Қиын балалардың мінез-құлқын түзетудің психологиялық мәселелері

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.4 бет

І тарау. Қиын балалар және олардың проблемалары

1.1 Қиын балалардың туындау жолдары.
1.2 Қиын балалардың мінез.құлқын түзетудің психологиялық мәселелері.
1.3 Қиын балаларды тәрбиелеу және бақылау.

ІІ тарау. Қиын балаларға көмек.

2.1 Балалардың психикалық ауруларының жиілігі.
2.2 Уайым.қайғының үлкен сергелдеңі.
2.3 Диагностика және әдістемелік мәселелер.

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

Қосымша.
КІРІСПЕ

Тәрбие процесін басқару өте қиын, ол еш уақытта бірқалыпты жағдайда өтпейді. Белгіленген мақсаттан ауытқып кетушілік болады. Өйткені педагогтар мен ата-аналар тарапынан баланың дамуында адамгершілік қасиеттерінің калыптасуында ағаттық, педагогикалық қателіктер жіберіледі.
Осының нәтижесінде тәрбиесі қиын балаларды байқауға болады. Қиын балалар - бұлар окуға,еңбекке, қоғамдық өмірге ықыласы жоқ балалар. Олар дөрекі, әдепсіз, барлық жағымсыз әдеттерге еліктеуге бейім келеді. Мұндай тәрбиесі қиын балаларды тудыратын себептердің бірі - үйелмен тәрбиесіндегі кемшілік, яғни балаларын оқытуда, тәрбиелеуде ата-аналардың жауапкершілік сезімінің жоқтығы бала мінезінде мейірімсіздікті, яғни қатыгездікті, дөрекілікті, өзімшілдікті туғызады.
" Қиын бала" дегеніміз кім ? Бұл сұраққа жауап беру оңай. Бұл кім-кімді де ойландырар күрделі мәселе. Енді осы қиын балалармен кімдердің жұмыс істеуі керек ?
Мен әріптестерімді сөзге тартқанымда: "анау сыныптағы ана бала әбден шаршатты" деп реніш білдіреді, бұл раста шығар. Бірақ осы "қиын бала" қайдан шығады? Бала іштен сондай болып тумайды ғой. Бәрі де тәрбиеге байланысты. Адамтану ғылымының күре тамыры - тәрбиеден кішкентай ғана қателік кетсе, еңбегіңнің еш кеткені. Шынын айтқанда, ондай қателіктер кімнен болсын кетіп жатады. Бір қолдағы бес саусақтың әр түрлілігіндей, мұғалімдер де бірдей емес. Бірі қатал, бірі жұмсақ дегендей. Алайда, көбінесе, "қиын оқушы" дегенде тек ұл балаларды ғана сөз етіп, сыңар-жақтылық танытып жүгенімізді жасырмаған жөн. Қыз бала қаға берісте назардан тыс қалып, олардың ертеңіне көрінеу көзге қиянаттық жасап жүргенімізді несіне жасырмақпыз ? Түптің-түбінде шариғат заңы бойынша ұзатылған қыздың тәрбиесіне тек кыздар кеңесі жауапты деу мүлдем түсінбеушілік. Күні ертең "қыз күнінде қыздың бәрі жақсы, жаман әйел қайдан шығатынын" ескермеуіміз-ау, әріптестер ?
Сөз жоқ, "қиын бала" тәрбиесі ата-анаға да, мұғалімге де ортақ. "Менікі, сенікі" деп бөлу әбестік. Қиын баламен жұмыс істеуде қиын. Амал қанша, бәріне де шыдамдылық қажет, білімділік пен біліктілік керек, олармен жұмыс жүргізгенде, ең алдымен, олардың жағымсыз мінез-құлықтары мен іс-әрекеттерін тізбектеп қана қоймай, жақсы, жағымды істерін де ескертіп, марапаттаудың тәрбиелік мәні бар.
Мұғалім баланың өз күшіне сенімін күшейтіп, оның ақыл-ой еңбегінде аз да болса, алға басқандық байқалатын мезгілді шыдамдылықпен күтуі тиіс. Бұл - алға басқандық, мұғалім еңбегі жемісінің біліне бастауы. Әйтсе де, бұдан былай бәрі де өз орнына келе калады деуден аулақ болған абзал. Мұндай алғашқы болымсыз жетістіктің өзі де балаға қуаныш әкеледі, бала өз ісінің сәтті болғанына қуанады. Бұл жетістігінен ол өзіне жаңа күш жинап, бұдан былай да оны жақсарта беруге тырысады.
Бала тәрбиесінің ортақтастығына байланысты ата-аналар мен мұғалімдер арасында шынайы байланыс керек. Мәселен, көп жағдайда ата-аналар мен мұғалімдер арасында өзара түсінбеушіліктен "қиын бала" тағдыры қиындай түседі. Бір нәрсеге көңілім толар емес. Ол отыз жыл бойы «е, не қылар дейсің, ертең өскесін өзі-ақ қояды» деп баланы басынан сипау, онсыз да оңбай тұрғанды ойсырату болмақ. Сондықтан ата-аналарға да, мұғалімдерге де ұстамдылық танытып, бала тәрбиесіне атүсті қарамай, мідетімізді қайсарлықпен атқарайық дегім келеді.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі

1. Серкебаев Қ. "Қиын балаларға көмек." «Ұлағат» журналы, 1998-2006/1 аралығы.
2. Петровский А. В. "Педагогикалық және жас ерекшелік психологиясы" Алматы, Білім, 1987.
3. Крупская Н. К. "Воспитать общественника коллектива" пед. соч. 3-том. Москва 1959.
4. Әділова К. "Қиын оқушыны тәрбиелеу қиын ба ? Бастауыш мектеп, 2002/5.
5. Сухомлинский В.А. Рождение гражданина. "Молодая гвардия",
Москва, 1971.
6. Қожахметова К. "Қиын балалар жайлы түсінік" «Ұлағат» журналы, 2001/1.
7. Сухомлинский В.А. Как воспитывать настоящего человека.Москва, 1975.
8. Қоянбаев Ж.Б. Қоянбаев Р.М. "Педагогика" Астана, 1998.
9. Марьенко И.С. Оқушыларды саналы тәртіпке және мінез-құлық мәдениетіне тәрбиелеу. " Мектеп", Алматы, 1987.
10. Вестник журналы "Қайнар" психология, социология сериясы. 2005 ж.
11. Сухомлинский В.А. Трудные судьбы. Изд-во "Знание", Москва, 1967.
12. Жарықбаев К. Из истории развития педагогической мысли. Алматы, 1978.
13. Елікбаев Н. Ұлттық психология. Алматы, 1992.
14. Турсынов Б.Ж. Нравственно - духовное просвещение. Алматы, 1995.
        
        Тақырыбы: «Қиын балалардың мінез-құлқын түзетудің психологиялық
мәселелері»
| |Жоспар
Кіріспе_____________________________________________3-4 бет
І тарау. Қиын балалар және олардың проблемалары
1.1 Қиын ... ... ... Қиын ... ... ... психологиялық
мәселелері.
1.3 Қиын балаларды тәрбиелеу және бақылау.
ІІ тарау. Қиын балаларға көмек.
2.1 Балалардың психикалық ауруларының жиілігі.
2.2 Уайым-қайғының үлкен сергелдеңі.
2.3 ... және ... ... ... ... процесін басқару өте қиын, ол еш уақытта бірқалыпты жағдайда
өтпейді. Белгіленген мақсаттан ауытқып кетушілік болады. Өйткені ... ... ... баланың дамуында адамгершілік қасиеттерінің
калыптасуында ағаттық, педагогикалық қателіктер жіберіледі.
Осының нәтижесінде тәрбиесі қиын ... ... ... ... - ... окуға,еңбекке, қоғамдық өмірге ықыласы жоқ балалар. Олар
дөрекі, әдепсіз, барлық жағымсыз әдеттерге еліктеуге ... ... ... қиын ... ... себептердің бірі - үйелмен тәрбиесіндегі
кемшілік, яғни балаларын оқытуда, тәрбиелеуде ... ... ... бала мінезінде мейірімсіздікті, яғни ... ... ... Қиын ... ... кім ? Бұл ... ... беру оңай. Бұл кім-
кімді де ойландырар күрделі ... Енді осы қиын ... ... істеуі керек ?
Мен әріптестерімді сөзге тартқанымда: "анау сыныптағы ана бала әбден
шаршатты" деп реніш білдіреді, бұл ... ... ... осы ... бала"
қайдан шығады? Бала іштен сондай болып тумайды ғой. Бәрі де ... ... ... күре тамыры - тәрбиеден ... ... ... ... еш ... Шынын айтқанда, ондай қателіктер
кімнен болсын кетіп жатады. Бір қолдағы бес саусақтың әр ... де ... ... Бірі қатал, бірі жұмсақ дегендей. ... ... ... дегенде тек ұл балаларды ғана сөз етіп, сыңар-
жақтылық танытып жүгенімізді жасырмаған жөн. Қыз бала қаға ... ... ... ... ... көрінеу көзге қиянаттық жасап жүргенімізді
несіне жасырмақпыз ? Түптің-түбінде шариғат заңы бойынша ұзатылған ... тек ... ... ... деу мүлдем түсінбеушілік. Күні ертең
"қыз ... ... бәрі ... ... әйел қайдан шығатынын" ескермеуіміз-
ау, әріптестер ?
Сөз жоқ, "қиын бала" тәрбиесі ата-анаға да, ... де ... ... деп бөлу ... Қиын ... ... ... қиын. Амал
қанша, бәріне де шыдамдылық қажет, білімділік пен біліктілік керек, олармен
жұмыс жүргізгенде, ең алдымен, олардың ... ... мен ... тізбектеп қана қоймай, жақсы, жағымды ... де ... ... мәні ... ... өз ... сенімін күшейтіп, оның ақыл-ой еңбегінде аз
да болса, алға басқандық байқалатын мезгілді шыдамдылықпен күтуі тиіс. Бұл
- алға басқандық, ... ... ... ... бастауы. Әйтсе де, бұдан
былай бәрі де өз ... келе ... ... ... болған абзал. Мұндай
алғашқы болымсыз жетістіктің өзі де балаға қуаныш әкеледі, бала өз ... ... ... Бұл ... ол өзіне жаңа күш жинап, бұдан
былай да оны ... ... ... тәрбиесінің ортақтастығына байланысты ата-аналар мен мұғалімдер
арасында шынайы байланыс керек. ... көп ... ... ... арасында өзара ... ... ... ... түседі. Бір нәрсеге көңілім толар емес. Ол отыз жыл бойы «е, ... ... ... ... ... ... деп баланы басынан сипау, онсыз
да оңбай тұрғанды ойсырату болмақ. Сондықтан ата-аналарға да, ... ... ... бала ... ... қарамай, мідетімізді
қайсарлықпен атқарайық дегім келеді.
І тарау. Қиын ... және ... ... балалардың мінез-құлқын түзетудің психологикалық
мәселелері
Қоғамның моральдық нормалары мен ... ... ... мінез-құлықты
әдетте әлеуметтік жат деген терминмен белгілеу кабылданған. ... ... ... балалардың аномал (кемісті) мінез-құлқынан
айырмашылығы, әлеуметтік жат мінез-құлық әлеуметтік жағынан негізделген,
жағымсыз шағын ортаның ... ... ... ... ... ... ... отбасы мен мектеп тәрбиесінің олқылықтарымен, қателіктермен
сабақтас.
Психология ... жеке ... ... өрісін қалыптастырудың
ерекшіліктерін терең зерттеу негізінде әлеуметтік жат ... ... ... тән ерекше қасиетінің фактісі де «туа ... ... ... ... ... ... «Қиын» аталатын балалар-
педагогикалық назардан тыс ... ... ... жеке басының
адамгершілік жағынан өзгеруі педагогикалық қателіктердің салдары (әңгіме
нерв жүйелері ... ... ... ... ... ... туралы емес,
психикалық және дене жағынан сау балалар туралы болып отыр).
«Қиын» баланың типтік ерекшіліктері ... ... ... айқын
көрінеді;. бұл кезде баланың әлеуметтік позициясы өзгере отырып, оның іс-
әрекетінің жаңа бағыттылығын ғана емес, сонымен бірге оған ... ... ... арқылы белгіленуін тудырады. Психологиялық ... ... ... ... ... ... ... шақ балалық
шақтың типтік кезеңі. ... ... біз, ... өмір ... ... өзін-өзі бекітуге ересек адамдардың оның правосын,
потенциялдық мүмкіншіліктерін мойындатуға ұмтылған өсу үстіндегі ... ... ... ... жеке басы ... ... өмірдің
ықпалдарына, карым-қатынастар сипатына байланысты деп Л.С.Выготскийдің өзі
атап көрсеткен болатын.
«Қиын» деген термин қазіргі практикада жеке басын тәртіпке салу ... кең ... ... ... талабына, кеңесіне қарсылық көрсететін тілазар, ... ... да ... ... ... іс ... себебін анықтау
оларға қатаң талап қоя және ... ... ... ... ... қажеттілігі мен ынтасына назар аудару - ... ... ... мен оны ... ... ... белгілі бір бөлігі ... ... ... ... жеке жол табу ... ... ... тәртіпсіздігінің түп-тамырын анықтау керек. Бұл балалармен
жұмыс істеу олардың ... ... ... сәйкес
ұйымдастырулы, олардың адамгершілігін, белгілі дербестігін құрметтеуді
көздейді.
Балалардың ерекше " тобын ... ... ... ... мен ... жалқау балалар құрады. Тәрбиешілерге мұндай баланың ұмтылысын, күш-
жігер көрсетуін аңғарту және мадақтау, оның ... ... ... ... сан ... ... ... табуды үйрету өте қажет.
Ең теріс касиеті - жалған айту болып табылатын балалар да бар. ... ... ... қиялдау (мектепке дейінгі кіші шәкірттік
шақтағыларға тән) мен ... ... ... ... қажет. Жалған айту
жазалаудан қорқудың да, жағымсыз қылықтарын жасыруға ... да, ... ... ... ... ... ... де салдары болуы
мүмкін. Балалардың жолдастықты өзінше бір түсінуі, жолдасының теріс қылығын
жасыру амалы ретінде де ... айту жиі ... ... ... нақты себебін анықтау,екіншіден өтіріктің барлық жағымсыз
көріністерін, оның қорқақтықпен, екі ... ... ... ... ... ... ... өзара кұрмет және талап қоюшылық
жағдайын туғызу үшін тәрбиешіге көп тер төгу ... ... ... ... да ... қажеттілігінің ұзақ
уақыт орындалмауынан мінез- құлықтың аффективтік формасы дамиды. ... ... ... құр көкіректік, не көп өкпелеу, тез ... ... ... ... ... өзін ... немесе керсінше өзіне ... ... мен ... ... ... арасында пайда болады. Аффективтік толғаныстар
мен мінез-құлықтың аффективтік формаларының ұзақ уақыт сақталуы ... ... ... іске ... ... ... ... Балалардың ішкі тартыстарын шешу және мінез-кұлқындағы
аффективтік формалардың дамуын болдырмау үшін дер ... ... ... етеді.
«Қиын» балалармен жұмыс істеу:
1) балаға ілтипатпен, ізгі тілектеспен карау;
2) оның жағымды қасиеттеріне сүйену;
3) оның адамгершілік күшіне, потенциалды мүмкіндіктеріне сену ... ... ... ... ... ... жағынан алғанда, бетімен жіберілген балалармен –тәртіп
бұзушы жеткіншектермен тәрбие жұмысын жүргізу мейлінше ... ... ... ... мінез-құлық, жеке бас құрылымының бұзылуы,
айқын көрінген -әлеуметтік жат, оның ... ... ... ... болуы, иемденуге бағдарланған қалыптан тыс, «тікелей»
тілектердің болуы, достық, жолдастық, парыз, ... ... ... алып ... ... ... рухани, танымдық,
эстетикалық кажеттіліктің бұрмаланған бағыттылығы тән. Тәртіп бұзушы
жеткіншектерге ... ... ... ... Атап ... ... деген ынта жойылған. Сонымен бірге
тәртіп бұзушы жеткіншектер, зерттеулер ... ... ... ... ... көп ... берілген жүйесіне оларды мақсатты түрде тартып ... ... пен ... ... ... ... көпшілігінде теріс қылықтар ересектікке бой ұрудан,
өзінің правосын жете түсінбеуден, ересектердің олардың мойындауына жетуге
ұмтылуының салдары ... ... ... ... ... бұзылуға әкеліп соқтыратын қақтығысты
ситуацияның түп тамыры семья тәрбиесінің ... ... ... ... ... бағыттауын, түзеуін,
үйлестіруін қажет ететін тек қана белгілі бір ... ... ... мектепте мұғалімдер: жүгіруге болмайды, шулауға болмайды және ... ... тиым салу ... жүгінген кезде бұл кемшіліктер күшейе
түседі. Қара дүрсін түсінілген тәртіп балаларды еркін де белсенді іс-әрекет
жүргізу мүмкіндігінен айырады. Тәрбие бұзушы ... ... ... ... ... ... жылға қалып қою салдарынан ... ... ... ... ... ... де
қақтығысты қарым-қатынастар тереңдей береді. Балаларға тән ... ... ... ... ... сыйластыққа ұмтылысына қарамастан,
«қиын» балалар-3-4 сыныптарға қарай құрбылар коллективінен тыс ... ... орын ... ... ... бұл ... ... сүйенген жалған беделдікке жүгінеді. Мектептен тыс уақытта ... ... ... ... ... олар кейбір « көше»топтарында
қабылданған мінез - құлықтың қоғамға жат ... ... ... ... баланың жағдайы өте ауыр болады да ол жас жағынан
көбінесе ... және ... ... ... ... ... ... топқа біріктіретін«аула
батырларынын»ықпалына ереді. Бірақ бұл топқа балалар жалған жолдастықтан
туатын қарым-қатынастан қандай да бір қорғанышты ... ... ... ... ... көрсетуде, өсіп келе жатқан адамның қарым-
қатынасында табиғи қабілеттерінің аномалды ... ... ... яғни, мүмкіншіліктер, мағыналылық, баланың
қоғамға қажеттілігі ұғынылатын қарым-қатынастың шет қалуы оны коллективке,
коғамға оның ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас туғызады. Сондықтан, «қиын» мектеп ... ... ... адамгершілік қасиеттерін, қалыптастыру үшін ... ... ... алғашқы кезеңінің бірі- тиісті ... ... ... ... отырып,ересектердің ойластырылған, айқын
көрінген тілектестік қатынасын кұру ... ... ... ... ... тек қана көп ... іс-әрекеттерінде
етек жая алатын, ... ... ... ... Және де
барлық баларды іс-әрекеттің мақсаттылықпен ұйымдастырылған көп ... ... ... аса ... орын алады. Оның үстіне қоғамдық
пайдалы іс-әрекетті ұйымдастыруға сүйену ... ... ғана ... ... ... балалардың бір- біріне катынастары, еңбекке
көзқарастары неғұрлым ... ... ... «Қиын» жеткіншектердің
көпшілігі коллективте дербестік көрсетіп, белгілі орын алатын еңбектің
түріне ... ... ... зерттеулер көрсетіп берді.
Әр түрлі балаларда берілген көп ... ... ... ... ... ... және ... карым-
қатынасы өзінше кұрылады, тәрбиеге «қарсылығы» да ... ... да ... ... ... әсіресе жеткіншектерді
типтерге бөлу маңызды,мұның өзі ... ... ... ... бөлуді де
белгілеуге мүмкіндік береді. Совет психологиясында «қиын» балалардың
жеткілікті дәрежеде талдап жасалған ... ... ... жіктеулері бар.
Олардың бірі, мысалы, мінез-құлық типіне, балалардың қоғамдық пайдалы іс-
әрекет жүйесіне ену ... ... ... жеке басының адамгершілік өрісі
туралы мәліметтердің бүкіл комплексін ескере отырып жүргізілген.
Бірінші топқа қоғамдық - ... ... ... жат, қара ... ... ... ... қоғамға қарсы көзқарастар
жүйесі, қарым-қатынастардың, баға берудің деформациялануы тән. Бұл топтың
балаларында ... ... ... ... ... ... ұялау
сезім өте нашар дамыған. Олар арсыз, ... ... ... ... басқалардың күйініш-сүйініштеріне селсоқтық, жасалған ... жете ... ... ... ... ... ... ұмтылыс, керенаулық пен ашкөзділік - бұл
топтың типтік ерекшіліктері, міне осы.
Екінші топты деформацияланған ... ... ... ... ... құрайды. Балалар моральға жат қажеттіліктерінің
тұрақты комплексі және ... ... ... ... байқалатын жасы кәмелетке толмаған тәртіп ... ... ... ... ... ерекшелене
отырып, бұл топтың өкілдері ... ... ... әлсіздерді,
кішілерді қыспаққа алады. Олар тәртіпті оқтын- оқтын бұзып отырады.
Үшінші топқа деформацияланған және жағымды ... ... ... ... ... кақтығыс тән. Бұл
топтың балалары өздері жасаған тәртіп бұзушылықтардың ... ... ... бойындағы дұрыс адамгершілік көзқарастар немесе
тап болған жағдайға ... тұра ... ... ... ... ... туғызып,
моральға жат тәжірибенің жинақталуына алып келеді.
Төртінші топты нашар деформацияланған қажеттіліктері бар ... ... өз ... сенбеуімен, жігерлі жолдастарының алдында
жағынумен сипатталады.
Бесінші топқа тәртіп бұзу ... ... ... ... оқушылары
кіреді. Олар жігерсіз әрі ықпалға берілгіш ... ... ... ... бөлу ... ықпалы жүйесін тұтасымен түзетуге мүмкіндік ... ... ... киын ... жағдайында тұрған әрбір балаға жеке
дара қатынас жасауды жүзеге асыруға жол ... ... ... ... ... қоғамдық пайдалы іске тарту жұмысының жүйесі ... Бұл ... ... ... ерекшіліктерін ескереді, оны
көп салалы коллективтің тарам-тарам жүйесі арқылы іске асырады. Дәл осындай
мақсатқа сәйкес құрылған жүйе ... ... жат ... ... ... ... ... тән жағымсыз қасиеттерді түзеп
қана қоймай, олардың бойында жеке адамның тұрақты моральдық ... ... ... ... ... ... пайдалы іс-
әрекетінің жүйесін ұйымдастыру мәні, ... ... ... ... ... » ... ... және олардың проблемалары
Көптеген зерттеулер мен тексерулердің жинаған мәліметтеріне қарағанда
балалардың көпшілігінде ... ... ... кетуі, сондай-ақ
көңіл-күйінің уақытша күйзелуі және мінез-құлқының бұзылуы ... ... ... ... ... ... дұрыс дамуындағы емделуді керек қылатын,
бірақ дәл ... ... ... ... ... психикалық
бұзылулардың бұрмаланған процесі байқалуы ... ... алып ... ... ... ... шешілуге тиісті, емдеуге жататын психикалық
бұзылуларды айқындап білу ең басты міндеттердің бірі болып саналады. Әрине,
дәрігерге көрінудің өзі де ... ... ... ... ... ... ықыласпен карау қажет. Алайда, бұл сияқты күдікті абыржудың
себебі тек ... ауру ... ... деп ... қалмау керек. Ата-анасы
дамудың мүлде дұрыс кезеңінде де бола беретін дағдылы ... ... ... немесе баланың мінез-құлқындағы болар болмас ауытқуын үй
ішінің шытырманды кикілжіңі мол проблемасына байланысты болуы ғажап емес.
Симптомдардың әр ... ... ... ... дәрігерге
қаралып тұрған кезде білдіретін шағымдары Каннердің ... ... ... бұл симптомдар зерттеп білуге тиісті болатын
проблемаға жөн сілтей отырып "кіру билетінің" ... ... ... ... ... мәз еместігін ескерту үшін ... ... ... ... ол ... ... ... қарсыласу және қорғану
сияқты реакциясының ... ... ... ... "сыртқа шығару
клапынының" негізінде жұмыс істеуі мүмкін.
Төртінші, олар ... ішкі жан ... ... ... құрал болып саналады, мысал үшін, мұндай жағдайларда, бала мектепте
болған келеңсіз бір окиғаға байланысты алабұртқан көңіл-күйінің ... ... ... ... ... төсекке жатып қалады. ... ... ішкі жан ... шиеленіскен проблемаларды шешіп
жеңілдететін құрал деп атауға ... ... ... ... ... нәрсенің әсер ететінін біліп алу біз үшін маңызды, сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлықтың
симптомдары айналасындағыларға үлкен көңілсіздік туғызады, сондай-ақ мұндай
сотқарлық ... ... ... ... ... ... ... тексерген кезде алғашқы шағымдар мен симптомдар
жөніндегі мәліметтерді, қағида бойынша, оның өзінен емес, ата-анасынан және
мұғалімінен немесе баланың ... ... ... ... ... жүрген жақындарынан алады. Ол үшін мынандай сауалдарға нақты
жауаптар іздеу ... : ... ... жағдайына мазасызданып жүрген
кім ? Ол адамды не мазалап жүр ?Оны ... ... неге дәл ... мазалайды ?
Солай бола тұрса да, емханаға келіп қаралған балалардың көпшілігінің
шынымен ... ... үй ... ... ... өтініш
-шағындарына қарағанда баланың мінез-құлқының бұзылуы көбінесе ата-анасының
жағымсыз қылықтарымен ... үй ... ... жайсыздық
ерекшеліктерімен жиі байланысты болатындығы анықталды.
Балалардың дәрігерге келіп қаралуларына ... ... ... түсінудің қажеттігін дәлелдеу үшін өзіміз өткерген
тәжірбиеден екі мысал келтірейік. ... бір ... ... Смит ... ... Ол өзінің төрт жастағы Рашель есімді қызын қарап беруді өтінді.
Анасының ... ... ... көп ... ... айтқандарының бірде-
біреуі біз үшін айтарлықтай ... ... ... ... ... ... шағымдары бойынша, Рашельдің шектен тыс ... ол- бар ... ... балауса шағындағы өмірге деген
құштарлықтан шаттанатын дағдылы ақжарқын қуанышы ... ал кей ... ... ... бой ... ... " ... ол- бұл жастағы балалардың
барлығының қасиетіне тән ... ... ... ... бағындырудың дағдылы табиғи ... ал тез ... ... , ол- баланы төсекке тым ерте жатқызудан болады.
Біздің бұл әйелмен ... ... оның ... ... уайымға
түсіп мұңайуы) ауыр жағдайда екені және онысымен қоса ... ... оңай ... Жүйкесінің тозып, ашушаң болып бара
жатқанын және өзінің туған кызына жек көрінішті бола ... оны ... ... оған ... ана ... жеке ... проблемаларьг
мүмкіндік бермей жүргеніне өте ... ... ... ... дәрігерге қаратуға мәжбүр еткен де - оның осы ішкі жан
дүниесінің ... ... бір ... ... ... жіберілген балалардың біреуін ғана
емес, қатарынан бірнешеуін қарауға тура келеді. Біраз уақыт өткеннен ... ... ... өзінің оқушы-шәкірттері жөнінде біздің ақыл-
кеңесімізге мұқтаждығын білдірген өтінішін ... де ... ер ... ... да жүйкелік (нервтік) психикалық
жүйелері айтарлықтай бұзылған, сонда да олардың бізге мұнша көп ... ... бір ... ... ... ... ... мектеп ұжымының арасында жұмыс ... ... ... орын ... ... ... жұмбақ күйінде
қалып келді. Әрине әр бала ... ... ... ... ... да түсінікті, бірақ, сонымен бірге мектепте жанама ... ... ... ... шығу үшін бізден ашықтан-ашық жәрдем сұрауға барған.
Жоғарыда айтылған барлық жағдайлардың мазмұны мен оның мәні, ... ... ... ... ... анықтап кою ғана емес, шындығын
айтқанда, "проблеманың мәнісі неде екенін" және ... ... ... болғанын"
дұрыс түсінудің керектігін көрсетеді.
Тап осындай бағалаудың ... біз он ... екі ер ... ... ... ... ... алынған тексерудің нәтижесін талқылай
отырып қарауымызға болады. Бұған дейін бұл екі ... ... ... әкелмеген, әйтеседе екеуінің белгілі бір ... ... ... ... ... ... екі ... да әр
қайсысының өзіне тән жан дүниесінің азабынан зардап шегетінін, ал біреуінің
тіпті психикалық жүйесінің қатты бұзылғандығы анықталды және оған ... ... ... ... ... келдік.
Гордон жаңа мектепке ауысқаннан кейін соңғы бір жылдың ішінде иығын
киқаңдататын және тісін кайрап шықырлататын ... ... ... ... (
нерв) жүйесінің оқта -текте жұлқып қалатын еріксіз тартылуы ... ... әдет ... оқып жүргенде, әсіресе, сабақ үстінде отырғанда ... Бұл әдет ... бір ... күйгелектеніп шала бүлінгенде анығырақ
білінетін де, ал ойы бөлініп ойынға айналысып кеткенде ... ... үй ... ... тағы да ... бір ... ... кейін
көп кешікпей-ақ онда енді бұрынғы ... ... ол да дәл ... ғана анық ... ... ... ... жаңа әдет пайда
болды.Бұл жаңа әдет те бірнеше айға созылғаннан кейін, бір күні ... ... ... Сонымен бірге ол үзілістен кейін сабақ ... ... ... ... ... тағы да бір әдет ... Бұл қалай
болғанда да үрейленуді немесе қорқуды білмейтін, басқа ... ... ... мықты бала болды. Оның достары көп болды және ... ... ... еді. Ол ... тыс ... ... ... және оның жолдастары үйге жиі келіп тұратын. ... ... ... ... дауласып, тіпті төбелесіп те қалатын жағдайлары болып
тұрғанымен, тұтастай алғанда, ... ... ... ... жаман болған жоқ. Мейірімді және жарқылдаған ақ көңіл Гордон
өзінің тәуелсіздік мінезімен ... ... ... бар еді ... ... көрсетуді ұнатпайтын. Ол ақылмен ойлай білуді жақсы ... бала ... және ... де ... ... Оның ... ... болғаны болмаса, негізінен көңілі ақжарқын және өзін -өзі ұстай
білетін байсалды адам болды. Әсіресе, өзінің аса ... ... ... ... ... мәселелері оның тынышын алып мазалайтын. Кейде
бұл оны ашуланшақ қылып ... ... ... әкесіне карағанда
жайдары мінезділеу болды.
Сонымен, тұтастай алғанда, Гордонның ақыл ойы дұрыс, дені сау ... ... ... бала ... ... Баланың жаңа орынға ... ... ... бірте-бірте бойы үйрене бастағаннан кейін көңілі
тынышталып, мазасыздануы бәсеңдеді, ал ... ... ... ... аз ... ... ... басқа мектепке
ауысуына байланысты айналасын коршаған жаңа ... ... ... қарамастан психиатрдың жәрдеміне мұқтаж болатындай оның
психикасының соншалықты бұзыла ... ... ... ... куә бола ... ... Тоби психикасының келеңсіздігі жағынан әрқашан да
ауыр бала ... Ол ... ... ... ашуланшақ, өкпешіл,
жәбірленгіш, мазасыз, сонымен бірге оның ұйқысы да жайсыз болды және ... ... ... ... ... ... ... ылғи
ашуландыратын. Осының барлығы ата-анасының Тобимен қарым-қатынасына ... ... да ... олар басқа балаларына қарағанда оған көбірек
ашуланып, жекіп ұрысатын.
Тобидің алғаш мектепке барғандығы ... сөз ... ... ... оның ... ... кететініне және бөтен адамдармен ... ... ... ... ... Өзін бұл
қауіптен сейілтіп, көңілін жұбататын, ... ... ... ... ол ... ... ... жаудыра бастайтын. Ол
қараңғыдан қорқатын, сондықтан да ... ... ... ... ... ылғи ... ... Танымайтын адамдармен кездескенде
(тек осындай ... ол ... ... ... бір ... де ... алмайтын. Оның тамақ таңдайтын әдеті бар еді. Алдына қойылған тамақты
қасығымен немқұрайлы түркілеп отырады да , ... ... ... ... сала ... ... еш нәрсемен айналысуды білмейтін, күн ... ... ... жүрумен уақытын босқа өткізетін және бейбастақ,мазасыз
бала ... ... ... болды, бірақ ол олармен кездескен ... ... және оны місе ... ... ... ... төбелес десе оң иығын тосып ... ... ... ол ... ... жиі ... Ол сирек күлетін түрі сүмпиіп,
көңіл-күйі жабыңқы, тұнжырап жүретін. Осының барлығынан басқа оған тағы ... ... ... үрей жабысқан, микробтардан қорқатындығы
соншалықты - ол соңғы екі жылдың ішінде қолын ... отыз ... ... Ол ... қояр ... да, тәрелкені ұстар алдында да және
біреумен қол беріп ... ... да ... бірненше рет сабындап жуып
жүретін. Ол жиналып тұрған адамдардың жандарына жақын ... Егер ... ... ... ... ... және зорлайтындай көрінсе, ол бақырып
ойбайлайтын және шыж-быжы шығып ... ... ... ... ... ... ... шындап шалдыққандығы анықталғаннан кейін
онымен араларындағы үздіксіз қақтығыстары, әсіресе, соңғы бес ... ... ... ... ... ... сезініп жүрді. Ол бір нүктеге қадалып,
қозғалмай ұзақ отыратын болды. Сонымен бірге оның ... ... ... ... және ... ... ... үрей билейтін шақтары
көп болды. Оның осы жақын ... ... ... ... және ... ... бой алдырған депрессиялық дерті қатты ұстады. Әйелімен
араларындағы қатынастары бірте-бірте нашарлады, екеуінің бет жыртысқан ... ... ... ... ... ... екі жыл бұрын жалпы жағдайының жабырқандылығына
және депрессиялық дертіне шағым жасап психиатрға барған ... ... және ... ... ... болды.
Ата - анасының Тобиді тәрбиелеудің қиындап кеткендігі жайында ... ... оны ... балаларындай ерекше ұнатып ... ... ... ... ұрыс - ... ... тек Тоби ... деп
есептеген. Әрине, ата-анасының екеуі де белгілі бір психикалық ... ... ... бәлкім, психологиялық факторларға әсерін
тигізетін көтеріңкі әсерленгіштіктің ... ... ... да ауысуы
мүмкін. Бұл жерде оның жабыскақ симптоматикасының дамуы ... ... ... ... ізінше және үй-ішінің кикілжің
жағдайының шиеленіскен кезеңімен және ... ... ... кетуімен бір мезгілде тұспа-тұс келгендігі назар аудартады. Баланың
психологиялық проблемаларының ... ... ... ... орны ... ... бар болса, үй іші қарым-қатынасы бұзылуының
алатын орнынын да соншалықты маңызы бар.
Балалардың психикалық ауруларының жиілігі
Психикалық ... ... ... диагностиканың мәселесіне келмес
бұрын проблеманың мәнін және мөлшерін көздің ... ... ... ... арасына таралған психикалық ауруларға қатысты эпидемиологиалық
зерттеулердің қорытындылары бойынша ... ... ... ... саны ... бестен он бес процентке дейін өсуі күнделікті өмір
тіршілігін айтарлықтай шиеленстіріп жіберген.
Талқыланған ... ... бір ... ... ол
айтарлықтай жиі кездесетін бұзылулардың тек ... ... ... ... ... ... болса да өзіне ... ... ... байқалады. Мысалы, түнде ұйықтап жатқанда
астына жіберіп қоятын әдеті тек өз үйінде ... ал ... ... үйге ... ... ол ... еш уақытта болмауы мүмкін немесе мектепте
жүргенде көрсететін ... ... ... ... ... ... алдында еш уақытта көрсетпеуі мүмкін. Қандай жағдайдағысы болмасын
баланың мінез - құлқы ... ... ... қажеттілігіне қатысты
келтірілген бұл фактілер бізге іс жүзінде қорытынды жасауымызға және сондай-
ақ ... ... ... ... ... ... жөнінде де біраз ой -
пікір айтуға мүмкіндік береді. Психикалық ... ... тән ... жағдайларын терминдердегі әрекеттестіктерімен
байланыстырып талдау қажет деген ұйғарымға келуге ... ... ... симптомның пайда болу проблемасы, тек баланың өз басында ғана
емес, ең ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерден де болады.
Баланың мінез-құлқының әдеттегі қалпынан ауытқуы дегеніміз қандай болады?
Мінез-құлықтың қандайының болса да ауытқуы ... ... баға ... әр түрлі өлшемдердің бірнешеуі пайдаланылады. Оларға жататындар:
баланың жас ерекшеліктеріне және ... ... ... ... ... ... ... бір жастағы балалар үшін
ғана дұрыс деп саналады. Мысалы, ... ... ... ... оған
ата-анасы мазасызданып, онша көп ... ... және бұл ... балалардың көбісі төрт немесе бес жаска дейін астарына жібере
береді. Ал, он ... ... ... ... ... әдет ... ... да бұл жастағыларда болып қалатын бұл сияқты келеңсіз
жағдайларды әдеттегі қалыптан ауытқу деп ... Дәл осы ... жүре ... жас балақайдың жақын адамынан кенет ажырасып қалып
алаңдайтын кезде болып ... ... ... ... ... ... тән әдетке айналғандығы соншалықты ата-анасынан айырылысқанына
немқұрайлы қарайтын бұл жастағы баланың мазасыздануы үшін қисынды дәлел ... ... бала ... ... ... ... қалған кезде болатын
қынжыла қайғыруы - өте сирек кездесетін ... ... да ... ... деп ... ... ... қатысты мәселені әңгіме қылғанда, тіпті балалық
шақтың есейген кезінде де ер және кыз ... ... ... ... Ер ... көбісінде қыз мінезіне тән кейбір
қылықтардың белгілері байқалады, ... да ... ... тән ... ... ... ... тұрады. Бұл- табиғи
ережеге сай келетін заңдылық. Ер баланың мінезінде әйел мінезіне тән ... ... ... ... сирек кездесетін жағдай,
сондықтан да статистиканың көзқарасында мұндай құбылыс кемістік болып ... ... ... ... ... ... бұл сияқты ауытқулардың мәселесі тек
басқа бір кемістіктердің өлшемдерінің есебінен, ... ... ... ... мүмкін.
Күйзелістің сақталу ұзақтығы
Бұрыңғы айтылғандай, кез келген жастағы балаларды тексерген кезде
олардың көпшілігінде ... және ... ... тағы
басқадай күйзелістердің болатындығы жиі көрініп ... ... ... сақталу ұзақтығы көпке бармайды. Сонымен, мысалы, ... ... ... ... ... ... ... кейін тартқан
кежірлік күйден өтеді. Бұл ... ... тек бір ғана ... ... ... созылатын құбылыс болуы мүмкін. Көптеген айлар бойына, тіпті
жылдар ... ... ... ... ... ... ... туғызбай қоймайды.
Бұзылудың дәрежесі
Бір мезгілде көрсетіп толып жатқан симптомдарға қарағанда жетелеген
симптомдарға түсетін ... ... жиі ... ... ... ... жеке дара ... симптомдар шындығында да көңіл
аударуды аса ... ... ... ... немесе мінез-құлық
күйзелістері бар, әсіресе, егер олар ... ... әр ... бір
мезгілде әсерін тигізетін болса, ондай балаларды жан-жақты үңіліп тереңірек
тексеру қажет.
Симптомның ... ... ... оның тура ... ... шектеулерінен де айқындалады. Зерттеулердің көрсеткеніндей, бір
симптомдардың шығуына көбінесе баланың дұрыс тәрбиеленуі, ол ... ... ... ... ... да, тырнағын тістелеу-дені сау
балаларда да, сондай-ақ ... ... ауру ... да жиі ... әдет болғандықтан, ол психикалық аурудың нышанына жатпайды. ... ... үшін тап осы ... ... да ... жоқ деген
қорытынды шықпау керек. Керісінше, бала әсіресе ішкі жан дүниесі ширығып
шиеленіскен кезде ... ... ... ... ... ... синонимы бола алмайды, себебі ... әдет ... да ... ... тұрады, мәселен, құрбы-құрдастардың ара-
қатынастарының бұзылуы, шынында да, психикалық күйзеліспен едәуір ... ... ... ... ... ... тереңірек үңіліп
карағанды талап етеді.
Симптомдардың ауырлығы мен жиілігі
Біркелкі ұстамды ... ... ... кетуі
балаларда кездесе беретін әдеттегі құбылыс болғанымен, ... ... ауыр ... ... ... ... ... жайсыз
бастырылып қалуынан әр нәрсені бір шатып, байланыссыз былдырлап сөйлейтіні
немесе бір нәрсеге жөн-жосықсыз ашуланған кезде ... ... ... ... ... жүйесінің оқта-текте жұлқып қалып еріксіз тартатыны
немесе осыларға ... тағы ... ... ... ... кететін жағымсыз құбылыстары жайында сөз болған кезде, ең ... ... ... анықтап алып, сосын бұзылудың нақты көрінісін көз
алдына келтіру өте қажет. Баланың екі минуттай еденді ... ... ... ... ... ... ... -дөңбекшіп бар дауысымен
ойбайлап жылап, сосын өзінен-өзі ... ... сыры неде ? ... ... түн ... қатты қорқып үрейленетін себебі, түсінде
көрген сұмдық қоркыныштарды таңертең ... көз ... ... түн ... қара ... ... және ... шошып оянуынан болар деп
ойлаулары неліктен ? Балада мұндай кұбылыстар түн сайын көріне ме, жоқ ... ... рет ... ме ... сияқты бұл жағдайлардың да дәл сондай
маңызы зор.
Мінез-құлықтың өзгеруі
Мінез-құлықтың өзгеруі диагностикаға қосьілған тағы бір ... ... ... Баска сөзбен айтқанда, балалардың мінез-құлықтарына ... оның ... ... ... тән ... ғана ... ... тек бір баланың қалыпты жағдайындағы дағдылы мінез-құлқымен
де салыстырып қарау қажет. Әрине тіршілік ағымының барысында мінез-құлықтың
әр ... ... ... ... өте күрделі болуы мүмкін, алайда, егер
де баланың ... ... ... жетілудің және дамудың
заңдылығымен түсіндіріп болмайтын өзгерістер ... ... ... ... ... ... көңіл аударып отыру қажет.
Симптомның ситуациялық ерекшелігі
Кеңінен таралған пікір бойынша, пайда болуы ... ... да ... ... симптом тек белгілі жағдайда ғана пайда
болатын симптомға қарағанда тым ... ... ... ... ... ... дәрежесінде мінез-кұлықтың ауытқуы өлшемі
тым жақсы емес екендігін ... ... де, ... ... ... ... ... зор. Оның болуы және ... ... ... ... проблемасындағы даму динамикасына белгілі бір
дәрежеде ықпалын тигізеді.
Сонымен, мінез-кұлықтың қалыпты жағдайдан ауытқуы ... ... ... ... ... барлық өлшемдердің әсер-әрекетіне назар
аудару қажет. Алайда тіпті бұл жағдайда да ... ... ... ... негізінде, яғни, симптомның жиілІгі туралы
мәліметтері жеткіліксіз болып саналады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... жөн.
Уайым-қайғының үлкен сергелдеңі
Балалардың бір-бірінен қалыпты жағдайдағы айырмашылықтарының өрістері
өте кең. Бір балаларда ұстамдылық, ... және ... ал ... ... және ... ... ... қарауды
ұнататын құмарлық қасиеттер бар. Ол да, басқасы да өте оңтайлы, жанға жайлы
және ... ... ... ... ... ... да ешқандай да
"дені таза" жасанды еліктеушілік мінез-құлықты талап етудің ешбір ... ... ... ... қол үзіп кеткені және басқа
балалармен қатыспайтыны туралы сөз болғанда, ең ... оның салы ... ... ... қандай жағдайларға байланысты екенін анықтап алу
керек.
Баланың табиғи жаратылысында қандай ерекшеліктері бар? Ол ... ... сол үшін ... өте ... деп немесе басқа
балалармен тіл табысып жуыса алмайтын ... ... деп ... ме ? Ол ... ... ... ... алмауынан оған немқұрайлы салқын қарап, тек өзінің ішкі дүниесіне
ғана ... ... ... ... ... ... бірдеңкені істегісі
келгенімен, бірақ қалай істерін және балалармен ... ... ... ... ... ... бастауға жүрегІ дауаламай қиналуы мүмкін
шығар ?
Иттен қатты корқатынына шағым жасаған жағдайда, ... оның ... ... ... ... (шынында да бұл жерде ешқандай
қорқыныш үрей ... ) оның ... ... қалған кездегі түрін көргенде-ақ
корыққаннан да бетер қалтырап, дірілдеп кететініне карап баланың ... ... ... ... білуге болар еді.
Сайып келгенде, мінез-құлықтың долдануы баланың өзін бақытсызбын деп
сезінуінің және өзіне-өзі қанағаттануының ... ... да гөрі ... ... мақұлдатып жақтату үшін қатты еліріп бетбақтырмауының
нәтижесінен болуы мүмкін деген жорамалдарды ... ... ... ... ... ... алу қажет.
Даму жолындағы қнындықтар
Психологиялық дамудың прогрессивтігі, әр түрлі ... ... ... ... ... ... бір кезеңінен алмасып
келуі және қоршаған ... ... ... ... сатыға көтеру мүмкіндігі
баланың өсу процесінің қажетті аспектісін жасайды. Баланың дамуы ортаның
талабына қарай өзгеріп отыратын ... ... ... ... бәсеңдеген кездегі жағдайына (ригидной) немесе ... ... ... ... ... ... сонымен
бірге ол белгілі бір дәрежеде алдын ала болжалданады.
Мысалы, бала әуелі өзімен-өзі, сосын ... ... ал ... ... ... үйренеді. Ерте балалық шақтағы достықты ... және ... ... ... деп ... ... болмайды, алайда
жасы өскен сайын достық ... ... ... орнығып және
ұзағырақ созыла бастаііды, ол оған өзінің бар ... ... ... ... және ... ... ... басқа адамдардың уайым-қайғысын
түсінеді және әлеуметтік қатынастарда қолданылатын ауызекі тілде ... ... және әр ... ... дақтарды іздерді,
белгілерді, ишараттарды, нышандарды, ырымдарды, бедерлерді тез ... Осы ... ... оның сәби ... ... ... үйірсектеніп алып, ал олар бір сәтте көрінбей қалғанда
мазасызданып ... ... ... ... ... Бұл ... уақыт өткен сайын бірте-бірте ыстық тартып жүргеніне ұялай
береді де, тіпті өзінен ... ... де сол ... көңіл жақындық
байланысын үзбей, әрдайым есінде сақтап ... ... ... ... бастауы, сондай-ақ құрбы-құрдастарымен және де басқа
ересек адамдармен араласқандығы қарым-қатынастарының маңыздылығьның артуы
автономиялық және ... ... ... ... ... және сөйлеу тілі сияқты басқа да психологиялық ортаның
қалыптасу заңдылықтарының ұқсастықтарын-бақылауға ... ... ... ... сөз ... бұл ... психикалық
дамудың барысын ... және ... ... ... осы ... ... ... кедергі жасайтын
дәрежесіне көңіл ... ... ... әлеуметтік байланыстардан қол үзіп
кеткен-ді немесе қатты долылықты тексеріп ... ... ... ... ... даму ... ... қиындататынын,
оның жолдастарымен карым-қатынасы қалай қалыптасып жатқанын және ... ... ... ... ... қандай дәрежеде
көрінетінін психиатор анықтап білуге тырысады.
Баланың мінез-құлқындағы күйзелістің ... ... ... ... ... ... барлығымыз да адамдардың арасында ... ... ... ... ... қимыл іс-әрекет пен өзара
қарым-қатынас жасау арқылы ... ... ... ... өте
маңызды рөл атқаратынын ескерткен дұрыс болар еді. Қатынас - ... ең ... ... қасиеті және адамдардың өзаралық
мүдделілік байланыстары мен ... ... ... ... ... ... саналады. Бұзылған мінез-құлықтың барлық көріністеріне
сәйкес ... жеке ... ... ... ... ... ... айналасындағыларға қалай әсер етеді ? Оның ... ара ... жай ... ғана тына ма әлде ... ... ма ? ... ... ... ... соншалықты байланысты болмаса да, ортаның талабына қарай
өзгеріп отыратын ... ... ... мен ... ... ... өзара бірлесіп әрекет жасау
тәсілдерінің түрлері де тап сондай дұрыс ... ... ... ... жэне әдістемелік мәселелер
Диагнозды қою, яғни, жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... - диагностиканың келесі кезеңі.
Медицинада қалыптасқан дәстүр бойынша, әдеттегідей бірден түсінікті ... ... ... ... бір ... ... ... тырысады. Сырқат адам
туралы сөз болғанда, оның митралдыстеноз (жүректің қан жолы тетігіндегі
аурулардың бірі) немесе өкпе ... бар ... ... ... ... ... бұл терминдер сыркаттың негізгі ... бір ... ... да, орынды болжамның бір ғана амалын және ... ... ... ... ... ... ... ауруы
туберкулез таяқшаларынан пайда болады, оны соған арнаған ... ол ... ... ... ... ... атын ... терминнің беретін ақпаратты мағлұматы өте көп, ... ... ... ... ... дәл қойылған диагноз дәрігерлердің
практикалық ... өте ... ... ... ... істің жағдайы
әлдеқайда күрделірек екені және бұл ... ... ... өте ... ... ... де жақсы мәлім. Мысалы, туберкулез
ауруы организмдегі туберкулез таяқшаларының ... ... ... ... ... ... ... тамақтанбаудан және тұрмыс-тіршілік
жағдайының қиындығы да бұл аурудың ... ... ... ... бұл
ауруға психоәлеуметтік факторлар да әсер етуі мүмкін деген жорамал бар.
Қалай болғанда да, бұрынғы өткен жалпы психотерапияда диагностиканың
ұқсас ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бір дертке шалдыққаны деп ұйғарған, ал ... ... ... бір ғана ... ... ... Тап осы ... бала психикасының өте сирек кездесетін күйзелісіне біршама баға
берген кезде қолдануға болады, көп жағдайларда баланың ... ... ғана ... ... ... дерт екен ... көзқарас дұрыс
болмайды.
Психикалык күйзеліс - сөздің мағынасында, ол - дерт ... ... өте ... ... ... және ... ... сыйғызу онша оңайға түспейді, оның үстіне психикалык күйзеліс бір
мезгілде бірнеше факторлармен ... ... ... шығу
себептері дағдыдағыдай әлден көп, сондықтан олардың арасында біреуін ғана
бөліп алып ... ... ... да мағына бермейді. Кезінде психиатрияда
"миы зақымданған ... ... ... ... мидың синдромы"
немесе "мидың органикалық жолмен аз зақымдануың туралы әңгіме болған еді.
Бұл медициналық диагноз сияқты ... ... дәл ... ойлағандар қатты
жаңылысқан еді. Органикалық жүйемен зақымданған мидың ... ... ... олар ... ... ... күйзелістер әдетте балаларда ажыратылмайды,
мидың органикалық зақымданғаны да, не зақымданбағаны да ... ... ... ... ... ... ... болуына
әруақытта себеп бола бермейді.
Әрине, бұл сияқты зақымның бұл баланың психикалық ... ... ... ... бұл ... ... күрделі спекторымен өзара бірлескен әрекетінің нәтижесінде болады.
Сайып келгенде, мидың ... ... ... ... ... туберкулез таяқшаларының баламалы қызметімен еш уақытта санаса
алмайды.

Балаға психоз немесе ... ... ... ... ... ... деген даулы айтыстың төңірегіндегі екінші мысал да біздің бұрыңғы
өткен психиатриямызға тағы да ... ... ... ... мен ... туа біткен ақаулығының аралығындағы дифференцияльды ... ... ... сөз ... Бұл екі ... да түрлері бір-
біріне мүлде ұқсамайтын ситуациялар жайында сөз болып отыр. ... ... және ... ... ... да ... бар, ал
ақыл-ойының артта қалуы оның ой-өрісінің деңгейіне байланысты. Негізінде ол
да, бұл да ... әр ... ... ... ... ... бірақ өте
маңызды. Балада психоз болғанымен, бірақ ақыл-ойы дұрыс болуы мүмкін немесе
керісінше, оның ақыл-ойы артта қалғанымен, бірак психоз болмауы ... ... ... ... де ... ... болмауы мүмкін. Психоз бен ақыл-
ойының артта ... ... ... даму ... ... ... әр түрлі күйзелістер, сондықтан да олар оның ... ... ... әр ... ... ... кажет.
Тап осындай ойланып-толғанулардың негізінде және соған байланысты
жалпы медициналық ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының
жұмысшылар тобы ... ... жыл ... балалар психиатриясына қарай
мультифакторлык тәсілді зерттеп жетілдірді.
Бұл тәсіл балалар психиатрларының барлығынан да ... ... ол ... ... ... ... стиліне тура келді және
оның расында да, диагностиканың пайдалы жұмыс схемасын ұсынатынын алғашқы
зерттеулерде ... Осы ... ... ... диагностика жүйесі
дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының ... ... ... ... ... ... ... бес аспектіге бөлінеді:
1) клиникалық психиатрия;
2) ой-өрісінің даму деңгейі;
1) клиникалық психиатриялық синдром;
3) этиологиялык биологиялық факторлары;
4)этиологиялық ... ... ... ... ... ... ... оның барлық бес бөлімінен
тіпті, негізсіз болса да, баланың ... ... ... ... болу керек. Осындай диагнозға келтірілген бір мысал: мінез-кұлықтың
синдромы - ... ... ... ... тән ... ... жиілеп кетуінен, көңілсіздіктен, үйден шықпай
отыратын, бірақ ақыл-ойы дұрыс балада ... ... ... ... ... категория синдромдардан, пайда ... және ... әр ... ... тұрады. Болуы мүмкін
бұзылуды анықтау үшін жекелеген әрбір жағдайда клиникадағы дәрігер-ғалымның
оның біліну нышанын ... ... ... тура ... Бұл ... және қиын ... ... көрінуі мүмкін, сондықтан да кейде дәл ... ... ... де анық білу ... емес. Алайда, бар
мүмкіндігінше, осы жолмен алға қарай жылжи берудің маңызы өте ... әр ... екі ... ... олардың
диагностикасын қарастырайық. Әрбір жағдайда біз диагностикалық процестің
симптомынан бастап тым күрделірек психиатриялық категорияға және одан ... ... тән ... бар ... дейінгі қимылын қадағалаймыз.
Процедураны оңайлату үшін бірлі-жарым нышанын талдау қимылының бағытын
анықтайтын ... ... ... ... ... ... ... соншалықты қарапайым және жинақы болмауы мүмкін екенін,
әсіресе, бірнеше әр түрлі психологиялык механизмдер бір ... ... ... ... жиі ... ескеру қажет.
Мектепке бармай қалу
Баланың мектепке бармай қалуынының айтарлықтай ... ... ... ... ... болады. Кездейсоқ себептерден кездесіп қала
беретін төтенше ... ... әр ... көріністе болып келуі мүмкін: ата-
анасының шешімімен кішкентай інісін немесе қарындасын қарап ... ... ... ... ... өз ... ... кетуге бейімділігі, немесе
мектепке барудан қасақана бас ... ... ... ... оның ... бұзылуына байланысты болатындықтан, мектептке
бармай қалуына осы кінәратты себеп болуы мүмкін. ... ... ... оның ... катысқысы келмегендігінен, өз ... әр ... ... ... ... да ... Бұл жағдайлардың бір-бірінен
қандай айырмашылықтар бар екенін көрейік.
Схематикалық процедураның талдауы
Ең алдымен сабаққа қатыспай лағып жүрген баланың ... ... ... Егер үйде ... ... ... бала сабаққа қатыспаған
болып шықса, онда ол кино көруге, театрға кетуі немесе ойнап кетуі мүмкін.
Мектепке барудан бас ... ... ... немесе көліктік фобия
азырақ болса да жиі кездеседі. Біріншісінде әлеуметтік ... ... ... ... ал екіншісінде - автобус, пойыз және ... ... ... сөз болып отыр. Екі жағдайда да мектепке
баратын жолда адамдармен кездесіп қалу және көлікпен жүру ... ... ... ... ... ... ең оңай әдісі - мектепке барудан бас
тарту болды.
Біріншіден, бала үйде немесе жолдастарымен болғанда өзін ... ... ... Егер оның денсаулығы бірқалыпты жақсы және көңіл-
күйі шат-шадымынан болып көрінсе, онда біз оның ... ... ... ... ... байланыстан қашқақтауға тырысуынан деп ұйғаруға
болады. Егер ол қайғыға ... ... ... ... өзін ... ... ... жүрсе, онда оның мектепке барудан бастартуы депрессия
түрінде деп санауымызға ... ... ... ... ... келмеудің сабақ кестесіне байланысының бар-
жоғын білу қажет. Егер баланың мектепке барудан бас тартуы сабақ кестесіне
байланысты ... оның бас ... мен ... ... бір ... ... байланыстың бар екенін көрсетеді.
Тағы бір жағдай егер шешесі ... ... өзін үйде ... ... ... ... ... келмесе немесе мектепке бас тартуына
себепші болған айырылып қалу каупінен алаңдауы.
Энкопрез
Баланың үлкен дәретін ұстай алмай ... ... ... ... кез
келген жерге отыра салатын ... ... іші ... ... қала
беретіндігінің себептеріне көңіл аудару қажет. Егер ол ... да ... онда ... деп ... ... бұзылуы мүмкін. Ішектің ішіндегі
нәжістің қататындығы сондай, ол ... ... ... ... ... да ... жағдайда басты мәселе іштің жүрмей қатып қалуына
байланысты болады.
Еғер баланың ішегіндегі қатқан нәжіс жоқ болса, онда тәрізі ... ... ... ... болғаны, сонымен қоса ол баланы ластайды. Ішек
қызметінің бұзылуына себеп болған бір ... ... ... ... ... өтуі ... жаңа келген нәресте алғашқы кезде дембіл-дембіл астына жіберіп,
жөргегін былғап тастайды. Кейін өсе келе ол үйренеді:
а) оның ішегін босатудың ... ... ... сезімі жетіле
бастайды;
б) дәретке отыратын белгіленген орынға үйренгенше ... ол ... ... ... ... ... ... бастайды.
Егер балада нәжістің келетін уақытын алдын-ала бақылап отыратын түйсік-
сезім қызметі жеткілікті дамыған болса, онда ол еріксіз жібере ... ... ... ... ... ... ұстап тұра алмау тек лайықты орынға отырып дағдыланбаудан ғана
болмайды. Ол баланың психологиялық күйзелісінен де болуы ... ... ... қандай себептермен пайда болатындығынын зерттеп білуге
диагностика жәрдем береді. Кейде ішектегі нәжіс ... ... ... ... ... жерлері тек қана ... ... ... ... ... ... бала, сайып келгенде, өзінің наразылығын білдіруіне болады.
Қорытынды
Психикалық бұзылулардан зардап шеккен балалардың саны күнделікті өмір
тіршілігін айтарлықтай шиеленістіріп жіберген. Алайда, бұл ... ... ... тек ... ... гана ... қабылдауына тап
болды. Барлық жағдайларда да психикалық ... ... ... бере
алатын тек психиатр деп ойлау шындыққа мүлде жанаспайды. Проблеманың
ауқымдық көлемділігінің көрсетіп ... ... ... ... ... ... және одан ... жерде жұмыс істейтін
педиатрлар, ... ... ... ... да педагогтар мен
психологтардың, тіпті әлеуметтік мекеменің қызметкерлерінің де ... ... ... ... ... мен оның ... ... немесе "кімнің кінәлі" екенін анықтап қою ғана емес, шындығын
айтқанда, "проблеманың мәнісі неде ... және ... ... ... ... түсінудің керектігін көрсетеді.
Қазіргі зерттеулерге қарағанда, тәртіп бұзуға ең бірінші түрткі болған
оқиға баланы тікелей тәртіпсіздікке әкелмейді, әуелі қайғыға ұшыратады ... ... ... ... ... ... Міне, тәртіп бұзу содан
пайда болады. Тәртіп ... ... ... - ... ... ... ... қатар-құрбыларынан сабақта артта қалып қойып,
тәртіп бұзуын ... ... деп ... Мұны ... көзінше
көрсеткісі келеді. Бұл мінез көбінесе ... бала ... ... ... Бірақ осылай болған жағдайда да, тәртіпсіздікті
баланың бойына біржолата сіңіп кеткен әдет деп, ... ... ... болмайды. Өйткені, тәртіп бұзу баланың тек өзіне ... оның үй ... ... да ... ата-ана бірлігінің жоқтығына
және баласына қойған талаптың әр түрлі болып келуіне байланысты.
Бала үнемі жақсы психологиялық жағдайда тәрбиеленуі, оқуы, өсуі ... ... ... "мен" ... ... ... деген сенімділігі,
өзіндік сезімі туады. ... "мен" ... ... ... ... нәтижеге "өтуіне, дұрыс дамуына мүмкіндік береді.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Серкебаев Қ. "Қиын балаларға ... ... ... ... ... А. В. "Педагогикалық және жас ерекшелік психологиясы" Алматы,
Білім, 1987.
3. Крупская Н. К. "Воспитать ... ... пед. соч. ... 1959.
4. Әділова К. "Қиын оқушыны тәрбиелеу қиын ба ? Бастауыш мектеп, 2002/5.
5. Сухомлинский В.А. Рождение гражданина. "Молодая ... ... ... К. ... ... ... ... «Ұлағат» журналы, 2001/1.
7. Сухомлинский В.А. Как воспитывать настоящего человека.Москва, 1975.
8. Қоянбаев Ж.Б. Қоянбаев Р.М. "Педагогика" Астана, ... ... И.С. ... ... ... және ... ... " Мектеп", Алматы, 1987.
10. Вестник журналы "Қайнар" психология, социология сериясы. 2005 ж.
11. Сухомлинский В.А. Трудные судьбы. Изд-во ... ... ... ... К. Из ... развития педагогической мысли. Алматы, 1978.
13. Елікбаев Н. Ұлттық психология. Алматы, 1992.
14. Турсынов Б.Ж. Нравственно - духовное просвещение. ... 1995.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс туралы4 бет
Дамытушы және қалыпқа келтіруші жұмыстардың модельдері5 бет
Сын және оның этикалық аспектiлерi4 бет
Қиын балалар туралы түсінік 6 бет
Қиын оқушыға психологиялық мінездеме6 бет
Кәсіпорында персоналдың мінез-құлқын басқаруға талдау («эйр астана» ақ мысалында)33 бет
Мүмкіндіктері шектеулі балаларды оқыту және тәрбиелеу6 бет
Тұтынушыларды зерттеу36 бет
Ақтөбе нарығындағы тұтынушылардың мінез-құлқын талдау60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь