Хаммурапи заңдарына жалпы сипаттама


КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1 ХАММУРАПИ ЗАҢДАРЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы:Хаммурапи заңдары тарихта өте үлкен орын алатын заңдар жинағы.Оның алдыңғы заңдарға қарағанда, бұл заңда біраз алға басушылық байқалады.Мұнда әрбір қарастырылып отырған мәселеге байланысты баптар топ-топ болып бөлінген.Мен соның ішінде отбасылық қатынастар туралы баптарға көп тоқталдым.Жұмысымды таныстыру барысында сол отбасылық қатынастар туралы біраз айтып өтем.
Мәселенің өзектілігі:Хаммурапи заңдары тарихта алғаш толық және көпжақты құқықтық нормалар ретінде қалды.Хаммурапидің заңдар жинағы сонау ерте замандағы шумерлік заңдар Ур-Намму,Липит Иштардың, сондай-ақ Билалам заңдарының,Эшнун патшаның заңдарының жалғасы болып табылады.Бұл заңның өзгелерден ерекшелігі олардың жүйелі етіп жасалуында еді.Сол жүйелілігі арқылы ол тұңғыш рет бір мемлекеттің тәжірибе жүзінде заңы болып, сол заманның аса қуатты,ірі мемлекеті Вавилонда тәртіпті қоғам орнауына ұйытқы болды.Мәселенің өзектілігі,тарих үшін маңыздылығы да –осы,яғни заңның іс жүзінде Вавилон сияқты алпауыт мемлекеттің қоғамын қалыптастыруда үлкен роль атқаруында.
Мақсаты: Дерек көздері мен жалпы Хаммурапи заңдарының өзіне сүйене отырып, ол заңның тарихтағы алар орны мен әсіресе отбасылық қатынастардағы дұрыс және бұрыс жақтарын анықтау.
Міндеттері: 1.Хаммурапи заңдарымен көпшілікті жалпы таныстырып өту;
2. Нақты отбасылық қатынастарға арналған баптарға жекелеп тоқталу;
3. Отбасылық қатынастар туралы баптардың зиянды және пайдалы жақтарын ажырату.
Деректік негіз: Ежелгі Вавилон құқығының маңызды ескерткіштерінің бірі болып табылатын Хаммурапи патшаның заңдар жинағы жазылған ескерткішін 1901 жылы де-Морган басқарған француз археологиялық экспедициясы нәтижесінде тапқан. Оны Вавилон жеріне жасалған жорық барысында эламиттермен әкетілген.Заңдар жазылған қара бағананың жоғарғы бөлігінде тақта патшалық құрып отырған күн құдайы Шамаштың алдында салтанатты кейіпте тізе бүккен Хаммурапи патшаға осы заңдар жинағын тапсырып тұрғаны кескінделген.Бұл сурет патша заңдары жинағының құдайдан шыққанын көрсетеді деген ойды білдіреді.Кіріспе мен қорытынды ритмикалық тұрғыда жазылған және онда Хаммурапи патшаның жетістіктері туралы, патша заңдары жоғарыдан жіберілген әділ де өзгермейтін заңдар екендігі көрсетіледі.Бағанада Шамаш құдай мен Хаммурапи патшаның бейнесі бейнеленген жерден бөлек жазылған 282 баппен толтырылған.
Бізге 282 бап түгелдей жетпеген, оның тек 247 ғана толық жеткен,ал қалғанын жаулап алған эламиттердің патшасы өз ерліктерін жазу үшін қырғызып, алдырып тастаса керек.Бертін келе олар атақты Ашшурбанапалдың кітапханасынан табылған жазба деректер және сол Сузы мен басқа да аймақтан табылған деректер негізінде қалпына келтірілуде. Заңдар тілі-аккадтың классикалық диалекті.Хаммурапи заңдарының алғашқы бес бабы сот ісін жүргізу мәселелеріне арналған.Жала жапқандар, өтірік куә болғандар өте қатаң жазаланатын болды.Бұның бәрі заңның дұрыс орындалуына, тәртіптің сақталуына әсер етті.Ал 6-25 баптарда жеке меншікті ұрлаудың әртүрлі жағдайлары туралы айтылған. Ұрлық үшін негізінен өлім жазасы берілген. Олардан кейінгі 26-41 баптарда жауынгерлердің құқығы мен міндеттері баяндалған. 42-126 баптарда жер, сауда, қарыз беру, кепілдік беру мәселелерінің заңдық жүйелері сипатталған.127-194 баптарда отбасы, мұрагерлік, бала асырап алу тәртібі туралы жазылған.195-214 баптарда біреудің денесін зақымдағаны, қорлағаны үшін берілетін жазалар белгіленген.215-277 баптарда емшілердің, мал дәрігерлерінің, құрылысшылардың жауапкершіліктері жайлы айтылады. Соңғы бес бапта құлдарды сатып алу мәселесі сөз етілген./
1.Хрестоматия по истории Древнего Востока. Москва «Восточная литература» РАН. 1997
2.Васильев Л.С. История Востока 1 том. Москва «Высшая школа» 1994
3.Струве В.В. История Древнего Востока. 1941
4.Авдиев В.И. История Древнего Востока. Москва. 1953
5.История Древнего Востока. Часть І. Месопотамия/ Под ред. И.М Дьяконова. Москва. 1983
6.Беляевский В.А. Вавилон легендарный и Вавилон исторический. Москва. 1971
7.Флиттнер Н.Д. Культура и искусство Двуречья и соседних стран.Л.-М., 1958
8.Хрестоматия по истории Древнего Востока/ Под. Ред В.В. Струве и Д.Г. Редера. Москва. 1963
9.Хрестоматия по истории Древнего Востока . Москва. 1980. Часть 1-2.
10.Хрестоматия по истории Древнего мира/ Под ред. В.В Струве. М., 1950. Ч. 1. Восток
11.История Востока. 1 том. Восток в древности. Москва. «Восточная литература» РАН. 1999

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1 ХАММУРАПИ ЗАҢДАРЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

Кіріспе
Жұмыстың жалпы сипаттамасы:Хаммурапи заңдары тарихта өте үлкен орын
алатын заңдар жинағы.Оның алдыңғы заңдарға қарағанда, бұл заңда біраз алға
басушылық байқалады.Мұнда әрбір қарастырылып отырған мәселеге байланысты
баптар топ-топ болып бөлінген.Мен соның ішінде отбасылық қатынастар туралы
баптарға көп тоқталдым.Жұмысымды таныстыру барысында сол отбасылық
қатынастар туралы біраз айтып өтем.
Мәселенің өзектілігі:Хаммурапи заңдары тарихта алғаш толық және
көпжақты құқықтық нормалар ретінде қалды.Хаммурапидің заңдар жинағы сонау
ерте замандағы шумерлік заңдар Ур-Намму,Липит Иштардың, сондай-ақ Билалам
заңдарының,Эшнун патшаның заңдарының жалғасы болып табылады.Бұл заңның
өзгелерден ерекшелігі олардың жүйелі етіп жасалуында еді.Сол жүйелілігі
арқылы ол тұңғыш рет бір мемлекеттің тәжірибе жүзінде заңы болып, сол
заманның аса қуатты,ірі мемлекеті Вавилонда тәртіпті қоғам орнауына ұйытқы
болды.Мәселенің өзектілігі,тарих үшін маңыздылығы да –осы,яғни заңның іс
жүзінде Вавилон сияқты алпауыт мемлекеттің қоғамын қалыптастыруда үлкен
роль атқаруында.
Мақсаты: Дерек көздері мен жалпы Хаммурапи заңдарының өзіне сүйене
отырып, ол заңның тарихтағы алар орны мен әсіресе отбасылық қатынастардағы
дұрыс және бұрыс жақтарын анықтау.
Міндеттері: 1.Хаммурапи заңдарымен көпшілікті жалпы таныстырып өту;
2. Нақты отбасылық қатынастарға арналған баптарға жекелеп тоқталу;
3. Отбасылық қатынастар туралы баптардың зиянды және пайдалы жақтарын
ажырату.
Деректік негіз: Ежелгі Вавилон құқығының маңызды ескерткіштерінің бірі
болып табылатын Хаммурапи патшаның заңдар жинағы жазылған ескерткішін 1901
жылы де-Морган басқарған француз археологиялық экспедициясы нәтижесінде
тапқан. Оны Вавилон жеріне жасалған жорық барысында эламиттермен
әкетілген.Заңдар жазылған қара бағананың жоғарғы бөлігінде тақта патшалық
құрып отырған күн құдайы Шамаштың алдында салтанатты кейіпте тізе бүккен
Хаммурапи патшаға осы заңдар жинағын тапсырып тұрғаны кескінделген.Бұл
сурет патша заңдары жинағының құдайдан шыққанын көрсетеді деген ойды
білдіреді.Кіріспе мен қорытынды ритмикалық тұрғыда жазылған және онда
Хаммурапи патшаның жетістіктері туралы, патша заңдары жоғарыдан жіберілген
әділ де өзгермейтін заңдар екендігі көрсетіледі.Бағанада Шамаш құдай мен
Хаммурапи патшаның бейнесі бейнеленген жерден бөлек жазылған 282 баппен
толтырылған.
Бізге 282 бап түгелдей жетпеген, оның тек 247 ғана толық жеткен,ал
қалғанын жаулап алған эламиттердің патшасы өз ерліктерін жазу үшін
қырғызып, алдырып тастаса керек.Бертін келе олар атақты Ашшурбанапалдың
кітапханасынан табылған жазба деректер және сол Сузы мен басқа да аймақтан
табылған деректер негізінде қалпына келтірілуде. Заңдар тілі-аккадтың
классикалық диалекті.Хаммурапи заңдарының алғашқы бес бабы сот ісін
жүргізу мәселелеріне арналған.Жала жапқандар, өтірік куә болғандар
өте қатаң жазаланатын болды.Бұның бәрі заңның дұрыс орындалуына,
тәртіптің сақталуына әсер етті.Ал 6-25 баптарда жеке меншікті
ұрлаудың әртүрлі жағдайлары туралы айтылған. Ұрлық үшін негізінен
өлім жазасы берілген. Олардан кейінгі 26-41 баптарда жауынгерлердің
құқығы мен міндеттері баяндалған. 42-126 баптарда жер, сауда, қарыз
беру, кепілдік беру мәселелерінің заңдық жүйелері сипатталған.127-194
баптарда отбасы, мұрагерлік, бала асырап алу тәртібі туралы
жазылған.195-214 баптарда біреудің денесін зақымдағаны, қорлағаны үшін
берілетін жазалар белгіленген.215-277 баптарда емшілердің, мал
дәрігерлерінің, құрылысшылардың жауапкершіліктері жайлы айтылады. Соңғы
бес бапта құлдарды сатып алу мәселесі сөз етілген.
Мәселенің зерттелу деңгейі:Нақты Хаммурапи заңдарын әлі күнге дейін
толығымен зерттеп білген ғалым жоқ.Бірақ олар туралы өз еңбектерінде
И.М.Волков, И.М.Дьяконов, Н.Д Флиттнер,Т. Драйверлер айтып өтеді.

Негізгі бөлім
Хаммурапи – Вавилон патшасы (1792-1750жылдар)-Вавилонды басқарған
бірінші әулеттің алтыншы өкілі.Вавилонның өрлеуі оның есімімен тығыз
байланысты.Өзі билік жүргізген 35 жыл ішінде әскери күш пен дипломатияға
сүйеніп, Ассирия жерін, Месопотамияның оңтүстік және орта бөлігін
Вавилонға бағындырды.Хаммурапи тұсында тауар-ақша қатынастары, жеке меншік,
құлиеленушілік өсті,мемлекет орталықтандырылды,патшалық өкімет билігі
нығайды, құқық дамыды.Оның қалдырған аса маңызды ескерткіші-Хаммурапи
заңдары.
Ежелгі Вавилон қоғамы Хаммурапи заңында суреттелгендей үш топтан
тұрады, яғни еркін адамдар (авилум), патша адамдары (мушкенум), құлдар
(вардум).Патша адамдарының шын мәнінде жағдайлары әртүрлі еді: олардың
жоғарғы қатарындағылар еркін адамдарға да саналды, ал төменгі
қатарындағылары тек кішкентай ғана қызметтік орын алды және олар
құлдардан сәл ғана ажыратылды. Басқалай айтқанда, еркіндік пен құлдық
арасында жер мен көктей айырмашылықтар өте көп еді. Хаммурапи
заңдарында мушкенумдердің өмірін, намысын және жеке басын еркін
адамдардың яғни авилумның өмірінен арзанырақ бағалайтын, ал бірақ
байлыққа келгенде мушкенумның байлығын жоғары қоятын, себебі оның
байлығы патша қазынасының бөлігі болып табылады.Құлдар да көп нәрсеге
мүдделі болды. Мәселен сарай немесе мушкенумның құлы еркін әйелмен
үйленуіне рұқсат берілді, ондай некеден туылған балалар еркін деп
саналды.Күңнің өзінен туған балаларын мырза өзімнің заңды балаларым
десе болады, осыдан соң олар көп нәрсеге мүмкіндік алады.Егер тіпті
мырза оларды заңды балаларым деп танымаса да, мырза қайтыс болған
соң, әйел мен оның балалары еркін деп танылады.
Сырт елден сатылып әкелінген құл Вавилонға келген соң, егер
ол вавилондық болып шықса, бостандыққа жіберілуі тиіс.Еркін адамдарды
сыйламай, өзінің құлдық дәрежесін жоғары қойған құлдардың соттан тыс
құлағын кесу арқылы жазалайтын еді. Біреуге қарыз адам құлдыққа үш
жылға оған өзі баруға немесе оның құлы және үй мүшесінің біреуі
баруына болатын еді.Еркін туған адам да біреуге қарызданса үш жыл
құл болатын.Қарыз төлетудің бір жолы- кепілдікке алу болатын.Қарызға
ақша берушілер қарыз адамдарды күшпен кепілдікке алып, қарызын
төлеткен.
Қарыз берушілер, әдетте сауда агенттері (тамкарлар) еді.Олар
мемлекеттік шенеуніктер болып есептелінетін.Тамкарлар бір уақытта
әртүрлі сауда жұмыстарын жүргізетін. Әрбір қалада осы тамкарлардың
жұмысын бақылайтын, олардың өзара қарыздарын, сондай-ақ мемлекетке қарыз
ақшаларын реттеп отыратын әкімшілік құрылымдар болды.Тамкарлар
халықаралық сауданы өздері және сондай-ақ көмекші шамалулар арқылы
жүргізді.Шамалулар- әр елге барып сауда жасаушылар.Сауда агенттерінің
тағы бір маңызды қызметі- салық жинау болатын.Хаммурапи заңдары қарыз
алушыларды қарыз берушілердің қахарынан қорғауға тырысты, кейбір
жағдайларда қарыз уақытысын созып, ал кейде алған ақшасын күміспен
немесе басқа да бағалы заттармен ауыстыуға мүмкіндік берген.
Ауыршаруашылығы Месопотамияда үлкен маңызға ие болды, себебі
Хаммурапи заңында оған үлкен мән берілді.Шаруашылықтың негізгі түрі
кішігірім жұмыстар болды, ірі жер иелері өз жерлерінен өздерінен
төмен патша адамдарына өңдетіп немесе өз жерлерін жалға беріп
отырды. Жалға алған адам шаруашылықты ұятымен дұрыстап жүргізуге
тиісті еді.Егер табиғат апатына байланысты жер өңделмей, егін шықпай
жатса жалға алу уақыты созылатын.Жер өңдеуші өзінің суландыру
жүйесінің қауіпсіздігін қамтамассыз ету керек, себебі көршілерінің
егіні бүлінсе, айып төленеді.Ірі және кіші малдар арнайы
бақташыларға бағуға берілетін, олар малдардың жейтін жеміне, егер
отарда бір малға бірдеңе болса соған жауап беретін. Жұмысқа алу
Вавилонда кең тараған еді, жұмысқа құлдармен қатар еркін адамдар да
жалданатын.Хаммураппи заңдарында көптеген жұмысшылардың айлығын
реттеп көрсеткен.Мәселен, дәрігер, мал дәрігері, құрылысшылар жоғары
айлық, кірпіш басушы, ұста, етік тігуші, тігіншілер орта айлық, ал
одан басқа қара жұмыс жасаушылар төмен айлық алатын. Жұмысшыларды
аз уақытқа алған:Мәселен, егін себу немесе егінді жинау уақытына.
Жалданушы қожайынға келтірген шығыны үшін заңды жауапқа тартылады.
Жалданған жұмысшылардың айлығы сол өзі жалданып жүрген кезде өз
отбасын асырауға толық жету керек еді.11., стр. 89-97
Вавилон заңдары азаматтық және қылмыстық болып
бөлінбейді.
Хаммурапи заңдарында әртүрлі қылмысқа, яғни өз міндетін орындамау,
біреудің ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Хаммурапи заңдары
Хаммурапи заңдары туралы
Металтануға жалпы сипаттама
Азияның өзендеріне жалпы сипаттама
Буынаяқтылар типіне жалпы сипаттама
Қаржылық бақылауға жалпы сипаттама
Қылмыстың белгілеріне жалпы сипаттама
Педагогика мамандығына жалпы сипаттама
Балдырларға жалпы сипаттама
Қазақстан көлдеріне жалпы сипаттама
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь