Қабілет туралы түсініктер, оның түрлері

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім:
1. Қабілет туралы түсініктер, оның түрлері.
2. Қабілет және бейімділік.
3. Қабілет және нышан
4. Дарындылық—қабілеттің бір түрі.
5. Атақты дарындылар тарихынан.
6. Қабілеттің ең жоғарғы дәрежесі—талант.
III. Қорытынды
Қабілеттің негізгі белгілері.
Әр адамның әрекеттің бір түріне жарамдылығын көрсететін дара ерекшелігі болатыны байқалады. Мұндай ерекшеліктер іс-әрекетті орындау үстінде, әсіресе оның нәтижесінен жақсы көрініп отырады. Мысалы, бір қолына алған ісін бұрқыратып тез бітіріп тастайды және оны өте нәтижелі етіп шығарады. Ал екінші біреу өте баяу қимылдап, әрі істі сапасыз етіп орындайды. Бұл мысалда да бірінші адамның іске қабілеттілігі екіншіге қарағанда әлде қайда жоғары екендігі көрініп тұр.
Қандайда болмасын бірер нәрсеге қабілеті жоқ адам болмайды. Ол біреуде күшті, біреуде шамалы болып келуі мүмкін. Тәжірибе мен парасат адамдардың тең емес екенін дәлелдейді дегенде теңдік деп адамдардың қабілеттерінің теңдігі немесе дене күштері мен рухани қабілеттіктерінің бірдейлігін түсінеді. Бұл мағынада алғанда адамдардың тең емес екендігі түсінікті. Қабілет жалпы, арнаулы және тәжірибелік, ал соңғысы ұйымдастырғыштық, мұғалімдік болып бірнеше түрге бөлінеді. Адам тіршілік иесі, оған қоса ол жаны бар нәрсе ретінде табиғи күшке, өмір қуатына ие, әрекетшіл тіршілік иесі онда бұл күштер нышан мен қабілет түрінде өмір сүреді,- дейді К.Маркс. Нышан жүйке жүйесінің адамға туыстан берілетін анатомиялық-физиологиялық белгі. Қабілетті дамудағы ең негізгі басты фактор—еңбек. Адам неғұрлым еңбек сүйгіш болса, ойлаған ісін ешбір ерінбей, жалықпай орындайтын болса, оның қабілеті соғұрлым жақсы дамитын болады. Қабілет те, нышанда іс-әрекет үстінде байқалады.
1. Жарықбаев Қ. Психология. Алматы, «Білім», 1993, 272 бет
2. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы, «Қазақ университеті», 1993.—240 бет
        
        Жоспар:
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім:
1. Қабілет туралы түсініктер, оның ... ... және ... ... және ... ... бір түрі.
5. Атақты дарындылар тарихынан.
6. Қабілеттің ең ... ... ... ... белгілері.
Кіріспе.
Әр адамның әрекеттің бір түріне жарамдылығын ... ... ... ... Мұндай ерекшеліктер ... ... ... оның ... ... көрініп отырады.
Мысалы, бір қолына ... ісін ... тез ... ... ... өте ... етіп ... Ал екінші біреу өте баяу
қимылдап, әрі істі ... етіп ... Бұл ... да ... іске ... екіншіге қарағанда әлде қайда ... ... ... болмасын бірер нәрсеге ... жоқ адам ... ... күшті, біреуде шамалы болып келуі ... ... ... адамдардың тең емес екенін дәлелдейді дегенде теңдік деп
адамдардың ... ... ... дене күштері мен рухани
қабілеттіктерінің ... ... Бұл ... ... тең емес ... ... Қабілет жалпы, арнаулы және
тәжірибелік, ал соңғысы ұйымдастырғыштық, ... ... ... ... Адам тіршілік иесі, оған қоса ол жаны бар ... ... ... өмір қуатына ие, әрекетшіл тіршілік ... бұл ... ... мен ... түрінде өмір ... ... ... ... ... ... туыстан берілетін анатомиялық-
физиологиялық ... ... ... ең ... басты
фактор—еңбек. Адам неғұрлым еңбек ... ... ... ісін ешбір
ерінбей, ... ... ... оның ... ... ... ... Қабілет те, нышанда іс-әрекет үстінде ... ... ... ... ... бір түрін
ойдағыдай, ... ... ... ... жеке ... күнбе-күнгі тәжірибеде жиі ... ... ... ... ... ... біз ... оқушы қабілетті
оқушы екен» дейміз не болмаса оның кейбір ... ... ... ... ... ... екіншісінің әдебиетке,
үшіншісінің географияға қабілеті бар екен ... ... ... әр түрлі деңгейде жүріп отырады. ... оның ... ... ... ... ... ... шығармашылық
қабілет дейді. Бірінші деңгейде адам білім ... іс ... ... іске ... ... көрсетсе, екінші деңгейде
жаңа, соны туынды жасай алу мүмкіндігін ... ... бір ... ... ... ... адамның іс-әрекетінің белгілі бір түріне, ... ... ... ... көрсете алады. Белгілі бір ... ... ... ... ... әр түрлі жеке
қасиеттерінің (музыкалық саңылау, түстерді ... ... алу, ... тағы басқа) ... ... яғни адам ... ... депе ... ... дамуы адамда тиісті білім ... пен ... ... ... ... ... ... қабілеттің ойдағыдай ... үшін ... ... ... ... оны ... жүзінде
пайдалана алуы қажет. Баланың білімі терең деп, ... ... ... ... оның ... де ... дамып отырады.
Мәселен, кейбір ... өз ... ... ол ... ... болсада) үлгеріміне ... онша тола ... Ол ... бар ... жұмыс істемейтіндігін айта келіп, егер
ол ... бар ... ... ... ... гөрі ... ... еді-ау деп қынжылады. Бұл жерде ... ... ... іс
келетін, дағдыға тез машықтанғыш баланың ... ... ... ... ... ... ... көрсете алмай отырғандығын
айтып отыр.
Оқу-тәрбие процесінде қабілет, ... ... ... ... ... өз ... түсіне алмау мұғалімдерді
педагогикалық қателерге ұшырату ... Бұны ... ... көп. ... ... оқуға келген Суриковтың ... ерте ... мен де, ... ... қажетті дағды ... ... ... да ол ... қабылданбаған. Академияның
мұғалімдері Суриковтың сурет өнеріне тиісті білімі мен ... ... оның зор ... көре ... ... ... Кейін ол өзінің зор қабілетінің ... ... ... ... мен ... ... ай ішінде ... ... ... ... ... Бұл жәйт академиядағылардың ... ... ... болғандығын аңғартады. Бұл мысал адамның
қабілеттілігі білімі мен ... ... тез ... ... ... балалардың қабілеттерін дұрыс байқай алып,
онымен
санасып отырудың ... ... зер ... ... ... ... екіге бөлінеді. ... ... жеке ... ... кез келген адамнан
табылатын қабілет жалпы қабілет деп ... ... ... ... материалды еске тез қалдыра алу, ... ... пен ... тағы ... Осы ... ақыл-
ой әрекетінде көрінетін ... ... ... ... табылады.
Іс-әрекеттің жеке салаларында көрініп, оның нәтижелі орындалуына
мүмкіндік беретін ... ... ... деп атайды. Оған
суретшінің, ... ... ... ... ... жатқызуға болады. Соңғы кездері ... ... ... түрі деп ... ... ... жүр. Оған ... ... ... жатқызуға болады. Қабілеттердің
осы түрлері іс-әрекеттің басты салаларына (ғылым, ... ... ... қабілетінің дамуы қоғамның дамуына оның ... ... ... ... байланысты болып отырады. Мәселен,
капитализм қалыптасып келе жатқан ... ... ... дамуына буржуазия қоғамы кең өріс ... ... ... ... келе ... ... ... барған сайын жаңа
ғылыми білімдерді ... ете ... Сол ... ... аса дарынды адамдар көп болды: Ф. Энгельс, ... ... ... ... ХХ ... бас ... қазақ қоғамында да
белең алған еді. Осы ... ... ... қабілетті адамдар Ш.
Құдайбердиев, А. ... Х. ... ... Ж. ... ... тағы ... ... белгілі.
Адам қабілеттерінің жан-жақты жетілуі еңбектің ескі бөлінісін,
яғни ой ... мен дене ... ... бөлінуін, сөйтіп
адамның ... бір ... ... мамандыққа таңылып қоюын
бірте-бірте жоюды көздейді. ... ... ... ... ... кетеді деген мағына тумайды. Еңбектің сан-алуан түрлерінің
ұштасуы, ... дене ... де, ... ... де ... ... адамның білімі, шеберлігі, іс-әрекетінің түрлі саласындағы
айрықша ... ... мен ... икемі дұрыс ұштасқанда ... ... ... өнер саласында адамның қабілеті ... ... ... оның ... ... түсуіне кең мағынада
мүмкіндіктер жамалады. ... ... ... бір ... ... ... бейімділікте байқалады. Бейімділік пен
қабілет көп жағдайларда бірге ... ... ... бір ... оның ... орай қалыптасады. Бейімділік—адамның
белгілі бір ... ... бет ... оған ... ... келе ... ... алғашқы белгісі. Сонымен ... ... бір ... ... ... ... ... кезде ерекше көзге түсетін бейімділіктер оның
келешек ... ... ... ... ... 2-3 ... ... үніне құлағының елеңдеуі, онда музыкалық ... ... ... бар екендігін көрсетеді. Жас ... әр ... ... ... жиі ... ... ... шүбәлі бейімділікті айырған ... ... ... ... тек ... ғана ... оны нәтижелі
етіп орындауында, мәселен, ... бала ... ... ... көп ... озып ... ... Ал бейімділіктің алдамшы
түрінде адам іске қатты әуестенгенмен сол ... ... ... ие
бола алмайды. Оның мүмкіндігі орта дәрежеде ғана ... ... ... үлкендердің сендіруіне ... ... ... ... тууы ... ... ... ... «Сен ... дарынсың, сенен үлкен ғалым, суретші, әнші
шығайын деп тұр», - деп ... ... ... да, 3-4 ... әп-әдемі етіп тақпақ айтпайтыны, дөңгеленіп билемейтіні,
әсем дене ... ... ... Баланың бейімділіктерін
дамытып отыру оның жалпы ... ... ... ... ... ... Сондықтан мұғалімдермен ... ... ... дұрыс көре біліп, ... ... ... дамытып отыруы керек.
Бейімділік пен қабілет ересек адамдардан да ... ... ... күшті, әсерлі, тиянақты бейімділіктің болуы онда ... бар ... ... ... бұл ... ... жататын кездері де болады. Біреув тек өзін көрсету ... ... ... ... ... мысалы, тек жұрттың ... үшін ... ... ... де болады. Мұны ... ... туып ... ... ... ... болмайды.
Генетика ғылымы тұқым қуалаушылықтың ... ... ... ... ... бір ... ... мүмкіндіктерімен
келетіні де рас. Бірақ осы нышандар тек оқу ... ... ғана ... айналады. Мәселен, бала адам ... ... өмір ... ... ... ... нышаны да дами
алмаған болар еді, сол ... ... ... бар ... ... ... салуға, зердесі бар баланы ... ... ... ... зор ... ... дамымай қалуы ықтимал.
Бала айналасындағы нәрселерді танып ... өзі ... оны ... ... ... Бала ... ... үшін
де белсенділігі аса қажет. іс-әрекетсіз, оны ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде
ескертетін бір нәрсе мынау: Нышан оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... ... бір нәрсені үйренуге оңтайлы
келеді. Мектепке ... ... ... нышаны көбінесе ойын
үстінде көрінетіндіктен, олар кей ... ... ... ... ... Сондықтанда әр бір ата-ана бұған ерекше көңіл ... ... ... ... ана ... жатқанда-ақ
пайда болады. Мәселен баланың ата-анасы мен туысқандарына ұқсап туы.
Мұны ... ... деп ... Нерв ... кейбір
анализаторлардың ерекшеліктері де туысынан ... ... ... ... деп ... ... түрі ... дамуында белгілі орын ... ... есту ... жетіле дамуы музыкалық қабілет
үшін, көру анализаторының ... ... ... ... ... ... ... қабілет дамуының бірден-бір шарты бола
алмайды. Ол—адамның ішкі мүмкіндігінің ... Егер ... ... болса да, дұрыс тәрбие көрмесе, яғни ... ... оның ... ... дамымайды. Нышан көп
мәнді қасиет, яғни сол ... ... адам ... ... ... ... қабілет қалыптасады.
Нышанның ықпалымен ... ... ... ... ... оның жоғары нерв қызметінің тума ... ... ... тез ... ... ... ... қозғалғыштығы динамикалық ... ... оңай ... ... ... ... дамуына қолайлы жағдай туса, ол ерте ... ... ... болсын, күнбе-күнгі өмірімізде болсын мұндай мысалдар
өте көп.
Осыдан 200 ... ... ... ... ... фон Шенах
жазып алған любектік 4 ... ... бала ... ... ... ... ... мен өлімі» деген кітап жарық
көрді. Аса ... бала ... ... ... осы болатын.
Туғанына он ай ... ... ... ... «Суретке салынған
заттардың көпшілігін ... ... ... Ол 3 ... ... өзі ... математиканың төрт амалымен есеп ... Көп ... сәби ... ... ... ... жақсы
мағлұмат алады» және мыңнан астам латын мәтелін біледі.
Гейнрихтың даңқы ... ... оны ... ... ... Сол дарынды сәби 4 жастан 4 ай ... ... ... адамдардың қабілеті әдетте ерте ашылатынын ... ... жүр. ... ... ... оқу бағдарламасын ерте
меңгереді. Бес-алты жаста ... ... ... екі есе ... білгенінен артық білетін болады. Кейде ... ... ... көңіл бөлмейтін кездері де ... ... ... ... бала ... түк ... кеще
саналған. Олардың көпшілігі өз ... өлең ... ... ... ұстап, коллекцияға жинауға, немесе химиялық тәжірибе жасауға
сарп етеді. ... ... ... шақтағы ерекшеліктері туралы
жазылған шығармалар
есепсіз көп. ... ... үш ... өз ... салған, жеті
жасар Моцарт 4 соната жазып үлгерген.
Лист, Шоппенмен Иегудий ... 11 ... ... ... ... 9 ... Гете ... латын, грек тілдерінде өлең жазатын
болған. Қазіргі ... ... ... ... 3,5 ... салық төлеу жөніндегі есебін ... ... ... ... ... 25 талер ақшасын сақтап қалыпты ... ... ... мен сандар теориясы жөніндегі өзінің ... ... ... ... өзінің ең басты жаңалықтарын
негізінен 14-17 ... ... ... ... ... ... 5 жасынан бастап ғылымға
ден ... да, 9 ... 18 ... ... бірге оқиды, 12
жасында колледжге түсіп оқып, 14 ... оған ... атақ ... ... жыл өмір сүрген Шоқан Уалиханов аз ғана ғұмырының
ішінде ... ... оның ... ... (әдебиет, тіл,
этнография, география, шығыстану, т.б.) баға жетпес көп үлес ... ... ... ... да публистика мен жазушылық өнерде ... ... ... ... ... Таня Федина музыкаға мейлінше дарынды ... ... ... ... ... өз ... ... Оның фортепьяно үшін жазған ... ... ... бар. Таня ... аса ән және ... аспаптық
шығармалар (Вальстер, прелюдиялар, фантазиялар, тағы ... ... оның ... ... «Титов маршы», «Телешковаға»,
«Космонавттарға хат» ... ... бар. Ол ... консерваториясы
жанындағы Орталық музыка мектебінде оқып жүргенде бір актілі ... ... ... ... ... да ... кездестіреміз.
Қазіргі атағы әйгілі математик С.Мергелян 16 ... ... ... қабылданған. 20 жасында ғылым докторы атағын алған.
Академик Л. Ландал орта ... 13 ... ... ... 14
жасында университеттің 2-курсына түскен.
Қабілеттіліктің ең жоғарғы дәрежесін ... ... ... ... ... ... орындау мүмкіншілігін
қамтамасыз ететін қабілеттердің ерекше қиысып ... ... ... әдебиетте, ғылымда техникада, тағы басқа ... ... ... ... ете ... еңбек сүйгіштікпен
тығыз байланысты. А.М.Горкий «талантты өсіретін ... сүю» ... ... Шығармашылық қызметтің асқан дарынды ... қуат ... ... ... ... болады.
Мұндайда олардың санасы ... ... ... айқындалады,
бақылампаздығы онан сайын арта түседі, жазатын нәрсесі мұқият ... ... мен ... іште ... ... Бұл адам ... тамаша бір көрінісі. М. Әуезов «Абай ... ... ... ... ... ... бастырған. Тек зор талапты ... ... ... ... ... әлеуметтік маңызы бар шығарма беретін қабілеттіліктің ең
жоғарғы түрі ... деп ... ... кең ... ... ... ... тығыз байланыстылығы—данышпандықтың негізгі
белгісі. Данышпан адам өз айналысқан ... ... ... ... ... ... ашып ... Мәселен, жаратылыстану ғылымы
саласындағы Н.Копперник, Г.Галилей, Н.Ньютон, Чарльз ... ... ... ... ... ... ... Гете, Пушкин,
Толстой; Музыкадағы Моцарт, Бетховен, Чайковский осындай адамдар.
Ал ... ... ... да Винчи, Ломоносов,
Уалиханов, А.Құнанбаев, А.Байтұрсынов, тағы ... әр ... ... көрінген энциклопедиялық білімді данышпандар ... ... ... ... бәрі бірдей данышпан бола бермейді, нағыз
данышпандық әр кез ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Қорытынды.
Қорыта айтатын ... ... ... ... бір ... ... ... орындауда көрінетін ... ... ... екі ... түрі бар. Бұлар: жалпы және
арнаулы қабілеттер. Қабілеттің ... ... ... ... білім
жүйесінің икемділік пен дағдының болуына байланысты болады. ... ... бір ... ... ... беретін
бейімділікте байқалады. Бейімділік пен ... көп ... ... өйткені адамның бір нәрсеге қабілеттілігі оның бейімділігіне
орай қалыптасады.
Физиологиялық ... ... ... ... орын ... ... ... қабілеттің түрін дарындылық дейді.
Көптеген данышпандардың ... жас ... ... Мысалы,
Дюрер үш жасында өз порттерін салған, жеті жасар ... 4 ... ... ... ... ... мен ... Минухин 11 жасында
үлкен концерт қоюға қатысқан, 9 ... Гете ... ... ... өлең ... ... ең ... дәрежесін талант деген ... ... ... ... орындау мүмкіншілігін
қамтамасыз ететін қабілеттердің ерекше қиысып ... ... ... Қ. Психология. Алматы, «Білім», 1993, 272 бет
2. Тәжібаев Т. ... ... ... ... ... бет

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Темперамент және қабілет туралы түсініктер22 бет
Қабілет жайлы жалпы түсініктер7 бет
Психология ғылымының, пәнінің жалпы мәселелері мен негізгі даму кезеңдеріне толық сипаттама73 бет
"Зиянды өндірістік факторлар,олардың жұмысшыларға және қоршаған ортаға әсері. жарықтандырудың адамның еңбек қабілетілігіне әсері."26 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
Pseudomonas туысы өкілдерінің фенолды биодеградациялау қабілеттіктерін зерттеу25 бет
Pseudomonas туысы өкілдерінің фенолды ыдырату қабілетін зерттеу22 бет
Spirulina platensis клеткасының тіршілік ету қабілетіне сақтау ұзақтылығының әсері35 бет
«Алатау» ЖШС өнімінің бәсеке қабілеттілігіне баға беру33 бет
«Фудмастер» өнімінің бәсекеге қабілеттілігін талдау47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь