Қазақстандағы шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу: дамуы мен жетілдіру жолдары

КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Шағын және орта бизнес
Шағын бизнесті дамыту
Шағын және орта бизнесті несиелеу
Шетелдік нарықтық экономика
ҚОРЫТЫНДЫ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Шағын және орта кәсіпкерлік немесе бизнес – бүгінгі өркениетті дүниежүзілік экономикалық даму жүйесіндегі болашағы күмән келтірмейтін салалардың бірі болып саналады. Нақты сектор және сауда кәсіпорындары мен компаниялары Қазақстан экономикасының дамуына, өсуіне, ұлттық табыс, жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім, жұмыспен қамтылу дәрежесі және тағы да басқа көрсеткіштердің артуына тікелей әсер етеді. Кейінгі жылдары елімізде шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға көбірек көңіл бөліне бастады. Шағын бизнестің дамуының бірден бір көзі банктік несие болып табылады. Экономиканың нақты секторын және де сауда фирмаларын коммерциялық банктердің несиелеуі – ұлттық экономиканың өсуіне олардың қосқан үлесі, басқа жағынан қарағанда банктердің атқаратын өзінің қызметтері қаржылық сектордың, яғни экономиканың ажырамас бөлігі. Олардың дамуы мемлекеттің, экономика агенттерінің шаруашылық өмірі үшін пайдалы, әрі тиімді.
Бүгінгі таңда капиталды жұмсау бәсекесінің артуы көрініс табады. Отандық банктер қарыз алушылар үшін несиелерді алуды жеңілдете бастады, несие беру процесі ықшамдалып, пайыздық ставкалардың төмендеу тенденциясы байқалуда. Сонымен қатар коммерциялық банктер ұзақ мерзімді несиелер бөліп отыр. Өйткені әдеттегі қысқа мерзімді, айналым капиталының толықтыру мақсатына бөлінген несиелер несиелік портфелінің көлемінің ауытқуына әсерін тигізеді. Банктер өздерінің ішкі несиелік саясаттарына сай несиелік талдаудың әдістемесін жасап, оны маркетингтік жоспарға сәйкес несиелендіретін салалардағы кәсіпорындардың несиелік қабілеттіліктерін анықтауда қолдануы қажет.
Нақты жоба бойынша банктердің шағын бизнесті несиелеуге дайындығы, несиелеу механизімінің өзекті проблемаларына әлемдік тәжірибеде кеңінен қолданылатын әдістемелік нұсқауларын құрастырды. Банктердің шағын бизнеске несие ұсынуының тиімділігін арттыру, ынталылығын көтермелеу, Қазақстан экономикасының жағдайына сәйкестендіру механизімін жетілдіру бүгінгі күннің талабы.
Банк саласы Қазақстан Республикасы экономикасының дамушы саласының бiрi болып табылады. Бүгiнгi күнi шағын және орта бизнестi дамыту үшiн мемлекет тарапынан түрлі жаңа қадамдар жасалынуда. Шағын және орта бизнестiң жоғары деңгейде қызмет етуiн ұйымдастыру үшiн конструктивтiк бизнес-идея, тиiмдi басқару (менеджмент) және қаржының жеткiлiктi болуы шартты жағдай.
        
        ӘОЖ     336.77:334.012.64/.63(574)                                  ... ... ... ... және орта ... субъектілерін  несиелеу:
дамуы мен жетілдіру жолдары
08.00.10 – Қаржы, ақша айналысы және несие
Экономика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін
алу үшін дайындалған ... ... ... Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетінде орындалды
|Ғылыми жетекші : | ... ... ... |
| | ... У.М. ... ... | |экономика ғылымдарының докторы |
| | ... С.Ш. |
| | | |
| | ... ... ... |
| | ... С.Б. |
| | | |
| | | ... ұйым: | ... ... ... |
| | | |
| | | ... 2009 жылдың «20» ақпан күні 14.00 сағатта Т. Рысқұлов
атындағы ... ... ... ... ... ғылыми дәрежесіне іздену бойынша Д 14.02.01 ... ... ... ... 050035, ... ... ... 55, 144 бөлме.
Диссертациямен Тұрар Рысқұлов атындағы Қазақ ... ... ... ... «___» ... 2009 жылы ... ... хатшысы, э.ғ.д. ... ... ... ... және орта ... ... – бүгінгі өркениетті дүниежүзілік экономикалық даму жүйесіндегі
болашағы күмән келтірмейтін салалардың бірі болып саналады. ... ... ... ... мен компаниялары Қазақстан экономикасының дамуына,
өсуіне, ұлттық табыс, жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім, жұмыспен қамтылу
дәрежесі және тағы да ... ... ... ... әсер ... жылдары елімізде шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға ... ... ... ... ... ... ... бір көзі банктік
несие болып табылады. Экономиканың ... ... және де ... ... банктердің несиелеуі – ұлттық экономиканың өсуіне олардың
қосқан үлесі, басқа жағынан қарағанда ... ... ... ... ... яғни ... ... бөлігі. Олардың
дамуы мемлекеттің, экономика агенттерінің шаруашылық өмірі үшін пайдалы,
әрі тиімді.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушылар үшін несиелерді алуды жеңілдете бастады,
несие беру процесі ықшамдалып, пайыздық ставкалардың төмендеу тенденциясы
байқалуда. ... ... ... ... ұзақ ... ... ... Өйткені әдеттегі қысқа мерзімді, ... ... ... ... ... несиелік портфелінің көлемінің ауытқуына әсерін
тигізеді. Банктер өздерінің ішкі ... ... сай ... әдістемесін жасап, оны маркетингтік жоспарға ... ... ... ... ... қолдануы қажет.
Нақты жоба бойынша банктердің шағын бизнесті несиелеуге дайындығы,
несиелеу механизімінің өзекті проблемаларына әлемдік ... ... ... нұсқауларын құрастырды. Банктердің шағын бизнеске
несие ұсынуының тиімділігін арттыру, ... ... ... жағдайына сәйкестендіру механизімін жетілдіру бүгінгі күннің
талабы.
Банк саласы Қазақстан Республикасы экономикасының дамушы саласының бiрi
болып табылады. Бүгiнгi күнi ... және орта ... ... үшiн ... түрлі жаңа қадамдар жасалынуда. Шағын және орта бизнестiң жоғары
деңгейде қызмет етуiн ұйымдастыру үшiн ... ... ... ... және қаржының жеткiлiктi болуы шартты жағдай.
Осыған байланысты кейбiр кәсiпкерлерде өз бизнесiн ... ... ... ... ... ... Әлемдiк тәжiрибеде
мұндай мәселелер әр ... ... ... ... ... ... ететiн инвестициялық қорлар, банктер, мемлекет тәуекелге
бел буып, жаңадан iс ұйымдастырушы кәсiпкерлермен бiрiге отырып, олардың
тауарларды ... мен ... ... қаржыландыруы керек. Бұл тұрғыда
жеке инвесторлар үшiн жоғары табыс алу мүмкiндiгi тұрса, ал мемлекет ... ... ... ... ... әлеуметтiк мәнiн арттырудың
мүмкіндігі туындайды.
Сондықтан, халық шаруашылығы саласындағы банк ... ... ... ... ... алатын орны ерекше.
Тақырыптың ғылыми зерттелу ... ... және орта ... ... ... ... ... қалам тартқан батыс
елдерінің осы салада зерттеулер ... ... ... ... Атап айтқанда, Д. Кейнс, Р. Кэмпбелл, К. ... ... Й. ... П.С. ... М.А. ... Дж. Р. ... Э.Дж.
Долан. Сонымен қатар, жұмыста Ресей мен ... ... ... оның ... Е.Ф., ... Л.Н. ... О.И.
Лаврушин, О.Б. Баймұратов, Г.Т. Қалиева, Қ.Қ. Ілиясов, Н.Қ. ... ... М.С. ... Н.Н. ... ... ... ... басқа да отандық экономистердің еңбектері кеңінен пайдаланылды.
Дегенмен, аталған ... ... ... мен ... ... талабына сай жан-жақты қарастырылған деп айту мүмкін емес.
Жалпы несиелеу үдерісінде көптеген мәселелер көтеріліп ... ... және орта ... ... мәселелері әлі де болса ғылыми тұрғыда
терең негіздеуді талап етеді.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Зерттеудің мақсаты – ... және ... ... ... ... талдау, несиелеу
үдерісіндегі теориялық және практикалық мәселелерін, сонымен қатар несиелеу
үдерісінде кәсіпорын мен банк ... ... ... сараптау және зерттеу болып табылады.
Аталған мақсаттарға жету үшін мынадай міндеттерді ... ... ... және орта ... экономиканың дамуындағы алатын рөлін
көрсету және оның мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... және инвестициялық қолдау саясатына жан-жақты тоқталу;
– кәсіпкерлік ... ... ... ... ... және оған баға беру;
– шет елдік және ... ... ... тәжірибелік
мәліметтеріне сүйене отырып шағын және орта бизнес субъектілерін
несиелеуге зерттеулер жүргізу;
– бизнес ... ... ... ... ұсыныстар мен
тұжырымдар жасау.
Зерттеу пәні ретінде қазіргі кезде коммерциялық банктердің шағын және
орта бизнес субъектілерін ... іске ... ... ... жиынтығы қарастырылады.
Зерттеу объектісі – Қазақстандағы шағын және орта бизнесті несиелеу.
Диссертациялық зерттеудің ... және ... ...... орта ... ... несиелеуді талдау саласында еңбек еткен
шетел және отандық ... ... ... ... ал ... ... Қазақстан Республикасының заңдары
және несиелеу жөніндегі нормативтік актілері, Ұлттық банктің ережелері мен
нұсқаулары болып табылады.
Зерттеу ... ... ... ... және орта ... және ... және ... несиелеу сияқты
экономикалық терминдердің ұғымдары зерттеліп және олар ... ... ... ... ... және орта ... ... факторлары
құрастырылып, бір жүйеге келтірілді;
– шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттары ұсынылды;
– республикадағы шағын және орта бизнесті дамытуды тежейтін ... ... ... ... ... факторлар және олармен
күресудің іс-шаралары анықталды;
– коммерциялық банктердің шағын және орта бизнесті несиелеу үдерісін
жетілдіру бойынша ... ... ... ... ... ... зерттеу барысында
жаңа көзқарастар, ұсыныстар мен тұжырымдар жасалған, оның ішінде маңызды
дегендері төмендегілер:
– «шағын және орта ... ... ... оның ... ... ... бизнесті дамыту мен оны несиелеудегі кедергі
болып отырған негізгі факторлар;
– мемлекеттің шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің шағын және орта ... ... ... бойынша ұсыныстар.
Зерттеудің тәжірибелік маңыздылығы. Зерттеу жүргізу барысындағы
алынған жұмыстың ... ... ... ... ... ... қаржы-несие саласында қызмет атқаратын ... ... ... және ... оқу ... ... және мамандардың біліктілігін жетілдіру ... ... ... ... ... ... негізгі нәтижелерінің қолданылуы. Зерттеу жұмысының негізгі
қорытындылары мен ... ... және ... ... тәжірибелік
конференцияларда баяндалып талқыланды. Олардың қатарына мыналарды жатқызуға
болады: Ұлттық ... ... ... Халықаралық ғылыми
симпозиум (Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті. Алматы.
2005ж.), Қазақстанда экономикалық ой-сананың ... ... ... конференция (Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық
университеті. Алматы, 2006 ж.), ... ... және ... ... ... ... дамуын жеделдету: инновациялық серпіліс
стратегиясы. Халықаралық ғылыми практикалық конференция. (Қазтұтыну одағы
Қарағанды экономикалық университеті. Қарағанды, 2006 ... ... ... Зерттеу тақырыбы бойынша 2,5
баспа беттен тұратын 6 ... ... ... көрді. Оның ішінде үш ... ... ... және ... саласындағы бақылау комитетінің
нұсқауындағы экономикалық басылымдарда жарияланған.
Диссертациялық жұмыстың көлемі мен ... ... ... ... ... мен ... әдебиеттер тізімінен тұрады. Жұмыста
20 кесте, 12 ... ... ... және орта бизнес – жеке және заңды тұлғаның өз ... ... бір ... ... ... іс ... ... Ол адамдардың өзіне сенімін арттырады, іскерлігін қалыптастырады.
Кәсiпкерлiк қызметке талдау жасау – оның жалпы экономикалық ой-пiкiр сияқты
ұзақ ... мен ... ... бар ... көрсетедi. Көне тарих пен
орта ғасыр ғылымдарында кәсiпкерлiк ... оның ... ... ... ... ... ... пiкiрлер қалыптасқан. Нарықтық
экономикасы дамыған ... ... ... ... айналысуға
құқығы бар. Алайда оны жүзеге асыру ... ... ... келе бермейдi. Сондықтан, кәсiпкерлiктiң шын, нақты субъектiсi –
бұған деген алғышарттары бар, ең ... ... ... ... бар
субъектілер жатады.
кәсiпкерлiктiң соңғы нәтижесi өндiрiлген өнiм мен ... ... ең ... – әр ... оның тек ... тиiмдiсiн, пайдалысын ғана
жасайды. Мiне, осы себептен кәсiпкерлердiң басты мақсаты – өз кәсiпорынының
пайдасын ... ... ... шығындарын барынша азайту болып
табылады. Ал, ... ... ... оның ... ұйымдастыруына
тiкелей байланысты. Қызметiнiң бастапқы кезеңiнде кәсiпкер қатаң бәсеке
жағдайында ... ... ... үшiн ... факторларын жүйелеудің жаңа
жолдарын iздейдi, яғни, бұл кәсiпкерлiктiң ең басты мәселесi.
Бірқатар ... ... және орта ... ... ... ... ... бәсекелестік ортаны құрайды деп пайымдайды. Кейбір
зерттеушілердің пікірі бойынша, шағын және орта бизнес ... ... ... қарсы, ол оның қызметінің әртүрлі жақтарында көрінеді.
Бір ... ол, ... ... ... ... ... жылдамдығының жоғары деңгейде болатындығынан монополиялауға ... ... ... тар ... және жаңа ... ... шағын және орта бизнес ірі корпорациялардың монополистік
позицияларын бұзатын, ... ... ... ... ... ... артықшылықтарынан, автолар айналымдылықтың
жоғары жылдамдығымен, құрылыс мерзімдерінің ... ... ... ... ... ... жоғарлауымен, басқару
персоналдарын ... ... ... ірі ... ... ... ... күрделі және ағымдағы шығындардың тиімді
қолданылуынан көреді.
Сонымен, кәсіпкерліктің ұсынылған тұжырымының және ... және ... ... бар ... ... негізінде, шағын және орта
бизнестің келесі ... ... ... ... және орта ...... ... субъектілердің толық экономикалық жауапкершілігіне,
ынталы, инновациялық ... ... ... қорларының шектелген
жағдайларында жұмыс істейтін, қауіптің және белгісіздіктің жоғарғы үлесімен
жанасатын, табысты алу ... ... ... ... ... және ... ... өндіріспен басқару үдерісіне жеке қатысуын
талап ететін, ... ... және ... ... ... болып
табылады.
Құрамдас бөлігінің бірі – бизнес инкубаторлары болып ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы
орын алды. Қазіргі уақытта бизнес инкубаторлар 10 облыста ... ... 31 ... инкубаторлар қызмет атқаруда. ... ... ... түрлі саласында 200-ден астам ... ... ... ... ... және ... реттейтін заңнамалық және
нормативтік база құрылды. Кәсіпкерлікті қолдаудың және дамытудың бұрынғы
мемлекеттік бағдарламаларын ... жж., ... жж., ... жж.,
2001-2002 жж., 2003-2005 жж.) талдау ... іске ... ... секторды қалыптастыруға және дамытуға оң әсер еткенін көрсетті.
Тауарлар мен қызметтер көрсетудің бәсекелі нарығы құрылды және ... ... және ... институтционалдық шаралары
айқындалды.
Нарықтық реформалар жылдарында кәсіпкерлік сектор қоғамда елеулі орынға
ие болды. Басты стратегиялық мақсатқа: кәсіпкерлікпен айналысу ... ... ... ... ... және ... ... қол жеткізілді, ол үшін мемлекет қажетті жағдайларды
жасады.
Ресми статистика ... ... ... осы сектор дамуының оң
серпіні, шағын және орта бизнес субъектілерінің тұрақты өсуі 2006 ... мың ... ... ... ... ... оларда шамамен 1,2
миллион адам жұмыс істейді. Шағын кәсіпкерлікте жұмыс істейтіндердің ... ... ... ... ... ... құрайды.
Экономикасы жаңа дамып отырған елдер үшiн орта және шағын бизнестi
жандандыру ... рөл ... ... ... бұл елдер үшiн
дағдарыстан алып шығатын бiрден-бiр сара жол ... ... Оның ... ... ... үлес ... артып, экономикалық тұрғыдан жұмысқа жарамды
тұрғындар жұмыспен қамтамасыз етiледi. Бұл ... ... бар және ... ... ... ... ... елдер
экономикасы үшiн тым жағымды көрiнiс. Ол ... сай келе ... ... ... ... ... ... оның әлеуметтiк тұрмыс жағдайын көтеретiн шын мәнiндегi ... жол ... жылы ... ... субъектілері тауарлар сату мен қызметтер
көрсетуден 625,5 млрд ... жуық ... ... ... ... ... ... құрылымындағы шағын кәсіпкерліктің үлесі осы жылдың алдын ... ... ... 2005 ... ... ... өсуге және
19,5%-ды құрауға тиіс. Шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... 2004-2006 жылдардың ішінде Қазақстан Республикасының Салық
кодексіне шағын ... ... үшін ... ауыртпалығын одан әрі
төмендетуге байланысты өзгерістер мен ... ... Банк ... ... қаржылай қызметтер көрсету нарығын дамытуға және шағын
кәсіпкерлік ... ... ... ынталандыратын қаржы-
кредиттік қамтамасыз етудің көп деңгейлі жүйесін ... ... ... ... ... және орта ... ... тұрған
проблемалардың жеткілікті екендігі анықталды және олар ... ... ... ... ... және орта бизнестің дамуына кері әсер ететін
бірқатар ... ... ... ... 1 – ... және орта ... ... кері әсер етуші факторлар
|Кедергілер |2004 ж. ... жж. ... ... |2 |1 ... экономикалық жағдайдың тұрақсыздығы |1 |2 ... ... |4 |3 ... ... ... |– |4 ... қамтамасыз ету мәселесі |5 |5 ... ... ... ... |3 |6 ... – ҚР ... жөніндегі агенттiгiнiң мәлiметтерi негізінде |
|автормен құрастырылған ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың тиімді қызмет етуіне ... ... ... бірі – ... ... ... ... шағын
және орта бизнесті дамыту факторларын атайтын ... онда мына ... ... ... ... мәселелерді салық заңнамасында шешу үшін
мыналар қажетті ... ... жаңа ...... кәсіпорындарға салық салудың
жеңілдетілген режимін енгізу;
- ... ... ... ... өтеу ... салу ... қайта қарау;
- ынталандырушы салық режимін ... ... ... ... қаржылық талдау көрсету;
- салық саясаты шағын кәсіпкерлік субъектілер санының өсуін
ынталандырушы, жұмыс орындарының ... ... ... ... қызметтердің экономикалық реттеушісі болуы керек.
Шағын бизнес субъектілерінің жұмысына кедергі болатын мәселелердің
екінші түрі – ... ... ... ... ... ... бағамының тез ... ... ... ... ... және жоғары тәуекелдер, әлемдік қаржы
дағдарысының орын алуы және ... 1 – ... ... бизнесті дамыту бағыттары
Ескерту – автормен құрастырылған
Үшінші орында кәсіпкерлер несиені алу кезінде туындайтын қиыншылықтар
мәселесі. Шағын кәсіпкерліктің дамуына ... ... ... бұл ... өзінің инвестициялық және айналымдағы мұқтаждарын қамтамасыз
ету үшін жеткілікті қаржы ресурстарының жоқтығы болып табылады. ... ... және орта ... субъектілермен жүргізілген анонимді
сауалнаманың мәліметтері бойынша, шағын бизнестің алдында тұрған ең негізгі
мәселе-несиелік ресурстарға шығу жолының қиындығы.
Төртінші мәселе – ... ... ... мен ... ... өткізу кезінде қиыншылықтардың пайда болуының бірден-бір себебі –
бәсекелестік ортаның жоғарылылығы. Шағын кәсіпкерліктің дамуына кері ... ... да ... ... ... қызметін реттейтін
қолданыстағы заңнамадағы нормалардың жетілдірілмеген және кей ... ... ... ... ... бұл әкімшілік кедергілерді
ұлғайтуға әкеледі.
Шағын бизнесті ... және ... ... ... ... ... ... үшін жоғарыдағы факторларды бөліп
көрсетуге болады. Аталған факторлар өз кезегінде шағын бизнестің ... ... ... ... ... ... ... 2 – Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің құрылымының өзгеру деңгейі
|Көрсеткіштердің | ... |2007/ ... | |2002 |
| | ... |
| | |% |
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 | ... ... алынған ШКС |514,4 |331,5 |372,5 |388,2 |408,5 |449,9 |87,4 ... ... ... | | | | | | | ... кәсіпорындар, мың |318,4 |109,0 |110,1 |111,7 |103,2 |114,8 |36,0 |
|бірлік | | | | | | | ... ... мың |196,0 |225,5 |262,5 |276,6 |305,2 |335,1 |171,0 ... | | | | | | | ... ... ... ШКС, |248,2 |280,9 |329 |353,7 |382,2 |376,4 |151,6 |
|саны мың ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
|- ... ... |52,2 |58,4 |66,5 |77,0 |77,0 |97,1 |186,0 ... ... | | | | | | | ... ... ... |48,3 |84,7 |99,2 |91,1 |93,7 |83,7 |173,3 ... ... | | | | | | | ... ... ... | | | | | | | ... үлесі, %соның | | | | | | | ... | | | | | | | |
|- ... ... |10,1 |17,6 |17,9 |19,9 |18,8 |21,6 |213,9 ... % | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... |16,4 |53,6 |60,5 |69,0 |74,5 |84,6 |515,8 ... қызмет ететін | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... % | | | | | | | ... – ҚР ... ... ... негізгі көрсеткіштері, 1 |
|бөлім, 2007 ж. ҚР Статистика жөніндегі агенттігінің мәліметтері ... ... ... және орта ... қызметін арттырудың негізгі нәтижелері кестеде
көрсетілген. 2002 жылды базалық жыл деп алып 2007 ... ... ... ... ... ... мен қызмет ететін бизнес
субъектілерінің әлдеқайда азайғанын байқауға болады. Мысалы, ... ... ... ... ... жылы ... ... ШКС жалпы саны 514,4 мың ... ... оның ... ... ... ... 61,9 %, жеке ... соның
ішінде шаруа (фермерлік) қожалықтары 38,1%-ды құрайды. Бұл жылы 318,4 мың
шағын кәсіпорындар тіркеуге алынды, олардан тек 16,4% ғана ... ... ... жыл ... «Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік
қолдау туралы» және ... ... ... ... ... ... ШКС санының күрт өсуі байқалады.
2002-2007 жылдар аралығында шағын кәсіпкерлік ... ... саны 930,7 мың ... 1407,6 мың адамға дейін немесе 51,2%
көбейді. Жеке ... ... ... өсу ... шағын
кәсіпорындарға қарағанда жоғары.
Егер, 2002 жылда, яғни базалық жылда ... ... ... саны ... тең ... онда 2007 жылы ... ... саны 715,4 мың адамға тең, ал шағын
кәсіпорындарда 692,2 мың ... ол жеке ... ... санынан
23,2 мың адамға жоғары.
Көп өңірлерде кәсіпкерлердің біліктілігі мен оларды оқыту проблемасы
шешілмеген күйде қалуда. Жүргізілген талдау ... ... ... ... ... тәжірибесі негізінде жүйелеу жолымен
экономикалық, құқықтық және ...... ... қажеттігі туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасында ендi ғана жанданып келе ... ... ... ... ... – екiншi деңгейдегi коммерциялық ... ... ... ... ... ... тұлғаларды және қысқа
мерзімді несиелеуді жақтайтыны – тарихи қалыптасқан жағдай. Қазақстандық
шағын және орта ... ... ... деңгейдегi банктерден
коммерциялық несиелер алуы кәсіпорындарды ... үшін ... іс ... негізгі көздерінің бірі болып табылады. Алғашқы
құрылу кезінде шағын бизнес несиесіз өз жұмысын атқара ... ... ... ... және орта ... несиелеуді
дамытуға кедергі болып отырған негізгі факторлар мыналар:
– несие алу барысындағы шарттардың қатал болуы;
– несиенің мерзімі мен ... ... ... ... ... ... процедурасының ұзақтылығы және оны сақтандыру
қажеттігі;
– коммерциялық ... ... ... ... ... ... несие нарықтарындағы дағдарыстар әсерінен ... қол ... ... және ... ... жеке
ресурстарының аз болуы;
– мемлекеттік инвестициялық-несиелік институттардың ресурстарының
тиімсіздігі;
– мемлекеттің казына қоры ... ... және орта ... ... ... қаражатының аз болуы және оның ... кез ... ... ... ... ниет ... ... кезде пайда болатын несиелiк тәуекелге ұшырайды. Жалпы отандық
несиелеу тәжірибесі ... ... ... ... ... ... өз әсерін тигізеді (3-кесте).
Банк несиелерді қайтарымдылық, жеделдік, тиімділік принциптерін қатаң
сақтау, несиелерді мақсатты пайдалану мен ... ... және ... ... ... ... ... береді.
Шағын және орта бизнестің күрделі мәселелерінің бірі – ... ... ... ... ... алу үшін ... ... мүлік,
бизнес-жоспар дайындауда қиыншылықтар жеткілікті.
Кесте 3 – ... ... ... әсер ететін
факторлардың топтамасы
|Банк тұрғысынан ... ... ... ... қамтамасыз етудің |1. Несиеге деген жоғары пайыздық |
|болмауы ... ... ... ... ... |2. ... ... ... |
|өтімсіздігі | ... ... ... |3. ... өтеу ... ... ... қаржылық жағдайы |кезеңінің жоқтығы ... ... ... ... ... ... ... жабықтығы ... ... ... ... ... ... |5. ... бағалау құнын оның |
|несие тарихы туралы ақпараттарға |нарықтық құнынан кемітіп көрсетуі ... ... | ... Банк ... ұзақ |6. Кәсіпорын ... ұзақ ... ... ... ... ... ... рәсімдеу бойынша|
|тәжірибесінің жоқ болуы ... ... ... жоқ ... ... – автормен құрастырылған ... ... ... ... бойынша, қарастырылған алты ... ШКС ... ... ... ... 145,4 млрд теңге
құрады. Қысқа мерзімді несиелер үлесі 55,9%, орта және ұсақ ...... тең. ... ... ... үлес ... ... деңгейдегі банктердің тез айналатын сауда-делдалдық операцияларды
несиелеудегі қызығушылығын көрсетеді.
Орта және ұзақ ... ... ... ... өндіріс және ауыл
шаруашылық секторын қаржыландыру ... ... ... ... қойылатын мүліктің жоқтығына, несиелерді алудағы құжаттарды
реттеу қиыншылықтарына және ... ... ... ... ... ... аралығында ШКС несиелеу өсу үрдісіне ие болып
келді
Кесте 4 – ШКС ... ... ... өсу ... аталуы | ... |
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 ... ... ... ... |93,4 |148,8 |276,2 |489,8 |672,4 |
|несиелер, млрд теңге | | | | | | ... – ШКС |22,9 |24,3 |39,9 |74,2 |122,0 |145,4 ... ... бойынша ШКС | | | | | | ... млрд ... | | | | | | |
|- ... ... |20,1 |17,7 |20,4 |40,1 |60,2 |67,6 |
|- ұзақ ... |2,8 |6,7 |19,5 |34,1 |61,8 |77,8 ... барлық несиелері,млрд теңге | | | | | | |
|- ... ... |13,0 |17,1 |2,3 |40,7 |75,4 |53,2 |
|- ... ... |9,9 |7,2 |17,6 |33,5 |46,6 |92,2 ...... ... ... ... ... жылдық |
|есептері мәліметтері негізінде автормен ... ... ... ... ... ... несиелердің
жалпы сомасының базалық кезеңмен салыстырғанда 2007 жылы 71,6 млрд ... 672,4 млрд ... ... ... 9,4 ... ... ішінде шағын
кәсіпкерлік субъектілерінің несиелері 22,9 млрд ... ... 6,3 ... ... ... ... күрт ... біріншіден 1997-1998
жылдары субъектілердің нормативті-құқықтық базасын дайындаумен; екіншіден,
ШКС тез қарқында өсуімен түсіндіріледі. Елде ... ... ... 20,1 – 67,6 млрд тг ... 47,5 млрд теңге сомасына
жоғарыласа, өз кезегінде орташа және ұзақ ... ... ... ... ... немесе 75,0 млрд теңге ұлғайды.
%
Сурет 2 – Шағын кәсіпкерлік субъектілерін несиелеу динамикасы, %
Ескерту – ҚР ... ... ... ... ... ... ... ұлттық валютада несиелеу көлемдері 13,0-ден 53,2 млрд
теңге дейін немесе 309,2%, ал шет ... ... ... көлемдері 9,9-дан
92,2 млрд теңге дейін немесе 9,3 есе өседі. ШКС белгілі бөлігі несиелерді
шетелдік ... ... ... ... 2004 жылы ... ... үлесі 36,6% тең болды, ал шетелдік валютада 63,4%. ... ШКС ... ... үлес ... 31,9-тен 21,6% дейін
төмендеді.
Соңғы екі жылда Республиканың бюджеттік қаржыларынан ... ... 50 млн ... ... ... қатар, әрбір облыс пен аудандар
экономиканың осы секторын жергілікті ... ... ... даму ... (АДБ) ... бағыты аймағында 67 жоба 37,7 млн
АҚШ долларына қаржыландырылады. ЕБРР займын игеру басында 20285 жоба ... АҚШ ... ... оның 58,3% – ... ... (1915 жоба
81,57 млн АҚШ долларына) және 41,7% шағын несиелер (1134 жоба 58,41 млн ... АДБ ... ... ауыл ... ... ... жетімділігін қамтамасыз ету мақсатында несиелерді беру құрылымы
өзгертілді, яғни нақты ... ... ... ... ... ... ... 20-дан 60%-ға дейін ұлғайтылды.
Сондықтан, екінші деңгейдегі банктердің жүргізіп жатқан несие
саясатының ... да ... ... ... және орта ... ... ... көлемінің қарқынды өсіміне қол жеткізуге мүмкіндік туды:
республикада ЕДБ-нің шағын кәсіпкерлік субъектілеріне ... ... ... 2007 ... ... ... 205 322 млн теңгені құрады.
Екінші деңгейдегі банктердің аймақтары бойынша шағын және орта бизнес
субъектілеріне берген несиелерінің құрлымында дербес кәсіпкерлік қаласы ... ең ... ... ... ... ... ... бойынша (2007
ж.) Алматы қаласында 27677 кәсіпорын жұмыс істейді. Олардың ішінде сауда
саласында – 13764 (50,3%), ... – 2742 (9,8%), ...... көлік пен байланыста – 1820 (6,5%), қонақ үйлер, мейрамханалар және
басқа да қызмет түрлері – 6690 (23,8%).
Жеке кәсіпкерлер ретінде ... – 2060 ... 2004 ... ... ... 48%-ға көп. Бұл ... ... Алматы
қаласында шағын және орта бизнестің қарқынды дамуын қөрсетіп отыр. ... ... да ... даму ... ... отырған мерзім аралығында екінші деңгейдегі банктердің
шағын кәсіпкерлікке экономика ... ... ... құрылымы
айтарлықтай өзгерген жоқ. ... ... ... ... ... ... ... экономика салалары бойынша
несиелерінің жартысынан астамы сауда саласындағы кәсіпорындарға жұмсалды.
Сурет 3 – ... ... ... банктердің шағын кәсіпкерлікке
экономика салалары бойынша несиелері, %
Ескерту – екінші деңгейдегі банктердің материалдары негізінде автормен
құрастырылған
Сауда қызметі шағын ... ... қол ... себебі
үлкен капитал жұмсалымын, тауарлы-материалды запастарды қажет ... ақша ... тез ... қамтамасыз етеді.
Қазақстандық коммерциялық банктер жалпы 2007 жылы 57 млрд ... ... ... ... және орта ... ... тиетін үлес 20-
30%-дан аспайды. Мысалы: 2006 жылғы есептегенде ... ... ... 1,5 трлн ... ... Сондықтан банкер нақты секторды несиелеудің
орнына құнды қағаздар нарығында ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті жетілдіру және оның рөлін көтеру дамыған ... ... ... бірге Азия, Африка және Латын Америкасына ... ... тән ... атап өту ... ... ... ... едәуір бөлігінің экономикалық саясатының негізгі бағыты
экономикасы дамыған елдер тәжірибесі мысалында ұсақ өндірісті дамыту ... орта және ірі ... ... ... ... табылады.
5-кесте мәліметтері бойынша, экономикасы дамыған елдерге қарағанда
негізгі капиталдың мөлшері 30-40 есе төмен, дамушы елдерде ұсақ ... ... ... ... ... ... ... ұсақ кәсіпкерлердің үлесі
өнеркәсібі дамыған елдердің сәйкес көрсеткішінен 1,5 есе ... ... ... ... қамтудағы шағын кәсіпорындардың үлесі ... ... ... ҚР ... және орта ... ... ... арасында тек ұлттық өндірушілердің 92,7% үлесі
дамыған елдер шамасына сәйкес келеді. ҚР шағын және орта ... ... ... елдермен қоса, дамушы елдермен қол жеткен
көрсеткіштер деңгейінен төмен.
Кесте 5 – Даму ... ... ... ... және орта ... орташа есептелген критерийлері және олардың экономикадағы алатын
орны
|Көрсеткіштердің ... ... ... ... |
| ... ... ... |
|1. Жұмыскерлердің саны |500 |50 |50 |
|( ... ... | | | ... ... ... (мың АҚШ |170-190 |5,0 |- ... | | | ... Максималды жылдық |150-200 ... |- ... (мың АҚШ ... | | | ... ... ... |60-80 |90-98 |92,7 ... санындағы үлесі (%) | | | ... ЖІӨ ... ... (%) |50-60 |20-40 |16,3 ... ... ... ... |60-70 |40-50 |10,3 ... ... ... (%) | | | ...... ... ... және орта ... ... қаржыландыруды жандандыру
отандық экономиканы дамытудың ең өзекті мәселелерінің бірі. Себебі, ... ... ... ... ... шешеді: өндіріс
өнеркәсібін модернизациялауды және кеңейтеді, бәсекеге қабілетті өнімдерді
шығарады, жұмыс орны санын өсіреді, халықтың әл-ауқатының ... ... ... шет ... ... ... қаржыландырудың кең таралған көздерінің бірі – коммерциялық
банктердің жеке инвестициялары болып табылады. ... ... ... күннен-күнге өсуде, ал оған шағын бизнес ... ... ... ... ... бiрi ... ... Әлеуметтiк-
экономикалық ақпарат және жобалау институты жүргiзген сауалнама бойынша
Қазақстанның шағын бизнес субъектiлерiнiң 84% ... ... ... Сондай-ақ осы институттың мәлiмдеуi бойынша банктен ... мына ... үшiн ... ... ... ... ... – 63,5 %;
– құрал-жабдықтарды ауыстыру және жөндеу – 42,9 %;
– ғимараттарды салу және жөндеу – 25,4 %;
– жалақыны өтеу – 3,2 ... жал және ... ... өтеу – 2,1 ... ... тұрған бiрден-бiр мәселе несиелiк саясатын түзету ғана
емес, сонымен қатар несиелеу процесiн ұйымдастыру ... де ... ... Көбiнесе отандық коммерциялық банктердiң шағын бизнестi несиелеуде
– мынадай ... яғни ... ... мен ... ... кеткен жөн. Нәтижесiнде қамтамасыз етiлген ... ... ... ... бар ... бiр қарыз алушы типiне несие
берiледi. Бұл шын мәнiнде өте қатаң талап, ... ... ... ... ... түрiне қол жеткiзуi мүмкiн емес. Осыған қарамастан
банк несиелерiнiң 70% стандартты деп алынса, ал ... 30% ... ... несиелер қатарына жатқызылады.
Осы ретте шағын және орта ... үшiн ... көзi ... екінші
деңгейдегi коммерциялық банктер мен қорлар табылса, шағын және орта
бизнестi ... үшiн ... ... ... жетiлдiрiп қана қоймай,
сол шағын бизнес субъектiлерiне қарыз ... алу мен табу ... де ... қажет. Бүгiнгi күнi Қазақстан шағын және ... ... ... ... азғана жиған тәжiрибесi бойынша шағын
бизнес субъектiлерiмен банктерден алынған қаржы-қаражаттарын ... ... ... ... Ал, ... әр ... қаражат тарту
(жергiлiктi деңгейде) өзiнiң корпоративтi бағалы қағаздарын шығару, ... iрi ... ... бiрiккен консорциумдар құру, мүмкiн
шағын бизнестi басқарудың ... ... ... ... түрiнде орта
бизнес кәсiпорындарына айналуына жол ашылатын едi. Бiрақ, бұл ... ... ... мен ... ... ... ... тағы да қиындыққа кездеседі.
Республикамыздағы тағы бір мәселе шағын кәсіпкерлікке қаржылық көмек
көрсетуде географиялық дисбаланс байқалады. Өйткені қаржының ... ... (62%), ... ... ... ... ... органдардың
шағын бизнеске көңіл аудармауы мен төмен қолдауына байланысты жалпы
берілген несиелердің (1,5%). Ал, ... ... ... барлық банктік
несиелердің 13%, Шығыс-Қазақстан – 6%, Жамбыл облысының үлесіне небәрі 1%.
Ал, екінші қалалар мен ауылдың ... және орта ... ... өте зәру ... ... яғни ... ресурстары аймақтық жобалардан
тыс қалып отыр. Өйткені коммерциялық банктердің аймақтармен байланысы және
аймақтық кіші және орта ... ... ... ынтасы жоқ.
Сонымен қатар, банктік нормативтер де ... ... ... ынтасы төмен. Қазіргі кезде аймақтарда: ұсақ сауда орнын,
тамақтандыру саласы сияқты өте ... ... ғана ... ... ... және орта кәсіпкерліктің тиімді дамуы үшін қызметі
инновацияны ... өнім ... ... ШОБ ... несиелеу сияқты қолдау түрін әрі қарай тарату және ... іске ... ... құру ... ... ... ... және лизингті белсенді қолдану үшін жағдайлар жасау
керек. Осындай қолдаудың нәтижесінде шағын және орта ... ... ... рөл ... ... ... шағын және орта бизнесті несиелеудің ... ... ... ... ұсынуға болады:
1. Ең басты міндет – ол шағын және орта кәсіпорындарын несиелеу
мен қаржыландыру көлемін ұлғайту;
2. ... ... ... ... мекемелердің желісін
кеңейту бойынша нақты шараларды қолға алу;
3. Шағын бизнес субьектілерінің қарыз қаражаттарға қол ... құру үшін ... ... ... ... және орта ... кәсіпорындары алатын несиелердің
кепілдендірілген жүйесін құру;
4. Банк қызметін қайта құру керек. Мемлекеттің шағын және ... ... мен ... ... ... ... банктер мен қаржы ұйымдарының ... ... ... ... ... жинақтайтын несие бюросын құру
қажет.
Аталған мақсаттарды орындау үшін шағын кәсіпорындарға берілетін
несиелер бойынша пайыздық ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегі қаражаттарын бөлу керек.
Сонымен қатар, соманың қайтарымдылығына кепіл беретін ... ... ... ... және орта бизнесті несиелеуді қолдауда кешендік көзқарастың
қажеттілігі ұзақ ... ... ... бола алады.
Мемлекеттік қолдау мен реттеуді бір ізді әлеуметтік әділеттік ... ... ... және орта ... несиелеуді өзінің дамуына байланысты
алғышарттар мен мүмкіндіктерге қарай ырғақты дами ... ... ... қолдауға мұқтаж.
Олар:
- тұтынушылық тауарлар мен қызметтер ассортиментін көбейту ... ... ... халыққа қажет тауарлар мен қызметтердің ... ... ... мемлекеттік секторының тиімсіз өндірісін (аз сериялы,
бөлшек) қолға алып, өнім шығару және ... ... ... ... ... ... ... әрі көмекші өндірісті жандандыру;
- нарық сұранысына ыңғайлы және шұғыл жұмыс істейтін өнім ... ... ... ... ... ұлғайтып, халықтың әл-
ауқатының артуына ықпал ету;
- жаппай жұмыссыздықты ауыздықтауға ... ... ... дамыту тағы басқалар жатады.
Қазақстанның танымал экономист-ғалымдары ... ... ... ... оның ... экономикадағы маңызын белгілеп
берді.
Сонымен қатар, біздің ойымызша, шағын ... ... ... жолы – бұл сала ... ... ... құру,
аймақтық салалық құрылымды жетілдіруде шағын кәсіпкерліктің рөлін көтеру
арқылы олардың арасындағы ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін қалыптастыру, нарықтық
экономикасы тұсында көп ... ... ... ... ... дайындау жатады.
Шағын кәсіпкерлікті дамытудың құқықтық шарттарын жетілдіруде
кәсіпкерліктің ... ... ... ... түсіндіретін аймақтарда
арнайы семинарлар жүргізу, кәсіпкерлер арасында анкета ... ... және орта ... өкілдері, шаруашылық субъектілерінің басшылары үшін
еңбек туралы, монополияға қарсы заңдар жөнінде түсініктемелер беруді
ұйымдастыру ... ... ... және мамандармен қамтамасыз
ету үшін кәсіпкерлік негізін жастарға үйрету, ақпараттық-түсіндірме ... ... ... ... ... тіркеу, қаржыландыру және
салық салу курстарын бизнес-инкубаторларда ... өз ... ... ... ... ... дамытуда өнеркәсіпте,
саудада, құрылыста, көлік шаруашылығында, ... ... ... ... ... халықтың қолөнері, туризмді дамыту шараларын
әзірлеу және жүзеге асыру маңызды орында болуы ... ... ... ... кәсіпорынның босаған
алаңдарында ... ... ... ... ... тауарлардың жаңа
түрлерін өндіру жөнінде ұсыныстар ... ... ... ... кәсіпкерліктің сыртқы ортасының факторларын басқару дегеніміз –
шағын кәсіпорынның қызметіне аса қажетті ... ... ... ... ірі және кіші ... ... кооперациялық
байланыстар жүйесі) құрып, бүгінгі күнге дейін ... ... ... және ... ... қою.
2. Жекелеген шағын кәсіпорындарға тікелей қолдау көрсету – арнайы
инфрақұрылымдардың көмегімен жүзеге асырылады. Атап ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау қорлары, арнайы
банктер, қаржы сақтандыру қорлары);
– лизинг компаниялары;
... ... ... ... және тағы ... ... кәсіпкерлікті дамытудың агенттіктері мен орталықтары;
– технологияларды тарату орталықтары;
– ақпараттық қамтамасыз ету қызметтері;
– оқу орталықтары;
– бухгалтерлік, аудиторлық, жарнамалық, ... ... ... да ... ... жөніндегі арнайы фирмалар, мамандар
таңдауға жәрдемдесетін агенттіктер.
3. Қолдау жүйесінің ұйымдастырылуы мен ... ... ... бағыттарын анықтаумен тығыз байланысты. Қолдау жүйесін
ұйымдастыруда мемлекеттік бақылау құрылымдары мен олардың ... ... ... ... ... ... ... Жүйенің басым бағыттарын
ырғақты дамыту арқылы кең қанатты интеграциялық ... қол ... ... ... қолдау жүйесінің жоғарыда ... ... ... да ... ... бар. Республикалық деңгейдегі шағын
кәсіпкерлікті қолдау ... ... ... және ... ... ... аймақтық, және жергілікті деңгейдегі қолдау
құрылымдарына тікелей қаржылар аудару ... да ... ... шағын кәсіпкерлікті дамыту шараларын жетілдіру үшін:
- салықтық есеп қағидалары мен төлеу ... ... ... ... ... анықтауға қатысты салық заңдарына
өзгерістерді ... бір ... жиі емес ... ... байланысты енгізуді шектеу және оны күнтізбелік жыл
басына енгізу;
- ... ... ... есеп ... ... барлық
қаржы операцияларын жүргізуге мұрындық болатын ... ... және ... ... ... ... төлеуді жетілдіру;
- несие беру мерзімдерін ұзарту және аймақтық мәні зор ... ... үшін ... ... төмендету арқылы
отандық өндірістерді ынталандыру және сапасы ... ... ... ... әкелуге тосқауыл қою;
- шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... қаржыландыру, факторинг, сонымен
бірге, кепілдік ... құру және ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты- олардың әлеуметтік-
экономикалық қызметін тиімді атқаруына мүмкіндіктер жасап, өмір ... ... ... ... ету. Біздің пікірімізше, мемлекеттік
қолдаудың бағыттары бойынша бірнеше нақты шараларды іске асыру қажет.
Бірінші шара – ... ... ... ... ... жасау керек, атап айтқанда, ... ... ... ... тарапынан таза фискальдық көзқарасты өзгерту; екіншіден,
тиімді инвестициялар тарту үшін салық жеңілдіктерін енгізу.
Кәсіпкерлерді мемлекет қылмыстық ... ... ... Сонымен
қатар, кәсіпкерлер өздерінің қоғамдық ұйымдарын мемлекеттік, аймақтық,
жергілікті деңгейлерде құрып, ... ... жүйе ... қорғай алса
құба-құп. Құқық қорғау органдары мен ... ... ... тығыз қарым-қатынасты жан-жақты қолдап-қорғаған
жөн.
Шағын кәсіпкерлікті құқықтық қолдауда қолданыстағы заң құжаттары
талаптарының ... ... және ... мазмұнының ведомстволық
ережелермен бұрмаланбауын қамтамасыз ету қажет.
Кәсіпкерлердің тауар өткізу нарығын кеңейту үшін ... ... ... оларды тікелей қатыстыру керек. Мемлекет мұқтаж
өнімдерді ... ... ... ... үшін ... ... ... енгізу – тауар өткізу нарығындағы шағын кәсіпорындардың тұрақтылығын
нығайта түседі. Сондай-ақ ойға қонымды протекционизм мен ... ... де ... фирмалардың «тынысын кеңейте түспек».
Екінші шара-шағын кәсіпкерлікке қаржылық жәрдем ... ... ... ... Бұл қорлардың шағын кәсіпорындардың ... мен ... ... ... ... несие алуға кепілдік ... ... ... ... ... ... ... орнату,
тұтынушылар құқығын қорғау, осыларды іс-жүзінде жетілдіру үшін республика
бойынша ... ... ... ... ... ... ... экономиканың мықты буынына айналдыру үшін
оның қуатты инфрақұрылымдары ауадай қажет.
Шағын кәсіпкерлікті дамытуды қолдаудың ең соңғы – ... ... ... ... ... жұмсақтап жеткізе отырып,
еліміздің белгілі ғалымдарының ... ... ... ... қолдаудың жүйесін ұсынып көрейік .
Әлемдік дамыған елдерінде шағын кәсіпкерлікті дамытуды ... ... ... ...... орта қалыптастыру. Бұл негізде
мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... ... ... ... тиімді жүйесі; жеңілдетілген
әкімшілік шаралар, салық каникулдары тағы басқалары басты нысанаға алынады.
Салалық министрліктер мен ... өз ... ... ... ... ... ... ведомстволық қолдау
көрсетуге әбден болады. Бұл шараға ірі отандық кәсіпорындар мен ... да ... ... және орта бизнесті қаржыландыру үшін ... ... ... ... ... ... керек. Шағын кәсіпкерлікті
қолдау мен дамытудың қажетті инфрақұрылымдарын ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту қорының тікелей міндеттерінің ... ... ... ... ... орай, бұл Дамыту қоры
халықаралық ұйымдардың ... ... ғана ... Бұл ... қоры
кәсіпкерлердің қолы жетпейтін «Қытай қорғанына» ұқсас құрылымға айналды.
Егер мемлекет тікелей қаржы-қаражат ... ... ... алмаса, мемлекеттік тапсырысты қатыстырып, әсіресе, өндірістік
саланы дамытуға сөзсіз ықпал ете алады.
Біздің ойымызша, Дамыту қоры өзінің тікелей ... ... ... ... шешу ... ... ... органдарымен қарым-қатынас орнату ... ... мен ... алу. Сол ... бизнес-
орталықтарын ашып, кәсіпкерлерге нақты ... ... ... ... және несиелер бөлу;
- шағын кәсіпкерлер басқа қаржы институттарынан несиелер алғанда,
оларға кепілдік беруді тәжірибеге енгізу және Дамыту ... ... ... ... тізімін барынша ықшамдау қажет.
Сурет 4 – Шағын кәсіпкерлікті дамытудың мемлекеттік жүйесі
Ескерту – ... ... ... ... ... ... ... қолдауда лизингтік және ... ... да ... ... шағын кәсіпорынның ірі орталық және
шетелдік компаниялардың ... ... ... арқылы дамуы да тығырықтан ... бір ... ... ... лизингтік несиелендіру көмегімен
өндірісті қалыпқа келтіруге болатыны шетел тәжірибелерінен ... ... ... беретін мүлкі жоқ ұсақ кәсіпорындарды несиелеуге болады.
Лизингтік мәміле жасалған мерзім ... ... ... ... ... ... да, лизинг алушы банкротқа ұшыраған жағдайда
несиелік тәуекел деген болмайды. Лизинг 100% ... ... ... ... ... ... меншікті капиталын жұмсамай-ақ, жаңа
құрал-жабдықты пайдалана отырып, өнеркәсіптік өнім ... және ... ... ... ... ... ... меншігінде
болатындығына байланысты өнімнің құнына лизингтік ... ғана ... ... ... ... берушінің өзі төлейді. Сөйтіп, лизинг алушы
салықтық жеңілдіктер алады. Мұның барлығы шағын кәсіпкерлікті дамытуға өз
үлесін қосады.
Шағын ... ... ... ... қолайлы әлеуметтік,
экономикалық, құқықтық және ... еркі ... ғана ... ... ... ... қолдау мен нығайту шағын ... кең ... жол ... ... және орта ... субъектілерін несиелеуді дамыту
мен жетілдіру мәселелеріне байланысты теориялық және әдістемелік зерттеулер
негізінде келесідей тұжырымдар мен ... ... ... ... ... және орта ... субъектілерін несиелеу
тәжірибесін зерттей келе бұл тәжірибелердің озық шетел тәжірибелерінен
алынғандығы ... ... ... ... ішкі ... ... орналасу ерекшеліктері ескеріліп, экономика салаларын несиелеу
барысында әрбір салаға тиімді келетін ... ... ... несиелік серіктестіктермен және баса да несиелік мекемелермен
өздерінің шарттары бойынша ерекшеленіп бүгінгі таңда шағын және орта ... ... ... Осы ... алу мен ... ... және ... болатын факторлар анықталып ұсынылып отыр.
2. Жалпы Қазақстан Республикасының жаңа экономикалық саясатқа бағдар
алуына байланысты, күнделiктi өмiрiмiзде орын ... ... және орта ... ел ... көтерудегi басты қағидаларына тоқталып өттiм.
Шағын бизнес экономикалық өсудiң басты ... ... ... олай ... неге ... ... көтермеске. Сондай ақ шағын және орта ... өзi ... ... ... оған ... ... ... әрбiр тұлға
жағдай жасауға талпынулары қажет. Өйткені еліміздің жерінің өте ... алып ... ... шағын бизнесті дамыту мүмкіндігі мен
қажеттігі ешкімнің қарсылығын туғызбауы керек. ... ... ... шағын және орта бизнесті ұйымдастыруды және несиелеуді
ауылдардан бастау және ... ... ... ... ... атап
айтылды.
3. Шағын бизнестiң дамуының бiрден бiр көзi болып ... ... сол ... ... қол ... ... оны ... дер уақытында банкке қайтару мәселелерi жұмыста зерттеліп
қарастырылды. Тәжiрибе ... ... ... ... ... мұқтаж болуы бүгiнгi күннiң көкейтестi мәселелерiнiң бiрi
екендiгi аталып, ... ... ... ... танытпай отырған
банктердi қалайша ынталандыруға болатыны жайында пікірлер айтылды. Сонымен
бірге, нақты жоба ... ... ... арыз ... ... тұлға
жобасының үлгiсi бойынша несие мақсаты, ... ... ... ... ... ететiн кепiл мүлкiн бағалау
негiздерiмен қатар, бұл құжаттардың Қазақстан Республикасы заңдарына ... ... ... ... ... зерттелді.
4. Қазақстанда кеңiнен орын алып келе жатқан шағын бизнестi шетелдiк
банктердiң көмегiмен ... және ... ... және орта ... ... ... ... Еуропалық Даму және Қайта Құру ... ... ... шетел инвесторларының шағын
бизнестi көтеру ... оның ... ... олардың
қызметіндегі тәжірибелік материалдар талданылды.
5. Банктердiң шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ынталылығын көтермелеу үшiн, ... ... ... ... ... ... ... үнемі жасап отырған жөн. Ол ... ... ... ... ... ... және мемлекет тарапынан іске
асырылуы тиіс. Қарыз алушының – ... ... ... ... ... өз бизнесiн жандандыру мақсатында несие алуы, және оны уақытында
қайтару ... ... ... ... қажет. Осы
секторды көтермелеу арқылы өндiрiстi жандандыру, оның ... ... ... тәуекелдiлiгiн қысқарту мен ... ... ... ... осы ... ... басымды бағыты болып
табылды.
6. Алдағы жоспарланған ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешуді көздейді.
Сонымен, мемлекет салық режимін «тек ... ... ... бірі ... ... қажет. Бәсекелестікті дамыту мәселесі
кәсіпкерлікті дамытуда басты мақсат болуы қажет. Шағын және орта бизнестің
ірі кәсіпорындармен ... ... ... ... және ... құру ... Ол ... ірі кәсіпорындардың кіші бизнестің
«тапсырушысы және ... ... ... мүмкіндік тудырады.
Мемлекеттің қатысуымен жеке копорацияларды құру және соның негізінде ірі
аймақтық холдингтерді құру ... даму ... ... ... ... ... әрекетіндегі негізгі бағыттар «аймақтағы
тауарға және шағын және орта ... ... ... кірісті және ұзақ мерзімді негізде құру» болып саналады. Ұтымсыз
кәсіпорындарды қайта құру және қалпына келтіру әлеуметтік – ... ... ... ... Бұл корпорациялар өз кезегінде
«нарыққа қажетті өнеркәсіп пен жаңа ... ... ... ... ... экономиканың түрлі саласына кәсіпкерліктер мен
капиталдардың қатысуларының бәсекелестік ... ... ... ... ... ықпалын тигізуі қажет. Осы аталған
мәселелер зерттеу барысында нақтыланды.
7. Қазақстан Республикасында шағын және орта ... ... ... ... ... заңдық актілерде құқықтық нормалардың
шашыраңқы орналасуымен, инфрақұрлымның, бизнеске қолдау ... ... ... қол ... ... ... кәсіпорынды
қолдау жөнінде мемлекеттік шараларды жүйелік түрде жүзеге асырумен және
т.б. ... ... ... ... ... Аталған
проблемаларды тиімді шешу мақсатында бірқатар кұрлымдық шараларды қолдану
қажет. Біріншіден, заңнаманың анықтығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... заңдық актілер басқа салалық заңда берілген
қандай да болмасын прогрессивті идеяны жойып ... ... ... ... ... ... көлемдері ұлғайтылуы қажет.
Үшіншіден, шағын ... ... ... ... мөлшерін,
экономикадағы көлеңкелі бизнес көлемін және әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... орын тапты.
8. Қазіргі кездегі әлемдік қаржы дағдарыстарына байланысты несиелік
ресурсқа деген сұраныс артып отыр. Бұл шағын және орта ... ... ... ... ... ... банктердің қанағаттандыруы
мүмкін емес. Өйткені, Қазақстан банктерін ... ... ... ... ірі шет ел АҚШ, ... ... және тағы ... мелекеттер
банктері бүгінгі күні қаржылық тоқырауға ұшырап отыр. Сондықтан, үкімет
тарапынан коммерциялық банктерге қаржылық ... ... ... және орта ... ... өз ... ... мүмкін. Ол
қаржылық көмек көлемі бірнеше жүздеген миллиард тегеге тең келеді. Әлемдік
қаржылық дағдарыстың несиелеу барысындағы ең ... ... ... ... ... ... бірінші орынға шыққандығы аталынды. Қорыта
айтқанда, жоғарыда аталған ұсыныстардың отандық екінші деңгейдегі банктер
тәжірибесінде ... ... ... ... барысында ескерілуі өз
кезегінде шағын және орта ... ... ... ... ... ... түріне байланысты табысқа салықтың сараланған (дифферен/н) ставкасын
белгілеу
Шағын кәсіпорын
дардың қызмет ... ... ... ... салық ставкаларын
қолдану
Депрессияланған аймақтарда жұмыс істеп, жаңа жұмыс орнын құрып отырған
шағын кәсіпорын субъектілеріне қосымша ... ... ... ... ... ... аймақтық бағдарла-маларды дамыту және
жұмыссыздарға бизнес-тренингті жүргізуді дамыту
Меншікті бизнесін ашу мақсатында жұмыссыздарды өзіндік жұмыс ... ... ... ... ... ... орта
лығының жұмысын жандандыру
Шағын кәсіпорын
дарды несиелейтін арнайы қорлар мен институттарды құру
Шағын кәсіпорын
дарға инвестициялар тарту және салық жеңілдіктерін беру
Жеделдетілген амортизациялар мен лизингті ... ... ... ... ... құру мен ... ... ықшамдалған жүйесін кеңінен
қолдану
Шағын кәсіпорындар құру үшін ... ... ... ... ... ... процедурасын жеңілдету
Қаржы-несие механизмін жетілдіру
Салық жүйесін жетілдіру
Басқа да факторлар
Қазақстандағы шағын
бизнесті дамыту факторлары
31,9
26
26,8
26,9
24,9
21,6
0
5
10
15
20
25
30
35
2002 ж.
2003 ж.
2004 ж.
2005 ж.
2006 ... ... ... ... ... ... ... жеңілдікті несиелер
беру
Шағын кәсіпкерлікті дамытуды мемлекеттік қолдаудың жүйесі
Құқықтық-нормативтік базаны жетілдіру
Нарық экономикасының тийімді институттарын дамыту
Құқықтық қызмет көрсету
Ақпараттық қамтамасыз ету
Мемлекеттік қолдау органдарының ... ... ... ... ... ... қолдаудың механизмін құру
Инвестициялық жоболар конкурсы арқылы шетел несиелерін алуға тиімді жолдар
ашу
Сыртқы экономикалық қызметті қолдау механизмін ... ... ... ... ... кәсіпорындар табысына салық салудың жіктелген жүйесін әзірлеу
Шағын және орта кәсіпорындарды біріктіретін ұйымдар құруды ынталандыру,
олардың тиісті мемлекеттік саясат әзірлеуіне ... ... ... және ... ... реттеу
механизмдерін құру
Кәсіпкерлік құрылымдардың инновациялық қызметіне (озық технологияны
меңгеру, ноу-хау, лицензия, патент) еқпал ету

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді жетілдіру жолдары72 бет
Сервис саласындағы кәсіпорынның менеджмент ерекшеліктері93 бет
Қонақ үй маркетингі және қонақтарға қызмет көрсетуді ұйымдастыру92 бет
ҚР-ғы шағын және орта бизнесті несиелендіру40 бет
«алматы құс» аақ-ның несиелеуді ұйымдастыруын талдау18 бет
«Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеуді дамытудың негізгі бағыттары»32 бет
Азаматтық құқық субъектілерінің азаматтық құқықпен өзара байланысы28 бет
АТФ банкінің несиелеу жүйесі58 бет
Ауыл шаруашылығын несиелеудің экономикалық мәні және оның теориялары77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь