Тұздалған топырақтар түрлерінің таралуы және қасиеті

Сортаңданған топырақ деп, кескінінде өсімдіктер үшін зиянды мөлшерде жеңіл еритін тұздары бар табиғи жарандыны айтады. Оның сор, сортаң типтері мен сортаңды, сортаңдау түрлері мен кейбір және кермекті типшелері бөлінеді. Бұл жарандылар кең құрғақ және шөл дала мен шөлді, шамалы орманды дала мен орманды аймақтарында кездеседі. Бұрынғы КСРО да сортаңданған топырақтар алабы 52,3 млн га, яғни 2,4 процентке тең. Жалпы ТМД жерінің 35 млн га кебір топырақтар, 70 млн га кебірленген көшенді аймақтық тоыпырақтар жиындысына кіреді. Сортаң және сортаңды жарандылар кешендерінің көлемі КСРО-ның 5,4 процентіне тең. Сортаңданған топырақтар жері орталық және төменгі Украинаның оңтүстігіне, Кавказдың солтүстік шығыс беткейіне, Қазақстан мен Орта Азия республикаларына келеді.
Тұздардың топырақта жиналуы мен жиналу жағдайлары, сортаңданған топырақ қалыптасуы, тұздардың ыза және топыраққұраушы жыныстар тұздылығы мен тұздардың топырақ кескінінде шоғырлануына байланысты. Тұздар негізінен тау жыныстары бұзылуы нәтижесінде ерімтал күйінде пайда болады. Көптеген тұздар жанартау шөгінділерінде пайда болады.
Тұздардың құрылықта қарқынды жинақталуы климат жағдайына, қар мен жауын суы булану мөлшеріне, суда еритін және топырақтың су өткізгіштік қабілетіне байланысты. Ылғалды климатта, шайылымды су құбылымы бар топырақ кескінінде тұздар терең шайылып, тіпті жынысқа өтіп кетеді. Құрғақ климатта, өте-мөте шөлейт және шөлді аймақтарда, құрылыққа түскен жауын суы түгел қайта ауаға буланып кететін жағдайда, тұздар ызамен келіп, жыныстарда мол шоғырланады, керісінше ыза суы жоғары көтеріліп буланғанда, тұздар да тұрақты көтеріліп, сортаңданған топырақ қалыптасуына себептеседі.
Геобиохимиялық жағдайға байланысты орманды дала мен дала аймақтарында жалпы тұздар мөлшері аз болса да, топырақта және ызада шамалы карбонат пен екі карбонатты натрий, күкірт, сондай-ақ содалы, содалы-күкірт типтес сортаңдану қалыптасқан. Соңғыларға себеп: соданың күкірт пен хлор тұздарына қарағанда аздау ерімталдығы. Ал шөлейт және шөлді аймақтарда күкірт пен хлорлы натрий тұздары шоғырлануына жағдай
Қолданылған әдебиеттер.

1.Жамалбеков Е. (80-83 бет)
2.Оспанов Б. (64-66 бет)
3.Ж.Белдібай (33-35бет)
        
        Тұздалған топырақтар түрлерінің таралуы және қасиеті
Сортаңданған топырақ деп, кескінінде ... үшін ... ... ... ... бар ... жарандыны айтады. Оның сор, сортаң типтері
мен сортаңды, сортаңдау түрлері мен ... және ... ... Бұл ... кең ... және шөл дала мен ... ... орманды
дала мен орманды аймақтарында кездеседі. Бұрынғы КСРО да ... ... 52,3 млн га, яғни 2,4 ... тең. ... ТМД ... ... га кебір топырақтар, 70 млн га кебірленген көшенді аймақтық тоыпырақтар
жиындысына кіреді. Сортаң және сортаңды жарандылар кешендерінің ... ... 5,4 ... тең. ... топырақтар жері орталық және төменгі
Украинаның оңтүстігіне, Кавказдың солтүстік шығыс беткейіне, ... ... Азия ... ... ... жиналуы мен жиналу жағдайлары, сортаңданған
топырақ қалыптасуы, тұздардың ыза және ... ... ... тұздардың топырақ кескінінде шоғырлануына байланысты. Тұздар негізінен
тау жыныстары бұзылуы нәтижесінде ерімтал күйінде ... ... ... ... шөгінділерінде пайда болады.
Тұздардың құрылықта қарқынды жинақталуы климат жағдайына, қар мен
жауын суы булану ... суда ... және ... су ... ... Ылғалды климатта, шайылымды су құбылымы бар топырақ
кескінінде тұздар терең ... ... ... өтіп ... ... ... ... және шөлді аймақтарда, құрылыққа түскен жауын суы
түгел қайта ауаға буланып кететін жағдайда, тұздар ызамен келіп, ... ... ... ыза суы ... көтеріліп буланғанда, тұздар да
тұрақты көтеріліп, сортаңданған топырақ қалыптасуына себептеседі.
Геобиохимиялық жағдайға байланысты ... дала мен ... ... ... ... аз ... да, топырақта және ызада шамалы
карбонат пен екі карбонатты натрий, күкірт, сондай-ақ содалы, содалы-күкірт
типтес сортаңдану қалыптасқан. Соңғыларға ... ... ... пен ... ... аздау ерімталдығы. Ал шөлейт және шөлді аймақтарда
күкірт пен хлорлы ... ... ... ... ... (аз
атмосфералық түсім, тұзды жыныс т.б.).
Сортаңданған топырақтар ірі өзендер ... ... ... ... ... көне ... ... кездеседі.
Сортаң деп кескінде жеңіл еритін тұз мол шоғырланған ... ... ... ... әр ... ... тұздар мөлшері 0,5-0,7-дейін 2-3
процентке жетеді. ... ... ... ... тұз ... ... ... ыза деңгейі құрылық бетіне жақын жатқан жерлерде
қалыптасады. Топырақтың сортаң тартуы аналық жыныстардың тұздылығынан да
болады. ... бен ... ... ... тұз ... де әкелінеді.
Суармалы егіншілікте суды ысырапты жұмсағанда топырақ қайта сортаңданады,
өйткені қолдан берген су ... ... ... ... кескінінде таратады.
Сортаң топырақтарда өсет індерге сораң, ... ... ... ... ... ... ... ажырық, арпа, кермек, көкпек өседі.
Топырақ кескінінде іріктелген тұздар ... ... ... ал оның ... бөлегін глейлі, тарамыс түрлі, қызғылт тотты және
тамшы түрлі көкшіл ... ... ... ... ... және ... екі ... бөлінеді. Гидроморфты сортаң нағыз
шабын, ... ... ... сор, ... ... тектерге бөлінеді.
Автоморфты сортаңда түрлі ... ... және ... ... ... ... ... көбінесе топыраққұраушы ... ... ... ащы ыза ... ... жерлерде құралады, бірақ
олардың тұздылығы, нағыз текке қарағанда аздау. ... ... ... ... ... ... сор, тұзды көлдер, тұзды тұнба мен теңіз
жағалауындағы шөгінді тұзды жыныстарда ... бұл ... ... ... аз ... оның ... хлорлы-күкіртті немесе
күкіртті-хлорлы.
Тақырланған сортаң шөл далада, ... ... ... ... оның ... ... ... кетеді.
Қалдық сортаң тұзды, көне жыныстарда құралған, ... ... ... ... ... Құрамында күкіртті натрий тұзы басым
топырақ борпыл ... деп ... ... ... ... ... мен
кремний және 1,5 тотықтары біркелкі таралған, сондықтан ... ... сәл ... ... ... ... ... құрамында
электролиттер сапасында болады.
Сортаңдарды игеру күрделі мелиорацияны тілейді. Күрделі және тиімді
іс-топырақты тұздан шаю, ол үшін керекті су ... ... ... ... оны топырақтың ылғалдылығы, механикалық құрамына және ыза
деңгейінің тереңдігіне сәйкес ... ... ... ... ... ... кеміту мақсатымен күріш егісі арқылы да жүргізіледі.
Бірақ қолдан ... ... тұз ... 1 г/л ден аспауы қажет. ... ... ғана тұз тез ... Тұз шаю ... ... ... себебі бұл уақытта ыза деңгейі терең ... да, ... ... ... ... әкету және ыза деңгейі көтерілмеуі үшін,
тұщыланған ... ... суы ... салынған құбырлар арқылы сыртқары
ағызып жіберіледі. Тұщы топырақ құнарлығын көтеру үшін ... ... ... қолданады.
Кебір деп құрғақ күйінде қатты шайылымды, құрамында көп ... ... ... ... ... ... жиегі бар топырақты айтады. Онда ... ... ... катиондар сыиымдылығының 15-20 процентіне тең. ... ... ... ... айқындалған; сортаңдар сияқты, кебірлерде
сортаңданған топырақ санына жатады, тек олардан айырмашылығы, ... ... ... ... ... Кебірлерді жіктеу өте күрделі іс, өйткені
олар әр аймақта, аймақ ішінде, түрлі геоморфологиялық және ... ... ... ... ... құбылымына, соған байланысты
тұздану құбылымы қасиетіне, ... ... ... ... (2) жартылай автоморфты және (3) ... үш ... ... ... ... қоңыр топырақтар кебірі; (2)
шабындық қара, қара-қоңыр және тоң кебірлер. (3) ... ... ... және шабын-батпақты кебірлер. Кебір топырақтарды тегіне бөлу
химиялылығына, сортаңдану тереңдігі мен дәрежесіне және оны ... ... ... ... ... ... дала аймағында ыза деңгейі терең ... ... Олар ... ... ... тұзды топырақ құраушы
жыныстарда дамиды. ... ... дала ... ... мен шөлді дала
(қоңыр кебір) аймақтарында тараған. Қара ... ... ... сирек
және суаралық ойлы-қырлы үлескілерде, ... ... мен ... жақын жатқан тұзды жынысты жерлерде кездеседі. Натрий тұздары ... ... ... ... ... ызадан немесе аралас ылғалданған
жағдайда, топырақ кескінінде тұрақты кебірлену мен ... ... ... және хлор-күкірт типті тұздану басым болады.
Жартылай гидроморфты ... ... ... және ... ... шоқы ... жерлерде және көл жағалауында, ыза мен
аралас ылғалдану жағдайында да ... Бұл ... ыза 3-6 ... ... ... гидроморфты кебір кескінін, гидроморфтыға
қарағанда, ... және ... ... ... ... жиі ... Екі жиек те ... бетінен 30-50см-ден алыс
жатпайды.
Гидроморфты ... өзен ... көл ... ... ойпаңдарда және т.б. депрессияларда шабынды-кебірлі өсімдіктер
арасында қалыптасқан. Олардың құрамына жаушалғын, кермек, сор ... ... ... және ... ... ... ... барысында кебір кескіні бірнеше жиекшелерге айырылады: ... ... (А1) ... ... ... ... ... астында жатқан В2 және топырақ құраушы жыныс С.
Кебірлер жаралуы туралы бірнеше теориялық ... бар. ... ... теріс кебірлік қасиеттер дамуында натрий катионының басты
рөл атқаруы. ... ... ... кебірлер сортаң
құрамындағы бейтарап тұз шайылуы ... ... ... деп
түсіндіреді. Содан барып топырақтың сіңіру кешеніне көп мөлшерде натрий
катионы ... ... ... ... ... басқа катиондарды
ығыстырады да, топырақ ... ... ... Ыдыраған коллоидты
түйірлер өзіне суды жақсы сіңіріп, ісініп кетеді, содан олардың бір-бірімен
жұғысуына ... ... да, ... ... төмен қарай жылжуына жағдай
туады. Сонымен, натрий ... ... ... суға ... ... ... Бұл ... топырақ
минералдары гидролизі мен алмаспалы ... яғни оның ... ... ... мен көмір қышқылының кальций тұзы ... ... ол ... ... + ... ... + 2NaHCO3
Содан барып топырақ ерітіндісі сілтіленіп, коллоидтар ыдыранды күйге
көшеді.
К.Глинка – ... ... ... топырақтың натрий тұздарымен
сортаңдануы және олардың шайылуы деген. Аталған құбылыстар ... ... ... кебір топырақтар қалыптасуына алып ... ... ... ... ... ... бар ... қалыптасуы
нақтылы пікір деуге болмайды.
В.Вильмс кебір жаралу жайында биологиялық теорияны ... ... дала мен шөл дала ... ... ... көптеген
минералды тұздар бөлініп шығады да сортаңданбаған топырақтың сіңіру кешені
натрийге ... ол ... ... ... ... тұщы топырақта, натрий көзі тек сода болған
жағдайда ... ... ... Топырақта сода бірнеше жолмен түзіледі.
Әдетте табиғатта сода әр мөлшерде натрийлі магмалық және шөгінді жыныстар
бұзылуынан ... ... ... ... ... ... (Са, Mg,
Na т.б.) топырақ ерітіндісіндегі ... ... ... ... ... ... ... ызадан көтерілген бейтарап
тұздар, топырақтағы сілтілік карбонаттарымен әрекеттескеннен де пайда болуы
мүмкін. Бірақ осы ... сода ... ... тек көп мөлшерде көмір
қышқыл газы ... ғана ... ... ... ... ... тән өзгешелік- лайлы
түйірлер кескін бойында оқшаулануында, яғни қарашірінді-элювилік жиектің
механикалық құрамы ... ал ... ... ... тұрақты ауыр
келеді. Түйірлердің мұндай оқшаулануына ... ... ... ... ... ... заттар қосылған монтморилонитті сулы-слюдалы
келеді. Кебірлер кескінінің ... ... ... ... тотықтардың қайта
таралуын көрсетеді. Кескіннің жоғарғы жағы ... ... ... 1,5 ... тапшы.
Кебірлерге нашар су-физикалық және физикалық-механикалық қасиеттер
тән. Массасы кеуіп кетсе кебірлер қатып ... да, ... ... ... ... Сондықтан олардың су өткізу қабілеті төмен және
тиімсіз ылғал қоры жоғарылайды. Шабынды ... және ... ... ... жағдайда пайдалану тиімді. Ғаныштау өте қымбат шара
болғандықтан, кебірді мәденилендіруде басқа ... ... ... қайыра жыртып, топырақ кескініндегі карбонаттар мен ғаныш кальциін
пайдалану. Ол үшін топырақты терең жырту арқылы кебірленген ... ... ... ... араластырып жақсартады. Осындай жақсарту
нәтижесінде кебірлі жиектің тығыздығы ... су ... ... ... ... ... қоры артады.
Қара-қоңыр топырақты аймақта суармалы мәденилендірілген құмды
кебірлерде өсірілген ауыл ... ... ... Қара топырақ
жамылғысы арасында нүктелі тараған таяз және орта ... ... ... ... ол үшін ... дақ ... ... 2-5см
құнарлы топырақ жабады.
Кермекті және кермектелген топырақ көлемі ТМД аумағында ... алып ... ... ... ... ... дала мен дала
аймақтарында, көбінесе Батыс Сібір ойпатында, аздап ... дала мен ... да ... ... ... ... ... айқындалған: А0, А1,
А2, А2В, В /В1В2\, С. А0 ... ... ... шым, А2 – ... ... немесе жолақ-қабыршақ түрлі түйіртпекті, ... ... ... мен ... ... бар. ... ... әрі
өтпелі А2В қабат жатыр, оның ... емес ... ... тамшылары болады, ұсақ-жаңғақ түрлі түйіртпекті, құрылысы тығыз.
Келесі ... ... ... жиекшелерге бөлінген, түсі күкірт-
қара немесе қоңырқай, жаңғақ түрлі-призмалы түйіртпекті, ... ... ... ... жабысқақ, кепкенде тығыздаланады. Иллювилі В2-нің
төменгі жағы анық реңді, түйіртпектері ірілеу, қыры жыртырлау және кремний
оксиді сеппесі аз. ... ... ... ... ... ... масса салынымы тығыз, жиі карбонаттар бұлдыр
дақ және ... ... ... көз ... ... ... топырақ бұзылуынан ондағы
алмаспалы натрий сутегіне алмасуынан пайда ... ... ... ... ... ... газымен әрекеттесіп, сілтілі орта тудырады,
содан барып ... ... ... ... ... мен ... ... белгісі құрамында 5 проценттік калий сілтісінде еритін
аморфты кремний қышқылының ... ... ... ... ... ... ... бытырауы салдарынан және екі ... мен ... да ... ... ... ... кремний тотығы
түзілуі кебір шайылудан және ... ... сәл ... ... ... әсер ... ... Соңғы жолда алдымен топырақ
кескіні кебірленеді де, ... ... су ... ... ... ... ... кетеді.
Қолданылған әдебиеттер.
1.Жамалбеков Е. (80-83 бет)
2.Оспанов Б. (64-66 бет)
3.Ж.Белдібай (33-35бет)

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Топырақтың борлы тұздалуы36 бет
Алюминийдің физикалық - химиялық қасиеті, қолданылуы17 бет
Маңғышлақ мұнай-газ аймағы47 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Балық және балық өнімдері3 бет
Балық және балық өнімдерінің микрофлорасы50 бет
Былғары шикізатын сақтау4 бет
Етті тұздау6 бет
Тері шикізатын өндіру3 бет
Тері шикізатын өндіру туралы ақпарат5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь