Құқықтық нигилизм - құқықтық мемлекет құру жолындағы кедергі

Мемлекеттік жүйені реформалау қоғамдық сананың құқықтық көзқарасын өзгерту бағытында алғашқы қадам болып табылады. Еліміздің саяси және құқықтық жүйесіндегі түбегейлі бетбұрыстар құқыққа, оның мәні мен мақсатына басқаша қарауға мәжбүр етті. Қазақстандық қоғам өмірінде мемлекеттің қызмет ролінің өзгеруі және жалпыадамзаттық құндылықтарға сәйкестенуі қоғамдағы құқық мәселесіне жаңаша қарауға мүмкіндік береді. Бүған «құқықтық мемлекет» ұғымының алғы шепке шығуы дәлел. Алайда құқықтық мемлекет құруды жүзеге асырудағы кедергілердің бірі – әлі күнге дейін қоғамдық сана деформациясы және халықтың әлеуметтік психологиясында әбден қалыптасқан стереотип болып табылатын құқықтық нигилизм. Тіпті, мемлекеттік-құқықтық кеңістіктегі өзгерістер тек мемлекеттік емес, қоғам өмірінің тұрақсыздығына, әлеуметтік сілкіністерге әкеп соқтырды.
Қазақстандағы құқықтық нигилизм дамуының түп-тамырын тарихтан іздеген жөн. Себебі, кеңестік кезеңде қоғамдық қатынастарды реттеуші ретінде құқық маңызды роль атқарған жоқ. Бұл, өз кезегінде, ұжымдық-әкімшілік жүйенің мұрасы, барлық мәселені әкімшілік шаралармен ғана шешуге болады деген сенімнің үстем болғандығын көрсетеді. Ұжымдық-әкімшілік жүйе құқықтық басқару тетігін команда мен әкімшілік қысым арқылы басқаруды дұрыс деп санады. Оның құндылықтар құзырында барлығы да құқықтан маңызды еді – билік, жоғары тұрған бастықтың бұйрығы, артықышылықтар және т.б. Құқық жоғарыдағылардың бұйрығын төмендегілер міндетті түрде орындауға тиіс деген ұғыммен байланыста еді.
Кеңестік кезеңдегі конституциялық фасад пен билік механизмінің нақты қызметі заң мен құқық қорғау принциптерін бұрмалады, адамдарды құқық институтына деген сенімнен айырды. Бұл кезеңде азаматтардың құқықтық мәдениеті мәселесі ауызға ада алынған жоқ, керісінше, адам құқығы, құықықтық мемлекет ддеген ұғымдар сынға алынды. Әкімшілік-ұжымдық жүйеге қарапайым ғана құқық бұзбаушылық қажет болды. Кеңес кезеңінде бәрі де мемлекет саясатына қызметету жолына қойылды. Ұжымдық-әкімшілік жүйе үшін заң, ең алдымен, бұйрық құралы, алға қойылған мақсатқа күштеу арқылы жеті болып табылды. Осылайша, елдегі ұлиттық сананың қалыптасуы ұзақ уақыт бойы құқықтық нигилизмнің туындауына ықпал етпей қоймады.
Сондай-ақ нақ осы кеңестік дәуірде құқықтық тәрбиенің түрлері де қалыптасқанын жоққа шығармау керек: құқықтық тәрбие, құқықтық ағарту, қоғам мүшелерінің құқықтық тәжірибеге атсалысуы (жолдастық сот, халықтық мәжіліс), «дөңгелек үстел», құқық қорғау қызметкерлерінің жұртпен кездесулері сияқты түрлі шаралардың жиі-жиі өткізілуі жіне т.б.
Егемендікке ие болғаннан кейін Қазақстан үшін құқықтық нигилизмді бірден жоюға мүмкіншілігі болмады. Демократиялық және саяси құбылыстар заңдық нигилистік дәстүрді, азаматтардың құқықтық санасындағы тапшылықты құрта алмады. Мәселе мынада – құқыққа немқұрайды көзқарас әлі күнге дейін біздің қоғамдық санамыздың бір сипаты, ол биліктің құқыққа қайшы әрекетімен нығая түседі. Осы қалыпта ол тек «құқықты» деген бағалау деңгейінде ғана емес, жұрттың күнделікті әрекетінен, өмір сүру салтынан да көрінеді.
        
        Құқықтық нигилизм - құқықтық мемлекет құру жолындағы кедергі
Мемлекеттік жүйені реформалау қоғамдық сананың құқықтық ... ... ... қадам болып табылады. Еліміздің саяси және құқықтық
жүйесіндегі ... ... ... оның мәні мен ... басқаша
қарауға мәжбүр етті. Қазақстандық қоғам өмірінде мемлекеттің қызмет ролінің
өзгеруі және жалпыадамзаттық құндылықтарға сәйкестенуі қоғамдағы құқық
мәселесіне жаңаша қарауға мүмкіндік береді. ... ... ... алғы ... шығуы дәлел. Алайда құқықтық мемлекет құруды жүзеге
асырудағы кедергілердің бірі – әлі күнге дейін қоғамдық сана ... ... ... психологиясында әбден қалыптасқан стереотип болып
табылатын құқықтық нигилизм. Тіпті, мемлекеттік-құқықтық кеңістіктегі
өзгерістер тек мемлекеттік ... ... ... ... әлеуметтік
сілкіністерге әкеп соқтырды.
Қазақстандағы құқықтық нигилизм дамуының түп-тамырын тарихтан іздеген жөн.
Себебі, кеңестік кезеңде қоғамдық ... ... ... ... роль ... жоқ. Бұл, өз кезегінде, ұжымдық-әкімшілік жүйенің
мұрасы, барлық мәселені әкімшілік шаралармен ғана шешуге болады деген
сенімнің үстем ... ... ... жүйе ... ... ... мен ... қысым арқылы басқаруды дұрыс деп
санады. Оның құндылықтар құзырында барлығы да ... ... еді – ... ... ... ... ... және т.б. Құқық
жоғарыдағылардың бұйрығын төмендегілер міндетті түрде орындауға тиіс деген
ұғыммен байланыста еді.
Кеңестік кезеңдегі конституциялық фасад пен ... ... ... заң мен құқық қорғау принциптерін бұрмалады, адамдарды құқық
институтына деген сенімнен айырды. Бұл кезеңде азаматтардың құқықтық
мәдениеті мәселесі ауызға ада алынған жоқ, ... адам ... ... ... ұғымдар сынға алынды. Әкімшілік-ұжымдық жүйеге
қарапайым ғана құқық бұзбаушылық қажет болды. Кеңес кезеңінде бәрі де
мемлекет саясатына қызметету жолына ... ... жүйе ... ең ... ... ... алға ... мақсатқа күштеу арқылы жеті
болып табылды. Осылайша, елдегі ұлиттық сананың қалыптасуы ұзақ уақыт ... ... ... ... ... қоймады.
Сондай-ақ нақ осы кеңестік дәуірде құқықтық тәрбиенің түрлері де
қалыптасқанын жоққа шығармау керек: құқықтық тәрбие, құқықтық ағарту, қоғам
мүшелерінің құқықтық тәжірибеге атсалысуы ... сот, ... ... ... ... ... ... жұртпен
кездесулері сияқты түрлі шаралардың жиі-жиі өткізілуі жіне т.б.
Егемендікке ие болғаннан кейін ... үшін ... ... бірден
жоюға мүмкіншілігі болмады. Демократиялық және саяси құбылыстар заңдық
нигилистік дәстүрді, азаматтардың құқықтық санасындағы тапшылықты құрта
алмады. Мәселе мынада – құқыққа ... ... әлі ... ... біздің
қоғамдық санамыздың бір сипаты, ол биліктің құқыққа ... ... ... Осы ... ол тек «құқықты» деген бағалау деңгейінде ғана ... ... ... өмір сүру ... да ... ... маңызды бар мәселелерге қарағанда, көпшілік үшін құқықтық мәдениет
екінші қатардағы мәселе, ол бірте-бірте өзінің маңыздылығы мен
актуалдылығын жоя түседі.
Үлкен Кеңес Энциклопедаиясында ... ... ... берілген:
«Құқықтық нигилизм – бұл қоғамдық-саяси ойдығ бағыты, ол құқықтың
әлеуметтік құндылығын жоққа шығарады және ... ... ... ете ... тәсіл деп санайды». Әйтсе де, бұл анықтама оынң бір
жағын ғана айқындайды. Құқықтық ... ... ... ... ... түсінген жөн, елде бекіген қоғамдық сана мен ұлттық психологияның
элементі немесе қасиеті деп қарау керек. Бұқара санасы деңгейінде нигилизм
мықты көзқарас пен ... ... ... ... әр ... ... ... басқаруда көрінеді.
Бүгінгікүні құқықтық нигилизмнің екі түрін бөліп қарау және оларды жеңу
жолдарын бөліп ... ... Егер ... «қарапайым» деп анқтама
берсек, екіншісі – бюрократиялық құқықтық нигилизм. Алғашқысы – жаппай
халықтық сана, екіншісі - ... ... ... ... ... тұрғындардың төменгі жалпы мәдениет
деңгейіне тән. Құқықтық ілімнің әлсіздігі, қарапайым тілмен айтқанда, ... ... ... ...... осы ... ... негізгі
көрсеткіші. Бірақ мәселе тек адамдардың құқықтық білмінің жоқтығында емес,
олардың құқыққа сенбеуі, сыйламауы. Егер қарабайыр құқықтық нигилизмнің
қайнар көзі ... ... ... ... ... онда оны ... жылдам жүретін еді. Жағдай құқықтық мәдениеттің төмендігіне қоса,
әбден қалыптасқан көзқарас пен стереотиптердің түп-тамырының тереңдігімен
ушығып тұр. Әдетте құқыққа деген селқостық заң ... ... ... ... салдарынан құқық атаулыға сыйластықпен қарау деген
атымен жоқ.
Бюрократиялық құқықтық нигилизм ... ... ... ... ... жалпы құқықтық мәдениет деңгейі көптеген кәсіби қызмет
саларына әсерін ... ... ... мемлекеттік қызметте ол ерекше,
әлеуметтік сипатта көрініс табады. Бойына нигилистік сенімдерді сіңірген
адамның билік тізгініне ие болған соң арыла қоюы ... ... ... билік құдіреті оның өсіп-өнуіне септігін тигізеді. Нигилизмнің
қарабайыр деңгейден басқару деңгейіне осылайша «құйылуы» заң бұзушылыққа,
азаматтардың құқығы мен мүддесін, ... ... ... ... ... әкеп соқтырады.
Алайда бюрократиялық құқықтық нигилизм тек қарабайыр құқықтық нигилизмнен
туындамайды. Ол көп ... ... ... ... жатқан жеке
(автономды) құбылыс. Бюрократиялық құқықтық нигилизмнің негізгі сипаты
атқарушы ... сот ... ... ... ... Ол ... ... сот жүйесіне тең және тәуелсіз әріптес ретінде қарамайды.
«Телефон құқығымен» бірге ақраушы органдар сот шешімін қаперге алғысы
келмейтіні де бар. ... ... ... осы ... ... ... болады, алайда сот шешімін орындамағаны үшін жай ғана
ескертуден басқа, қатаң жазаға тартылғаны жөнінде ештеңе естімейсің. Сол
себепті де ... ... ... ... сипатының бірі – оның
жазаға тартылмауы.
Атқарушы жүйенің бұл ұстанымы заңғы құжат ретінде қарауынан да көрінеді, ол
тура емес, «анықтамадан» кейін әрекет етеді. ... ... ... ... ... ... бағыну емес, жоғарыдан келетін бұйрық пен
инструкцияны ғана орындайды, сөйтіп, заңың көптеген төменгі нормативтік
актілерінің мақсаты – ірі заң ... ие ... ... ... ... ету ... ұмыт ... Нәтижесінде «құқыққа қарсы мәдениет»
қалыптасты, ол заңның іс ... ... ... ... ... қалай жүзеге асып отырғанын ҚР Конституциясы нормаларын орындаудағы
қарама-қайшылықтар дәлел болаалады.
Мемлекеттің заңдарды және ... да ... ... қабылдауы
олардағы предписаниялардың ? Конституция нормаларына сәйкес деген сөз емес.
Осы тұрғыда конституциялық заң ... ... ... ие, ... ... ... барлық субъектілері – органдары, лауазым иелері, заңды
тұлғалар, қоғамдық бірлестіктер, ... өз ... заң ... ... ... сай қабылдайды, Ата Заңның нормалары мен басқа да
құқықтық актілерінің орындалуы мемлекет тарапынан күштеу арқылы ... ... ... жеке ... ... ... қамтамасыз
етіледі».
Қазіргі кезеңдегі құқықтық либералдандыру адамның құқыққа сыйластықпен
қарауға негізделіп, заң жағынан сауатты ... ... ... ... ... заң ... жаппай сауаттандыру арқылы жеңуге болады
деуге болмайды. Дегенмен кейбір жағымды нәтижеге де қол жеткізуге болады.
Бұл арада өзге де ... ... ... әділ ... сыйламағаны үшін жауап
беру жағы олардың ішінде ең соңғы орында болмауы тиіс. Сөз заң ... және ... ... ... ... ... Осындай оқиғаларды
жұртқа жария ету қоғамның құқықтық мемлекетке қарай бір қадам алға жылжуға
мүмкіндік берер еді, ол, сөзсіз, заңды ... ... ... ... ... ...... қоғам алдындағы
жауапкершілігімен қатар, олардың құқығы мен заңды мүддесін нақты ... ... ... құқықтық ахуал қалыптастыру.
Соңғы уақытта құқықтық нигилизим мәселесі алдыңғы қатарға шықты. Бұл
кездейсоқ емес, себебі, заңдық нигилизмді жеңбейінше, құқықтық ... ... ... ... де, ... ... мемлекеттік және қоғамдық
өмірдегі құқықтық негіздерді нығайту жөніндегі сөздер кейде іс жүзінде
шындыққа сай болмаса да, бүгінгі күні біздің қоғамдағы құқықтық сана ... ... ... ... қарағанда жоғарыбағалауға болады. Қоғам
құқыққа жайбарақат әрі жағымсыз көзқарастығын дұрыс еместігін түсінді, сол
себепті құқықтық мемлекет құруда құқықтық нигилизмді жеңуді алға мақсат
етіп ... ... ... ... ... дамытудағы әрбір маңызды
қадам құқықтық нигилизмді бірті-бірте жою деген мағынаны білдіреді.
Құқықтық мемлекет мықты құқықтық фундаментке ... ... ... ... ... ... бірі – заң үстемдігі болып
табылады.
Құқықтық мемлекетті құру және демократиялық процестерді дамыту жағдайында
заң үстемдігі қағидасын іске асыру үлкен ... ие. Заң ... – бұ ... ... заң ... ие» нормативті актілерді бағындыру, не
сәйкестендіру емес, барлығы заң негіздеріне сәйкес әрекет етеді дегенді
білдіреді. Заң шығарушы азамат та, ... да бұл заң ... ... ... ... ... ... бірі ретінде мемлекет
пен қоғам, мемлекет пен жекелеген адамның өзара жауапкершілігі болса, ... ... мен жеке ... ... оның ... және сот ... ... талаптарды есепке алуы тиіс.
Шын мәніндегі құқықтық мемлекет құруда Қазақстан халқының құқықтық және
саяси мәдениет деңгейін қалыптастыру бастапқы алғы шарт ... ... ... ... ... ... құруға тікелей ықпалетеді.
Азаматтық қоғамды құру мен құқықтық мемлекет құру деңгейіне демократияның
дамуына да әсер етеді. Бұл, өз кезегінде, адамдардың құқықтық ... ... өсуі ... ... ... ... селқостығын белсенді
құқықтық ұстанымдар ауыстырады.
Бұл аспектіде барлық тұрғындарды, мемлекеттік билік пен басқару органдарын
қамтитын жаппай құқықтық білім беру бағдарламасы ... ... ... ... ... ... де ... жөн. Сондықтан
қазіргі жағдайда құқықтық нигилизмді жоюдың басты ... бірі ... ... ... ... ... ғана ... заң
үстемдігін қамтамасыз ететін заңдық қағидаларды бекіту. Осы орайда айта
кету керек, қоғам өмірінде заң ... өсуі ... ... ... заң жағынан қамтамасыз етуге қызмет етеді, азаматтардың
конституциялық құқығы мен ... бұзу ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Антик философия. Софистер4 бет
Шәкәрім Құдайбердіүлы4 бет
Желтоқсан жаңғырығы5 бет
Кенесары хан7 бет
Құқықтық нигилизм11 бет
XV – XVI ғасырлардағы қазақ хандығының құрылуындағы керей – Жәнібектің, Хақназар және Тәуекел хандардың тарихи рөлі және оны нығайту жолындағы ішкі және сыртқы саясаты78 бет
Адвокаттар мен өзге де адамдардың азаматтарды қорғау және оларға заңгерлік көмек көрсету жөніндегі занды қызметіне кедергі жасау20 бет
Ақпан революциясынан кейін қазақ зиялыларының қазақ автономиясын жүзеге асыру жолындағы қызметі103 бет
Газдардын тұтқырлығы (ішкі кедергі)6 бет
Жасушалар мен тіндердің патологиясы Несеп жолындағы тас ауруының себебі, потогенезі12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь