философтар, педагогтар
мен психологтар электронды ақпарат құралдарының ұрпақ тәрбиесіне тигізетін
әсерін ... ... ... ... Алайда, біздің елдегі
әлеуметтік жағдай мен экономикалық мәселелер бұл ... ... ... Тек, ... 10-жылдығына жуықтаған тұста ғана балалар
анимациясы жекелеген студиялар мен тұлғалардың қолға алуы ... ... ... Бірақ, қоғамдық маңызы бар, ұлттық ... ... ... - ... ... ... ... тарқамас түйткілге
айналды. Еліміздің жетекші арналары «Қазақстан», «Хабар», «Ел арна»,
«Астана» ... ... ... ... ... ... ... қандай да бір көлемді анимациялық фильм ... ... ... алмады. Барлығы дерлік шетелден арзан бағаға
сатып алған ... ... ... ... ұсынды. Бірақ, оның
аударма тілі, идеологиялық мазмұны - мемлекеттік қадағалаудан тыс қалды.
Бұл туралы ... ... осы ... ... ... болашағына бей-жай қарамайтын көптеген елдер бала ... ... ... туындылар арқылы тәрбие беруге ерекше назар
аударады. Мәселен, жапондықтар балаларына ұлттық ... ... ... ... адамның ортада өзін ұстау мәдениетін мультфильм арқылы
үйретсе, АҚШ бұл әдіспен ... ... ... ... ... ... Шығыс көршіміз Қытай анимация өндірісі бойынша әлемде ... тұр. Олар ... ... ... ... ғана бағытталған
өнімдер шығарып көрсетуде. Сонымен қатар, АҚШ, Германия, Франция, ... т.б. ... ... ... ... мән беріп,
мемлекеттік дәрежеде көңіл бөліп отырғанын айтпағанда, Ресейде ... ... ... видеоөнімдерді идеологиялық құрал ретінде
пайдалану үрдіске ... Оған ... ... ... ... жатыр.
Әсіресе, ресейліктердің бір жылдың ішінде анимация саласына 300 миллион
доллар қаржы бөлу арқылы ТМД ... ... бұл ... ... ... болашағына салынған өмірілік
инвестициясы. Мәдениет министрлігі ... ел ... ... ... шараларын қолға алып, өнімдерді ... ... ... ... ... басты мақсат - өз ұрпағын мемлекет
мүддесіне сай тәрбиелеу. Ұлттық құндылықтарды балалардың санасына ... ... ... ... алып, эфир толтырудың жолын ... жоқ. ... ... ... ... осы ... енді ... жұмыс атқарса, бүкіл теледидарын өзінің төл өнімдерімен толтыратын
деңгейге жететіні даусыз.
Ал, біздің ... ... ... ... ... ... ... ойға алғандар бар. Бірақ, отандық медиа кеңістікті, телеарналарды
тізгіндеп ... ... - ... ... ... шығаруға
рұқсат беріп, жалпақ шешейлік танытуда. Ондағы ... ... ... ... да жат ... ... ... Тіптен Президент
Нұрсұлтан Әбішұлы бұл келеңсіздіктерге ... ... ... ... ... биік ... де айтып ескертті. Дегенмен, ескертуді елеген
шенділер жоқ сияқты. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... Ол ... қазақ баласының санасына қандай салмақтар
салып, балдырғандар ... ... ... жатқанына төменде
тоқталамыз. Арзанқол өнімдер қазақстандық эфирді еркін жайлап, ... ... ... ... - проблеманың үлкені.
Қазақ мультфиліміне тұсау салған кім? Шенді ме, әлде ... ... ұрып - ... ... сапа мен сан ... ... алмаған
мультөндіруші студиялардың кемдігі ме? Аниматор мамандар түйткілді - жалпы
қазақ қоғамына кері әсерін ... ... ... ... отыр ... Осы ... тақырыптар отандық БАҚ-та биік ... ... ... ... керек екенін білгенімен,
қазақ анимация саласын ... ... ... да бір ... ... ... ... мәселелерін де әлі күнге бірде-бір депутатқа айтып
көрмеген». Бұл міндетті баспасөз-мәслихатына келген БАҚ ... ... ... ... ... ... анимация саласын дамыту мәселесі
«Ақпаратты Қазақстан-2020» бағдарламасын талқылауға ... ... ... ... ... ... қазконтент мәселесі де өткір
көтерілген болатын. Сол ... ... ... да ... ... да ... жүзеге асар ма еді?» - деп жазады журналистер [5]. Иа,
дұрыс-ақ. Бірақ, ... ... ... ... ... деу әбестік болар. Айқын газетіне шыққан осы ... ... яғни ... - мықты идеологиялық қару. Бұл ... ... ел ... ... түрі бар. Себебі, анимация бала санасын
жаулаумен айналысады. Біздің балаларымыз жат елдің идеологиясының құрбанына
айналып бара ... жас ... ... ... жат, ... сай келмейтін
тәрбиемен "сусындап" жатқандығын ашына жазып жария етті.
Шындығында да қазақ анмациясының дамуына - үкімет, аниматор ... ... ... бас ... ... ... ... отыр. Мәселенің
шеттен жеткен шиеленісін шешу үшін Аниматорлар қауымдастығы жаңа бастама
көтерді. «Қазақстан аниматорлар қауымдастығы осы ... ... ... ... етіп ... ... үні шықпас, жаяудың шаңы шықпас»
дегенді түсінген болса керек, еліміздегі он ... ... ... бір ... ... ... ... сайттарын ашып, қоғам пікірін
де ескеріп әрекет етуге» [5.1] белді бекем ... ... ... отандық мультфильмдерге қаржы бөлсе, жаңа ... ... ... әзір ... ... ... де, осы ... айтылғалы біршама
уақыт өтті. Үкімет тиісті жауап қатып, анимация мәселесімен айналыспай,
тізгінін тартып отыр. Салдарынан ... ... ... ... ... қолдау болмағандықтан, мүмкіндіктерін іске асыра
алмай, басқа салаларға ... ... ... ... болды. Бұл - анимация
саласына деген жас мамандардың қызығушылығын ... ... ... ... ... ... ... сұраныстан қалған мамандықпен
айналысуға кім барады?!
Қазақ анимациясы - біліктілер ... ... ... ... ... ... ... саны аз, сапасы сын көтермейтін, дубляжы
тартымсыз болса да, қолда бар техниканы қолданудан ... ... ... ... ... ... анимация саласы аяғынан тұра ... ... ... бұл ... ... ... "қанат қақты" өнімдерге деген
қолдау, шабыт ... ... баға да ... ... сол ... қадам
тастаған мультфильмдерді отандық телеарналар көрсетуге құлықсыз ... ... мен ... ... Бобты» көрсетеді. Осынау бір түсініксіз жұмсақ
ысқыш, дұрысы құбыжық барлық ұлт ... үлгі ... ... ... мультфильмді балаларға көрсетуге шектеу қою қажет» - дейді аниматор
Адай Әбілдинов. Маманның айтуынша, ұлттық құндылықтарға бай ... ... ... ... ... ... таспаларында
жоқ, бірегей әрі барынша қызықты бейнелерге бай. Ол ... ... ... ... ... етіп ... ... [5.2].
Телеарналардың отандық анимациядан теріс ... - ... ... ... ... ... ... жоқ емес. Әбір туынды
жасауға қыруар қаржы мен ... ... ... ... бір сюжетті көрсетуге суретші көп тер төгеді. Яғни, ... ... жабу үшін 24 ... ... ... Сонда бір минутта 1440
сурет, 10 минуттық мультфильмге 14 мың 400 ... ... тура ... жүйке мен табан ет, маңдай терді төккен ұлттық ... ... ... алуға құлықты. Қазақстандағы республикаға ... ... ... бірнеше миллион теңгенің жарнамалық материалын ... ... ... ... ... ... Алматы телеарнасының өзі апта
бойғы жаңалықтар қызметіндегі жарнамалық роликтер үшін (күніне екі реттен)
75 мың, айына 300 мың ... ... ... Баға ... кең ... ... кеткен. Бірақ, осыншама табысы бар арналардың қазақ анимациясына
қырын қарауы қынжылтады.
Мәселеге министрліктің ... ... ... ... ... ... отандық өнімді қолдауға бармайды. Бұл жерде мәжбүрлей де
алмаймыз. Өйткені, ... ... ... ... алып ... міндеттейтін заң жоқ. Осы мәселені парламент депуттары
ескеруі тиіс деп ... Сол үшін ... ... ... ... бес есе ... ... баласына қажеті шамалы, шетелдік
туындыларға тұра ұмтылады. Мысалы, еліміздегі ... ... ... келе ... «Том мен ... ... бір жылдық сериясы 7
мың теңге тұрады екен. ... оңай бойы ... тек ... ... ... Қытай мемлекеті өзге елдің мультфильмдерін елге
енгізуге тыйым салған. Тыйым салу бір ... ... ... ... ... ... астам сапалы анимациялық орталық бар. Ал
терезесі тең, экономикасы қарыштап ... келе ... ... ... ... ... жеке ... болмауы ұят. Балаларымыз үшін «Шрек»,
«Бэн тэн», «Наруто» «Спандж Боб», «Бетмэн», «Өрмекші адам», «Кунг Фу ... ... ... кетті [6].
Қазақ анимациясы проблемаларының тағы бірі - ... ... ... ... ... ... ... қазiргi
күнi “Қазақфильм” АҚ-ның жанында шағын шығармашылық бiрлестiк ... ... ... ... қазақ мульткейіпкерлерін ... ... ... ауыр жүк. ... ... ... бой көрсететін Керқұла атты Кендебай, Ер ... ... ... ... кемпір сынды дайын кейіпкерлерді сәтті өнімге
неге айналдырмасқа? Оны қойғанда, ... ... ... ... өнегелі тәрбиесін көрсететін ... ... ... алмай келеміз. Сонау Батыс пен Еуропаның идеологиясын жетелеген жат
бейнелерден гөрі, өзіміздің қазақы болмысымыз мың есе ... ... ... ... ... әрі ... болуы өз қолымызда екенін ... ... ... ... ... айтылмай жатқан
жоқ. Тіптен, мамандар халықаралық деңгейде мәселе көтерді. Бұған дәлел,
Қазақстан ... ... ... Ғали ... атты ... ... жұрт ... аударуға тырысты. Аниматордың
көрмесі Американың Нью-Йорк, Манхэттен сынды қалаларында, Ұлыбританияда
дербес және өзге ... ... де ... ... ... ... ... «Байқоңыр-ғарышкер», «Монша күні», «Жұмыртқа»,
«Ер Төстік», «Алтай», «Кім ең мықты?» сынды мультфильм ... мен ... ... ... ... насихаттады.
Аниматор осы саладағы қордаланған мәселерді шешу үшін - Қазақстанда
Ұлттық анимация орталығы құрылу ... деп ... ... ... ... ісі. Сондықтан да бұл өнердің түтінін түтететін өз шаңырағы болуы
керек. Мен осы ... ... ... хат ... ... қарай,
бұл хатыма келген жауаптан анимацияға деген немқұрайлылықты ғана ... - ... ... ісіне күйініп [7]. Ресейде «Союзмультфильм»
бар, шығыс көрші Қытайда 20 анимациялық ... бар. Ал, ... тең, ... ... ... келе ... деп елеурейтін
үкіметтің немқұрайлығы - Тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ұят көрмейді. Жазушы Мұхтар Әуезов: "Ел ... ... ... - деп ... сөз қалдырған еді артына. Бүгінгі қазақ
баласының руханият ... ... ... ... - ... ... ... жүр. Егер қазақ үкіметі анимацияның жоғын жоқтаған мамандарға
жағдай жасап берсе, ... бұл түрі ... шүбә ... ... ... ... бар бола ... неге анимация өнерi
дамымай отырғаны әркімді таңқалдырады. Ресейде бұндай ... ... ... Ресей президенті Владимир Путин Ресей аниматорларымен жиі
кездесу өткізіп, ... ... ... ... ... құқықтарын қорғауды қолға алды. ... ... ... ... ... ... ... болған азаматтар анимацияға жанашырлық танытып-
ақ жүр, ... ... - ... ... ... шығармашылық,
өндiрiстiк, продюссерлiк, дистрибуциялық талаптары   кинодан ... ... өнер [8]. ... саласы мәдениет  министрлігі тарапынан
қаржыландырылып, өндiрiстiң ... ... және ... ... ... ... қаржыға жұмыстың нәтижесін қаржы
бөлген мәдениет министрлігі емес, екінші мекеме қабылдайды. Сонда, мұндағы
мультфильм өндіруге ... ... ... талабын кім белгілейді?
Екі министрлік арасындағы ортақ істің ортақ ... бар ма? Жоқ, ... да ... ... ... көз қысты" әрекеттерге жиі барады.
Тағы да бізге жетпей жатқан шетелдік тәжірибеден ... ... ... ... ... ... ... байланыста.
Өйткені өнiм телеарналарға керек. Тапсырысты да, қаржыны да сол ... ... ... ... ... көз ... ... керекті мультфильмге келгенде "қаржы таба алмай" ... ... ... ... оқу орындары бар екен. Олардың өнiмдерiнiң
сапасы мен деңгейi ауыз толтырарлық. Заманауи технологияны ... ... ... ... Татар, Якут, Башқұрт елдерiнен де байқауға болады.
Ресейге ... бола тұра ... ... республикаларда арнайы
анимация студиялары бар. ... ... ... сай, ... тура келетін ... ... ... ... Ал,
Қазақстандағы және ұйымдастыру жүйесі - ұлттық анимацияға қолдау көрсете
алмаса, халықарлық ұйымдардың елдегі ... ... ... рұқсат
беріп, әлемдік ұйымның тәжірибесімен кенже қалған өнерімізді дамытып алуға
құлшыныс жасауға ... еді. Бұл ... - ... ... даму
үдерісінен кеш қалды деген Моңғолия өз пайдасына ... ... ... ... ... мүше болған Моңғолия - тұралап қалған
анимация өнерiн халықаралық ұйымның қаржысы арқылы белігілі ... ... осы ... ... ... ... ... дүние бар. Оның біріншісі
- продюсерлiк жоба мен талапты күшейтiп, беделдi студиялар мен ... ... ... ... ... ... ... жұмысты нақты
жоспарлап, трайбализмге жол бермей, анимацияға да шынайы өнер ретінде қарау
керек. Ең басты ... ... ... санасына ұғынықсыз
сценарийлерді емес, тілі жеңіл, оңай есте қалатын, әдемi және ... ... ... мен ... толы ... ... қажет. Егерде, қазақ аниматорлары ... ... ... ... ... олар бiрнеше жылда халықаралық
талаптарға сай өнiмдердi ... ... ... ... Әрине, бұл ретте
мемлекет құрамында анимация өнерiн қолдайтын, қадағалап отыратын ... ... Егер ... ... ... болмаған жағдайда, мәдениет ісімен
айналысатын министрліктен арнайы “анимация өнерi” комитетiн құруды қолға
алған ... ... ... идеологиялық майдан деп танысақ,
мәдениетiмiздi қорғайтын “қаруды” ... ... орын алып ... ... ... ... анимация мәдениетi жайлы арнайы заң
қабылдануға тиiс деп есептеймін. ... ... ... ... ... ... анимация студиясының шаңырақ көтерiп, дербес
жұмыс істеуі керек. Жазушы Ғабит Мүсірепов ... пен өнер ... ... ... ... бірде-бірі өзінің азаматтық, елдік, азаматтық
тарихын жасамай тұрмайды. ... ел ауыр ... ой ... ... ... ... еді, Кеңес дәуірінде отарлаушы империядан қаймықпай [9].
Тәуелсіздігіміз - жазушының осы бір ... ... ... ... ... ... ойға да ... жоқ. «Қазақфильм»
соңғы жылдары ұйқыдан оянып, балаларға арналған бірді-екілі төл өнімдерді
жасады. Алайда, әрбір ... ... ... ... ... шаңырақ" -
санаулы туындымен шетелдік өнімдерге бәсекелесе ... ... ... ... сол ... ... ... - "Қазақфильм"
өнімдері тоқтады. Анимация саласы да біздегі мемлекеттік жобалардың аяқсыз
қалатыны ... ... ... ... Тек, ... ... ... ғана қозғау салып - техникалық мүмкіндігі ... ... ... ... түсіріп жатыр. Алайда, шетелдік
мультфильмге көз ... ... ... ... ... ... ... жас көрермені оны місе тұтпай отыр. Яғни, ұлттық өнім
сұранысты ... ... ... Бұл ... екінші, келесі
бөлімдерде тоқталамыз.
Әзірге дейін отандық телеарналардан ... ... ... ... ... ... дәстүрге айналдырдық. Бұған
телеарна басшылары ... ... ... деп ... ... ... Ендігі сөзді телеарна көрермендерінің (балалардың) ұлттық және
жалпы балаларға арналған анимацияны ... ... ... ... ... ... осыған мультфильмдерді талғамай беретін
отандық арналар жайлы жүйелі және ... ... ... ... ... да біздің елдегі әлеуметтік институттар қызметінің қағаз жүзінде қалып,
нақты жұмыс істемейтіндігін аңғартады. Дәл ... бұл ... ... деп ... ... ... бесіктен бастау алғанымен, оның ... БАҚ ... ... ... ... ... деген сүйіспеншілік, яғни патриоттық тәрбие алдыңғы қатарға шығатыны
сөзсіз. Бұл жөнінде Қазақстан және Ресей ... ... ... ... ... ... мен ... тұғыры болуға тиіс»
деген мақаласында «... Осы ... ... ... ... әсіресе, жас ұрпақ тәрбиесінде БАҚ-тың жетекші орынға шығып
отырғаны өмір шындығы. Солай бола тұра, ... ... ... БАҚ
жүйесіндегі еркіндіктің бассыздыққа ұласып бара ... ... - ... ... мақалада Қазақстанда шетелдік БАҚ-тың пайыздық көрсеткіші
жоғары екендігін жазады. ... ... ... ең ... ... ұстанымы болуға тиіс. Осы ретте, БАҚ-тың рөлі
бүгінгі таңда бірінші орында ... ... ... ... ... ... ... аздыратын, ұлтты тоздыратын кейбір
бейбастықты ауыздықтау проблемасы әбден шегіне жеткенін терең сезінуіміз
керек» ... ... ой ... кезде әлемнің дамыған елдеріндегі жүргізілген зерттеулер
нәтижесі - ... мен ... ... телеарна рөлі барынша артып
келе жатқанын меңзеп көрсетті. Ғалымдардың пікірінше, бұқаралық ... ... оның ... ... ересектерден гөрі балалардың
өмірінде елеулі орын алған. ... ... ... Журиннің еңбектерінде
Ресей балаларының ақпарат құралдары өнімін пайдалану дәрежесі жан-жақты
баяндалады. Сонымен ... ... ... ... ... ... жұмыстары нәтижесінде теледидардың алдыңғы орынға
шыққаны көрсетіледі. Ғалым зерттеу барысында өте ... тағы бір ... ... ... ... ... ... қарағанда,
сұралғандардың 67 пайызы қазіргі теледидар бағдарламалары балалар мен
жасөспірімдерге кері әсер ... деп ... Тек 14 ... ... оң ... етеді, яғни нақты өмірге бейімделген еркін де бастамашыл
адамдарды тәрбиелейді ... ... 13 ... ... БАҚ-тың Ресей
жастарының адамгершілік қасиеттеріне кері әсер етіп отырғанын сезінбейтінін
айтады. Яғни, оның ықпалы ... үшін оң ... ... кері ... Мәселе қашаннан талас тудырып келе жатқаны белгілі. Сол себепті оның
мүмкіндіктерін қажетті бағытта пайдалануға болатынын ескерген ... ... ... бұл ... талай мәрте мәселе көтерді.
Жазушы Смағұл Елубай: “Тәуелсіздігіміздің 15 жылында біз ... ... ... ие ... ... ... жүздеген мың қазақстандық рухани
тәрбие алып жатқан киноэкран жас ұрпақ ... қай ... ... ... жатыр? Қай елдің идеологиясын сіңіріп жатыр? Экранына ие бола алмаған
жұрт ұрпағына ие бола ала ма? ... бар. ... ... - ... деп, жас ... ... ... БАҚ-ты дұрыс
пайдалану керектігін айтады. Ендеше, БАҚ-тың тәрбиелік ықпалына ... ... ... ... деп табылатын бағдарламаларға тосқауыл қоюдың
уақыты келді.
АҚШ, ... ... ... ... ... ... ... өткізу, олардың дамуына кері әсерін тигізетін
хабарлар қатаң түрде бақылауға алынады. Жас ... ... ... ... ... ... өнімді жасаушылармен тығыз
байланыс жүргізуді ... жағы да ... [11]. ... жас
жеткіншекке эмоционалды тұрғыдан, яғни бірде қатты қуануына, енді ... ... ... тікелей әсер ете алады. Бұған қоса,
соңғы он-он бес ... ... ... ... ... ... басылымдардың, телеарналардың көбейіп кеткені тағы бар. Кабельді
және спутниктік телеарналардың өрісі ... ... Өз ... ... ... идеологиясы шеңберінде “арбап” ұстайды. Әсіресе,
Батыста, кейінгі кезде ... де ... ... ... ... ... ... түсініксіз мультфильмдер, айқай-шуға толы музыка балалар
санасына, денсаулығына, тәрбиесіне теріс әсер ететіні ... ... ... ... ... ... ... логикасы мен психикасының қалыптасуына теріс әсер ... ... ... ... кез ... ... ... көріңіз. Бұл ретте
батыс немесе АҚШ елдері - мұндай сорақылыққа дәл ... жол ... қол ... ... ... жоқ. ... жасап жатыр. АҚШ-та
«Зорлық, медиа және балалар» деген тақырыпта ... ... Ол ... ... ... ... ... басқаша және ертеректе
болған зерттеулері.
Америкада 1951 жылы зорлық зомбылық тақырыбындағы ... ... 10 ... ... екен. Соған қарамастан 1954 жылы
алғаш   рет  ... ... ... ... ... ... 1956 жылы ... теледидардың жас өспірімдерге залалы көп
болуы мүмкін екендігін тұжырымдаған. Сол жылдары барлық   телехабарлар  2/3-
тен  ¾  ... ... ... ... ... 6-10 ... ... Ал, 1961   жылғы мәлімет бойынша телезорлық
көрсетілімдердің көлемі ұлғайған  және  оның ... ... ... ... ... дабыл қағылса, 1965 ... ... ... жат ... арқылы көрініс бере
бастаған. 1969 жылы жасөспірімдер  ... ... ... ... көрсетілімдерінен үйренетіндіктері анықталған [12].
Сондай-ақ, 1972 жылы америкалық  50 жетекші   маманның  бес  ... ... ... пен ... ... агресивті  мінез-
қылықтарының арасында байланыс   бар екенін  көрсетті. 1980 жылы үш ... ... ... ... Жүргізілген  зерттеулер 
оларға сағат  8-9  аралығында,  кем  ... 9 рет, ... ... кем ... 12  рет  ... ... ... (сенбі  күні 
таңертең )  сағат  сайын   21 реттен  ... ... ... 1982 жылы Жүйке ауруларын емдеу  Ұлттық  Институты   (National 
Institute of    Mental  Health) ... ... ... ... ... жасаған.  Қорытындысы ... ... ... мен  ... ... ... сабақтастығы 
бар екендігі анықталған. Нәтижесінде, ... ... ... ... ... ұсынылды; индустрия  өкілдерін 
теледидар  зорлықтарын  ... ... ... ... ... ... қажеттігі  айтылды.  Америкалық  бала 1984-1985
жылдары    теледидардан  сағат  сайын  27  зорлық  ... ... ... ... жартысынан  көбі  зорлық тақырыбында
екендігі   дәлелденген.  Ақыры, 1990 жылы  АҚШ  Конгресінде     ... ... ... ... ... заң  жобасы  ұсынылып тыңдалғаны
туралы дерек бар.          
1992 жылы ... ... ... ... ... ... ... шақыруға дейін барған. 1996 жылы ақпанда
АҚШ ... Билл ... ... ... заңға қол қойды.
Бұл заң бесінші чиптер, теледидар хабарларын ... ... ... ... айқындады. 1997 жылы АҚШ–та
телебағдарламалардың  жас мөлшеріне ... жаңа ... ... 1997 жылы ... ... ... және экрандағы  зорлық»
атты халықаралық  палата  құрылды.
Дәл осы палата - ... (17 ... 2010 ж.) ... ... ... атты қоғамдық тыңдау өткізді. Аталған бас қосуда
мамандар ... ... ... ... сексуалды
мазмұндағы фильмдер мен бағдарламалар көрсететін, әсіресе ... ... «1000 ТВ», Рен ТВ ... ... ТВ ... қосымша
пакетіне аударды. Және қазақстандық  НТК және 31-ші ... ... ... ... қарап шығулары керек" екендігі
ескертілді. Жиын барсында Қазақстандағы «Дағдарыстық ... ... ... ... Байсақова: "Барлық телеарналарға балалар көретін ... 10-ға ... ... ... ... ... шектеу қою керек" екендігін мәлімдеді. Оның айтуынша,
көгілдір экрандағы зорлық-зомбылықты тоқтату үшін ... ... ... [13].
2000 жылы Американың  педиатрлар  академиясы, медицина  ... ... ... және ... психиатрия  
академиясы сынды  төрт бірдей ұлттық  ... ... ... ... «Медициналық  қоғамның отыз жылдан аса жүргізген  зерттеу
нәтижесі, зорлық тақырыбындағы  «ойын – сауықты» көру, әсіресе, ... ... ... қарым-қатынасының бұзылуларына  әсер
ететінін  көрсетті» деп тұжырымдаған. 2000 жылы ... ... ... ... ... 12 ... ... ата-аналарға
балаларының  көрмегені  дұрыс деп тапқан. АҚШ  ... ... ... ... ... ... болды. 2001 жылдың  зерттеуі америкалық 
балаларға  арналған  жексенбілік  ... ... ... ... ... ... болатынын  анықтады.
Ал, біздің елде 20 жылдық тәуелсіздігіміз барысында ешқандай зерттеу
жасалып, бұндай ғылыми негіздегі тұжырымдама жасалған жоқ. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Қазақ тілді телеарналардағы отандық және шетелдік аннимациялық
туындылар: мазмұны мен берілу пішіндері
Елімізде рухани құндылықтардың олқы тұстары еш уақытта ... ... тыс ... ... Әсіресе, үлкен идеология құралы болған
телевидениені ... ... сай ... ... ... ... ... келе жатыр. Біз осы бітіру ... ... ... 15 жылдығына орай (2006 ж.) жарық ... кез ... ... дәл осы ... ... етіп ... "қазақ
тілді телеарналардағы" өнімдер мәселесі тереңінен қаузалып жазылған екен.
"Бүгінде экран, әсіресе телеэкран адамзаттың негізгі ... ... ... ондаған, жүздеген мыңға жетпей шаршап-шалдығып жатса, заманауи ... кең. Ол ... ... қармайды. Демек, қазіргі ұлт үлкен экранды
игермей, замана додасына төтеп бере ... ... ... ... ... ... ие болғыңыз келсе, үлкен экранға ие болыңыз. Кино мен телевидениеге
ие ... ... ... ... Елубай ағамыз, ... ... Иа, ... ... ойы, сөз ... ... мақалада
көтеріп отырған мәселелесі – әлі де ... ... ... жоқ. ... ... ... ие ... келсе, үлкен экранға ие болыңыз. Кино мен
телевидениеге ие болыңыз" деген ... бір ... ғана ... ... ... тәуелсіздігіміз 21 жылға аяқ басқан тұста, бір телеарна
ғана толықтай қазақша ("Қазақстан" ұлттық ... және екі қос ... ... ... "Білім" арналары) ашылыпты. Кино саласы бірнеше
ұлттық кино ("Біржан сал"(2009), "Келін"(2011) "Жау жүрек мың ... ... ... ... ... мультсериал,
"Қанатты барыс"(2012), "Алдар көсенің қызықтары"(2012), "Ертөстік" (2012ж)
сынды), шағын анимациялық, тек жалғыз толықметражды ... ... ... ... ... 1 ... 5 жылымызды сарып етіп түсіріппіз.
Арада шетелдік әйгілі ("Қара киімділер-3" "Жаңа ... ... ... т.б ... ... тәржімалап, қазақша сөйлеттік.
Бірақ, жазушы ағамыз атқандай, ... мен ... ие бола ... ... де, ... ... екі-үш жыл көлемінде түсірілген мультфильмдердің
отандық эфир арқылы кішкентай көрерменге жол ... Олар ... мен ... «Ақ қаз», «Ынсапсыздың ақыры», «Байқоңыр»,
«Айгүл», «Қозы, ешкі һәм торы», ... мен ... ... мен ... ... пен ... атты анимациялық фильмдер
«Қазақстан», «Балапан», «Алматы», ... ... ... ... телеарна басшылары да қазақ анимациясына аз ... ... бөле ... ... Мәселен, "бұрын отандық
мультфильмдердің әрқайсысын 5 мың ... ... ... ... ... фильмдердің бағасын 40 мың теңгеге дейін көтерген"[15].
Осыған қарап, қанатын ... жая ... ... ... сәл ... ... жылжып, ілгерлеудің ізіне түскенін байқауға ... ... ... ... қазақ мультфильмдерін жергілікті көрерменге ұсынуға
дәнекер болады деп күткен еді. Өкінішке ... ... 9 ... ... ... тек қана ... ... қолынан
шыққан туындыларды тарту ету жеткіліксіз. Және де «Балапан» арнасын тек
кабельді желілерден көруге мүмкіншілік ... ... сана ... ... бет ... ... болар,
бүгінде қазақстандық телеарналардағы анимациялық өнімдердің саны ... ... ... Бұл ... - қазақ тілді көрерменді ... ... ... өнім - қазақ баласының ана ... ... ... кеңейтуіне түрткі бола алады. Осыған дейін
теларналардағы кино, мультфильмдердің қазақша ... ... ... ... ... ашу ... тудырған болатын. Осы мәселелр
төңірегінде БАҚ -та аянбай ... ... ... ... биік ... ... жауапты министрліктер мен мекемелердің немқұрайлылығын сынға
алып, үзбей (2006-2012 ж.ж.) жазып ... ... ... ... ... ... келтірген мысалдарымыз, әбдебиет ретінде
пайдаланған мәліметтеріміз куә бола алады.
Қоғамның ... ... ... ... ... мәселеміз бірден шешімін таппаса да, жекелеген ұлтжанды
азаматтар мен ... ... ... ... ат ... ... саласына жан бітірді. Отандық аниматорлар түсірген, шет ... ... ... ... ... ... сапа ... түзелген жоқ. Экранға жол тартқан туындылардың кемдігін түзеуге құзырлы
органдардың да, ... ... ... ... ... әзірге
келер емес. Бірақ, біз онда ... ... ... ортақ)
қазбалаудан аулақпыз. Тек, бір ... ... ... пішіндік, көркемдік, мазмұндық ... ... ... ... сай ... шықты. Бұған дейін
саясаттанушы Ерлан ... ... ... бас ... ... тек оны қазақ тілінде сөйлету арқылы балалардың санасын қазақша
қалыптастыра алатынын» айтқан еді. Саясаттанушының болжамы тура ... ... ... ... ... ... ... да қазақ тіліндегі
фильмдерге сұраныстың болатынын айтқан «Көліктер-2 ден» кейін. Бүкіл бала
біткен жаттап алған ... көбі ... ... тілінде сайрағанда,
олардың санасында Спандж Боб, Халк, Бэтман қазақша қалыптасар еді" - деп
жазды журналист Гүлзина ... [16]. Ол да ... ... ... ... ... ... өршуі,
мектептегі төбелес, өз-өзін өлтіру сынды ... бәрі ... ... ... ғалымдар шүбәланбайды. Яғни, образдары
ойдан ... ... ... көрі көрермен тартуды ғана мақсат
санайтын - АҚШ пен Еуропа ... ... ... ... жат. ... ... мультфильмдердің арасында балалар санасына оң ықпал ететіндері ... ... бұл ... ... мәні зор) ... кіретін
туындылардың қатары сирек. ... де, ... ... ... ... ... үлгі-өнеге бола алады. Әсіресе, ... ... ... ... ... әлем ... ... Бұл мойындамасқа болмайтын шындық.
Мәселен, «Гарри Поттер», «Өрмекші-адам» мен «Шрек», «Спандж Боб» атты
туындылары балалардың ... ... ... ... ... ... "Өрмекші - адам" - ... ... ... ... ... ... қайрымды пенде образын
биікке көтерді. Оны қазақ баласы (анимацияға ... ... ... ... ... алды. Алайда, аталмыш мультфильмдердің
жақсы тұсынан гөрі, балаға ... ... көп. ... ... екінші жартысында түсірген америкалықтардың туындысы «Өрмекші
адам». Сонау кезеңдердің өзінде, ... бір ... ... тұрғындарға қастандық жасуаға әрекет етеді. Сонда олардың бірі
сахнада өнер ... ... ... ... ... ... Блэк ... болғанда қылмыстың түр-түрін жасар едім. Бұл мына топастардың
(отырған халықты ... ... ... мен үйіне барып оның
сиқырының сырын білейін» дейтін сөздерін көрдік. Сонда, балағат сөз айтып,
қолына қару ... ... ... ... төндіруді ашық көрсетіп жатқан
анимация балаға қандай тәрбие береді? Әлемнің қорғаушысы өрмекші адамның
әрекеті ғана ... ... ... ... ... ... санасы
уланбағанда, қайтеді?
Енді ... Боб" ... ... ... ... теңіз түбіндегі балықтар, шаяндар, медузалар сынды тіршілік иелерін
басты кейіпкерлерге айналдырып, ... ... ... ... өмір ... ... ... Бұны ауыл баласынан гөрі - қалада өсіп келе
жатақан ... тез ... ... ... ... қаладағы
дүниелердің барлығы да - "Спандж Боб"-тар тұрағында сайрап тұр. Ал, осы
Спандж ... ... ... ... айтар болсақ. Ол - ақылды және
көңілді кейіпкер. Сол мінезі арқылы жан-жағына ... ... ... жүреді. Иа, қатыгездік пен әділетсіздік ... ... ... ... тапталған дәл осы дәуірге - ... ... ... ... Боб ... бар. Бірақ, көрерменнің көз ... осы ... ... ... ... ... ... кері әсерін тигізген. Бұндай тұжырымды арнайы зерттеру жүргізген
(тест түрінде) АҚШ тың Виргиния ... ... ... ... отыр [17]. Мамандар Спандж Боб мультифиліміне қатысты
тестілеуге қатыстыру үшін 5 жастағы қабілеті ... 40 ... ... ... бір ай бойы 20 ... «Спандж Бобты» көруге рұқсат етеді де,
қалған 20-сына танымдық ... ... Бір ай ... ... ... ... ... қатысқан. Нәтижесінде, «Спандж Бобты» үзбей
көрген 20 ... ... ... ... ... ... ... Ал,
бұл мультикті көрмеген, танымдық дүниелерді тамашалған 20 оқушының зейін-
зердесі ашылып, сабақ оқуға ... ... ... ... ... зерттеу нәтижесін біздің басылымдар, телеарналар жария еткен жоқ. Тек,
америкалық университеттің ... ... ... ... ... ... ... [18]. Тұжырымнан біз балаларға арналған ... бас ... ... ... істері жалпы балаға ортақ
идеал бола алмайды деп есептейміз. ... ... ... ... ... ... ... отырмайды, мультфильм оқиға желісі
бойынша кімнің "құдыреті күшті" болса, соған еліктеп шығады. Бәрі ... ... ... деп айта алмаймыз. ... ... ... ... бет-бейнесін арнайы балалар психологтары
арқылы алдын ала зерттеру ... ... ... ... ... мамандар мен әдебиетші қауым шет елдік мультфильмдерде бала
үшін ... ой ... ... тұжырым айтып отыр. Әрине, бұл пікірмен
келісуге ... ... да, ол ... ... туындысы. Ол қанша жерден
қызықты дүние жасаса да, қазақ ұғымына сидыра ... ... ... ... жат. ... біз өз зерттеу жұмысымыз арқылы, жат ... ... да, ... ... ... қалмаған, барлық техникалық
мүмкіндіктерді пайдаланған космополиттік ... ... ... ... ... ... құп көреміз. Ұғынықты тәржіма, сапалы дублияж ... ... ... ... ... ... жоғарлауына,
қазақ анимациясының биік деңгейге көтерлуіне өз септігін тигізеді ... Тек, ... ... өнімді саралап, сараптап барып экранаға
шығуына қадағалауды күшейту керек. Біздің аниматорлар айтқан, ... ... ел ... көрсетуге тыйым" салу жүйесін әзірге
қазақстанда ... ... ... деп ... ... ... ... ұлттық анимация - сценарий, фантастикалық құрылым, жаңа мен көненің
сабақтастығын әлі де саралап, бір ізге ... ... ... ... Ана ... ... "Көліктер-2" мен "Батыр жүрек"
мультфильмдері осы саладағы қазақ тілді өнімге деген ... ... ... ... ең ... Астана мен Алматыдағы кинотеатрларда
аталған мультфильмдердің көрсетілімі болғанда қала ... ... ... ... ... көрді. Театрларға үлкен кассалық пайда
түсті.
«Көліктер 2» мультфилімін "қазақ тілінде тамашалауға 25 ... ... ... Ол осы ... көрген барлық көрермендердің 30 пайызынан
асады" [19]. Міне, бұл көрсеткіш кинотетардағы статистика. Ал, республикаға
таралатын арнадағы рейтингісі ... да ... ... ... ... ... «Қазақстан» телерадиокешені «Уолт Дисней» компаниясымен
келісім-шартқа отырып, «Көліктер 2» «Мәдениет» сосын «Балапан», «Қазақстан»
телеарнасынан ... ... Бұл ... ... ... ... ... айрықша тарту болғаны ақиқат.
Біз, зерттеу жұмысымыздың барысында көптеген мақаларды қарастырдық.
Олардың ішінде ... ... ... ... ... ... ... балалар санасына тигізетін кері әсерлері жайлы
көптеген пікірлерді шолдық. Сондықтан, тақырыпқа қатысты ... ... ... ... ... ... ... зиянын толықтай түсініп, білді
деп есептейміз. Ал, ендігі мәселенің қайнар көзі - қазақ анимациясы болмақ.
Олай ... ... ... ... ... сырт ... нені,
кімнің өнімін көреді. Әрине, дәл осы тұста ... ... ... ... түседі. Бірақ, қазақстандық аниматорлар - Ұлттық мультфильмді
қай деңгейде жасап жатыр. Қазіргі таңда, қалың ... ... ... ... ... анық. Бірақ, америкалық Уолт Диснейдің ең алғаш
1927 жылдары экранға шығарған «Освальд Қоян», ... ... ... 7 ... (1934 ж.) ... ... шебер жасалды. Соңғысының табысы 8
млрд.-ты құраған. ... ... ... 4-5 адам ... Сонда, сонау
мультипликация өнері жаңадан бастау алып келе жатқан тұстағы америкалықтар
еңбегінің жемісін көрді. Және ... мен ... ... Бүгінгі техника дамып, мамандар толып жатқан дәуірде ... неге ... ... ... ... мен ... жан-айқай негізінде халықтың бірден оянған,
бет бұрған қазақша, отандық төл анимацияға деген осы үмітін, сұранысын -
қазақстандық ... ... ... ала ма? ... шекті.
Себебі, БАҚ тағы үгіт-насихат көрерменді кемінде 2-3 жыл ұстап тұра алады.
Одан ары ... Ду" мен ... ... ... ... мультиктердің (биігін
бағындыра алмаса да) уақыттық көз алданышқа туынды жасай алып ... ... ... ... ... техникалық қиындықтарға қарамай жасап
жатырмыз" - дейді. Алайда, біз осы жұмысты жазу ... ... сапа мен ... ... ... ... ... орайда ілікке
алғысыз, идеялық, сапалық, көркемдік, мазмұндық кемшіліктері көп өнімдерді
жеделдетіп шығара бастағанын байқадық. Бұған, ... ... ... болып қосылған" жекелеген студиялардың, продюсерлік орталықтардың
іс-әрекетін, өнімдерін көру барысында байқадық.
Бүгінде еліміздегі республикалық, ... ... ... ... ... ... ... мультфильмдер көрсетіле бастады. Олар
«Алдар көсе мен шайтандар», ... кене және ... ... ... «Аңқау қасқыр», «Қауiпсiздiк әлiппесi» және «Адасқан тағдыр» т.б
еді. "Сақ"-тың жасаған ... ... ... ... ... да,
көркемдік, стильдік ерекшеліктерімен көзге ... ... ... ... ... ізденіс жасауға, бақытты тұрмыс кешіру
үшін жалқаулықтан арылып, еңбекқор болуға баулиды. Ал, ... көсе ... » - ... ... ... ... жас ... ерлік
жасау - бейкүнә әлсіз адамдарды зар жылату, алдау ... ... ... ... ... ... бастап жүретін "шайтан" сынды жат ниетті,
арам ... ... ... ... ... бір ... күлкіге бөктіреді. Мультиктегі құйындатып келген шайтандардың
бірі ағашқа соғылып әрең тоқтайды. ... ... ... ғой, ... ісі" деп, ... ... осы ... айттырып қояды. Бұл,
тапқырлық. Шайтандардың бір-біріне "асыққан ... ісі" ... ... ... да мойындайды, түйінді сөзіне тоқтайды деген әзіл
араласқан шындықты ұсынады. Әрине, әрбір ... осы ... ... ... кіріп" кетеді. Сонымен қатар, екі шайтан (кейіпкер)
батыстық музыканың әуеніне билеп жоғалады. ... ... ... ... ... асыр ... Бұл да рухани жұтаңдыққа ұшырап,
батыстық әуенге бой алдырған жас ұрпаққа ... ісі ... ... бір ... ... ұзын шыбық, ал Алдар көсе қысқа таяқ
таңдап алады. Тар үйдің ішіндегі ... ... ... ... шайтандар
таяқ жейді. Ал, қысқа таяқ ұстап төбелесеміз деген ... ... ... іші тар ... ... ... шайқасайық" деп сыртқа алып
шығады. Әрине, қысқа таяқты ... ... ... да, ... ... ... жоқ" шайтандарды сұлатып тастады. Бұл, жас көрерменнің,
ақыл-ойы толысып келе жатқан балалардың қарапайым ... ... ... Және осы қиын ... ... пен ... ... сынға
түсетіндігі - Алдар образы арқылы көрерменге білектің күші тек ақыл-айламен
тоғысқанда ғана ... ... ... ... ... кімде-кім
берекесіз болса - әлсіз дұшпанға оңай олжа, ал бірлікті, ... ... ... ... ... ... анимациялық студиясының өнімі. Аталған ... ... және ... суреттер, көркемдік тұрғысынан
көп кемшіліктер көріне ... Тек, ... сол, ... қолы ... ... озық ... ... отыр.
Теникалық мүмкіндігі, мемлекеттік қолдаға зәру студиядан - сапалы, ... ... ... ... өнім шығармады деу әбестік.
"Сақ" шығармашылық бірлестігі анимация өнерін ұлт намысы, болашақ ... үшін ... ... деп айта ... ... ... ... және көрерменнің ыстық ықыласы куә.
Және де ... ... ... студиясының туындылары да көңіл
қуантарлық. Ол «Сақтан» бұрын дүниеге келген. 2008 жылдары ... ... орай ... 12 ... ... Олимпиядасын» атауымызға
болады. Мультфильмде Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы, сол кездегі премьер-министр
Кәрім Мәсімов, Оңтүстік ... ... ... Нұрғали Әшімовтың
образдарын айнытпай салған. Әсерлі дубляж жасаған. Сапасы да, ... де ... ... – Қазақстан өнімдері шет елде өз күштерін сынап,
жеңіске жетеді. Кейіпкерлердің әзілі де езу тартарлық. Сол ... ... ... ... Алматыға келіп, қала кинотеатрларының бірінен
мультфильмге ... ... ... ... ... экранға тұсаукесер
десек те болады. Залға ... ... ғана ... ... ... ықыласпен тамашалағаны есімде.
Алайда, бізде бұл өнерді кемеліне келместен, толық жетіліп көркейместен
табыс көзіне айналдырып, нарыққа тықпалаған ... да жоқ ... ... ... ... Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама
басқармасы Тілдерді дамыту мен қолданудың ... ... ... ... ... ... мақсатында қазақ ертегілерінің
желісі бойынша түсірілген мультфильмдер ... ... ... 14
дискіден тұратын 40 ... ... ... ... ... ... «Azia animation» компаниясы түсірген екен. Жинаққа «Алдар
көсенің көңілді оқиғалары» атты 85 ... ... әлем ... желісі бойынша түсірілген 50 слайд-шоу ертегі, ... ... атты 1000 ... ... орысша-қазақша суретті аудио-сөздік
енгізіліпті [20]. Жобаны қалалық әкімдіктің тапсырысы бойынша іске ... «Azia ... ... иесі ... ... ... пен Артур
Краус.
Алайда, Краустардың өнімі - көпшіліктің көңілінен шыққан жоқ. ... ... ... ... ... ... кейіпкерлердің кейіп кеспірі,
түр-сұлбасы, мультфильм сюжетіндегі оқиғалардың, кейіпкерлер диалогінің
бәрі қатеден көз ... ... ... салған бейнелері,
көріністері көзге оғаш ... ... сол ... ... ... бұл ... ... жеткізе мақтап, жалпыға жарыса жар салған
еді. Іле шала, бітіру жұмысымыздың тақырыбына тура келетіндіктен қолымызға
алып, 40 ... ... ... ... ... көңіліміз толған жоқ. Бұл
әрине, жай ... ... ... дүние емес. Балаларға кері тәрбие
беретіндігі, ... зор әсер ... ... ... көсенің
қызықты оқиғалары туралы ... ... ... кері әсер ететін, қазақы тәрбиеге жат дүниелер де кездеседі.
Мысалы, шық бермес Шығайбайдың ... ... ... ... қақпас»,
«есалаң», «оңбаған» деген сияқты бейпіл ... көп" ... БАҚ ... ... де ... жазды [21]. Аталған 40 сериялы өнім қалалық
және өңірлік, республикалық ... ... да ... төменде 40 серияны түгел көріп шыққанан кейін, анимациялық туындыда
кеткен ... ... ... ... осы ... ... ... біреуі жоқ. Сол үшін үлкен кемшіліктер кеткен серияларды ... ... ... - бұл ... қазақы болмысқа келмейтін іс қимылдар
арқылы ... ... ... ... киіз ... есік ... ... қояған. Оны су құйғышпен суарып тұр, мультикейіпкер. Бұл қазақтың
көшпенді мәдениетінде ... ... ... ... ... түрпідей
естілетін диологтар да бар. Оқиғаның ортасы, күн шайдай ашық ... ... күн тұр. Ал, ... (бай) ... ... ... ... деп тіл қатады: «Байқұс-ай, жараланған екенсің ғой. ... ... күш ... ... ... түн ... ... қалғаның
жөн емес...» - дейді. Тал түсте түннің әңгімесін ... бұл ... ... па деп ойлауы әбден мүмкін, көрермен. Бұнда сөз ... ... яғни ... ... әлде ... ... өрескел
кемшілік.
Мульфильмде бастан-аяқ сызылған киіз үйлердің сұры - қара лашықтан да
күні бетер. Аниматорлар ... үйін ... ... (жағдайын көрсетпек)
киіз үйдің ... ... ұмыт ... Ал, ... - төрт ... ... жабылатын киіз. Ертедегі түркі тайпаларында «туңлуқ»
сөзі ... ... ... мағынасында қолданылған. Осы
мағына якут тілінде «түннүк» ... ... [22]. Киіз ... ... күндіз ашылып, түнде жабылады. Сондай-ақ, түндік ... ... ... ... ... ... Қазақта "түндік аша бір адамы
қалмапты" деген тіркес сөз де бар. Түндік жоқ болса, онда ол ... ... жау ... иесіз қалған үй саналады. Сондықтан, ... ... ... де ... ... ... ... ұлттық
болмысымыз. "Алтын қарбыз" анимациясындағы киіз үй жабдықтар мен керек-
жарақтарының ескерілмей ... ... бұл ғана ... ... ... ... желбау деген дүниелер атымен жоқ. Бұл қосымшалары болмай
киіз үйдің үзігі ... ... ... ... ... ... ... Басқұр мен желбау киіз үйдің ... ... ... ұшып ... етіп ... ... жіптердің бір
түрі.
Анимациялық өнімнің тағы бір шалағайлығы - мультфильмдегі киіз
үйлердің киіз ... ... ... киіз ... жоқ. ... үй бола ... ... арқылы авторлар балаларға киіз үй ... ... ... ... ... ... отырғанын біз түсіне алмадық. Иа, бұл
аниматорлар сызып жасаған ... ... ... ... ... адамдарың киіз үйі еді. Енді мына қызықты қараңыз. Қазақ киіз үй
мәдениетінен мақұрым, ... ... ... үйдің де келбетін
келістіре алмаған. Кедей кейіптердің киіз үйі қырық ... Бұл ... ... ... ... - көшпенділерде мәдениет жоқ,
жабайы ... деп ... ... ... ... айдан анық.
2-серияда бұған дәлел, киіз үйдің маңындағы (екінші бөлім 3:30
минутты) дүниелерге жаңа ... ... ерте ... тұрмыс-салтында
қолданбаған заттарды тықпалаған [23]. Мәселен, киіз үйдің қасына су ... ... ... қойған. Бұл көшпелі қазақ мәдениетінде жоқ. ... үй ... ... салғысы келсе астау, ағаш күбілерді неге қоймаған.
Тіптен, күбінің өзі отырықшы мәдениеттің қолданатын бұйымы болған. ... су ... ... ... ... ... де, ... де ерсі.
Негізінде киіз туырлықты халықтар үй ... мол су ... Олар ... ... судың таза, әрі қайнар көздерінен ... мен ... ... ... ... тәрізді ыдыстармен, күнделікті қажетті ауыз
суын ғана әкеліп отырған. Бұл дәстүрлер, көшпелі ... ... ... ... Мұхтар Мағауин ("Аласапыран") ... ... ... көптеп кездеседі.
«Алдар көсенің екі байды татуластыруы» атты бұл ... ... ... ... бара жатқан атты жүген, ноқтасыз мінген қазақты ... ... ... ... таң ... Алдар көсе, атты
жайдақ мініп (ер тоқым, жүген-ноқта, қамшысыз) далақтап шауып ... Бұл не ... ... ... атты ... үйретуде, оны баптап
мінуде әлемдік өркениеттің алдына ... ... Дәл осы ... тағы да ... ... америкалықтармен соғысып, ақыр аяғында
жер бетінен жойылған жабайы үндістер деп ... оғаш ... ... ... ... бұйымдар мен заттарды орынды және ... ... ... ... ... орын алып ... Нағыз
масқарға мына жерден кез боласыз. Қазақ қызы ... ... ... ... (4:40 ... ... шыға ... Міне, қызық. Қазақ
қыздарының сан ... бойы киіп ... ... көйлегі, анимация
кейіпкерінің тізесіне жетпей, шолақ етек киімге айналып қалған. Бұл ... ... ... ... кезеңінің теріс насихатын жасаудың бір
жолы деп білеміз.
Дәл осы мультфильмге көз алмай қарап отырсаңыз (6:55 ... ... ... ... ... ... ... (қамшылар жағы, оң қапталы)
секіріп түседі. О ... бұ ... ... баласы ақымақ, тоғышар (кейіпкер
образы) болсын мейлі, аттың сол жағынан мініп, оң ... ... ... Бұл ... ... «Azia ... компаниясы жасаған анимациялық фильмнің арнайы
кеңес бақылауынан өтпегендігі, ... ... ... тұр. ... ... ... хикаяларына құрған аниматорлар Алдар көсемен
Қожанасырды шатастырып алған. Ақылды Алдар ... ... ... ... жүр. Ал, ұзын ... ... керуеннің анимациядағы көрінісі ... ... ... - жел бұйдамен емес, ... ... ... иір мойындарынан (10:35 минут) қосақталған. Бұл "қара жердің
қайығы" ... ... ... ... ... қадірлеп-қастерлейтін
төрт түлігін дұрыс танып білмеген топтың ... ... ... - ... ... ... тіл (қазақша)
үйрету құралы ретінде де ұсынып отырмыз" - деп ... ... еді. ... да ... ... ... ... мен Дәу" атты серияда (7:14 мин)
қазақша-орысша аудармада қазақша сөйлемнің мәтіні былай берілеген: ... дәу ... ... ... ... дәу Алдардың сазасын тартқызбақ
болыпты» дейді. Қандай мағына, нені ... тұр. ... бұл ... ... дәу ... қалыпты, айналаны қиратқаны үшін, дәу Алдардың сазайын
тартқызбақ болыпты" деп жазылуға тиісті еді. ... ... аз ... ... ... "сынаспақ" сөзін «саныспақ» деп бұрмалап оқып
жіберді. Бұндай аяқ алып ... ... «Azia ... ... үйреткелі жүр. Дисктерді (жинақты) шығаруға қандай мекеменің рұқсат
бергені айқын. Бірақ, олар ... ... ...... ... атты ... ... кейіпкер мен
олар қолданған диалог сөзерде құрылымдық қателерге жол берілген. Тіптен,
мультфильм барысындағы ... ... ... ... ... дін ... жиі қолданған. Бұл сөзді дұрыс та қолдана алмапты
(диктор қате дыбыстаған). Сондықтан, ... ... ашу ... даусыз. "Құдай сақтасын» деген сөзді айта ... ... ... ... ... ... (жылқыны) жүргізу үшін "шоо, шоо"
деп айтқызып қойған. Қазақ ежелден жылқыны, ... ... ... ... ... ... ... animation» мультжинақтығының тұсауын кескенде қатты қуандық. БАҚ
та жақсы жарнама жасап, Алматы қалалық әкімдігінің ... ... ... ... алып ... әкімшілігі бедел жинау үшін тұтас қазақ баласын
алдады деуге болар. ... ... пен тіл ... өз қолдарымен
"қастандық" жасады. Бұл масқаралыққа тоқтауда, тектеу де жоқ әзірге...
Біз ... ... ... ... кемшіліктердің біразына
тоқталдық. Алайда, уақыт және диплом жұмысының шарттары ... көп ... ... ... ... ... Сондықтан, ойымызды
қорыта келе, «Azia animation» компаниясының өнімі ... ... ... оған үлес ... деп ... ... тұрмайтын өнім.
Мүмкін шығармашылық топ қазақ тілін, мәденитін білмеді деп ... ... ... бірақ, бұлай да болмайды. Бір ... ... ... ... ... ... халықтың мәдениетін ... ... онда оның ... не? ... ... ... да
жүйесіз. Мультфильмді көріп отырған ... сөз ... ... ... Мәселен, анимациялық өнімнің өнбойынан кейіпкерлердің ... ... ... ... ... ... сөздері жиі
кездеседі. Бұның қандай ... ... бар? Сол ... ... аталған студияны жауапкершілікке тартып, өнімдерін сатылымнан
және экраннан алып тастаулары тиіс деп ойлаймын.
Бұл анимацияның мазмұндық кемшіліктерге ... ... ... ... ... ... ... немқұрайлы қарайтын аниматорлар
дәуірінің ... ... ... АНИМАЦИЯ ЖӘНЕ ҰЛТТЫҚ ИДЕОЛОГИЯ
2.1. Отандық анимация: даму бағыттары мен жетілдіру жолдары
Отандық ... - ... бел ... бері ... кезеңін басынан кешірді. Бұған техникалық ... ... ... ... ... айтуға болады. Ал,
бұлардың бағыты дерлік ұлттық мәдениетіміздің, әдебиетіміздің ... ... ... ... ... ... мен ... тұлғалар,
қиял-ғажайып ертегілер негізінде түсіріле бастады. Тағы бір артықшылық ол -
ұлттық болмыс пен жаңа ... ... ... ... ... бой көтеруі деп атауға болады. Сондай-ақ, әлемге
танымал, ... ... ... алпауыт елдердің, қазақ баласына
тәрбие бере ... ... ... ... жасап, қазақ көрерменіне ана
тілінде ұсыну үрдісі басталды. Бұл өз кезегінде, орыс ... ... ... шет елдердің тілдік, идеологиялық шырмауына шалдыққан
қазақ баласына үлкен үміт ... ... ... ... ... өнімдерге деген сұраныстың артуына үлкен ықпал етті.
Ал, аяғынан тік тұрып, даму қадамын басқан мультфильм ... ... ... ... ... ... мұраты - аниматор мамандарды
тәрбиелеп, шеберліктерін шыңдау, бәсекеге қабілетті деңгейге жеткізу. ... ... ... - Ұлттық анимацияны жетілдірудің негізгі жолы
болмақ.
Қазақ анмиациясының жағдайы ... ... ... ... ... әрине. Соңғы екі жылдың ішінде қазақ баласына шын
жанашыр ... ... ... ... ... ... аударып қазақ анимациясының жақсы дүниелермен де толтырып
келе жатыр. Мәселен, көрермен ыстық ықыласпен қабылдаған, «Ақ қаз», ... ... ... ... ... «Момын мен қарақшы» сынды өнімдерді
көрерменге ... ... ... ... ... ... «Ертөстік және
Айдаһар» мультфилімін қазақ анимациясының жемісті мезгілі деуге болады.
Әр мультфильмнің өзіндік ойы, ... ... ... «Ақ қаз» ... ертегісіне сүйене отырып жасалған мультфильм. Ол - жауыздық пен
ерліктің ара жігін ажыратуға, адал ... ... ... ... өзге ... емес, ежелден бері келе жатқан халық
мұрасын ... ... ... Оны жас ... немесе ересек адам
болса да жатырқамай, жатсынбай тамашалайды. "Сақ", "Жебе" анимациялық ... ... ... мен ... - ... ... ... ең
сүйкімді қошақан мен лақтың образын пайдалана отырып, олардың іс-әрекеті
арқылы ақыл кеңес, сабақ болатындай үлгі ... Адам – адам ... ... ... бір ғана мақсат ол - бақытқа жету бар. Және
соған ... ... ... мен ... ... бұл екі ... адам баласына зияны
жоқ, қайта берер пайдасы мол - төрт түліктің бірі. Қазақта «семіздікті қой
ғана ... ... ... сөз бар. ... қой өз несібесін жерден теріп
жейтін, барына қанағат, ... ... Теке ... болса, қойға қарағанда
мінезі шошаң, тіктұяқ жануар. Міне, аниматорлар осы ... ... Қой мен ... ... әрі қызықты бейнесі арқылы - ... ... ... болуды насихаттайды. Мультфильм барысында ешкі
сиырға гүл силайды. Ешкінің гүлін сиыр бір асап жеп ... Бұл ... ... ... сипағанды білмейді» - деген сөзі ойға ... ... ... қой мен ... ... ... ... түліктер
жайлы таным-түсінігі, оларға деген бағасы, көзқарасын ... ... ... ... ... ... - ол кез-келгеннің уысына түсе бермейтін ... ... ... ... ... ойға тағы да келесіз. "Бақыттысың бақыт
іздеп сорласаң, Бақытты боп ... ... ... - деп жырлаған ақиық
ақын Мұқағали ... ... ... ... қарапайым кейіпкер,
жеңіл оқиға арқылы беріп көрерменге ой салады. Яғни, мульфильмде бақытты
місе тұтпаған "Теке" ... - ... жиы ... Ал, ... барға
қанағат жасайтын қошқар барлық сәтсіздікті жеңе ... ... ... Жас ... бұл ... ... жақсылыққа жақындай түседі деген
ойдамыз. Сондай-ақ, бұл туындыда ... ... ... жасаған қателіктеріне өкінбей, сәтсіздікті сабақ қылмай кете
бармайды. Бұдан бөлек кішкентай ... ... ... ... бар
өнерін салып, қасқырлармен "төбелеске" шығады. Мұндағы ерекшелік жастар
ұнататын жекпе-жек ... ... ... әдіс ... ... ... қолданған. Яғни, момақан қошқар сабырлы, әрі ақылды болып
ғана қоймай, сайыс өнерін де жетік меңгерген бейне ... ... ... 7-
8 ... ... тастаған Қошқардың ерлігі - ... ... ... ... ... сәтінде беретін жемісті нәтижені паш
етеді. Бұл да көп ... гөрі - ... ... ... айтпақ ойды
түсіндірудің бір тәсілі. Ал, осы ... ... ... ... мая ... ... кең даланы аңсаған теке - қасқырмен шайқастан
(қошқар текені құтқарып ... ... ... сабақ алады. Қошқардан кешірім
сұрап, екінші сәтсіз қадамдар, шұғыл шешім қабылдамауға серт берді. Өзінің
жеңілтек, қызба ... ... ... Бұл ... ... ... өнеге екенін айтпасақ та белгілі. Міне, ойлы дүние деп осыны
айтуға болады. "Қошқар мен ... ... өз ... ... ... ... ... деп бағалауға келеді.
«Қошқар мен текеге» қарағанда айтар ойы ауыр және ... ... ... мультфильм ол - «Аңшы». Бұндағы ой өзге анимацияларға
қарғанда түсінуге қиындау. Яғни, ... ... ... мультфильмінің айтары - Қазақ түсінігінде аң ... ... ... ... ... ... оның да жанама бейне екенін артынан
аңғарасыз. Себебі, әкеге қол тигізген ұл мен ақ ... ... ... ... ... ... қазақ баласы үшін кешірілмес кінә тәрізді.
Әрі үлкенді ... ... ... ... ... ... әке ... баласы жайлы, «әке қарғысы оқ» - деген ұғым бар. ... ... ... ... ол әрбір пенденің міндеті. Аңшы ... ... ... ... ... ... Бұл қылығына әкесі, "қанағат қарын тойғызады"
деп, баласының аңды ... қыра ... ... ... Жас аңшы жігіт бұл
кеңесті тыңдамайды. Ісін жалғастырып, ... ... ... ... ... ... тек ... асырағысы келген жігіт, жазықсыз
жануарларды ... ... ... ... аңды ... тек ... ғана аулап күн көретін қазақтың қағидасын көзге ілмейді. Ал, аң
аулауды ермек үшін ... тек ... ... азық ... ... ... ... әкесі аңшы балаға ескерту жасайды. "Аң киесі" ... ... Ал, аңшы ... ... ... ... Ақыр ... аңдардың "киесі атып" жапанда жүргенде көктен найзағай оты түсіп
өледі. Әрине, бұндағы ... ... ... ауыр келеді. Дегенмен,
жақсы мен жаманды парақтай алатын ... ... 16-18 жас ... лайықты, пайдалы кеңес бере алатын мультфильм.
Қазақ анимациясына сондай әдемі қалыпта ... ... тағы бірі ... ... Ол - ... ... кейіпкеріне айналып үлгерген
бейне. Халық ертегісінің желісінде түсірілген мультфильм өміршеңдік күшінен
айырылмайды. Себебі, ондағы мифтік түсінік әрқашан ... ... ... - ... ... мен ... ... жарасымды көрініс тапқан
кейіпкер. Әрине, орыс ертегісінен алынған деген де пікір бар. Бірақ, ойдан
шықса да, орыстан ... де ... ... ... ... ... ... анимация. Сонымен қатар, осы мультөнімдегі кейіпкерлердің өзара сөз-
сөйлемдері сондай жаттық, тілдік заңдылықты тура ... ... ... эстетикалық ләззат сыйлай алатын анимациялық туынды.
Тіптен, "құйыршық бала" атасы мен әжесіне тіл ... бал ... ... ... ... ... болағанымен, жүрегінде ерліктің оты бар,
сырт күштерге төтеп бере алатын өжет бала ... ... ... "Құйыршық
баланың" бұл қырын аниматорлар үй маңына келген ... ... ... ... ілестіріп жіберу арқылы тамаша жеткізіп берген.
Және дәл осы сюжетте көрермен құйыршыққа тілекші ... ... ... ... ... ... "Құйыршықта" ұлттық өнеріміздің бетке ұстар
таланттары атсалысқан, содан болар анимациялық ... ... ... ерекше көзге түседі. Көңілге қона кетеді.
Тәуелсіз Қазақ мультфильм ... ... бір ... ... алып ... ... ... ол - «Момын мен Қарақшы» еді.
Адал адамның ақыл ой, ... ... ... ... ... ақымақ
қарақшының образын алып жанама кейіпкер ету - ... ... ... ... пиғылда жүретін қарақшы момынды оңай ... ... ... жоқ ... ... туа ... мінезі "момындығы"
әрқашан жеңіске, сәтті қадамдарға жетелеп отырады. Осы ... ... ... көрсетуге болмайтынын, егер біреуге қоқан-лоқы жасасаң
оның өз басыңа қайтып тиетін жаман іс-әрекет екенін ... ... ... ... берген. Міне осындай туындылар ғана Жапон, ... ... ... ... елдерінің ұлттық өнімдерімен теңдесе алады.
Әрине, біздің анимация материалдық мүмкіндігіне теңесе алмаса да, ... ұтып ... өнім ... даусыз.
Қазақ анимациясының даму жолы - Кеңес уақыты және тәуелсіз Қазақстан
кезеңі деп екіге бөлінеді. Алғашқы негізін Әмен ... ... ... мультфильмдерінің ардагерлері тұсындағы туындылар қалады. Тіптен, сол
кезеңде жасалған мультфильмдер сапалық ... ... ... ... өнімдерден ерекше дараланады. Әсіресе, "Қарылғаштың ... ... ... ... ... әлі күнге қалған жоқ. ... ... ... ... ... мүмкіндікті пайдалана алмағанымен,
тәлім-тәрбилік тұрғыдан көшбасшылық рөл ойнап отыр.
«Қарылғаштың құйрығы неге ... - ... ... ... орын ... ... ... алғашқы қарылғашы еді. Ол халық
арасына кең тараған аңыз-ертегі желісін басшылыққа ала отырып ... ... ... ... ... Әрине қазіргідей сандық технологияның
көмегінсіз әр бір қимыл үшін ... ... ... ... салуға тура
келетін. Адам мен табиғат арасындағы өзара қарым-қатынас, адам мен ... ... ... ... өте ... түрде бейнеленіп, қазақтың
"жақсы іске жақсылықпен жауап қайтаруға ... ұлы ... ... ... оқиға арқылы бере білді. Бұдан бөлек, адамзатты аң-
құсты, табиғатты, қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... ... етене жақын досы ретінде ... ... ... ... қарлығашы күні бүгінге дейін
бүлдіршіндер сүйіп көретін мультфильмдер арасында көш ... ... ... ... екінші бір бағыты - дубляжға
қойылатын талаптың артқаны және музыкалық көркемделуі ... ... ... ... ... мултьфильм тарату ісінде - шетелдік өнімдерді
беруді, қазақша тәржіма жасап ұсынудың дәстүрін ... ... ... Бұл
құптарлық іс. Әсіресе ашылғанына көп болмаған ... ... ... ... қиындықтарының кедергілеріне
қарамастан шетелдік мультфильмдерді қазақшалап ұсынуды қолға алды.
Бүгінде ... ... ... ... ... арналған
жүйе, мамандарды тәрбиелеуге жоғары оқу орындарынан кәсіптік білім беретін
бөлімдер ашу ... ... ... "Жалпы, дубляж мәселесін жолға қою –
мемлекеттік тілді қолдаудың ... ... ...... ... ... Тұрысбек Сәукетаев [25]. Алайда, телеарналардағы
қазақша дубляжды дамыту мен оның сапасын ... ... ... ол ... ... ... ... мардымсыз тиын-тебен үшін
телесериалдардың аудармаларында айлап-жылдап отырғысы келмейді", ... ... ... ... ... сапасы көтерілмей жатыр. Біздің
елде де үлкен дубляж актерлерін тәрбиелейтін орталықтар керек. Бұл мәселені
мамандар БАҚ-та жиі көтеріп жүр. ... бірі ... ... "7" арна ... ... ... Қапанұлы: ".. бізде  негізінен арнайы дубляж
саласына тәрбиелейтін орын ... ... ... ... Өнер
академиясында  сахналық тіл бөлімі бар, содан ... Сол ... ... ... жүр. ... ... ... жастарды тәрбиелейтін арнайы орын
ашу керек. Мүмкін, сол өнер ... ... жеке ... ретінде
қосуға болатын шығар. Шет елдерде дубляж саласына арнайы ... бар" – ... [26]. Бұл да ... ... күн ... түспейтін
үлкен мәселе деп есептейміз. Біз бітіру жұмысымыздың тақырыбына дубляж
мәселесі кірмегендіктен ... ... ... жоқпыз.
"Балапан" бүгінде шетелдік өнім «Диего», ... және ... ... ... мән-мағынасы жоғары, бала тәрбиесіне тигізер пайдасы мол
туындыларды ұсынды. Шынын айту керек, өзімізде ... ... ... ... ... ... жасырын емес. Әрине, бұл
жерде аударманың сапасы мен ... ... баса ... ... Кеңестік заманда жарыққа шықса да, өз құнын жоғалтпаған «Балықшы
мен алтын балық туралы ... ... ... «Ағайындылар» сияқты
адамгершілік қағидалар мен тойымсыздықты, пендешілікті, ... ... мен ... ашып ... ... ... ... болады. Расымен де, өзге ұлыстардың сорпа бетіне
шығар халық ертегілеріне дубляж жасап оны ... ... ... ... ... Олай ... бай тілімізді кейіпкер аузымен
шебер бере білген және дыбыс ... ... тән ... ... ... ... ... рөл атқарады.
Алайда, ардагер актер Серік Жармұхамедов. "Дубляж жасау кешегі
деңгейден аспақ ... оның ... да ... ... деп ... Олай
дейтіні, дубляжға төленетін қалам ақы мөлшері аз көрінеді. Ал, ең ... ... ... ... тек экрандық уақыт бойынша (1
сағатқа - 2500 ... ... ... ... ... орында тұрады.
Қазір бір кинода 20 еркектің ... ... ... ... қыз-қырқынның
сөзін жалғыз актриса оқитын" заман келді [27]. Ал, Кеңес уақытында ... ... ... ... ... ... еді. ... кино өнерінің
бір кемшілігі осыда.
Біз жоғарыда қазақ анимацясының даму бағыттарына шетелдік өнімдерді
көрерменге қазақшалап ... ... де ... ... атап ... Бұл
да балаларды қазақша тәрбиелеудің, турасы қазақ тілін игерулеріне, ұлттық
тәрбиеге икемдеуге жасалған бір ... ... ... бір ... ... ... ең ... болып, арнадағы жоғары рейтингті жинаған
шетелдік анмация ол - "Көліктер 2" ... Бұл ... ... ... әрі ең жақсы аудармасында ... ... ... ... келе ... Бұл ... ұтқан тұсы - дыбыстаушы актерлердің
шеберлігімен тығыз байланыста. ... ... ... ... ... өмір дағдысы үлкен сабақ боларлық дүниелерді ... ... ... арқылы адами құндылықтарды жас балдырғандар санасына
ұтымды ... етіп ... ... нәтижесінде, яғни, қазақша дубляждың жоғары
сапасы, тартымды ... ... ... ... ... ... ... туында - достықты қадірлеуге, адамгершілікті басты
жалау етіп, кез-келген сәтте адалдық пен ... бас ... ... ... ... ... пен қарапайымдылық басты рөл -
ойнаған кейіпкерлер арасындағы шебер ... ... ... тұздығы ретінде қаралады. Қарапайым, ақкөңіл эвакуатор Медор
аяқ астынан тыңшы болғанын ... ... ... оның көп ... ... зеректігі шынайы қылмыскердің кім екенін табуда ... ... ... дос ... туғанына кешіріммен қарай алмайтын қоғамды
жасайтын біздің ... ... пен ... ... әуестік, мейірім
дегенге осы мультфильмді көріп отырып қаныға түседі. Жалпы ... ... ... отбасы құндылықтарын, қарапайымдылықты және адамгершілікті
насихаттайды.
Сандық техника «Көліктер 2»-нің ... ... жоқ, ... екенін танытты. Соңғы кезде жарнамасы жер жарған біздің «Ертөстік
және Айдаһар» туындысы да өз деңгейінде ... ... ... деп ... Бұл жөнінде келесі бөлімде арнайы тоқталамыз.
Жалпы осы ғасырдағы мультфильм балдырғандардың көз алданышы, тәрбие
құралы ғана ... ... ... да ... айналып кетті. Кез келген
ел болмасын мультфильмдерінде өз саясаты мен мемлекеттік ... ... ... мультфильмдерге адам санасына әсер ететін
детальдардың жұмыс істейтінін байқайсыз. Бұл ... ... ... держава санайтын барлық елдер осы тәсілді қолданады. Ғалымдардың
зерттеуінше, құлақтың есту қуаты жас кезінде жақсы болатындықтан, ... тез ... миға ... Ал, ми оны ... әрекеттенеді. Жас баланың
кез келген информацияны талғамсыз ... ... ... жас ... сөз, ... өмір бойы ... яғни ... сақталады екен.
Соңғы кезде жан-жануар туралы мультфильмдер көбірек теле экраннан
беріліп жүр. ... онда ... ... ... ... атын ... доңыз сияқты шариғатта харам етілген хайуандардың жағымды ... ... бала ... ... ... ... ... мінсіз
қылып алдымен өз халқыңа, сосын барып әлемдік аренаға шығару маңызды. Ал
сол ... ... ... не ... не ... Бұл ... отан ... қандай азамат болып қалыптасатынын бүгінгі көрген
мультфильмі ... ... сөз. ... экономика үйден әке-
шешелерімізді қуып, ... жас ... ... де, ... де ... болып қалғаны жасырын емес. Ауыл баласы мейлі, сыртта да жүре ... ... ... ... бастаған, тас еден төсеніп өскен ұл қыздың
айналышы шетелдің сапасыз мультфильмі ... ащы да ... ... ... ... гөрі ... кейіпкерлерімен сөйлесетін уақыты көп.
Ой-санасы әлі қалыптасып ... сәби ... сәби ... ... ... ... ... және ұлттық идеяны айқындап алдық", "балалар
мен жасөспірімдер тәрбиесінің бағыт-бағдары айқындалды" деп санаймыз.
Алайда, осы ... күре ... ... мультфильм жасаудың, дамытудың
арнасы әлі күнге жүйеге түскен жоқ. ... ... ... ... ... кемшіліктер жайлы талдауымыз дәлел бола алады.
Қазақ анимациясы қалыптасу кезеңін бастан өткерді, даму бағыты ... ... ... ... - ... ... бағытталу
керек. Бұл үшін не істеуіміз керек?
Бірінші: Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... үкіметтік мекеме құрылуы шарт.
Екінші: Шығармашылық топтарға қолдау, ... ... ... біріктіріп, ортақ іске жұмылдыру. Яғни, біріздендіру қажет.
Үшінші: Мамандар тәрбиелеуге көп назар аудару. Яғни, ... ... ... ... ... ... жол ашуға тиіспіз.
Төртінші: Жаңа өнімді көрерменмен таныстыру ісін жүйелеу ... ... ... өнім мен оған ... сұраныс жоғары болса
да, көрсетелім уақыты (сеансы) дұрыс орналастырылмайды.
Міне, ... ... ... ... көз жеткізген, қазақ
анимациясының дамуына, кең қанат жаюына кедергі ... ... ... ... ... дәлелді болу үшін, осы ... ... ... ... сұхбат өткізіп, ... ... ... ... ... тақырыбына орай, біз зерттеуіміздің
өзекті проблемасын және ... ... ... ... ... ... ... Шәкен Айманов атындағы киностудиясы анимациялық ... ... ... ... ... ... ... Абайқызы: - Анимация саласының маманы ретінде қазіргі қазақ
мультфильміне берер бағаңызды білсек?
Ерлан ... Енді ... ... саласы осыдан бір он жылғыдан,
немесе бес жылғыдан көш ілгері. Өйткені, ... ... ... ... ... ... жылы 45 жыл болды. «Қарылғаштың құйрығы неге
айыр?» деген мультфильм Әмен ... ... ... ... ... ... 1991 ... дейін жұмыс істеп келді. Арада өткен жиырма
бес жыл шамасында қазақфильм жүз отызға жуық мультфильмді ... ... ... ... ... көрсетілді. Бірақ , 1991 жылы
тәуелсіздік алған тұста анимация ... ... ... ... ... ... анимация болған жоқ деп айтуға болады. Ешқандай, тек жанкешті
аниматор ағаларымыз ғана өз күшімен тірнектеп ... ... ... Бұл
үрдіс 2008 жылға дейін келді. Арада он сегіз жылдай анимация болған жоқ.
Осы аралық қатты соққы ... ... ... келе ... ... ... ... Басқа салаға кетіп қалды. 2009 жылдан бастап
қазақ ... жаңа ... ... деп айтуға болады. Содан бері
қазақфильм жиырмадан артық анимациялық фильм ... Оның бәрі он ... ... ... ... Үш ... ішінде «Ертөстік және Айдаһар»
деген ... ... ... үлкен туынды жасалды. 67-жылдан бері
мұндай болған жоқ. Ертөстік жаңа технологияны ... Уолт ... ... ... ... ... ... жоқ,
ілгерілеушілік бар.
Айғаным Абайқызы: - Жиырма шақты мультфильм шығардық дедіңіз, біз ... ... Неге ... ... жол тартпайды?
Ерлан Төлеутай: Жаппай көрсетілмейтінін өзіміз де түсінбейміз. Осы
жиырма ... ... ... жоқ. ... оны ... алу ... еді. Алайда оны сатып алмайды. Оларға шетелден мультфильм
сатып алған әлде қайда оңай. Күні ... ... ... алады. Мысалға
«Мысық пен Тышқанды» жеті-ақ мың теңгеге сатып алған. Олардың ешқандай құны
жоқ, ... ... ... үшін неге ... барады. Жаңағы шетелдің
дүниесі арқылы эфирді толтырады. Ешқандай іріктеу, сұрыптау ... ... Тура осы ... ... санасына ауыр соққы деп
ойламайсыз ба?
Ерлан Төлеутай: ... оңай ... емес қой. ... ... ... бала ... ... көріп оянса, ол қайбір жақсылық ... ... ... ... ... ... адамның миы айналып кетеді. Бұл
маған арнайы жоба ... Бала ... ... ... Оны көре ... не ... ... Улаған-шулаған кейіпкерлер.
Айғаным Абайқызы: Көрші қытайда шетел мультфильмдеріне тиым салатын
заң бар. Бізде неге қолданбасқа?
Ерлан Төлеутай: Оны біз сала ... ... ... өте ... барлығы сенбі-жексенбі күндері балаларға арналған өзінің ... ... ... ... ... Ұлттық анимацияны дамыту үшін алыс-жуық шетелдермен
тәжірибе алмасу дәстүрі бар ма?
Ерлан Төлеутай: Бізде енді ... жоқ ... ... ... ... Енді ол ... тіреледі деген әңгіме. Егер сол шешіліп ... ... ... ... ... ... анимация қалашықтарын
салып тастады. Ішінде кинотеатры, пәленбай залдары бар. Әлемнің соңғы
технологиясының ... ... ... ... мамандарын оқытты. Олар енді
өздері маман тәрбиелейтін деңгейге жетіп қалды.
Айғаным ... Осы ... ... ... ... қажеттілігі
туындап отырған жоқ па? Америкада Уолт ... бар, ... ... бар. ... ... студиялар жоқ қой...
Ерлан Төлеутай: Дисней ол жеке ... ... ғой. Оның жүз ... бар. Онда ... адамдар жұмыс істейді. Оны ғаламдық студия деп
айтуға болады. ... ... етіп ... ... ... туралы сөз
қозғау қиын. Ал, Ресей мультфилімінің де дағдарысқа ұшыраған кезі ... ... ... жылы бірнеше миллион доллар бөлініп, «Союзмультфильм»
күшейтіліп жатыр. Көрші мемлекет өзінің болашағын, балаларын ойлауда. ... ... ... ... ... деп мен айтар едім. Соңғы ... ... ... жүр: ... ... неге ... ... шықпайды?» деген. Оған кепілдік жоқ. Өнім ... ... Тағы бір ... ... көптеген мамандар орыс тілді. Олар таза
ұлттық дүние танымға негізделген дүниелер жасауға келгенде ... ... ... ... ... ... деген кім? Ол
сол ұлттың бүкіл дүние танымын білу керек. Ауылдың баласының арман аңсарын
білуі ... ... қой, ... ... бала ... ... ... алады.
Анимацияда музыка деген өте маңызды ролге ие. Сол ... ... ... ... ... ... Абайқызы: Сюжетке келіспейтін тұстарыңыз, алып қосарыңыз барма?
Ерлан Төлеутай: Бәріміз туындыларымызды Диснейдің, Союзмультфильмнің
деңгейіне жеткізгіміз ... Оның ... ... керек. Және Үкіметтің
жанашырлығы керек. Көп ... ... ... ... ... ... сияқты, бір-бірінің сөзін тыңдайтын мықты басшы керек. Қазір
анимация режиссерлері ... ... бірі ... ... араларында
ауызбіршілік жоқ. Ауызбіршілік жоқ жерде, нәтиже жоқ. Қаржының өзі бұлардың
а алауыздық тудыруы мүмкін. Сондықтан, менің ойымша, анимация ... ... ... ... ... ... әйтеуір қазақфильмде басшы бар. Үлкен
жүйелі жұмыс ... ... ... бір ... 50 мың доллар бөлінеді екен.
Ал біздің үкімет қаншалықты көңіл бөлуде.
Ерлан Төлеутай: ... ... ... өзі де елу ... ... Бір
ғана Кароль Вип. Соны түсіруге Дисней бес жыл уақыт жұмсады. Елу ... ... Олар бес ... ... ... ... Мың ... топпен. Сіз енді салыстырыңыз. Сондай ... ... ... жасап шығарып жатырмыз.
Айғаным Абайқызы: Шетел өнімін бізге әкеп ... ... ... ... беріп жатыр деп айтасыз?
Ерлан Төлеутай: Енді оны қазақша естісе соның өзі жақсы деп ойлаймын.
Соның өзінде ... бар, ... ... ... ... ... ... адамның санасын қирататын нәрселер. Баланың бір-бірін тыңдамауға,
дөрекі болуға. Мейірімсіз,қатыгез болуға ... ... ... бар. Оны алып ... ... Әлемдік көштен қалмауға
тиіспіз. Аудару ... ... ... ... ... ... қауымдастығы қандай қызыметтер
атқарып жатыр?
Ерлан Төлеутай: Қазақ аниматорлар қауымдастығы бар деп естимін, бірақ
олардың шығарған ... ... ... Олар ... ... көтереді.
Анимация қазақфильмнен жеке бөлінуі турасында. Аниматорлар қауымдастығы
кешенді жоба ұсынып жатқанын мен көрген жоқпын.
Айғаным Абайқызы: ... ... етіп ... ... ... ... бөлісе аласыз ба?
Ерлан Төлеутай: Биылғы жылға 7 анимациялық фильм жоспарлап отырмыз.
Былтыр көрген «Мың ... ... ... ... ойда бар. Тағы ... ... ... фильмнің жобасын қарастырып жатырмыз. Келесі
жылы 6-7 қысқа, бір толық метражды ... ... ... ... ... ретінде кенжелеп қалған. Саланы
дамыту үшін қандай ұсыныстар айтасыз?
Ерлан Төлеутай: Бізге ұлттық режиссерлар, ... ... ... ... деген кім? Біріншіден ұлттық дүние танымды толық меңгерген адам.
Ұлттың ... ... ... ... ... ... ... биігімен
келген адам. Сол жөнінде арман қуған балалар болса, Әмен Қайдаров ... ... десе ... тұрмай ертегі оқысын. Қазақ музыкасын тыңдап,
жан жақты біліммен ... өзі ... ... ... ... ... ... күн тәртібінен түспейтін сала. Мемлекетке олардың
келешегі, болашағы қымбат, Бірақ оны шешетін кімдер, оны шешетін ... ... ... ... ойым бар. Ал мына орыс тілді, ... ... ... ақ қойса болады.
АРНАЙЫ СЮЖЕТ.Бұл осы тақырып төңірегінде жасағымыз келген арнайы бейне
сюжетіміздің мәтіні мен пікір ... ... ... үзінді.
КСМ: Көгілдір экраның құпиясы – ... ... ... ... ... 30 пайызын экранға телмірумен өткізеді. Бұл мектепке
дейін 5 мың, алтын ұяны ... 19 мың ... ... ету ... ... ... ... сарықып көргені қазақтың еретегісі ... ... ... ... ... ... ... шетелдік кейіпкер «Бэтмен», «Спайдармен», «Халк» ... ... ... ... - Спанджбоб қазаққа керек емес, бірақ
сол спанджбоб сияқты ықпалды кең тараған,бір кейіпкердің ... ... ... түрі көп қой, ... жер ... ... халық бар,
қаншама ұлт бар, қаншама мемілекет бар, ... әр ... ... жоқ қой. Мысалға мультфильмдегі кейіпкерлерді санамалайтын болсақ,
ол мысалға онға жетпеуі мүмкін. Бес саусақ толар, ... он ... ... ... ... ... мультфильмнің тілі жеңіл, ойы тұнық болуы
шарт. Ал, бүгінгі шетелдік өнімдердің ... ... ... ... ... бала тәрбиесіне араналған, жас-ерекшеліктеріне қарай
жіктелегн ертегілері ... шаң ... ... ... ... ... - Қарапайым сөзбен
халық даналығы, сол қарапайым халық даналығын алып тұрып, ... ... бес ... жылдық, үш жылдық, бір жылдық.сол жетеді және бір
жылдық,үш жылдық, бес жылдық.сол ... ... ... ... ... қазақ
мультфильм қоржынында біздің бір жылда алты ертегісін шығаратын болсақ,
он-он минуттан қазақтың ... бір жыла бір ... ... ... ... ... ... ретінде фильмді бере
аламыз. Ондай бізде жүйе жоқ. Қазақ мультфильмі өзінше мекеме болуы керек.
КСМ: Ал, кино ... ... ... бұл сала ... ... «Қазақмультфильм» жеке дара отау тігіп, отандық өнімнің
санын артыуы керек дейді, ... ... ... режиссер-аниматор: - Қазір әңгімелер көп
болып жатыр, неге қазақ мультфильмін ашпаймыз деп, уақыт ... ... ... болуы мүмкін. Тек қана студия ашқаннан кейін кәдімгідей адамдар ғой,
оларға жалақы төлеу керек. Жыл сайын пайда ... үшін ... ... ... ... ... ... режиссер барма бізде? Әрине, жоқ)).
КСМ: «Ел боламын десең экраныңды түзе»...зиялы ... бұл ... әлі ... ... ... жоқ. ... қолдау болмай қаржылыш
мәселенің түйіні тарқамайды дейді, мамандар.
2.2. "Ер Төстік пен АйдаҺар" толықметражды муьтфиліміндегі жаңашылдық
пен дәстүр сабақтастығы
"Ер Төстік пен ... - ... ... ... ... ... ертегісі – «Ер Төстіктің» желісімен жасалған ... ... ... ... ... еліміздің барлық кинотеатрларында 3D жанрында
көрсетіле бастады. Қазақ баласы қазақша ... ... ... Кинопрокатқа шыға салысымен, "Ертөстік пен Айдаһарды" ... ... ... көрермендермен қатар, ересек адамдар да көп
болды. Тіптен, туындының кассалық ... ... ... ... жаңа рекордттық көрсеткішті жинақтады.
«Қазақфильм» бұл ... 2010 ... ... үш ... ... түсіріп
аяқтады. Осы уақыт аралығында анимациялық өнімге 1 миллион 200 мың доллар
жұмсалыпты. Ал, ... ... ... бір ... 31,3 миллион
теңге (207 мың ... ... ... бұл ... қазақ көрерменінің үш
өлшемдегі жаңа туындыны көптен ... және ... ... да ... ... тигізді деп есептейміз. Бірақ, анимациялық
өнімге кеткен шығынның ақталуы ... ... ... жасына дейінгі балдырғандар мен
жасөспірімдерге ... ... - ... ... орны ... ... ... жасалған мультфильм. Заманауи технологиялардың
мүмкіншілігін пайдалана отырып, 3D форматында түсірілді. Ал, ... ... ... ... ... ... қолмен салуды қажет етеді.
Сондықтан да, түсірілім жұмыстарының ... ... ... ... айта ... жөн. ... қазақ анимациясын жаңа белеске,
даму басқышының бір биігіне көтеріп тастады. Біз бітіру ... пен ... ... ... мен ... ... ... мазмұнына, тәлім-тәрбиесіне, ертегі ... ... пен ... сабақтастығын қалай жетілдіріп пайдаланғандығына
ғылыми тұрғыдан тоқталамыз. Мульфильмнің сценарийін Жәкен Дәненов, Рустам
Тұралиев пен ... ... ... ... режиссерлары - Ж. Дәненов пен Р.
Тұралиев. Басты ... ... ... ... (Ерназар),
Дулыға Ақмолда (Ер Төстік), Лидия Кәденова (мыстан), Күнсұлу Шаяхметова
(Бекторы) сынды актерлер қатысты.
Қазақ ... ауыз ... ... ... ... ... ... бүгінгі қазақ әдебиеті ғылымының бір саласы ретінде ... Сол ... ... ... әлемі - ұрпақ тәрбиесі мен ... ... ... рухымызды қайта жандандырудың құралына
айналды. Яғни, бүгінгі таңда ең үздің ... ... ... кино,
тедедидар, анимация мен ... ... осы ... ... үздік
туындыларды өмірге әкеліп жатыр. Әсіресе, балдырғандар мен жасөспірімедер
тәрбиесі, ұлттық сананы қалыптасырудағы таптырмас ... ... ... ... бұл ... кенже қалған жоқ. Тіптен, анимацияның үздігі
үш өлшемде, толықметражды ... да ... ... Ол ... ... ... бір бөлімі болып отырған "Ертөстік пен Айдаһар" осының
дәлелі.
Қазақ ертегісін ... ... ... ... ... ... Әуезов ертегілерді қоғам игілігіне пайдалануда, ұлттық тәрбие мен
отан сүйгіштік қасиеттерді ... ... ... ... ... санасындағы отаншылдық сезімді, халық ... ... ... ... ... ... және өз қуатының
жеңгір қасиетіне сенгіштікті көрсететін барлық ... ... ... - ... ... [28]. ... бұл сөзі, бүгінгі
анимацияға ... ... пен ... ... көрініс тапты,
шығармашылық топ қай деңгейде ізденіс жасады? Бұл ... ... ... алғы ... ... ... ... өнімге айналдыру идеясы, бүгінгі
мультфильмімнен бұрын қозғалып, ... ... ... ... ... ... ... пен Айдаһарда" толықтай ескерлді деп
айта алмаймыз. Сонымен қатар, мультфильмді түсріген шығармашылық топ, ... ... ... ... ... ... ірі ғалымдардың
кеңес пікірлерін тыңдамаған ... ... ... ... ... кеңестік талқысына түспестен-ақ, бірнеше адамның (әдебиет
мамандары емес) мақұлдауымен ... жол ... ... қарапайым
көрермен жақсы қабылдады. Десе де, ғылыми тұжырымдама жасауға толық негіз
бола алмайды. Себебі, ... ... ... аз ... ... ... деп ... Тек, алғашқы үш ... ... ... ... ... қалпыта қарсы алды. Бұл
пікірімізді БАҚ бетіндегі ... мен ... ... ... ... ... Сондықтан, біз ғылыми зерттеуіміз ... ... ... осы ... ... көрсетіп, кез-
келген халықтық өнімді, идеологиялық құралды, ұлттық мәдениетіміздің
дәріптеушісін ... таза ... ... ... ... Сапалы өнім
жасауға дағдылануымыз керектігін, оған бүгінгі ... ... ... ... бар ... ... тұрғыдан көрсетуді
мақсат етеміз.
Осы мультфильмнің режиссері, сценарий авторының бірі Жәкен   Дәненов:
"Біріншіден, қиындау болды. ... ... ... ... ... Кітап иллюстрациясы да көп емес. Сондықтан, бұл ... ... - ... ... ... ... ... бұл пікірмен келісуге болмайды. Егер, режиссер айтқандай, "бізде
бұрын жасалмаған, фильмдер ... ... ... ... ... емес" болса, Амен ... ... ... неге ... қалай тарихқа қалдыра алды? Көрермен неге әлі ... ... ... ... Әлбетте, бұл пікір шалағайлық пен немқұрайлықты
аңғартады. Бұған ... ... ... "Ертөстік пен Айдаһар"
анимациясын талдау үшін, сыни пікір айту үшін, біз оның ... ... онан қала ... ... еңбектердегі ғалымдар зерттеулеріндегі
нұсқаларын қараудан бастауымыз қажет. Жалпы, ... ... ... ... ... және ... ... деп үлкен үш
топқа бөледі. Бұл ... ... М. ... Есмағанбет бірлесіп жазған
"Қазақ ертегілері" мақалаларында (Қазақ КСР ... Тіл мен ... 1957 ж) ... ... ... ... Және, "бұл топқа
қосылатын ертегілер көбінше көне замандар айғағы, барлық ертегілер тобының
ішінде аса ескі ... ... ... ең көне ... ... деп, түсіндіреді ғылыми мақалада М. Әуезов [27.1].
Сондай-ақ, "қиял-ғажайып ертегілеріндегі сол қиял ... ... ... да ... еңбекпенен табиғат күштерін творчестволық түрде жеңбек
болған қиялы көрінеді, арманы танылады деп ұғыну керектігін жазады. ... ... ... осы ... тұжырымадама - "Ертөстік ... ... ... таба ... ма? Мәселе, осында. Жаңа
технология мен жаңаша ... ... ... ... ... ... дайындаған шығармашылық топпен, авторлардың айтар "уәжі"
дайын әрине. Ал, негізінде ... ... ... ... ... ... ... тапқан сол техникалық прогрестің бірталайын
ертегінің қиял бейнелері алдын ала болжап ... ... ... ... Шындығында да, қазақ ертегісі ерте заманнан-ақ, бүгінгі қуатты
технология заманын, ... ... ... ... ... ... сол ... арманы болған Ертөстік жаңа ғасырда
"ескі заманның ой-қиялын" толық көрсете алды деп тұжырым жасай алмаймыз.
Себебі, ... ... ... ... негіз болғанымен, идея, қиял-
ғажайып арнасынан ... ... ... топ ... ... ... отыр мұнда.
"Ертегі, әсіресе қиял-ғажайып ертегісі осындай екі алуан қарама-қарсы
күштің алысуын ... ... ... ... арман қып, сол идеяны ғана
баян етеді" дейді, Мұхтар Омарханұлы. Міне, ... бұл ... ... ... ... ... ... жайына арналып отыр.
Жазушы пікірі қазақ анимациясының пайда болуынан жарты ... ... ... ... ... ... ... санасына сіңген кейіпкерлерді өзінше
орбаздап шығаратын аниматорлардың әрқашан ескеретін сөзі еді. ... ... ... ұлысы болған "Ертөстікті" мультфильмге айналдырғысы
келген шығармашылық топтың ... ... ... ... ... "Ертөстік пен Айдаһарды" анимацияға айналдырған топ, ... ... 3 ... жаңаша формат екені рас. Ол, мультфильм саласына
өзгешелік пен ерекшелік ала келді. Әлемде бұл ... ... ... ... ... біз, үш ... ... көріп отырмыз. Әрине,
қуанарлық жайт. Алайда, бізге жарық-жұрық еткеннен гөрі, жас ... ... ... ... ... ... бұндай жаңа форматта,
жаңашылдық пен жаңа ... ... ... ... төл
анимация бұрын болған жоқ. Сондықтан, ғасырдан астам ... ... ауыр ... ... ... ... хақысы бар.
"Ертөстік пен Айдаһарға" қоғам назарын ерте аударды. Тіпті, өнім
түсірілмей жатып, ... ... ала ... бір ... кейін (2002
жыл) журналистер қауымы бірден ... ... ... ... ... ... керек", "қандай идеяларды қамту керек", "анимация
сценарийін кімдер жазу ... ... ... ... көтерілді. Мәселе, сол
тұстағы "Алтын орда" газетіне "Ертөстікті" анимацияға айналдырам деген
режиссер мен ... ... ... ... ... ... ... тиіс ұсыныс пікірлері аралас үлкен көлемде бір мақала жарияланды.
Мақала "Ер Төстікті мультфильмге ... ... сол ... ... түсіне алды ма?" деген сауалды қуалап, бірден " ... ... ... жаза ... Бұл ... сол 2002 ... ... басылып
шыққан кезде, көпшілік оқырман ретінде соншалықты құнды ... ... ... Өйткені, үш өлшем форматта анимация ... ... ... ... ... ... ... деген режиссерді
кемсіту, аяқтан шалып "ораға ... ... етіп ... жоқ. ... ... жаны ... ... ертеңіміз үшін үлкен идеология
құралы болатынына көз жеткізіп, шын ықылас ниетімен ұсыныс ретінде ... ... шын ... ... "коммерциялық өтімділігі жағынан
да жақсы болып шығатынына" шүбаланбайтынын айта кеткен. Расында да, туынды
елдің ықыласына бөленді. Жоғарыда ... бір ... ... ... ... ... де ... Әйтсе де, автор бұл болжамын тура
жасады. Оның сол мақалада ... 10 жыл ... ... ... ... ... де ... зерттеу жасау барысында таңқалдырды.
Расында, "ертөстік" анимацяға айналады деп "ел ... ... ... ... топ ... айтылған пікірді, ескерту
ұсыныстармен нақты санаспаған.
Мақаланы жазған азаматтың "Ер Төстік ертегісінің ... ... ... сол ... оған ... басқаша баға бермей жатып, жақсы фильм түсіру
мүмкін емес" деген пікірі айдай анық ... [29]. ... ... дәл ... ... ... дейтініміздің себебі – «Қазақфильм» киностудиясынан
шыққан, жырлар мен ертегілер негізінде жасалған санаулы фильмнің ... ... ... ... ... т.б.) ... ал ... образдарының, тіпті кейіпкерлер киетін костюмі мен ... ... ... ... ... – сырт көзге тым жұпыны,
қарапайым да ... ... ... ... ... дәл ... көруде, оның астарындағы тұңғиықты көре алмауда жатыр" деген
болатын. Біз ол ... ... да ... ... ... ... терең бойламадық. Ал, автор, қазақ анимациясының ... ... ... бұл өнімнің экранға шыққан сәтін көре алмай, 2004 жылы
қайтыс болып кетті. ... ... ... анимациялық өнім
"Ертөстік пен ... - ... ... ... ... Бір ... анимацияның үш өлшемде жасалғанына ризалық білдіріп,
кемшіліктеріне көз жұма ... "көш жүре ... ... ойда ... Ал,
енді бірі (зиялы қауым) мол қаржыны ақтамайтын, "идеялық мазмұны нашар" ,
"ұлттық сананың ... кері әсер ... ... ... ... деп ... ... алды. Ал, туындыны өмірге әкелген топ - ... ... "көш жүре ... ... ... ... ... түсірілген мультфильмнен, ертеөстіктің ертегідегі образын іздеген
зиялы қауымның сауалына толық жауап бере ... мысы ... Бұл ... ... ... ұлттық арнасындағы "Айтуға оғай..." ток-
шоуынын көргеннен кейін жалпыға мәлім болды. Бағдарлама ... ... ... деп ... ... (15 ... 2013. ... 21:05). Шоуға
аниматорлар, "қазақфильм" киностудиясының өкілдері, сарапшы мамандар
қатысты. Жүгізуші ... ... ... ... бірі ... ... ... қаражатты ақтай алды ма?" деген сауалдан
бастады. Ертөстіктің сценарий радакторы: "Қазақстанда кинонарық дамымаған.
15 миллион халық ... ... ... ... шет ... да ... болатын. Қазір тек қала орталығында ғана кинотеатр бар. Кеткен
қаражат ... деп ... ... Расында да еліміздегі барлық ... ... ... кинотеатрлардағы бір айлық сеанстан кейін,
көрермені азая бастады. Бұған кинотеатарлардағы қазақ тілді өнімге ... ... және ... басшылараның қазақ тілді өнімге
немқұрайлылығынан аңғаруға болады. Ал, жүргізушінің, ... ... ... ... ма?", ... ... ... жайлы
қойған сауалына, Ерлан Төлеутай; " Әрине, белгілі деңгейде көрініс тапты.
Мыстан кемпір, ... ... ... ... Желаяқ,
Көлтауысарлардың бейнесін алып шығуымыз "Ертөстіктегі" ... ... ... ... Ұлттық мультфильмнің нышандары деуге келеді" [30]. Сондай-
ақ, 3 ... 30 ... ... ... жасалып шықты" деп жауап
қайырды. Маманның 30 адамдық ... ... көп ... ... ... айтарымыз жоқ. Расында да, жапа-машақаты көп сала. Әлемдік
деңгейдегі анимация студиялары үздік ... 5 ... мың ... ... ... ... Ал, Ерлан ... ... ... ... ... деңгейде көрініс тапты" ... ойға ... ... ... ... ... ... бұл "Ертөстік ертегісі желісімен жасалды", "ертегінегі ... ... ... ... ... жиы ... Бұл ... қатысушы, кинорежиссер-аниматор Қайырғали Қасымов: "Біз бұған
дейінгі шығармаларымыз ... яғни ... ... ... ... ... ... келдік. Енді оны киноға айналдыратын кезде
бұлардың бейнесін өзгертіп, бұза ... кім ... ... пікір
айтты. Тура айтылған пікір болды. Классик ... ... ... ... өзі ... да ... ... табиғат күштерін
творчестволық түрде жеңбек болған қиялы көрінеді, арманы танылады деп ... ... ... ... Қайрығали осы пікірді қайталап айтып ... ... ... желісінің, яғни сюжеттерінің де "шұбаланқы"
екендігі айтылды. ... ... ... ... ... "Көріп отырсаңыз "Ертөстік" жақсы басталып, аяғында оқиғасы
шұбаланқы болып кетеді. Оқиғалар ертегінің әуелгі ... ... ... ... ... ... дейді. Ал, осы ... ... ... ... кино ... ... беріліп отыр.
Қазақтың ертегісі "Ертөстік" басқа, кино кейіпкер "Ертөстік" бір басқа.
Екеуін ... ... да ... деп, ... оғаш пікір
тастады. Және де ... ең ... ... студияның бас редакторы Дидар
Амантай: "Ертегінің тұсау кесеріне Дулат Исабеков қатысты. Өте жоғары баға
берді. ... ... ... ... ... ... біріне айналады
деп ойлаймын",- деп күлкілі жауап ... Біз, ... ... ... ... үшін ... тұлға екенін білеміз. Алайда, жалпы
бір ұлттың көзқарасын, ұлттық анимацияның бағасын жалғыз Дулат Исабековтың
бағалауы жеткіліксіз. Қоғамдық ... ... ... ... ғана пісіп
жетіледі. Бұл біздегі үлкен ұжымның, ... ... ... ... ... тұлғалардың айтқан мақтау, марапат сөздерін
шығармашылыққа, ... ... ... ... ... ... ретінде
қолданатындығын аңғартты.
Ал, Дулат Исабековтың пікірін қалқан еткен шығармашылық ... мен ... ... ... Мырзан Кеженбай келіспейді. Ол,
"Бұлар айтады (Шығармашылық топ), "Ертөстіктің желісі бойынша ... де, ... ... оған ... дейді. Сонда, бұл
қандай туынды болды. ... ... ... ... ... ... ... дүние. Ұлттық рухтан айыруға жасалып отырған қылмыс" деген
ойын ... Оның ... ... Бапы ... қызы Бекторы дейді.
Бұлай емес. Перінің қызы Бекторы. Бапы хан жер астында" болуы керек ... ... ... ... өзгертіп, кейіпкерлерді
басқаша сабақтауды жөн көрген. Яғни, кез-келген оқырман кітаптағы нұсқадағы
"Ертөстікті" анимациядан таба ... Біз ... ... ... ... ... қарастырдық. «Ер Төстік» ертегісінің оқиғасы
батырдың қонған жерінде қалып қойған егеуін іздеуден бастау алады. Ең ... ... ... ... ... осы ... бастауы көмескіленіп, ақыр
соңында ұмыт ертегі желісінен ұмыт қалады. Ал, бұл ... ... сай Ер ... егеу ... ... басты кейіпкерге, жалпы
адамзатқа қажетті от шоғын алу үшін, қиындықтарды бастан кешіп, тәуекелге
бел буып ... ... ... ... кейінгі жерде Ер Төстік жер астына түсіп ... ... ... ... ... ... немесе Жылан-Баба-хан 
- прототүрктердің мифологиялық түсінігіндегі «ата-баба елінің әміршісі»
(өлілер дүниесі). Бұл түсініктің қалыптасу ... – б.з.д 5-4 ... ... тілдің протоэлам және протодравид тілдерінен ажырамай,
біртұтас тілді қауым болып тұрған кезі [29,1]. Аумақ территориялық тұрғыдан
... ... ... Солтүстік-Батыс Иранның бір тұсы болуы мүмкін.
Ең бастысы – қазақ ертегілерінен де, қазақтың сенім-нанымдарынан да
арғы қазақтарда бір ... ... ... ... ... ... Ер
Төстік баратын Жылан-Баба хан образы басқа ертегілерде де көрініс ... ... ... ... ... түсінік.
Біз білетін, естіп өскен ертегіде Ер Төстік Жылан-Баба ханның ордасына
барғанда, оның алдынан әуелі екі қара шұбар ... шыға ... Олар – ... күзетшілері. Одан ары, Ертөстікке екі сұр жылан жолығып, батырдың
қойын-қонышына кіріп аралайды. Бұны ертегіде ... ұлы мен қызы ... ... соңғы сынақ, екі сары жыланның шығуымен аяқталады.
Бұл жыландар Жылан-Баба ханның өзі мен бәйбішесі делінетін. ... ... ... ... ертегісі қаншама замани, діни ... ... түп ... яғни жыландарға берілген жағымды
сипаттарын сақтап қалған.
Жыландар ордасына келіп, үш ... ... ... ... ... ... Тапсырмаларды оырндап келер болса, ... ... ... уәде ... Әрине, ертегіде осы жәйтте елеусіз оқиғаға
айналып қала береді. Ертөстік ... ... ... ... ұзақ ... шыдамай көз жұмады. Дегенмен, «жылан-қызға үйлену», "аққу
қызға" мотиві ... ... ие ... қазақ ертегі-аңыздарында
сақталған. Ал, зерттеуші ғалымдар осы мотивтің негізгі сипаты ежелгі ... ... миф ... де ... деп жазады.
"Мысалы, ежелгі римдік автор Валерий Флактың дерегіндегі скифтік, ... ... ... ... денелі және екі жыланы бар су перісі»
(нимфа с полузвериным ... и ... ... ... ... ... ... 2 том. 469-бет), мұнда да бір емес, үш емес, он емес, ... ... бар ... ерекшеленіп көрсетілген" деді, ғалым С. Қондыбай
мақаласында. Сонымен қатар, "Сицилиялық ... ... ... ... ... бас ... әйелі «белінен төмен қарай жылан ... ... ... ... Сол ... ... деген бала дүниеге
келіп, Скифтің Пал және Нап ... екі ... екі ... скиф ... ... ... мәліметі және археологиялық ізденістер
нәтижелері скиф ... ... ... және ... өсіп шыққан екі жыланы
бар тәңірі – ... ... ... ... ... Дәл ... ... бейнеленген скифтік туынды Украинаның Киев қаласындағы
музейде сақтаулы тұр [31].
Ғалым С. Қондыбайдың ... ... ... түсініктердің
пайда болу уақыты – б.з.д. V-І ғасырлар, яғни скифтерде және ... ... ... 2-1 ... түріктерге тән жылан ... ... ... Бұл ... ... ... ... да
табиғат пен адамның шарпысу шартында туған қиялдық, мифтік түсініктері -
сол ертегі, аңыз ... ... туып ... ... ... ... желісін бойлап отырып үшінші мезетке барсаңыз, Ер Төстік Жылан
баба елінен шығып, Темірханның еліне сапар шегеді. Осы ... оған алты ... ... ... қолғабыс көмек береді. Халықтық ертегінің
(Ертөстікке жанама) кейіпкерлері, "көреген батыр, естігіш батыр, таусоғар -
бәрі де ... сол бір ұлы ... ... ... білдіреді.
Олардың іс-әрекеті "Сыры жат табиғаттың, жер мен ... ... ... ... ... ... ... шарласам, сырын ақтарсам, ... ... ... ... ойын ... ... ... Сондай-ақ,
"алға бастар асыл тілекті, жалпы адамзаттың тілегін іздетіп, ерді ... құр ... ... ... ... білуміз керек [32]. Осы
құндылықтар ... пен ... ... ... ... ... түп ... идея қалыс қалды. Ертөстік барлық жетістікке ... Бұл өз ... ... ... кейіпкерлеріне еліктеу,
өзіне жағымды бейнені таңдау сезімдерін шектейді. Себебі, біз жастолқының
Ертөстік бейнесін бәрі бірдей ... деп айта ... ... ... ... ... ... рөлдердегі, көлтауысар, желаяқ, толағай образдарын
ұнамды етіп таңдап жатады. Ал, "Ертөстік пен Айдаһарда" бұл ... ... ... мен алып ... (самұрық) қарама-қайшы
бейнелер болады. Осы шиеленіске кіріккен Ертөстік бүркітті құтқарып, сол
қарақұстың көмегімен жер ... ... ... Онан ... ... «Ер
Төстік» ертегісі «Жер астындағы терең көл ... ... ... ... ... Мифтік ертегі бұлармен аяқталмайды. Ер ... ... ... ... болмағанымен, әлі де көп дүниелерді пайымдай
алмадық. Яғни, бар-жоғы жиырма ... ... ... ... ... тым ... және терең тәрбиелік мазмұндағы өткен шағы бар.
Ертөстік ауызша таралып ... ... ... түсірілді. Сонымен қатар,
ертегіні сақтап бүгінгі жеткізушілер тарабынан бірнеше ... ... ... ... «Ер Төстік» ертегісінің ұлттық ... ... ... ... бар. ... «Ер ... ... толық, монументальді және тек өлеңмен берілген эпос
түріндегі «шоң туынды» (С.Қондыбай). Олармен де танысып шығу қажет.
Біз "Ертөстік пен ... ... ... ... кейін және осы
ғылыми зерттеуімізге қатысты көптеген еңбектерді қарап, шығармашылық топтың
ертегіні толық зерттеместен, "фольклорлық дүниеге бір-екі рет көз ... ... ... ... ... - мол ... ... сапасына сын айтса "көш жүре түзеледіні" көлденең тартатын дүние
жасағандары ашындырады. Олар бұл шалағайлығынан ... ... ... ... ... монументальді және танымал болып
шығатындығына күмәніміз бар. Кез-келген аңызды анимацияға айналдырам деген
режиссер, сценарист, фольклорлық ... ... ... түсінбейінше,
қарабайыр фольклорлық халықтық кейіпкерді, оның киім-кешегін, тұратын үйі
мен кеңістігін, істтейін ісін сол ... ... ... ... ... ... ... қоғамға пайдалы ешнәрсе де
шықпайды. Мысалы, осыған ... ... ... ... ... ... бет, көріксіз Алдаркөсе, жапырайған киіз үй, жалпиған
байлардың бейнелерін жиі көріп жүрміз. ... ... ... ... ... ... ... кинолармызда ХІХ-ХХ ғасырлардағы «жасанды
ұлттық киімді», жеңі мен етегі жерге сүйретілген, ұсқынсыз ... ... бар ... ... ... ... кетті.
Сыншылардың айтып жүрген: "шығармашылық селқостық қылмысты түрі" дегені
рас. Сондықтан, мемлекеттік тапсырыспен дайындалатын ... ... ... ... ... ... мен ... тұрғыдан қадағалушы
мекемелер үнемі назарына алып отыруы қажет. Сапасыз өнім жасап, "көш жүре
түзеледі" деп кете ... ... ... ... ... Бұл - ұлттық
идеология мен оны насихаттауғы міндеттелген шығармашылық ... ... ... пен ... - ... сюжеттік кемшіліктері болса да,
ұзақ жыл тоқырауда жатқан қазақ анимациясына жаңа серпін берген ... Бұл ... ... ... - жаңа ... ... деңгейде өнім жасай алатын мүмкіндігін байқатты. Тек, біздегі
олқылық - ... ... ... ... сценарист пен режиссердың
анимация саласында тапшы ... ... ... ... ... тұста сала мамандарының, тарихшы, әдебиетші,
суретшілердің ортақ істі келісіп ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерімізді сәйкестендіріп, мультфильм
саласын ілгері дамытуға өз үлесімізді қосуға тиіспіз.
Бұлардан бөлек тағы бір ... ... ол, ... ... мен
таратудағы, ондағы кейіпкерлер образын жасақтаудағы психологтар қызметі.
Осыған ... ... ... осы сала ... ... ... өз беттерінше жұмыс жасады. Олқылық соңғы
кездері ... ... жүр, БАҚ ... ... ... ... даярлау ісіне психологтар пікірмен санасуды жөн ... ... ... ... күні кеше ғана ... ... ... батыстың танымал, әрбір көрерменін баурап алатын туындылары ... ала ... ... ... ... ... сұранысы
анықтайтын тәсілінен негізделіп түсіріледі екен. Яғни, режиссер туындыдағы
кейіпкерлер бейнесін, түр-түсін таңдауды, ... ... ... алдымен психологтармен ақылдасатын көрінеді. Бұл өз кезегінде,
адам психологиясын, яғни, мінез құлқын қалыптастыратын, ... ... ... ... өз ... ... отыр. Біздің елдегі ұлттық
анимацияда осындай психологтар көмегіне зәру. Төменде ... ... ... яғни, аниматорлар ескеретін біраз жайттар бар. Ескерте
кетейік, бұндай психологтар пікірі, ... ... пен ... ... ... топ ... жоқ. Тек, елге танымал
кейіпкерлер, ертегі оқиғасы жалпыға ... ... ... деп ... ... жіберді. Яғни, ұлттық дәстүр сабақтастығын оңды пайдалана
алмады. Бүгінгі қоғам және жас ... ... ... айтатын "Ертөстікті"
ежіктеп толық тани алмай жүр. Мультипликаторлар осы тұстан ұтылды. ... ... ... мен ... ... ... түс ... бұрмалау емес), ұсынар болса, шетелдік мультфильмге мойын бұрған
жастар бері ... ... ... пен ... ... жас ... ... тіптен кейбіреулері ұнатпай жатыр. Тағы бір топ, ... ... ... ... алар әсер жоқ деп ... Бұл ... ... аудиториясын анықтамауынан болып отырған себеп.
1. Мультфильмнің бала психикасына әсері зор ... ең ... ... ... ... ... бақылау керек. Егер бала
жақсы, іші позитивті эмоцияларға толы мультфильм көрсе, оны көріп болғаннан
кейін бала ... ... ... жүреді. Ал, егер бала іші ... ... ... ... ... бала бойында да,
сөзінде де іс-қимылында да агрессия пайда болады.
2. Балалардың теледидар немесе компьютер алдында ... ... ... ... бала ... ... ... деп  экран ... ... ... ... ... ... Себебі бала 
мультфильм көру барысында түсініксіз жайттарға кезіккенде ата-ананың 
түсіндіруі,  сондай-ақ, ... ... ... ... білу ... ... ... Мультфильм аяқталған соң оны міндетті ... ... ... ... ... ... не істер едің?» деген сияқты сұрақтар
қою арқылы баланың ойын білген абзал.
4. Мультфильмді көруге ыңғайлы уақыт күндізгі кез. Көптеген педиатр ... ... ... және ... ... ... ... болмайды. Үлкендер алдын ала ұзақ мультфильмдерді бөліп көрсетуді
ойластыру ... Көру ... бала ... кем ... екі ... ... Егер ... көзі қызарып, жасаурай бастаса,  теледидар
көрсетуді дереу тоқтатылады.
5. Балаға кез келген жаңа ... ... ... оны ... ... ... шығуы қажет.
6. Үш жасқа дейінгі балаларға жануарлары бар,  қысқаша өлеңдері бар ... ... ... ... жөн. Ал, 3 ... ... достық туралы, адамдармен арадағы тату ... ... ... арналған мультфильмдерді көрсетуге болады. ... ... түр ... ... ... болмауы тиіс. Себебі, бұл жастағы балаларда абстрактілі ойлау
әлі дамымағандықтан ... ... ... ... ... ... ... оқушыларға саяхаттау, достық пен сатқындық, таңдау
мен жауапкершілік туралы мультфильмдерді көрсеткен абзал.
8. Жасөспірімдерге өмір ... ... пен ... ... ... ... ... пен сыйластық жайындағы
мультфильмдерді ... ... оқып ... өте ... ... ... ... бұдан да терең, зерттеуді қажет етеді. Сондықтан, біз әуелгі
тарауларымызда айтқан, "ұлттық анимацияны ... үшін ... ... комитет құрылуы керек" деген ойымызды тағы да қайталап өтпекпіз. Біз
осы бітіру жұмысымызды ... ... ... ... және ... ... ... Жанна Құрманғалиева қазақ анмациясы үшін
үлкен жаңалық ... ... ... Енді жыл ... ... фильмдер түсіруге, үкімет қазынасынан 100 ... ... ... Алайда, бұл қаражат Бэтмен мен Мадагаскарға телмірген
қазақ баласын бірден қайтара ... ... бөлу мен оны ... ... ... ... ... бұл бөлек әңгіме. Бірақ, осы жәрдемнің өзі
аниматорлар үшін үлкен көмек болғалы тұр. Бұдан бөлек, ... ... ... іргелі зерттеу ... да, ... де, ... депутаттары да ұлттық мультфильмді ... ... ... ... Алдан Смайыл кезекті Парламент отырысында
анимациялық фильмдерге жұмсалар қаржының көлемін арттыру ... ... ... Депутаттың айтуынша, "анимациялық фильм – бүгінде идеологиялық
тұрғыда аса маңызды мәселе. Сондықтан ... ... ... ... бөлінуі керек. Ресейде анимациялық студияларға жылына 300 миллион
доллар бөлінеді екен" ... ... ... ... ... «Маша и
медведь» атты анимациялық топтама бөлінген қаражатты тиімді игеріп, орыс
баласына тәрбие беретін өнімді ... ... ... ... ... ... ... бөлінсе қазақ аниматорлары да «Маша и медведь»
секілді туындыны жасай алады. Оған ... ... ... тәжірибесі
де, техникалық мүмкіндігі де жетеді. Сонымен қатар, "Ертөстік пен Айдаһар"
кинотеатрлардағы алғашқы екі-үш аптада көрерменді көп ... Бұл ... ... анимацияға сусағандар. Ендігі кезекте, біз аталмыш ... ... ... ... ... ... ... Бұл
әлемдік тәжірибеде бар, анимацияны жарнамалаудың үлкен тәсілі. Сондай-ақ,
ауылдық жерлерде қазақ баласына ... ... ... ... ... ... елді ... аралату қажет. Өнімді тек
қала мен аудан орталықтарында көрсету, ұлттық анимацяның кең қанат жаюына,
іргесін ... ... ... ... ... ... ... назар аударып отыр.
Тіптен, соңғы екі жылдағы отандық баспсөздің әрбір ... әр ай ... ... ... проблемасына тоқталып отырған. Міне, біз бітіру
жұмысымызға осы жарияланымдарды пайдаланып, ... ... ... ... сұхбат, шағын ақпараттар аниматорлардың мәселесін үкіметке
жеткізуде ... рөл ... ... ... мультфильм өндірушілердің
басекелестікке деген ынтасын ... ... ... ... ... ұқтырды. Бір ғана мысал, соңғы бір жарым жылда "Айқын"
күнделікті басылымы ... ... ... ... ... ... мен кемшіліктерін түзеуге бағытталған 50 шақты материал
жариялапты. Бұл бір ғана ... Ал, ... ... ... дәріптеуді
өзіне мұрат еткен өзге де басылымдар түрлі деңгейде ойтолғақтар жария ... ... ең ... ... идея - ... ... ... құру керек. Яғни, қазіргі "Қазақфильмнің" босағысында сығалаған
балдырғандар ... ... отау ... ... шаңырақтағы, үкіметтен
қаржыландырылатын мекеме ретінде құру. Бұл салаға салған қаражат, ... ... ... ... ... ... қайтатыны айдан айқын.
“Қазақфильм” басшылары әзірге бұндай оңаша отауды қалап отырған жоқ.
Оның себебі, мемлекеттен ... ... ... ... ... болса да
тиімсіз. Алайда, аталған ұлттық студия қазақ анимациясын ... ... ... Оны жоғарыда талқылап өттік. Біздің көзіміз мынаған жетті.
Анимация - дара, ... ... ... ... мүлде басқа, ... ... ... ... ... ... министрлiгiне тәуелдi. Қазақфильмдегі анимациялардың халықтық
деңгейге көтеріле алмауындағы тағы бір себеп, ол ... бір ... ... ... екінші бір мекемеге ... ... ... мекеме ретінде құру, уақыт күттірмес орынды талап ... ... ... ... ... ... ... бiрнеше анимация оқу орындары бар, өнiмдерiнiң ... ... ауыз ... құрамындағы Татар, Якут, Башқұрт
елдерiнде де ... ... ... бар ... жоғарыда айтып өттік.
Анимациялық фильм, балалар тәрбиесінің айнасы, яғни мультфильм мықты
идеологиялық қару. Өйткені, анимация бала ... ... ... ... ... ... баласы жат елдің идеологиясын қабылдауға тиісті емес. Қазақ
анимациясы қалыптасу ... ... ... даму ... да ... ендігі қадам - мультифильмдерді жетілдіруге бағыттау. Бұл үшін
не істеуіміз ... ... ... ... ... анимациясын қадағалап,
қаржыландырып отыратын арнайы үкіметтік мекеме ... ... ... ... ... ... яғни, жекелеген студиялардың
басын біріктіріп, ортақ іске жұмылдыру. Яғни, бір ізге салу ... ... ... ... көп ... ... ... "Болашақ"
бағдарламасынан грант тағайындап, шетелде білім алуға жол ... ... Жаңа ... ... ... ісін ... Себебі,
кинотеатрлардағы қазақша өнім мен оған деген ... ... ... да,
көрсет3лім уақыты (сеансы) дұрыс орналастырылмайды.
➢ Бесінші: Арнайы сапалы, кәсіби ... ... ... ... ... ... ... да талап күшейтілуі тиіс. БАҚ
олардың мәселесін үкіметке жеткізе жазып, хабардар еткенімен, ... ... ... ... ... оның шешілу жолдарын
ұсынған ешкім жоқ. Сондықтан, аниматорлар "Қазақ анимация ... ... ... ... іс ... бағыт-бағдарларын айқындап алуы
шарт.
Ал, соңғы мәселе ол ... ... ... ... ... салу. Мәселен, студиялар әрбір туынды жасауға қыруар қаржы мен қажыр-
қайратын ... ... ... ... жабу үшін 24 ... керек. Сонда бір минутта 1440 сурет, 10 минуттық мультфильмге 14
мың 400 сурет салынады. Осындай жүйке мен ... ... ... ... ... ... ... тегін алуға құлықты.
Бұл тақырыпты алдағы уақытта да ұдайы ... ... ... ... ... ... ... даму мен жаңашылдық идеялары ... бұл ... - ... ... ... ... барысында бүгінгі отандық телеарналардан
көрсетіліп жүрген мультипликациялық ... ... ... ... ... мен ... арасында бірталай сұрақтар
бойынша талданды. 5-7 (11-14 жас) сынып және 8-9 ... (15-17 ... ... ... ... саны 50 ... ... нәтижесі бойынша,
бүгінгі бүлдіршіндер мен жасөспірімдердің жиі ... ... ... 5 ... ... көсе - ... Том мен Джерри - 32,2%
3. Мадагаскар - 26,4%
4. Спандж Боп - ... ... дуби Ду- ... ... БАҚ ... қандай тауар ұсынса, бұқара соны қабылдап
отыр. Соңғы жарты жылда барлық ... ... ... мултьфлімі жиі
берілді. Өзіндік әні мен қызықты оқиға ... ... ... ... Ал, ... төрттік сол шет елдің туындысы. Олардың
біздің балаларымызға берер пайдасы мен ... ... ... ... өттік. Сол себепті, жалғыз «Алдар» барша Қазақстандық ұрпаққа аздық
етеді. Болашақты бүгінннен бастайтын уақыт жетті.
Ал, ата-аналар өз ... ... ... ... ... баса назар аудармайтыны анықталды. Үйде оқушылар ... ... ... ... деген жауап алынды. Және де шет елдің
идеологиясын насихаттаған ... ... «өз ... ... ... ... білдіргендері де бар. Жалпы бүгінгі
қазақ анимациясының тұралап тұрғанына олар да келіседі. Және алдағы ... ... ... ... туындыларды көптеп шығарса деген өз
ниеттерін бідірді.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан энциклопедиясы. Мультипликациялық киносы. VI-том.- Алматы.
2007 ... ... ... ... 6 том. - ... 2005 ... ... Лекция по эстетике. Раздел. («Цель искусства») – М.: Наука, -
1983. – 47 б.
4. Рза Әсел. Әлімжеттіктің әлегі.// "Жас Қазақ үні" ... 28 ... ... ... Ел ... ... ... көмек беруі қажет. //
"Айқын" газеті. 26 қазан - 2012 ж.
6. Жолдасбек Дуанабай. ... ... ... ... ... // ... ... 30 шілде, 2011 ж.
7. Зәкіржанқызы Сабина. Ұлт анимациясына қара ... ... // ... 14 ... 2012 ... ... Ғ. Ұлттық анимация неге дамымай отыр?. // "Жас ... ... 2 ... 2011 ... ... Ғ. Шығармаға мінез керек. //Әдебиет кәсіп емес, өнер. –
Алматы: Жалын, 1987. - 6 б.
10. Момынбаев Б. Отаншылдық білім мен ... ... ... тиіс//
“Егемен Қазақстан”, 27 қаңтар 2006 ж.
11. Сейітқазы Перизат Бақ және ... ... ... Қазақстан.. №90-
93 (25939) 12 наурыз жұма, 2010 ж.
12. Қозыбаева Зарина. Телеөнімдердің теріс әсері. //Абай.қз. ұлттық
ақпараттық ... ... . 27 ... 2010 ... Нәзира Елеухан. Экрандағы зорлық-зомбылықты тоқтатайық. //ҚазАқпарат.
www.inform.kz - Алматы.17 наурыз 2010 ж.
14. Елубай С. Ел ... ... ... ... ... Қазақстан"
газеті. 1 маусым - 2006 ж.
15. Нұра Матай. Ұрпаққа ұлттық анимация керек. //Masa.kz сайты. 17 маусым
- 2011 ... ... ... ... сөйлеген фильмдер... // "Түркістан"
газеті. 2012 ж.
17. Википедия ... ... ... ... ... ... боб" мультфильмінің зияны көп. "Замана" сайты.
//http://zamana.kz/ . 20 қыркүйек - 2011ж.
19. Әбенов М. ... ... ... ... арттырамыз?. //"Алтын
орда" газеті. 5 шілде, - 2012 ж.
20. Нәзия ... «Ел ... ... ... ... ... ... 2011 ж.
21. Айдар Қуатұлы. Алдаркөсе бейнесі қандай болуы керек? //www.respublika-
kz. ... 8 ... 2013 ... Бес жүз бес сөз. ... - ... ... баспасы, 1994. 459 - 6.
23. Қазақ ертегілері. Мультфильм жинағы. //«Azia animation» компаниясы.
- Алматы. 2013 ... ... мен ... ... "Сақ" киностудиясы. // Тапсырыс
беруші: Қазақфильм. - 2011 ж.
25. Айнаш Есали. Дубляж: сан мен ... // ... ... ... 13 наурыз 2012 ж.
26. Ризабек Нүсіпбекұлы. Дубляж тілі қазақшаланса. Сұхбат. //
"ҚазАқпарат" агенттігінің сайты. 11 қаңтар 2009 ... ... С. ... көрермен ғана классикаға айналдырады.
Сұхбат. //"Айқын" газеті. 10 қаңтар 2013 ж.
28. Әуезов М. Ысмайлов Е. ... ... ... ... КСР ҒА-ның Тіл
мен әдебиет институты. - Алматы. 1957 ж. 7-36 бб.
29. Қондыбай С. Біз ертегілер астарына үңіле алдық па?. ... ... ... 2002 ... ... ... қазақ мультфильмі?". // "Айтуға оңай" ток-шоуы.
Қазақстан. 15 сәуір 2013. сағат 21:05.
31. Қондыбай С. ... ... ... - ... обл. 9 ... ... ... М. "Қазақ ертегілері" жинағы. Қазақ КСР ҒА-ның Тіл мен
әдебиет институты. - Алматы. 1957 ж. 7-36 бб.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлттық баспа73 бет
Delphі ортасында жұмыс істеу технологиясы80 бет
«Циклопропанкарбон қышқылының биологиялық активті жаңа туындыларын синтездеу»49 бет
Абай Құнанбаевтың діни-ағартушылық бағыттағы туындылары74 бет
Абайдың қара сөздері: сипаты мен мазмұндық тереңдігі12 бет
Адамға қатысты түсініктер: индивид, жеке тұлға, даралық ұғымдарындағы көлемдік және мазмұндық айырмашылықтар жайлы6 бет
Алаш мұраты – отандық білім мен ғылымды негіздеуші күш10 бет
Алкалоидтардың тиомочевина туындыларының синтезі мен биологиялық белсенділігін зерттеу9 бет
Аминофенолдар және олардың туындылары3 бет
Арал өңірінің тұзды батпақты шалғынды топырағында өсірілген күріш өніміне отандық препараттардың әсері30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь