Сыбайлас-жемқорлық қылмыстықтың криминологиялық сипаттамасы


Жоспар
Кіріспе
1-бөлім. Сыбайлас-жемқорлық қылмыстықтың криминологиялық сипаттамасы
- “Сыбайлас қылмыстылық” ұғымының заң шығару және құқық қолдану тәжірибесіндегі пайда болуы және детерминациясы
- “Мафия”, “көлеңкелі экономика”, “кәсіби қылмыстылық” және “сыбайлас жемқорлық” ұғымдарының мазмұны және сыбайлас қылмыстылықпен байланысы
Қорытынды
Пайдаланған әдебиет
Кіріспе.
Біздің мемлекетімізде қылмыстылықтың жағдайы қандай ? Бұл сұраққа жауап беру үшін ресми статистикалық мәліметтерге жүгінейік.
Қазақстанда 1990 жылы - 148053 қылмыс тіркелсе, 1991 жылы - 173858 қылмыс, 1992 жылы - 200873 қылмыс, 1993 жылы - 206006 қылмыс, 1994 жылы - 201796, 1995 жылы - 183913, 1996 жылы - 183977, 1997 жылы - 162491 қылмыс тіркелген.
Осы мәліметтерден Қазақстан Республикасында қылмыстылықтың шырқау шегі 90-шы жылдардың басына таман екендігі көрінеді. Бұл жалпы тіркелген қылмыстардың саны, ал латентті қылмыстарды ескеретін болсақ, онда жоғарыда көрсетілген мәліметтер айсбергтің су бетіндегі бөлігі ретінде көрінеді. Ал, айсбергтің үштен екі бөлігі су астында болып табылады. Сол сияқты қылмыстардың бір талай бөлігі де жасырын сипатта болып келеді. Жоғарыда көрсетілген қылмыс санынан біз топпен жасалған қылмыстарды анықтайық. Қазақстанда 1992 жылы - 18928 қылмыс, 1993 жылы - 22185, 1994 жылы 24712, 1995 жылы - 20641, 1996 жылы - 20518, 1997 жылы - 17066 қылмыс топпен жасалған болатын. Топпен жасалған қылмыстардың жалпы қылмыстылыққа қатысты пайыздық үлес салмағы бойынша көрсетуге болады: 1992 жылы- 9, 4%, 1993 жылы -10, 7%, 1994 жылы - 12, 2%, 1995 жылы -11, 2%, 1996 жылы -11, 1%, 1997 жылы -10, 5%.
Сыбайлас-жемқорлық қылмыстықтың криминологиялық сипаттамасы
1. 1. “Сыбайлас қылмыстылық” ұғымының заң шығару және құқық қорғау тәжірибесіндегі пайда болуы және детерминациясы.
Қылмыстылық феномені әлеуметтік - экономикалық және саяси тұрғыдан дағдарысқа түскен кедей мемлекеттерге ғана емес, айтарлықтай экономикалық және саяси тұрақтылыққа жеткен мемлекеттерге де тән болып келеді.
Әрбір мемлекеттің қылмыстылығының өзіне тән құрылымына, динамикасына, ерекше белгілеріне қарамастан қылмыстылықтың сапалық өзгерістері барлық мемлекеттерге тән қасиет болып табылады. Бұл, бірінші кезекте, қылмыстық қызметтің көлеміне, ұйымдастырылуына, қылмыстық бизнестің заңдастырылуына және т. б. байланысты, жалпы айтатын болсақ, қазіргі өмірдің әлеуметтік құбылысы - сыбайлас қылмыстылықтың деңгейінің күрт өсуіне және кең өріс алуына байланысты болып келеді.
XX ғасырдың 80 жылдары барлық дерлік капиталистік мемлекеттерде сыбайлас қылмыстылықтың деңгейінің күрт өсуі байқалады. Жалпы қылмыстармен қатар қымбат автокөліктерді ұрлап сату, қару-жарақ, жарылғыш заттар, есірткі сату, жалған ақша жасау, ірі мөлшердегі қаржылық қылмыстары, сонымен қатар, қымбат қол-өнер туындыларын ұрлап сату қылмыстары қауіп төндірерлік көлемге жетеді.
Осы қылмыстардың негізгі ұйымдастырушылары жан-жақты, тіпті халықаралық байланыстары бар, жасырын сипатта болып келетін және аса ірі мөлшердегі қаржылық бизнесі бар жасырын индикаттор болып табылады. Мұндай қылмыстылық саяси мақсаттарға жету мақсатында “жоғары ” жақтан қолдау табады.
Біздің мемлекетте сыбайлас қылмыстылық − ғылыми зерттеу объектісі ретінде салыстырмалы түрде жас болып табылатындықтан (алғаш рет бұл мәселені И. В. Карпец 1984 жылы Мәскеуде өткен социалисттік мемлекеттер криминологтарының алтыншы ғылыми Конференциясында көтерген болатын), бұл құбылыспен күресу тәжірибесі мол деп айту қате болар еді. Сондықтан да, басқа мемлекеттердің заңгерлерінің осы мәселе төңірегіндегі зерттеулеріне көңіл бөлген дұрыс болар еді. Бұл біздің сыбайлас қылмыстылық ұғымын дұрыс ашуымызға, бұл құбылысқа қолданылатын тиімді шараларды табуымызға көп көмегін тигізетіні анық. Бірақ, көптеген авторлардың пікірінше және біз де оған қосыламыз, сыбайлас қылмыстылықтың ұғымын, оның заңи бекітілуін, оған қарсы қолданылатын шараларды механикалық түрде көшіріп алу үлкен жетістіктерге әкеле қоймайтыны анық. Міндетті түрде мемлекетіміздің өзіне тән ерекшеліктері ескерілуі тиіс. Біздің мемлекетте сыбайлас қылмыстылықпен тиімді күресу үшін басқа мемлекеттер заңгер-ғалымдардың жүргізген зерттеулерінің негізгі бағыттарын басшылыққа алу керек. Осы арқылы мемлекетіміздің өзіне тән ерекшеліктерін ескере отырып, бұл құбылыспен күресудің негізгі бағыттарын, сратегиясын, әдіс-тәсілдерін анықтау қажет.
Сыбайлас қылмыстылық ұғымы Италия, Жапония және АҚШ- да кеңінен ашылған. Себебі, бұл құбылыс осы мемлекеттерде кеңірек өріс алған.
Италияда сыбайлас қылмыстылық терең әлеуметтік-экономикалық және саяси тамырларға ие құбылыс болып табылады. Зерттеулерге сүйенсек, ондағы сыбайлас қылмыстылықтың (мафия) пайда болуы XIX ғасырдың басына қарай өмір сүрген кедей, әлеуметтік- экономикалық жағдайы нашар сицилиялық шаруалармен тығыз байланысты. Сицилиялық мафияның нақты пайда болу мерзімі жөнінде ортақ пікір жоқ: кей ғалымдардың пікірінше мафия 1882 жылы болған көтеріліске байланысты пайда болды. Мафия пайда болған кезде қазіргі заманға тән қасиеттерге ие болған жоқ. . Алғашында ол бай жер иеленушілерге қарсы күрестің қарулы топ сипатында болып келген. Кейін келе ол ірі латифундисттер жалдайтын “күзет” ретінде өмір сүрді.
XX ғасырдың 20 жылдарына олар заңды сипатта болып келеді де, құрылымның басшылығы “жанұя” (“семья”) болып табылды.
“Жанұя” бүкіл Италияға таралып, әр жерде әр түрлі атала бастайды - Неапольде “каморра”, Калабрияда “дрангетта”, Миланда “мала” .
“Мафия” термині біртіндеп жақсы ұйымдастырылған, әлеуметтік және саяси өмірде беделі бар барлық жасырын қылмыстық топтарға берілетін болды.
Италиядағы қазіргі мафияның жағдайын нақтырақ көрсеткен криминолог, жазушы Ф. Камон былай деп жазды: ”Мафия - мемлекетпен тығыз байланысқандығы соншалық, бір ыдыстағы екі бұлақтың суы сияқты. Қазір мафияның қай жерде аяқталып, қай жерде мемлекет басталатындығын ешкім білмейді. Мафия “мемлекет жауы” ретінде өмір сүрмейді, керісінше мемлекет ретінде қызмет етеді: ол мемлекет сияқты банкілік қызметпен, құрылыспен, саудамен, акциялармен, делдалдық қызметпен айналысады. Мафия мен мемлекеттің бір-біріне жақындығы соншалықты, қазір мемлекет мафияны құрту үшін өзінің бір мүшесін кесіп тастау керек”.
Ал, енді Италияда сыбайлас қылмыстылыққа қандай анықтама бергеніне көңіл аударайық .
Б. Ломбарда, криминолог-ғалым мынадай анықтама береді: “Сыбайлас қылмыстылық - бұл бірге қылмыс жасайтын адамдар тобы ғана емес. Ұйымдастырушылық белгілері бес белгінің болуын қажет етеді:
- ақпарат жинау және өз мүшелері арасында тарату;
- құқық қорғау институттарының қызметіне кедергі жасау;
- негізгі әлеуметтік-экономикалық қызметтерді қолдану;
- ішкі құрылымның болуы;
- әрекеттерінің сырттай заңды сипатта болуы”.
АҚШ- ғы сыбайлас қылмыстылық құрылымы, ерекшеліктері жағынан Италия мафиясымен ұқсас болып келеді. Айырмашылығы тек АҚШ- тағы сыбайлас қылмыстылықтың пайда болу уақыты мен себептерінде.
XX ғасырдың 20 жылдарында Италиядан қоныс аударушылар АҚШ-да мафия құрып, оны “Коза Ностра” (“Біздің іс”) деп атайды.
Американың заң шығарушылық және құқық қолдану тәжірибесінде сыбайлас қылмыстылық ұғымы кеңінен ашылып қарастырылады. АҚШ-да 1968 жылы қабылданған “Көшедегі қылмыспен күресу және қауіпсіздікті қадағалау туралы” заңында сыбайлас қылмыстылық ретінде - заңмен тиым салынған қызмет көрсетумен, соның ішінде, қорқытып алушылықпен, жезөкшелікпен, есірткі сатумен, заңсыз қару сатумен және т. б. заңсыз қызметпен айналысатын, жоғары деңгейде ұйымдастырылған ассоциация мүшелерінің заңсыз әрекеттері танылады.
А. Блок және У. Чамликс деген американдық заңгер - ғалымдары өздерінің “Сыбайлас қылмыстылық” атты шығармасында (Нью Иорк, 1981г. ) сыбайлас қылмыстылықтың түсінігін төмендегідей көрсетеді: ” . . . “сыбайлас қылмыстылық” терминін рэкетпен есірткі тарату, жезөкшелік және т. б. заңсыз әрекеттердің ұйымдастырылуымен байланысты заңсыз белсенді әрекетке қатысты қарастыру керек. ”
АҚШ-ң қылмыстық заңдылығына сәйкес сыбайлас қылмыстылық ретінде мафия ғана танылмайды, оған жалпы, пайда табу мақсатымен құрылатын қылмыскерлердің тұрақты тобы жатқызылады.
Сонымен қатар, соңғы жылдары кішігірім, бірақ тұрақты, қылмыстық бизнеске “лайық” қылмыстық топтардың көбеюі байқалады.
Осыған байланысты, біздің пікірімізше, Р. Колдуэлл сыбайлас қылмыстылықтың түсінігін дұрыс көрсеткендей. Ол сыбайлас қылмыстылықтың сегіз негізгі белгілерін анықтады:
- Қылмыспен кәсіп ретінде салыстырмалы ұзақ уақыт айналысу мақсатында қылмыстық топ құру;
- Билік бір немесе бірнеше адамдардың қолында шоғырланады;
- Ұйым мұқтаждарын қанағаттандыру үшін көлемді ақша қорының болуы;
- Топтың белгілі бір қылмыстарды жасауға “мамандануы” және ішкі құрылымында қызметтердің бөлінуі, өзіндік еңбек бөлінісінің болуы;
- Экспансиялық және монополисттік тенденцияның болуы;
- Мемлекеттік органдар шенеуліктерімен сыбайлас жемқорлық сипаттағы байланыстың болуы;
- Өз ішінде қатал тәртіптің және жүріс-тұрыс ережелерінің болуы;
- Қылмыстардағы тәуекелді азайту мақсатында нақты жоспарлауды жүзеге асыру;
Сыбайлас қылмыстылық нарықтағы бәсекелестерін ығыстыру мақсатында, әдетте, экономикалық механизмдерді көбірек қолданады.
Ал саяси билік болса, белгілі бір мақсатқа жетудің құралына айналады.
Жапониядаға сыбайлас қылмыстылық (якудза) басқа мемлекеттердегілерге тән барлық негізгі белгілерге ие. Қылмыстық топтар олардың мүшелерінің арасындағы қарым- қатынастарды анықтайтын рөлдерді, қызметтерді және т. б. орнататын иерархиялық тәртіптің болуымен сипатталады. Жапониядағы қылмыстық топтардың шет ел сыбайлас қылмыстылығынан айырмашылығы, қызмет ету үшін территориялық дау қоймайды; ұйымдасуында туыстық немесе “жанұялық” байланыстарды басшылыққа алмайды және ішкі құрылымы құпия емес. Жапондық заңгер - ғалымдар сыбайлас қылмыстылықтың ұғымына қатысты ортақ пікірге келмеген. Олардың пікірінше, сыбайлас қылмыстылық ұғымының мазмұнын бір түсінікпен, анықтамамен ашып көрсетуге мүмкін емес.
Атақты Жапон криминологы С. Якуминава сыбайлас қылмыстылықтың түсінігін анықтау мәселесіне көңіл аудара келе, оны анықтау үшін бірлесе қылмыс жасау сияқты белгілер жеткіліксіз деп көрсетеді. Сыбайлас қылмыстылықтың негізгі белгісі ретінде Якуминава “қандай да бір қылмыстық қызмет нәтижесінде қалыптасқан ұйымды” таниды.
Енді Жапонияның ресми органдарының сыбайлас қылмыстылыққа берген анықтамаларын қарастырайық .
Жапонияның Әділет министрлігі “Сыбайлас қылмыстылық дегеніміз- құқыққа қайшы әрекеттерді жүзеге асыратын немесе жүзеге асыру қаупі бар ұйым немесе топ”, - деп көрсетеді.
Жапон полициясы болса сәл өзгеше анықтама береді: ”Сыбайлас қылмыстылық дегеніміз- өзінің ұйым немесе құрылым күшімен ұдайы құқыққа қайшы әрекеттерді жүзеге асыратын кәсіпкерлік топ”
Бұрынғы КСРО мен шет мемлекеттерінің сыбайлас қылмыстылығының сыртқы пішіні ұқсас болып келгенімен, әр мемлекеттердің экономикалық, саяси -, құқықтық, әлеуметтік жағдайларына байланысты ерекшеленеді. Айырмашылықтарын дұрыс көрсету үшін ТМД елдеріндегі сыбайлас қылмыстылқтың негізгі белгілерін жүйелеп, оған дұрыс анықтама беру керек.
Қылмыстылық - әлеуметтік құбылыс ретінде дамудың жалпы заңдылықтарына ие. Олар қоғамдық құрылысқа тәуелсіз болып келеді. Тек әр мемлекеттегі сыбайлас қылмыстылық мемлекеттің әлеуметтік, экономикалық және т. б. салаларына байланысты ерекшеленеді. Сондықтан да, “отандық” сыбайлас қылмыстылықты зерттеу үшін шет ел ғалымдарының еңбегіне сүйену дұрыс болар еді.
“Сыбайлас қылмыстылық” мәселесі жөніндегі маман-ғалымдардың арасында бұл құбылыстың анықтамасы мен белгілеріне қатысты елеулі тиіспеушілік болғанымен, олардың барлығы - сыбайлас қылмыстылықтың халықаралық сипаттағы құбылыс болып табылатындығын мойындайды.
Жоғарыда көрсетілген шет ел ғалымдарының зерттеулеріне негізделе отырып сыбайлас қылмыстылықтың жалпы белгілерін анықтайық :
- Қылмыстық қызмет тұрақты сипатта болып табылады;
- Қызметтері қылмыстық кәсіпкерлік сипатта болып келеді және жалпы қылмыстық әрекеттерден айырмашылығы белгілі бір қызметтер мен тауарлар ұсынуы тән;
- Қылмыстық кәсіпкерлік көп мөлшерде заңсыз табыс бере алатын әлеуметтік - экономикалық салаларды қамтиды;
- Негізгі мақсаты - ірі мөлшерде табыс алу, бірқатар әлеуметтік салаларға бақылау орнату арқылы, нарықтың белгілі бір көлемін монополизациялау арқылы, мемлекеттік органдармен коррупциялық байланыс орнату арқылы жүзеге асырылады;
- Заңды бизнеске қылмыстық жолмен алынған қаржыларын заңдастыру, “тазарту” мақсатында араласады;
- Сыбайлас қылмыстық топтың тұрақтылығы қатал ішкі тәртіппен қамтамасыз етіледі;
- Ерекше қылмыстық “құрылым” ретінде қызмет етеді және өз ішінде иерархиялық сатылармен сипатталады.
“Сыбайлас қылмыстылық” ұғымының анықтамасын дұрыс беру үшін осы мәселені зерттеген ғалымдардың берген негізгі зерттеу бағыттарын қарастырайық . Бұл бағыттарды былайша тізбелеуге болады:
а) сыбайлас қылмыстылықты - сыбайлас топ, мүшелері жасаған қылмыстардың жиынтығы ретінде тану;
ә) сыбайлас қылмыстылықты - құрылымы, бағыты, қылмыстық әрекеттің нысаны және сыртқы байланыстарының сипаты бойынша ерекшеленетін әр тектік және әр түрлі деңгейлік құрылымдардың жиынтығы ретінде тану;
б) сыбайлас қылмыстылықтың - заңсыз табыс алу мақсатында пайда болатын әлеуметтік құбылыс, әлеуметтік байланыс пен қарым - қатынастардың жүйесі ретінде қарастыру.
Біздің пікірімізше, сыбайлас қылмыстылықтың анықтамасын толық және анық беру үшін осы үш бағытты бірге қарастыру керек.
“Сыбайлас қылмыстылық” құбылысының анықтамасын ашардан бұрын, алдымен төмендегі ұғымдардың мазмұнын ашып алайық .
Сыбайлас қылмыстылықтың негізі ретінде бұл біріншіден, «қылмыстылықтағы ұйымдастық» және «сыбайлас қылмыстылық» немесе «топтық қылмыстылық» және «сыбайлас қылмыстылық»; екішіден, «ұйымдастырылған қылмыстар» және «қылмыс субъектілері».
Егер де қылмыстылықтағы ұйымдастық және сыбайлас қылмыстылық ұғымдарын бір - біріне қарсы қоятын болсақ, біздің пікірімізше, біріншісі екіншісінен кең көлемді екендігі көрінеді. Сонымен қатар, сыбайлас қылмыстылық - қылмыстық құрылымның ең жоғарғы деңгейі деп айтуға да болмайды.
А. И. Долгованың пікіріне сәйкес, онда үш деңгейді көруге болады: сыбайлас қылмыстық топтар, иерархиялық сатылану, қылмыстық ортаның жоғары деңгейлі ұйымдастырылуы.
Екінші кезекті ұғымдарды талдасақ, онда олардың бір - бірімен өте тығыз байланысты екендігі көрінеді. Сыбайлас қылмыстылықтың негізінде екі өзара байланысты элемент жатыр. Олар: ұйымдастырылған қылмыстар және сол қылмыстардың субъектілері. Белгілі бір қылмыстық мақсатқа жету үшін бір-бірімен қарым-қатынасқа түсетін тұлғалардың сыбайлас қылмыстылықтың болуы мүмкін емес.
Ал, енді, Кеңес Одағы ғалымдарының сыбайлас қылмыстылыққа қатысты зерттеулеріне тоқталайық .
А. И. Долгова сыбайлас қылмыстылықты былайша анықтайды:“ . . . сыбайлас қылмыстылық - қылмыстық әрекеттердің жиынтығы емес, ол қылмыстық әлем “қызметкерлерінің” күрделі жүйелік - құрылымдық жынтығы ”. Басқаша айтсақ, Долгова А. И., сыбайлас қылмыстылықты құқыққа қайшы әрекеттер жасайтын құрылымдарының бір түрі ретінде сыбайлас қылмыстық топтардың қызмет етуімен байланыстырады. Оның пікірінше, сыбайлас қылмыстыққа алдын - ала келіспей қылмыс жасайтын немесе бір немесе бірнеше қылмыс жасау үшін құрылған “тұрақсыз” топтар жатқызылмауы тиіс. А. И. Долгованың айтуынша, сыбайлас қылмыстық топтар төмендегі белгілерге ие болуы тиіс:
1. Қасақана, алдын ала жоспарланатын қылмыстық әрекеттердің болуы;
2. Тұрақты сипаттағы қылмыстық қызмет жөнінде алдын ала сөз байласу;
3. Қылмыстық топ мүшелерінің қарым - қатынасының жақындауы, олардың әр қайсысының қылмыстық топтағы орнының болуы, қарым - қатынастарында иерархиялық жүйенің орын алуы;
4. Қылмыстық жауаптылықтан құтылуға бағытталған арнайы шаралардың болуы.
Сыбайлас қылмыстылықты осылайша сипаттай келе А. И. Долгова оның үш деңгейін көрсетеді: сыбайлас қылмыстық топ, қылмыстық бірлестік, қылмыстық топ басшыларының қауымдастығы.
В. Д. Пахомов “сыбайлас қылмыстылықтың” анықтамасын төмендегідей береді: “Жалпы, сыбайлас қылмыстылық ретінде жалпы және пайда күнемдік - шаруашылық қылмыстылықтармен сапалы жаңа негізде біріктіретін құбылысты тануға болады және мұндағы қылмыстарды қылмыскерлердің топтары жасайды”
Жоғарыдағы анықтаманы ұсына келе В. Д. Пахомов сыбайлас қылмыстылықты объективті әлеуметтік құбылыс ретінде таниды және оның келесі ерекше белгілерін көрсетеді:
- Оның ұйымдастырушылық - басқарушылық құрылымдардың болуы, топтың қатаң иерархиялық бөлінуі, топ мүшелерінің жүріс - тұрысын, жауапкершілігеін анықтайтын ережелердің болуы;
- Қылмыстық қызметтің тұрақты, жоспарлы және жасырын сипатта болуы;
- Әлеуметтік бақылаудың күшін әлсіретуге бағытталған шаралардың болуы;
- Қылмыстық қызметтің әр түрлі салаларын қаржыландыруға бағытталған елеулі қаржы қорының болуы;
- Сыбайлас қылмыстық топтардың экономика салаларына енуі, “қара нарыққа” тауарлар мен қызметтер ұсыну, есірткі дайындау және оны сатуды ұйымдастыру, жезөкшелікті өршіту және т. б. заңсыз қызметтермен айналысу арқылы қылмыстық қызмет аумағын кеңейту;
- Сыбайлас қылмыстық топ басшыларының қоғамға қарсы идеологияны ұстанып, таратуы.
А. Н. Волобуев “Советская юстиция” журналында жарық көрген мақаласында сыбайлас қылмыстылықтың анықтамасын төмендегідей береді:
“Сыбайлас қылмыстылық - аймақ, мемлекет аумағында қылмыстық ортаның шоғырлануымен сипатталатын, ұйымдастырушылық, басқарушылық, атқарушылық қызметтерді жүзеге асыратын, мүшелерінің иерархиялық бағыныстылығымен, қауіпсіздіктерін қамтамасыз ету үшін мемлекеттік органдардың шенеуніктерімен коррупциялық байланыс орнату және үлкен табыс алу мақсатында қылмыстық қызметтің аумағын кеңейтумен және монополизациялаумен сипатталатын негативті әлеуметтік құбылыс. ”
1. 2. “Мафия”, “көлеңкелі экономика”, “кәсіби қылмыстылық” және “коррупция” ұғымдарының мазмұны және сыбайлас қылмыстылықпен байланысы.
Қазіргі уақытта, көптеген баспаларда сыбайлас қылмыстылықты сипаттау үшін “мафия” термині жиі қолданылады. Осы терминнің бізде қолданылуы негізді ме ? Біздің пікірімізше, қоғамымыздың қылмыстылығын сипаттау турасында “мафия” терминін қолдану орынсыз. Бұл терминді қолданудың мүмкін еместігі кем дегенде, екі себептен түсіндіріледі: грамматикалық және теориалық - фуниционалдық .
Алдымен грамматикалық себептерін қарап өтейік. “Мафия” сөзінің этималогиясы әлі күнге дейін толық анықталмаған. Фонетикалық тұрғыдан алсақ “мафия” араб тілінің сөзіне ұқсайды. Осыған байланысты бұл сөз Трапани қаласының маңында мекен еткен араб тайпасының атауынан алынған деген пікір бар. Кей авторлар “мафия” сөзін араб тілінің “қорғау”, “қауіпсіздік” немесе “тығылатын жер” сөздерімен байланыстырады. Басқа зерттеушілер болса “мафия” терминін французда “maunais” (“жаман ниетті”) сөзімен байланыстырады. Бір топ авторлардың пікірлеріне сәйкес “мафия” термині сицилиялық көтеріліс кезінде пайда болған “Морте Алла Франча Инченди Анела” (“Францияның өкілі, Италияның гүлденуі”) ұранының алғашқы әріптерінен құрылған.
1868 жылға дейін Сицилияда бірде бір сөздікте “мафия” сөзі болмаған. Алғаш рет ол 1868 жылы жарық көрген А. Траинның сицилия - италиялық сөздігінде орын табады. Бұл сөздікте: “мафия - қылмыстық әрекет жасайтын адамның қызметін сипаттайтын неологизм” деп көрсетілген. Алғаш рет “мафия” термині қылмыстық ұйымның сипаттамасы ретінде драматург Гаспарре Москаның шығармасында жарық көреді.
“Мафия” терминінің функционалды - теориялық себептер бойынша қабылданбауын түсіндірейік. “Мафия” деп “батыстық” сыбайлас қылмыстық топтарды сипаттайды. Ал, шет елдік мафиямен біздің сыбайлас қылмыстылығымыздың бір бірінен айырмашылығы бар.
Шет елде - мафия белгілі бір территорияны немесе қызмет саласын бақылауға алатын қылмыстық ұйым ретінде танылады. Ол мемлекеттік аппаратпен коррупциялық байланыста болғанымен, жалпы, қылмыстық кәсіби қызметін өз күшімен құралдары арқылы жүзеге асыруға тырысады.
Ал, бізде болса қылмыстық ұйым өзінің қызметін көбінесе мемлекеттік мекемелер, ұйымдар арқылы жүзеге асырады.
Талқылауды талап ететін келесі ұғым “көлеңкелі экономика” болып табылады. Көптеген авторлар оның мазмұнын әр түрлі түсіндіреді. Мысалға, экономист А. Камаренко көлеңкелі экономика ретінде “екі өзара байланысты сала арасында пайда болатын экономикалық қарым-қатынастарды” таниды.
Біріншісі, мемлекеттік кәсіпорындарды қамтитын қатынастар: қосымша жалған жазбалар, нәтежелерді өзгерту, парақорлық, жалған мәшінелер. Екіншісі, негізгі қаржылық қоры мемлекетке тәуелсіз жеке кәсіпорындар арасында пайда болатын қарым-қатынастар: салық төлеуден жалтару және т. б.
Ал, енді көлеңкелі экономика мен сыбайлас қылмыстылықтың өзара байланысын қарастырайық.
В. П. Мурашов сыбайлас қылмыстылықты “заңсыз табыс алу мақсатында құрылатын әлеуметтік байланыстар мен қатынастардың жүйесі” ретінде анықтаған болатын. Бұл анықтамадан сыбайлас қылмыстылықтың - әлеуметтік экономикалық құбылыс екендігін көреміз. Бізде қалыптасқан жағдайға сәйкес, көлеңкелі экономика - сыбайлас қылмыстық құрылымның қызмет етуіне міндетті түрде қажетті сала ретінде танылады.
Сонымен қатар, көлеңкелі экономика және сыбайлас қылмыстылық бір - бірімен тығыз байланысты факторлар.
Ал, енді “кәсіби қылмыстылық” ұғымын қарастырайық. Бұл құбылыстың анықтамасын А. И. Гуров төмендегідей береді: “кәсіби қылмыстылық дегеніміз - негізгі немесе қосымша табыс көзін алу мақсатында кәсіби қылмыскерлердің қылмыстарынан құрылатын салыстырмалы жеке қылмыстылықтың бір түрі”
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz