Мектептегi оқушылар ұйымындағы тәлiм-тәрбие жүйесi

Кіріспе... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1. Оқушылар ұйымының қалыптасу тарихы мен теориялық негіздері
1.1 Оқушылар ұйымының пайда болу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Оқушылар ұйымының мiндеттерi мен мақсаттарын айқындаудағы теориялық еңбектер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
1.3 Қазақстанда оқушылар ұйымының ұлттық тәрбиеге негiзделген моделі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
2. Оқушылар ұйымында тәлім.тәрбие жүйесін пайдаланудың жолдары
2.1 Оқушыларға ұлттық тәрбие беруге арналған “Атамекен” бағдарламасының мазмұны мен ерекшелiктерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38
2.2 Мектептегi тәрбие жүйесiнде ұлттық тәрбие әдiстемелерiн
пайдалану жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...53
2.3 Эксперименттiк бақылау жұмысының нәтижесi ... ... ... ... ... ... ... ... 56
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61
Жұмыстың өзектілігі: Ғаламдық жаһандану жағдайындағы жаңа қоғамда орын алған iрi экономикалық өзгерiстер мен технологиялық жетiстiктер – қоғам дамуының қозғаушы күшi болып табылатын бiлiм жүйесiне орасан ықпалын тигiзiп отыр. Әлемдiк қауымдастықтың бiртұтас бiлiм кеңiстiгiн қалыптастыруға бағытталған ортақ мүддеге барынша әрекеттенуi – жалпыадамзаттық және ұлттық құндылықтарды бойына сiңiрген саналы әрі парасатты тұлғаны тәрбиелеу қажеттiгiн де алға тартып отырғаны шындық. Егемендi елiмiзде соңғы жылдар тiзбегiнде жүргiзiлiп келе жатқан бiлiм реформаларына қатысты түбегейлі бетбұрыстар – қоғамдық ортадағы адамдардың өзгеше пiкiрлерi мен көзқарастарын қалыптастыруға негiз болғаны рас. Көптеген өнеркәсiп орындарының жаңа технологиялық қондырғылармен қайта жабдықталуы - бiлiм сапасының басқа деңгейге көтерiлуiне өзгеше талап қойды. Бұл құбылыс – бiлiм параметрлерiнiң заман талабына сай неопедагогикалық- неопсихологиялық сипат алуына мүмкiндiк туғызуда.
Ел Президентiнiң сөйлеген сөзінде: “..Барлық дүние мектептен басталады. Сондықтан 2008 жылдан бастап 12 жылдық жалпы орта білім беретін жүйеге көшіп, педагогтардың профессионалдық деңгейі мен жаңа оқулықтар мен біліми технологиялардың сапасын арттыруымыз қажет..”,- деп, атай келе “Қазақстан – 2030” бағдарламасында: “...бiздiң жас мемлекетiмiз өсiп-жетiлiп кемелденедi. Бiздiң балаларымыз бен немерелерiмiз онымен бiрге ер жетедi. Олар өз ұрпақтарын жауапты да жiгерлi, бiлiм өресi биiк, денсаулығы мықты өкiлдерi болмақ. Олар бабаларының игi дәстүрлерiн сақтай отырып, қазiргi заманғы нарықтық экономика жағдайында жұмыс iстеуге даяр болады...”,- десе, жастарға патриоттық тәрбие берудің маңыздылығын «мемлекеттік «Мәдени мұра бағдарламасы» негізінде бүгінгі ұрпақтардың бойына ұлттық патриоттық сезімдерді қалыптастыру керек...» деп, баяндалған аманатында ұлт болашағы мен ұрпақ тағдырына деген зор жауапкершiлiктің биігін көреміз. Қазақстан Республикасы Президентінің «ҚР азаматтарына патриоттық тәрбие берудің 2006-2008 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы» Жарлығының (№200, 10.Х.2006) дүниеге келуі – бүгінгі жас ұрпаққа халық дәстүрлері мен құндылықтары негізінде ұлттық тәрбие берудің маңыздылығын арттыра түседі.
Замана жетiстiктерi негiзiнде жас ұрпаққа сапалы бiлiм берудi мақсат еткен көпшiлiк қауым, ата-бабаларымыз сан ғасырлар бойы сақтап-жинақтап келген халық педагогикасының асыл мұралары негiзiнде саналы тәрбие берудi әрқашан жадынан тыс қалдырған емес. Соңғы жылдары өткiзiлiп жатқан ғылыми-практикалық конференциялар мен зерттеушi ғалымдардың еңбектерiнде этнопедагогика мұраларының назарға iлiнуi – аталмыш проблеманың көкейкестiлiгiн айқындап отыр. Болашақта гүлденген Қазақстанның одан ары қарыштап өркендеуiнiң негiзгi тұтқасы болатын демократиялық қоғамды құратын парасатты һәм бiлiмдi тұлғаларды дайындауда ұлттық тәлiм-тәрбиенiң атқаратын жұмысы зор екенi даусыз.
1. Педагогика және психология //Қазақ тілі терминдерінің салааралық ғылыми түсіндірме сөздігі. А:Мектеп, 2002, 251 б.
2. Макаренко А.С. Воспитание гражданина, М:Просвещение, 1988, 301б
3. Сауытбеков С.Л. «Тағылым тегi» Көкшетау, 2003, 195 б
4. Сухомлинский В.А. Как воспитать настоящего человека, М: Педагогика, 1990, 286 б
5. Аль Фараби. Избранные трактаты // Перевод с арабского, А:Ғылым, 1994, 445 б.
6. Педагогическое наследие: Я.О.Коменский, Д.Локк, Ж-Ж.Руссо, И.Г. Песталоцци., сост.В.М.Кларин, А.Н.Джуринский, М:Педагогика, 1987, 411б.
7. Ушинский К.Д. Педагогические сочинение: в томах. Т 1 // Сост. С.Ф.Егоров, М: Педагогика, 1988, 413 б.
8. Болдырев Н.И. Методика воспитательной работы в школе, М: Просвещение, 1981, 223 б.
9. Самойлова Т.Я. Педагогическое руководство общением подростков в деятельности пионерского коллектива,Л:1983, 174 б
10. Файнберг Р.И. Развитие самоуправление в ученическом коллективе общеобразовательной школы,М:1989, 176 б
11. Иржанова Р.Д, Кузьмина М.Н. Комсомолецтердiң пионерлермен мектептегi жұмысы // Комсомол және пионер ұйымдарына, класс жетекшiлер мен тәрбиешiлерге арналған көмекшi құрал А:Мектеп,1973, 112 б
12. Қоңыратбаева Т.Ә. Халық педагогикасы және оны оқу-тәрбие iсiне ендiру жолдары,А, 1993, 132 б
13. Қазақ тәлiм-тәрбие тарихынан // ред.басқ. Қ.Жарықбаев, Қалиев С.Қ, А, Санат,1995, 350 б
14. Ғаббасов С. Халық педагогикасының негiздерi, А, 1995,463 б
15. Абаева Н.Б. Деятельность пионерской организации Казахстана по идейно-политическому воспитанию школьников (1962-1972),А:1985, 170 б
16. Кобжасарова М.Д. Формирование коллективизма у воспитанников казахских школ-интернатов во внекласной работе,А:1983, 178 б
17. История Казахстана (с древнейших времен до наших дней). П/р М.К.Козыбаева,А:Дәуiр,1993, 416 б
18. Қашқари М. Түбi бiр түркi тiлi // Ауд. К.Бекетаев, А:Ана тiлi,1993, 181 б
19. Қайқауыс. Қабус-нама // Алтын сандық, ауд. Т.Айнабеков, А:Балауса,1992, 160 б
20. Төлеубекова Р.К. Бала тәрбиесiндегi халықтық педагогика.А, 1994, 140 б
21. Қожахметова К.Ж.,- Мектептегi ұлттық тәрбие жүйесi: теория және практика,А,РБК,1997,242 б.
22. Жұмабаев М. Пидагогика (баланы тәрбия қылу жолдары) А:Рауан,1993, 112 б.
23. Қалиев С.Қ.,- Қазақ этнопедагогикасының теориялық негiздерi мен тарихы, А:Рауан, 1998,128 б.
24. Тажибаев Т.,- Вопросы казахских детей в аулах и школы Казахстана // В кн. Очерки истории школы и педагогических мысли народов СССР, ХҮIII в. первая половина ХIХ века, М:Педагогика,1973, 365 б
25. Жарықбаев Қ.Б. Развитие педагогической мысли в дореволюционном Казахстане, Киев:1982, 285 б
26. Қалиев С.Қ. Халық педагогикасының ауыз әдебиетiндегi көрiнiсi, А:Мектеп, 1987, 120 б.
27. Қ. Қабдыразақұлы. Ғұрып, дәстүр және тәрбие,МХР,Баян Өлгий, 1979,125 б
28. Қожахметова К.Ж. Казахская этнопедагогика: методология, теория, практика, А: Ғылым,1998, 315 б
29. Дүйсембiнова Р.Қ. Қазақ этнопедагогикасын мектеп практикасына ендiру, А:2000, 355 б
30. Бөлеев Қ. Болашақ мұғалiмдердi оқушыларға ұлттық тәрбие беруге дайындаудың теориясы мен практикасы, Тараз, 2001, 343 б.
31. Оразбекова К.А.,- Жеке тұлға ұлттық тәрбиесiнiң ғылыми-педагогикалық негiздерi, А:2001,298 б.
32. Қазақстан Республикасының “Бiлiм туралы” Заңы, А.1992, РУМК,48 бет.
33. Мухамбетова С.К. Социальная ориентация младших школьников на основе традиций казахской народной педагогики,М:1996, 191 б.
34. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика (педагогикалық оқу орындарының студенттерiне арналған оқулық),Астана,2004, 358 б.
35. Мемлекетiк “Мәдени мұра” бағдарламасы, Егемен Қазақстан, №311-312, 29.11.2003, №184-188, 16.08.2005.
36. Сарыбеков Н.Қ. Педагогические основы подготовки учащихся к охране природы в системе общего среднего образования, Тараз,1994, 156 б.
37. Педагогический энциклопедический словарь, М,2002, 528 б.
38. Мұхамеджанова К, Дүйсембiнова Р.Қ, Құрсабаев М.Қ. – Атамекен тәрбие бағдарламасына әдiстемелiк ұсыныстар,Талдықорған, 1997, 121 б
39. Подласый И.П. Педагогика, М,Владос, 2003, 364 б
40. Сәдуақасұлы Ә. Халықтық педагогика дәстүрлері арқылы қазақ мектептерінің оқу-тәрбие процесін ұйымдастырудың педагогикалық шарттары, А,2003, 193 б
41. Мектепке дейiнгi және мектеп жасындағы балалардың тәрбие тұжырымдамасы,А.РБК,1995
42. Ұзақбаева С.А. Тамыры терең тәрбие, А:Бiлiм,1995, 232 б.
        
        МАЗМҰНЫ
 
Кіріспе...
............................................................................
...............................3
 1. Оқушылар ұйымының қалыптасу тарихы мен теориялық негіздері
1.1 Оқушылар ұйымының пайда болу
тарихы..............................................6       
1.2 ... ... ... мен ... айқындаудағы теориялық
еңбектер....................................................................
....................14
1.3  Қазақстанда оқушылар ұйымының  ұлттық тәрбиеге негiзделген
моделі......................................................................
........................................22
2. Оқушылар ... ... ... ... ... ... ұлттық тәрбие беруге арналған  “Атамекен” бағдарламасының
 мазмұны мен ерекшелiктерi.........................................38
2.2 Мектептегi тәрбие жүйесiнде ұлттық тәрбие әдiстемелерiн
пайдалану
жолдары.....................................................................
..................53
2.3  Эксперименттiк бақылау жұмысының
нәтижесi................................ 56
Қорытынды...................................................................
..................................59
Пайдаланған әдебиеттер
тізімі......................................................................
61
 
 
КІРІСПЕ
Жұмыстың ... ... ... жағдайындағы жаңа қоғамда орын
алған iрi экономикалық өзгерiстер мен технологиялық жетiстiктер – ... ... күшi ... ... бiлiм жүйесiне орасан ықпалын
тигiзiп отыр. Әлемдiк ... ... бiлiм ... ... ... ... ... әрекеттенуi –
жалпыадамзаттық және ... ... ... ... ... әрі
парасатты тұлғаны ... ... де алға ... отырғаны
шындық.  Егемендi елiмiзде соңғы жылдар тiзбегiнде жүргiзiлiп келе жатқан
бiлiм ... ... ... ...... ортадағы
адамдардың өзгеше пiкiрлерi мен көзқарастарын қалыптастыруға ... ... ... ... ... жаңа ... ... қайта
жабдықталуы - бiлiм сапасының басқа деңгейге көтерiлуiне өзгеше талап
қойды. Бұл ... – бiлiм ... ... ... сай
неопедагогикалық- неопсихологиялық сипат алуына мүмкiндiк туғызуда.    
       Ел Президентiнiң  ... ... ... ... ... Сондықтан 2008 жылдан бастап 12 жылдық жалпы орта білім беретін
жүйеге көшіп, педагогтардың профессионалдық деңгейі мен жаңа ... ... ... сапасын арттыруымыз қажет..”,- деп, атай ... – 2030” ... ... жас ... ... кемелденедi. Бiздiң балаларымыз бен немерелерiмiз онымен бiрге ер
жетедi. Олар өз ұрпақтарын жауапты да ... бiлiм ... биiк, ... өкiлдерi болмақ. Олар бабаларының игi дәстүрлерiн сақтай отырып,
қазiргi ... ... ... ... жұмыс iстеуге даяр
болады...”,- десе, жастарға ... ... ... ... ... мұра ... ... бүгінгі ұрпақтардың
бойына ұлттық патриоттық сезімдерді қалыптастыру керек...» ... ... ұлт ... мен ... ... деген зор жауапкершiлiктің
биігін көреміз. Қазақстан Республикасы Президентінің «ҚР азаматтарына
патриоттық ... ... ... ... ... ... туралы» Жарлығының (№200, 10.Х.2006) дүниеге келуі – бүгінгі
жас ұрпаққа халық дәстүрлері мен ... ... ... ... маңыздылығын арттыра түседі.
Замана жетiстiктерi негiзiнде жас ұрпаққа сапалы бiлiм берудi мақсат
еткен көпшiлiк қауым, ата-бабаларымыз сан ... бойы ... ... ... асыл ... негiзiнде саналы тәрбие берудi
әрқашан ... тыс ... ... ... ... өткiзiлiп жатқан ғылыми-
практикалық конференциялар мен ... ... ... ... ... ...... проблеманың
көкейкестiлiгiн айқындап отыр.      Болашақта гүлденген Қазақстанның одан
ары қарыштап өркендеуiнiң негiзгi ... ... ... қоғамды
құратын парасатты һәм бiлiмдi тұлғаларды дайындауда ұлттық тәлiм-тәрбиенiң
атқаратын жұмысы зор екенi даусыз. Озық ... ... ... ... ... ... құндылықтарын бойына сiңiрген ұрпақтар ғана
ұлт тағдырын тереңiнен таразылап, болашағын барынша болжайтын тұлға ... ... ... ... осы ... ... ... озық тәжiрибелерiне
сүйене отырып, оқу-тәрбие жұмыстарында этнопедагогика ... ...... ... ... ... ... ұжымындағы тәрбие мәселелерi, әсiресе сыныптан тыс жұмыстар,
қоғамдық ұйымдар негiзiнде тәлiм-тәрбие жұмыстарын ұйымдастыру, оқушылардың
өзiн-өзi басқару ... ... ... ... көпшілігінде жан-
жақты қарастырылғаны байқалады. Сонымен қатар, аталған ... баға бере ... ... ... беру iсiн бүгiнгi
таңдағы мектеп оқушыларының қоғамдық ... мен ... жүйе ... және ... ... педагогикалық мәнi мен әдiстемелiк
мүмкiндiктерiнiң толығынан ... ... 1980 ... аяғына
таман көптеген мектептерде ұзақ жылдар бойы ... ... ... ... ... ... пионер ұйымдарының жұмыс
жүйесіне негізделген оқушылар ұйымдары және олардың ұжымдық құрылымдарының
дағдарыстарға ұшырауы – орта ... ... ... ... ... ... ... тәлім-тәрбиелік жұмыстарын
одан ары тиімді ұйымдастыруды ... Оның ... ... бірі ... ... ... ... коммунистік идеологияға және
бірыңғай тәртіп пен саясатқа бейімделе жүргізілгенінен деуге болады. ... ... ... ... ... мектептегі оқушылар
ұйымында тәрбие жұмыстарын ұйымдастыру - бірыңғай ... пен ... ... ... ... ... ... байланыста
қарастырылды.
       Бертін келе мектептегі тәрбие жұмысының өзекті саласы оқушылар ұжымы
арасындағы тәрбие ... ... ... ... ... ... ... себептері – оқушылар ұйымының жұмыс мазмұнына түп қазық
болатын идея, яғни ... ... ... ... ... ... жаңа ... қажеттігін туындатқаны
анық еді.
Оқушылар ұйымының ұзақ жылдар бойы ... ... ... ... ... халықтық-демократиялық принципке сүйенген, ұлттық тәлім-
тәрбие негізінде құрылған жаңа моделі бойынша ... ... ... ... тақырыбымның өзектілігіне айғақ болды.
Зерттеу нысаны: мектептегi оқушылар ұйымындағы тәлiм-тәрбие ... пәнi: ... ... ұйымы арқылы ұлттық тәрбие берудің
жолдары.
Ғылыми болжам: Егер халық ... ... ... ғылыми педагогикалық негіздері айқындалса, онда ... ... ... ... ... ... дамиды, өйткені
оқушыларға әлемдік құндылықтар мен ұлттық ерекшеліктерді ... ... ... ... ... оқушылар ұйымының ұлттық тәрбие беруге
негізделген жаңа моделі бойынша жұмыс жасай ... оны ... іске ... ... ... дамыған, ұлтжандылық қасиеттері
қалыптасқан азамат тәрбиелеу.
Зерттеудің мiндеттерi:
-             Оқушылар ұйымының қалыптасу тарихы саралау;
-             Оқушылар ұйымының қалыптасу тарихы мен ... ... ... ... ... оқушылар ұйымында ұлттық тәрбие беру жұмыстарын 
ұйымдастыру мақсатында “Атамекен” бағдарламасы және оны қолданылуын ... ... ... жасау;
- Оқушылар ұйымы арқылы ұлттық тәрбие берудің моделдерін ... іске ... ... ... ... Алматы қаласының Шона Смаханұлы атындағы № ... ... ... 20 оқушы қатысты, ондағы 10 ... ... 10 ... ... тобында болды.
Зерттеу кезеңі 2009-2010 жылдарының екінші ... ... яғни ... ... III-IV ... ... қамтиды.
Зерттеу жұмысы кiрiспеден, екi тараудан, ... ... ... мен ... ... Оқушылар ұйымының қалыптасу тарихы мен
теориялық негіздері
1.1. Оқушылар ұйымының пайда болу тарихы
 
Оқушылар ...... мен ... өз ... ... ... қойып, бiлiм дағдылары мен пайдалы істерді игеруде ұйымдық түрде
арнайы топқа бiрiккен жас өскiндердiң шығармашылық ... ... ... ... бiздiң қарастырып отырған объектiмiздiң пайда болуы
және оның пайда болуына әсер еткен факторлар мен басқа құбылыстарды ... ... – кез ... ... терең зерттеу жұмысына негiзгі тұтқа
болары хақ.
      Оқушылар ұйымы деген атау – ұжым, оқушы, бала, ... ... ... тәрбие және басқа атаулармен тығыз байланыста дами ... ... жиі ... ... ... ... – балалар
ұжымы деп атау ғылыми басылымдарда кездеседі. Бұл жөнінде Педагогикалық
энциклопедиялық сөздікте төмендегідей ... ... “..  ...... ... әрекет жасауда (еңбек ету, қоғамдық шығармашылық
қызмет, білімін шыңдау, туристік-өлкетану жұмыстарымен айналысу т.б) ... ... ... қойып, көздеген игіліктеріне жету барысында ұжымды
тұрғыда бірлескен балалар мен жасөспірімдердің қоғамдық топтасулары.
Аталмыш қоғамдық топтасудың ... ... ...... пен бір ... ... ... отырып атқару болмақ. Балалар
ұжымының ересек адамдар ұжымынан өзгешелігі – олардың іс-әрекеттеріне ұстаз-
педагогтар мен тәрбиеші-тәлімгерлердің бағыт-бағдар ... ... ... ... ұжым туралы салааралық ғылыми түсіндірме ... – бір ... ... ... жұмыс істейтін адамдардың
немесе білім беру орындарындағы оқитын студенттердің, оқушылардың ... ...... және ... тыс тәрбие ұжымы кеңесінің шешімі
бойынша құрылған оқушылар ұйымының негізгі құрылымдық ... ... ... ... мен ... ... ... іс-
әрекеттерін жүзеге асыру барысында ұжым мүшелерінің педагогикалық-
психологиялық ... ... ... демократиялық принцип
негізінде оқушылардың өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... Ұйымның рәміздері, шығармашылық әрекеттерінің
әдістері мен тәсілдері, құрылымы мен рәсімдік белгілері – ұйым қабылдаған
құжаттардың міндет-мақсаттарына сәйкестендіріле ... ... ... Педагогикалық сөздікте: «.. Мектеп ұжымы – мектептегі тәрбие ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың және ата-аналар ... ... ... ... ... мектепте қызмет атқаратын және
тәрбие мен білім алатын адамдарды біріктіре отырып, ... ... ... ... ... ... өздерінің міндет-
мақсаттарына сай жүргізілуін қамтамасыз етеді» - ... ... ... мәселелерінің маңызы мен әлеуметтік мәніне 
Луначарский А.В, Крупская Н.К, Макаренко А.С, Сухомлинский В.А, ... ... В.В, ... Ю.К, ... Н.И т.б  ... ...   Макаренко оқушылар ұйымының қалыптасуы – мектеп практикасында 3
этаптан (стадиядан) ... деп ... ... ... ... ... ... жаңалықтарға қызықпайтын, шығармашылық жұмыстарды ұйымдастыруда
белсендiлiк танытпайтын, белсендi ... ... ... ... 2 ... балалар ұжымының көпшiлiгi өз жауапкершiлiктерiн онша
сезiнбейтiн, бiрақ араларында ұйым ... ... ... ... ... тырысатын бiрен-саран санаулы ғана оқушылар кездесетiн
ұжымды, ал 3 этапқа мектептегi қоғамдық ... ... ... жетекшiсi және басқа ұстаздардың тапсырмаларын орындауға ат салысатын
белсендi ұжым мүшелерiн жатқызады.
Макаренконың ойынша оқушылар ұйымы ... ... ...... ... ... ... болу керек. Оның ғылыми
мазмұнын ашуда педагог-ғалым төмендегідей ... ... ... ... ... және оның ... ... Ұйымның жалпы іс-әрекеттері және әрекет барысында қалыптасқан
ұжымдық дәстүрлер.
3.      Ұжымдық дәстүр және тәрбие ... ... мен ... ... ... ... мен ... ұйымдары арасындағы
қарым-қатынас.
5.      Ұжым іс-шараларының ұйымдастырылу тәртібі.
6.      Ұжымдық әрекет пен қоғамдық тәртіп. Өзін-өзі басқару жүйесі
7.      Ұйым және қоғамдық ... Ұжым ... жеке ... ... ... Ұжым ... ... және оның көсемдері (лидерлері).
10.   Ұйымдық дәстүрлердің сақталуы мен салтанатты жалғасуы.
Аталмыш педагогикалық тұжырымдар бүгінгі ... ... ... ... ... мен ... ... тұрғыда
зерттеу барысында жиі кездесетін ... ... ... А.С.Макаренко
балаларды ұйымдық тәрбие арқылы тәрбиелеудің ... атап ... ... ... тәртіпті сақтаудың қажеттігін талап етіп
отырған. Оның ойынша, педагогикалық ... тым ... ... ... жүйесін тәрбие жұмысымен байланыстыру – ұжым мүшелерін бұрынғыдан
бетер ұйымдасуларына ұйытқы болады деп санаған. Бұл жөнінде ол: “.. Мен ... ... ... ... түбі ... ... негізі қаланатын
арнайы тәрбие тәртібінің ережесін ... ... Ол ... ... ... керек деп санаймыз:
1.      Сыйластық пен талап қою;
2.      Шынайы ниеттілік пен еркін ... ... ... сүйену (принципшілдік);
4.      Қамқорлық және назар аударушылық, білім негіздері;
5.      Жаттығулар;
6.      Шынығу;
7.      Еңбеккерлік;
8.      Ұжымдық;
9.      Отбасы және балалық шақ;
10.   Бала қуанышы мен ... ... ... көру мен ... ... ... мен сөгіс беру мөлшері..”,- атты ... ... ... ... ... қаталдық пен тәртіп
шараларын қолдануды ұсынғанын көреміз [2].
Этнотәлiмдiк құндылықтардың тарихи сабақтастығының халық ...... ... ... ... эмпирикалық
тәжiрибелерi. Демек, ұлттық тәлiм-тәрбие ата-бабаларымыздың көне ... ... жас ... ... ... құндылықтар мен ұлттық
қасиеттер ... ... бiлiм һәм ... ... беру ... ... деп ... беруiмiзге тура келді.     ... ... ... ... ... екi ... бар деп
есептеймiз. Бiрi – халықтың тәлiм-тәрбие жетiстiктерiнiң ... ... мен ... ... ... мен тұтастығы, екiншiсi – аталмыш
дүниелер синтезiнен туындаған әдiс-тәсiлдер жиынтығы болмақ. Ұлттық ... ... көне ... берi сан қилы ... өтiп бiрде
әкімшілдік басқару ... ... ... ... ... рөл атқарып келе жатқанына қарамастан, оның
бiлiмтану мен ... ... ... болып келе жатқаны шындық. Қазақ
халық педагогикасы мұралары негізінде мектептегі оқушылар ... ... ... жұмыстарын ұйымдастыру – жалпы адамзат мәдениетінің біртұтас
бөлігі болып табылады [3].
Ұйымдық тәлім-тәрбиенің  түпкілікті мақсаты – нағыз ... ... ... ... ... ... ... 59 бағыттан тұратын негізгі
қағидаларын  В.Сухомлинский отансүйгіштік, патриоттық, отбасылық ... ... ... бойынша кешенді жүргізу жүйесін ұсынады.
Жұмыс сипатының кешенді жүргізілуі – ... ... ... ... ... ... ... етпек. Оның: “.. Бүгінгі
күндегі басты мәселе – нағыз адамды ... ... ... ... тәлім-тәрбиелік әрекетіміз - өне бойына барша адами ... ... ... ... ... ... арналуы керек ..”,-
деген ой-пікірлері айтар сөзіміздің айғағы болып тұр [4].
        В.А.Сухомлинскийдiң ... ... ... ... ... ... мақсаттарының бiрi – шәкiрт
санасының ... ... ... ... ... ... деп санаған.
     В.Сухомлинский негізінен өз еңбегін мектеп ұжымын ... ... ... Ондағы айтпағы – мектептегі оқушылар
мен педагог-ұстаздар ... ... ... анық. Ол тәрбие
жұмыстарын балалардың жас ... ... ... ... ... ... коллективінің (ұжымының) қалыптасу кезеңдері
(сатысы) туралы педагогикалық тұжырымдарын тілге тиек етеді.
         Оқушы бойындағы ... ... ... ... - ... ... ... болса, А.Макаренконың ойы бойынша –
ол тәртіп. В.Сухомлинскийдің теориясы бойынша оқушылардың жауапкершілік
қасиеттерінің артуы – ... ... ... Ал,
П.Блонскийдің  ойынша, оқушылар  ... ... ... ... ... әсер етуі ... ... топтың ішіндегі ерекше көзге түскен оқушылардың тез
байқалатыны белгілі болса, онда ... ... ... ... ... іс-әрекет көрсеткіштерін анықтайды. ... ... ... ... ... ... атады. Байқап отырғанымыздай, П.Блонский ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... құбылыс
қана емес, сонымен бірге ол құбылыстар ғылыми талдаулар мен сараптамаларды
қажет ететін күрделі мәселе ретінде қарастыруды ұсынады. Оның ... ... - ұжым ... жеке ... ... ... ... деп санайды.
Бұл жерде “ұжым” және “ұйым”, “оқушы” және “бала” деген зерттеу
объектілерге ерекше ... ... ... ... түсініктеме берген
жөн. “Ұжымның” да, “ұйымның” да ... ... бір, ... ... ... ... ... ұйымдасқан оқушылардың күрделі тобы болса, ал “ұжым”
сол топтың ішіндегі ой-пікір, көзқарас бірлігінен туған жеке-жеке ... ... ... ... озық ... ... шығармашылық
жетістіктері мен бастамаларын жинақтау, тарату, насихаттау үшін және ол
жетістіктердің қоғам қажеттілігіне ... үшін бір ... ... ... ... ұйымдық бірлестіктің әрекеті мен талабы анағұрлым
тиімдірек болады. Оның тиімділігінің тағы бір ерекшелігі – ұжым мен ... ... ... ... - ... арасындағы қарым-
қатынастарды реттеуге, мектеп пен қоғамға пайдасы тиетін ... ... ... өзара ынтымақтаса отырып жүргізуге, оқушылар
ұжымында өзін-өзі басқару жұмыстарын  оңтайлы ... және ... ... ... ... мазмұнды-мақсатты жұмыстар
жүргізуге зор мүмкіндік тудыртатыны ... Әр ... ... ... ... ... ... кейін ол дәстүрлердің бірнеше
ұжымтоптардың қажеттілігіне айналуы – мақсаты мен ой-арманы бір ... ... ... ... ... Демек, ұжым әрекеттерінің айырықша
белсенділік танытуы – ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару жүйесінің ... ... ... ... болды. Бұл жөнінде ол ... ... – Republic of ... атты ... баян ... Оның ... ... Америка құрлығын шарпып, Ресейге дейін тарады.…”,-
делінген. Американдық ... ... ... ... -
Republic of shcool” атты оқушылар ұжымында тұңғыш қалыптасқан ... ... ... болуы - әлеуметтік құбылыс екені рас. Аталмыш
құбылыстың қоғамдық қажеттілікті қалыптастырмағандықтан, оның ... ... ... ... мүмкін болмас еді. Мұндай тәжірибелердің
білім мекемелерінен қолдау табуы – оқушылар ұйымындағы тәрбие жұмыстарының
түрлі әдіс-тәсілдер арқылы ... ... ... туғызды. Солардың
бірі Ұлыбританияда пайда болған “скауттар” атты ... ... ... ... ... Бұл жерден балалар
(оқушылар) ұйымының қоғамдық сипат алғанын көреміз.
        Ол  жөнiнде алғашқы ... ... ... ... ... ... ... салған Скауттар ұйымының құрылуынан басталады.
Скаут, ағылшын тiлiнде Scouts, яғни жас барлаушы деген ұғымды ... ... ... орталық басылымдарда мынадай деректер келтiрiледi:
“...Скаутизм – ... мен ... ... ... ... бағыттағы мектептен тыс тәлім-тәрбие беретін жүйе ... ... ... ...... қоғамның рухани
құндылықтары негізінде болашақ ұрпақты тәрбиелеу. Скауттар заңы ... мүше ... тегі мен ... ... жағдайына қарамай, әрбір
мүшеге қолынан келгенше көмек беруге, бір-біріне дос және жақын болуға ... ... ... ... ер балаларды - бойскаут (bouscouts) және қыз
балаларды  -  (girlscouts) ... деп ... ... екі ... ... ... бір болып табылады.. ”,- деген мағлұматтар
берiледi. Скаутизм ұйымының ... ... және ... ... Р.Баден-Поуэлл “Скауттарға арналған Ереже” (1898), ”Балаларға
арналған скаут өнерi”, ”Ер балаларға арналған скаут ... және ... атты ... ... ұйымы оқушы балалардың әр түрлi шығармашылық және ... ... мен ұжым ... ... басқа iс-шаралар атқару
барысында – ... ... ... ... және жауапкершіл
тұлға  болып өсулеріне мүмкiндiк туғызды. ... ... көп ... ... ... яғни ... қабылдаған Ереженiң талаптарын әр
мүшенiң қатаң сақтауына, сонымен қатар көмек қажет ... ... ... уақытта қол ұшын беруге, өтiрiк айтпауға және сабақты үздiк оқуға
дағдыландыру ... ... ... ... ... ... ретінде танылды.
Халықаралық балалар мен ... ... ... ... пионер
ұйымының жетiстiктерiн бағалап отырды. Оның басты себептерiнiң бiрi – ... мүше 80 ... ... ... ... ... ... балалар ұйымына (Монғолия, Эфиопия, Чад, Сальвадор, Вьетнам
т.б) бүкілодақтық ... ... ... көмек көрсетiлгенi және басқа да
қайырымдылық шаралардың жасалғаны ұйымның халықаралық мәртебесін ... ... ... басқару мен құрылымдық жүйесіне негізделген
пионер ұйымынан басқа, ... ... ... ... мен ... ... Олар ... дәстүрлерін толық сақтамаса да, ұжымдық
құрылу ... өз ... ... ... мен ... ... ... жұмыс атқарды. 1922 жылы негізі қаланған Бүкілодақтық
пионер ұйымының жарғысына және оның ... ... ... ... бағыттағы елдерде және ... ... мен ... ... құрылды.
Пионер ұйымының тарихы жөнiнде энциклопедиялық сөздікке материалдар
жинаған Соколова Э.С, Таборко В.А, Симонова Л.С, ... Т.Н, ... ... С.А ... зер ... 1970 ... пионер ұйымына
мүше болып кiрген оқушылар саны 23 миллионға жетiп, мектептерде 118 мыңға
жуық ... ... ... ... ... ... мен оқушылардың Заңы” атты құжаты қабылданды. 1924 жылы 4
тамызда РКП/б/ ... ... ... 1932 жылы 21 ... ... ... жұмысы” атты қабылдаған Үкiмет Қаулысының пионер ұйымының
қоғамдық бірлестік ретіндегі мәртебесінің көтерілуіне ... ... ... ... ... мен ... ... барысында бүкiлодақтық
“Артек” пионерлер лагерiнiң маңызы өте зор болды. Кеңес ... ... ... тәрбие мәселелерi жан-жақты зерттелдi. Зерттеушi педагог
ғалымдар Вульфов Б.З, Хозе С.Е, ... М.М, ... Л.М, ... ... З.А, ... Г.П, ... О.И, ... Б.Е. Петрусевич А.А,
Падалко Т.В, ... Т.Я, ... А.Я, ... Г.С т.б ... ... ... ... тыс жұмыстарда тәрбие iсiн
ұйымдастыру жөнiнде диссерациялық  ғылыми еңбектер жазды ... ... ... ... ... қамқорлықтың артуы алдымен мектеп,
завод, фабрика жанынан ... ... ... ... ... ... көптеп ашылуына
себебiн тигiздi. Ол ... ... ... алуы және ... қол жеткiзгенi арнайы пионерлер мен оқушылар Сарайларының
ашылуына ұйытқы болды.      ... ... ... ... ... техника
құралдарын меңгеру, жабайы аңдар мен ... ... ... журналистика мамандығымен айналысу және мектеп белсенділерiмен
шығармашылық жұмыс атқару барысында жинақталған мол ... ... өз ... байланысты газет-журналдарда жарияланып, кең
насихатталды.Мектеп оқушылары арасында ұжымдық тәрбиенi ... ... ... және ... правда” басылымдарының оқушылар
өмірінің қызықты болуына, тәлімгерлер мен тәрбиешілер жұмыстарының мазмұнды
болуына  әсерін тигізді.
       ... ... ... ... бірлестік ретінде танылды.
Халықаралық балалар мен ... ... ... ... ... ... ... отырды. Оның басты себептерiнiң бiрi – СИМЕА
комитетiне мүше 80 ... ... ... жағынан артта қалған
мемлекеттердегi балалар ұйымына (Монғолия, Эфиопия, Чад, Сальвадор, Вьетнам
т.б) бүкілодақтық ... ... ... ... ... және басқа да
қайырымдылық шаралардың жасалғаны ұйымның халықаралық мәртебесін көтерді.
Әлемдегі көптеген мемлекеттерде балалар мен ... ... ... ... құрылу барысында өз елінің ұлттық ... ... ... ... ... ... атқарды. 1922 жылы негізі
қаланған Бүкілодақтық пионер ұйымының жарғысына және оның ... ... ... ... социалистік  бағыттағы елдерде және
басқа мемлекеттерде балалар мен пионер ұйымдары құрылды.
         Бүкілодақтық пионер ұйымының жалпы ... ... мен ... ... өз практикаларында пайдаланған, бірақ Кеңестік
пионер ұйымының коммунистік идеологияға негізделген ... ... ... мен ... ... Жер шарының европалық бөлігіндегі
капиталистік мемлекеттерде құрылды. Оларға Ұлыбританияда ... ... ... ... ... (1945), Италияда “Пионерлер
ассоциациясы” (1945), Бельгияда “Пионерлер одағы” (1945), Норвегияда ... ... (1945), ... ... ... (1943), Жапонияда “Жапон
балаларының әуендері” (1948)  және басқа балалар мен пионерлер ұйымдарын
жатқызуға ... ... ... ... ... – бүкілодақтық пионер
ұйымының  ережелері негізінде жүргізілді.
     Пионер деген ардақты атақты (пионер – ... ... ... ... ... ... ... мақтан тұтып, әр ұрпақтың өз
шығармашылық ісімен, белсенділігімен және сабақты ... ... ... ... үлес ... деген педагогикалық талаптармен
ерекшеленді.
       Қазақстанда пионер ұйымы 1922 ... 26 ... ... ... Ал,
Бүкiлодақтық В.И.Ленин атындағы  пионер ұйымы 1922 жылдың 19 мамыр айында
құрылды. Қазақстан пионер ... ... ... ... ... Құнантаева К.Қ, Абаева Н.Б, З.Байназаров, Мұқанова Б.Ы, Татаурова Н.Л,
Қасенов Е.Р) еңбектерiне  талдау жүргiзу барысында, Қазақстан мектептерiнде
1922-1991 жылдар ... ... тыс ... ... ... өзiн-
өзi басқару, мектептен тыс мекемелердегi және балалар мен жасөспiрiмдер
ұйымдары мен мекемелерiндегi тәлiм-тәрбие жұмыстары ... ... ... бекiткен Ережелер негiзiнде жүргiзiлгенiн көрсетеді. Осыдан,
мектепте және басқа мекемелерде жүргiзiлген тәрбие ... ... ... жұмыстары аталмыш проблемалардың себеп-салдары мен педагогикалық
мазмұнын ашуға, пионер жұмысының ... ... ... ... ... деген қорытынды шығады.
     Мектептегі оқушылар ұжымындағы тәрбие ... ... және ... Одағы құрамындағы басқа республикалардағы білім
мекемелерінде, мектептен тыс мекемелерде, тіпті ірі ... ... ... ... ... ұйымының жұмысы – Кеңес үкіметінің мемлекеттік билікті қолына
алған Коммунистік партияның саяси бағдарламасы ретінде ... ... ... оның ... ... ... пен мектептен тыс
мекемелердегі тәрбие жұмыстарында ... ... ... ... етті. Бұл үрдіс мектептегі тәрбие жұмысының ... ... ... ... ... Бірыңғай тәртіп – тәрбие
жұмысының халықтық-демократиялық қағидаларымен санаспай, жоғарғы жақтан
алдын-ала жоспарланған, жаттанды жұмыс ... ... ... ... ... ... мен ... ұйымдарының басқару жүйесi
мен құрылымы, негiзгi мақсаттары мен ... ... ... ... ... ... ұзақ ... бойы жинақталған
тәжiрибелерiне сүйенiп келгенi шындық.
Кейін тарихи оқиғалар қайта зерделеніп, тарихи шындық ... ... ... мен саясаттанушылардың еңбектері арқылы, ... өмір мен ... ... беттерінің қаншалықты ақиқатқа жақын екенін
сезінулері олардың ... ... ... ... Өз ... ... ... орындау барысында тәрбие сағатының құрғақ, жаттанды
және жыл ... ... ... мен ... ... тарапынан
талап етіп отыратынына көз жеткізді. Мұндай ...... ... еркіндігінің дамуына қайшы келді.
     Мектептегi оқушылар ұжымының негiзгi қалыптастырушы күшi – ... ... ... Балалар арасындағы қарым-қатынас,
мектеп оқушылар қауымының қоғамдық пiкiрiн қалыптастырады. ... және ... ... ықпалдарға деген көзқарастары олардың
жас ерекшелiктерiне қарай әр түрлi сипатта дамиды. Мiне, осы ... ... ... ... қойып, озық тәжiрибелер мен технологияларға
негiздей отырып, оқушылар қарым-қатынастарының ... ... ... ... ... арқылы дұрыс бағыт беру
қажет.
 
1.2. Оқушылар ұйымының мiндеттерi мен ... ... ... ... ұйымындағы тәлiм-тәрбие мәселесi жайлы сөз қозғалғанда,
тәрбие теориясы ... ... ... мен тұжырымдарға басты
назар аударуға тура келеді.
      Антикалық дәуiрде Сократ, Платон, Аристотель, Демокрит және ... ... ... ... ... бiлiм мен тәрбие
құралдарының аса қажет екенiн ерекше атаған.
     Тәрбие теориясына байланысты Әл ... ... ең ... ... ... беру керектігі” жөніндегі нақыл сөзі кейінгі жылдары ... және ... ... ... жиі ... мұраларының бүгінгі ... ... ... ... мол ... ... Тәрбие жөніндегі Фараби тағылымы оның ғылыми ... ... ... “.. Қоғамдағы көптеген адамдар өздерінің табиғи жаратылысына
орай, өздерінің ерекшеліктерін иеленеді. Бірақ ... ... ... ықпал
жасалғанда адамдар өздерінің табиғи болмыстық құндылықтарын өзгертуі
мүмкін. ... ... ... ... де ықпалы бар. Аталған игі
және түпкілікті мақсаттарға жету, адам еркі мен ... ... ... ... ... ... Олар қалыптасу барысында, аталған
талаптардан бөлек, кейде одан асып түсетін жайттарға назар аударғанда және
тәрбие ... ... ... ... ... ... тайқып
кетуі мүмкін. Табиғи заңдылықтардың ақиқатын мойындаған адамдардың ... ... ... ... ... құралының құдыреті мен
өздерінің икемдену пиғылдарына байланысты ... ... ... мен ... тану әр жеке ... ... қаншалықты бағалағаны мен болжауына байланысты, бұл
қасиеттің сырын ұғу ... ... келе ... ... осы қайшылықтың
аражігін ажырату үшін бізге ұстаз бен тәлімгер ... ... Бір ... ... мен таным жағынан бір-бірінен асу үшін, немесе ерекшеленуі
үшін, халыққа қызмет етіп, ел ... ... ... қоя білгені – оның
ұстазы мен тәлімгерінен алған білімі мен тәрбиесіне байланысты..” [5].
      Аталмыш ... Әл ... ... ... ... тек қана баланың жан-жақты дамуына тірек болатын тәрбие
тәжірибелерін ... ... оның ... адам ... ... болу ... ... ғибраттарын кездестіреміз. Оның осы
мәселеге қатысты терең мән берген тәлімдік алғышарты – біріншіден, әр ... ... ерте ... ... ... сол ... ... табиғат
пен адам ілімдерін үйренуге; екіншіден, аталған ... аса ... кез ... адамның қолынан келе бермейтін қиын  іс екенін атай ... үшін ... бен жол ... тәлімгердің қажеттігін ескертеді. Мұның өзі
бүгінгі педагогикалық ... ... ... өзіне аударып
отырған жан-жақты дамыған жеке ... ... мен ... және ... ... педагогика ғылымының қол жеткізген тәжірибелері мен
шешілмей жатқан тәлім-тәрбиелік ... ... ... ... аса ... игiлiктерiнiң бiрi деп санап, оның
табиғи ... ... ... ... ... мақсат еткен
Я.А.Коменский болды.    Коменскийдiң ойынша ұйымдық ... ... ... ... мен тәрбиеленушi оқушылар қауымдастықтары – ата-баба
тағлымдарынан бастау алғанда ... ... бiлiм ... тиiмдiлiгi мен
сапалылығы және қоғам үшiн қажеттiлiгi арта түседi деп санаған. Автордың 
“Түрлі-түсті ... ... өмір ... ... атты ... ... дәлел. Коменский өзінің ... ... ... ой-
толғамдар жиынтығын айтпас бұрын, көтеріп отырған мәселенің түп-төркінін іс-
жүзінде көз жеткізу үшін негізгі тәлімдік ойларын қарапайым тәсілдер ... ... ... ... ... ... ... Я.Коменскийдің жас ұрпаққа кешенді тәлім-тәрбие беруді басты
мақсат еткенін байқаймыз.
Өз сөзінде: “..балалар мен жастарға білім мен тәрбие беру ісін ... екі ... ... ұйымдастыруға болады; бірі – мектепке білім ... ... ... ... ... ... ... жасалса;
екіншісі – оқушылардың арасында ... ... ... бар
ұйымтоптар құралса. Осындай талаптарға ... ... ... қол ... әр ... мектеп пен қоғамдық сауықтыру
орталығын жасауымызға болады..”,-деп, оқушыларға білім мен тәрбие беруде 
қоғамдық ... ... ... ... ретінде қарау керектігін
айтады.
      Ағартушы Джон Лооктың ойынша баланы ... ... ... ... ... қатаң бақылауы арқылы жүргiзiлмеу керек деп
санаған. Сондықтан бұл мәселелер ... ... ... де ... екенiн атап көрсеткен [6]. Дж.Лоок бала ... тек ... ... ... ... қана ... ол  адамзаттың өркениеттік қозғаушы
күші ретінде  ғылым тұрғыда арнайы қарастыруды қажет санады. Оның ... ... ... ... беру ісі, ... ... ... жүйесімен тығыз
байланыстылығында деп қарастырылды.
Атақты жазушы Л.Н.Толстой өзiнiң авторлық мектебiн ашып, оған ... ... ... тәрбие жұмыстарына терең мән берген. Ол тәрбие
жұмыстарын ұйымдастыру барысында ... ... ... ... ... керек деген.
      Ғалым-педагог тәрбие мәселесін ауқымды ғылым ... ... Оның ... жас ... ... адами қасиеттер мен ізгілік
тағылымдарын қалыптастыру  біріншіден ғылыми ... ... ...... ... ... сүйенуі
керек деп, тәрбиенің  “халықтық принципін”   ерекше атауының мән беруді
қуаттады.
       ... ... бала ... аса ... ... ... –  ... үрдісінде жан-жақты тәрбие ... ... ... болды. Осы мәселені шешуде ол балалардың жас
ерекшелік және ... ... ... ... оқу және ... ... ... ұсынады. Ғалым өзінің еңбегіндегі :
“..1.  Оқу құралдары және ойыншықтар
    2.  Киім және оның ... аяқ ... 3.  ... ... мен ұсақ ... Тәулік бөліктері, ай, апта және жыл аттары
5.  Христиандық есімдер мен аттар
6. Адамдардың жас ерекшеліктері және ... ... ... ... ... және ... қимылы мен дауыстары..”,-  т.б педагогикалық ... ... ... ... Ушинскийдің тәрбие жұмыстарын білім
жүйесінде кешенді ұйымдастыруға бағытталған шығармашылық ізденістердің
көбірек қамтылу қажеттігін меңзеген [7(.    
Оқушылардың ұжымдасқан ... ... және қол ... жетістіктері қоғамда және мектеп өмірінде көпшілік қауым ... ... ... ... ... құбылыстарға  пионер
ұйымдарындағы ұжымдық тәрбие тәжірибелерін ... ... ... ... ... жан-жақты тәрбие беру жөнiндегi:
оқушылар ұжымында жүргізілетін тәрбие ... ... ... (Болдырев Н.И, Салестенин В.А, Болотина Л.Р) ... ... ... ... И.С, ... А.В, Кузьмин
Е.С, Шорохова Е.В, Уманский Л.И), мектептегi ... мен ... ... мен ... (Лебединский В.В, Ходоровская З.А, Лобачева ... В.М), ... ... мен ... ... ... ... М.Д, Мудрик А.В, Богданова О.С, Ахтаева Н.С),
оқушылар ... ... ... ... ... ... Р.И, ... Б.С, Иванова Л.Л, Иващенко Г.М), мектеп, ... ... ... ... ... ... ... беру
(Фролова Л.И, Артыков Н, Костылева О.А), ... ... ... ... ... ... Г.П, ... М.В, Кокис Т.Я),
пионер ұжымындағы жеке тұлғаның педагогикалық-психологиялық ... В.М, ... Б.З,), ... және ... тыс жұмыстардағы
пионер ұжымындағы тәрбие мәселелерi (Янчевска Г, ... М.И, ... ... А.С және ... В.А ... ... ... ұжымдық тәрбие беру (Невмержицкий А.А, Бондарь Л.С, Базилевич
Н.Г), ... ... ... және ... оқу ... ... шарттары (Баранова Н.П) және ... мен ... ... ... ... бойынша: Қазақстан
пионер ұйымының тарихы (Мұқанова Б.Ы, Абаева Н.Б), мектептегi комсомол мен
пионер ұйымдарының қарым-қатынастары ... Р.Д, ... Н.Л, ... ауыл ... пионер мен комсомол жұмыстарының ... Р.К, З. ... ... ... ... мәселелері
(Абаев Т.Б, Жұмаханов Ә, Бозжанова К), пионер отрядындағы өзiн-өзi басқару
(Қасенов Е.Р, Жұмақанов А.Р), ... ... ... тәрбие
негiздерiн қалыптастыру (Көпжасарова М.Д, Құрманбекова Е), ... ... ... ... ... тәрбие берудегi бiрлескен әрекеттерi
(Урбисинов Б.У, Бөлтiрiкова Е), сыныптан және ... тыс ... мен ... жан-жақты тәрбие беру мәселелерi (Құнантаева К.Қ,
Нұрмағанбетов С.Х, Овчинникова Р, Ақназаров Б.З, Төрениязова С), ... ... ... ұжымына эстетикалық тәрбие беру ... ... ... ... ... ... ... Ө), пионер
отрядындағы патриоттық және ... ... ... ... ... С, ... А.З ) және басқа ғылыми зерттеулер мектептегi ... ... ... мәнi мен ... ... арналған. Аталған
еңбектердің ішінде оқушылар ұжымында ұлттық тәлім-тәрбие жұмыстарын
ұйымдастыруға арналған ... ... ... ... ... ... ... табылды.
       Болдырев Н.И өзінің “Методика воспитательной работы в школе”   атты
еңбегінде: “..Кеңес мектебіндегі жаңа бағыттағы тәрбие ... - ... жаңа ... ... ... деп, ... тәрбиенің
мектептегі рөлін ерекше атап өтті. Н.Болдырев: “..Оқушылар ... ...... ... ... ... арасындағы тығыз қарым-
қатынас, жалпыға ортақ басқару жүйесі, көпшілікке ортақ жауапкершілік пен
ұжымның әр ... ... ... ... ... Оқушылар ұйымы
арасындағы тәлім-тәрбие жұмыстарының мәртебесін көтеру – ... ... ... ... ... табылады. Іс әрекеттерін
жақсы жолға қоя білген ... ... үш ... қол ... ... Идеялық және тәлім-тәрбиелік
3.      Әр түрлі шығармашылық әрекеттер..” [8].
     Болдыревтың ойынша ұйымдық топтасудың негізгі ...... ... ... ... бір ... ... болып табылады.
Бір мақсатқа ортақтасатын белсенді ұйымды ... ...... ... ... ... ... атқару болмақ.
Сондықтан оқушылар ұйымы арасында мұндай педагогикалық маңызы зор шараларды
жоспарлау және оны іс ... ... - әр ұжым ... ... ... ... ... жағдай туғызбақ.
           Зерттеушi Р.И.Файнбергтың айтуына қарағанда оқушылардың
мектептегi ... ... ... ... бiлiм ... деген
жауапкершiлiктерiнiң артуына және сынып, топ ұжымының өмiрiнiң ... ... ... ... ... бiрi – оқушылардың өзiн-өзi
басқару жұмыстары болып табылады дейдi. Оның ойынша өзiн-өзi басқару жүйесi
мектептiң педагогикалық ... ... ... емес, оқушылардың ерiктi-
демократиялық әрекеттерi негiзiнде жүзеге асырылу керек деп ... ... ... ... ... ... маңызды педагогикалық
құбылыстардың бірі екені ... ... ... ... ... ұжым жұмысының белсенділігін танытудың бірден-бір жолы тәрбие
жұмыстарын жоспарлау және оған ... ... ... ... қою ... ... ... негізінен
жалпы сипаттама түрінде берілген.
      Қазақстан мектептерiндегi пионер мен комсомол жұмыстарының теориясы
мен методикасына ... ... ... ... ... ... Ол өз еңбектерінде мектепте пионер мен ... ... ... ... ... рөл атқаратынын атап ... ... ... ... ... мен қажеттiлiгi мектептегi
пионер мен комсомол ұйымдарының бiрлiгiнде болмақ [11].
Автор ұйымдық ... ... ... ... және зерттеулер жүргізген
Н.К.Крупская, А.С.Макаренко, В.А.Сухомлинский, С.Т.Шацский ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан мектептерінде жүзеге асырылуының педагогикалық
бағыттарына талдау жасайды. Ол ... ... ... ... ... және жоғарғы сынып оқушыларының қарым-қатынастарын
ынтымақтастандыру мәселесі болып табылады. Аталмыш мәселенің ... ... ... пионер мен комсомол ұйымдарының белсенділігін арттыру, ал
оның кепілі оқушылар ұжымындағы ... ... ... республика
мектептерінде кеңінен енгізу, осы сала ... ... ... деп ... ... К.Қ. ... өзiнiң “Оқушылардың оқудан тыс
бiрлестiктерi” деген еңбегiнде (1970) ... ... мен ... ... ... ... бiлiмге деген құштарлықтарын
және елiне деген патриоттық ... ... ... болатын үлкен
сыныптан тыс тәлім-тәрбиелік жұмыс – ол ... ... ... ... дейдi. К.Құнантаеваның ... ... ... ... ... ... ... ұжымдарымен
салыстырғанда белсендiлiктерi мен шығармашылық iзденiстерi анағұрлым басым
болады деп есептейдi.
      К.Құнантаева үйірме ... ... ... ... қатар,
бойындағы ерекше қабілеттер мен қасиеттердің ашылуына танымдық жол ... ... деп ... ... ... ұжымында пионер
жұмыстарының жүргізілуін қажет нәрсе деп санап, бірақ шығармашылық қарым-
қатынас ... ... ... ... балаларының ұлттық
ерекшеліктеріне негізделген тәрбие жұмыстарын жүргізу жөнінде ұсыныстар
берді. Айталық, ... тыс ... ... ... ... халық
педагогикасындағы эстетикалық тәрбие мәселелерінің бірі болып саналатын
қазақтың этномузыкалық аспаптарын пионерлер мен ... ... ... жасалу керек деген ұсыныстарды айтуға болады.
      Мектептегі пионер жұмысындағы адамгершілік тәрбиесі А.З. Жақыповтың
“Өнеге ... атты ... ... ... ... ойынша мектептегі
оқушылар ұжымының белсенділігі мен шығармашылық мүмкіндіктерінің ашылуына
жағдай ... ...... ... ... ... және ... тәлім-тәрбие жұмыстарын кешенді
жүргізілу жағдайында ... деп ... ... өз еңбегінде: “..Жалпыадамзаттық мораль әлеуметтік ... ... ... қоғамға қызмет етеді. Әлеуметтік тұрмыстың
туындысы бола тұра мораль осы қоғам құрылымындағы ... ... ... Бұл әсер ... болуы мүмкін емес. Оны жүзеге асыру үшін
әлеуметтік болмыстың әр ... ... ... ... ... адамдар
қоғамдық мораль туралы жүйелі білім алуы қажет. Бұл міндет оқу-тәрбие
жүйесі ... іске ... ... ... ... ... байланысты мұғалімге кәсіптік мораль туралы білім ... ... ... ең ... ... бірі..”,-деп,
оқушыларға адамгершілік тәрбие беру барысында ... мол ... атап ... ... А.З.Жақыпов оқушылар ұжымы арқылы адамгершілік тәрбиесіне бағытталған
педагогикалық іс-шаралар ... ... жаңа ... ... ... болмақ дейді. Еңбектің совет педагогикасының ... ... ... ...... ... ... тәрбие жұмыстарын
социализм рухында ұйымдастырудың қажеттілігін меңзейді.
       З.Байназаров оқушылар ұжымындағы тәрбие жұмыстарын көпшілік қауыммен
бірлесе отырып жүргізу керектігін атап ... Оның ... бұл істі ... ... ... ... қарым-қатынас, сондай-ақ педагогтар мен ата-
аналар қауымдастықтары арқылы ұйымдастыру оқушы санасында ... ... және ... ... ... қалыптасуына әсер етеді деп
санайды [13].
       Ә.Жұмаханов ... ... ... ... беру ... ... ... да үлес қосуын қажет деп санайды.
Ол: “..әрбір ата-ана қажет етсін, мейлі қажет ... ол ... Егер ... ... мақсаты мен мазмұнына қоғамдық мән бере алса, онда ол жай
тәрбиеші ғана емес, педагог болуға ... ... ... ... ... ... байланыстырады:
1.      Қоғамның талабына байланысты балалардың адамгершілік ... ... ... жеке ... ... сай ... талапты қабылдауға дайын тұру.
2.      Балаларды адамгершілік идеалмен, қоғамдық талаптармен таныстыру,
олардың ... ... ... ... ... ... сенім (ар-намыс) мен сапаларды қалыптастыру.
4.      Басқа адамға, жолдасқа, досқа ... ... ... секілді
ең жоғары мәдени мінез-құлықты тәрбиелеу.
5.      Адамгершілік әдет-дағдыларды күнделікті өмірде автоматты түрде іске
асыру..”,- деп, ... және ... ... ... ... пен имандылық көзқарастарының қалыптасуына ұйытқы болатыны
жөнінде құнды пікірлер ... ... ... ... ... ... ... жұмысында
жетекші орынға айналуы шарт деп санайды.
      Қазақстандағы пионер ұйымының тарихын зерттеген ... ... ... ... ... ұйымдастыру саяси-патриоттық тәлiм-
тәрбие жұмыстарымен қатар жүруi ... ол ... ... ... формаларына мектеп музейлерiн ашу, еңбек және ... ... ... ... ... ... т.б ... Н.Абаеваның айтуына қарағанда Қазақстан мектептерiндегi пионер
ұжымдарындағы саяси-идеологиялық және ... ... ... 1967 жылы ... ... ... ... жиыны үлкен әсер еттi деп санайды. Ол жиынның ... келе ... ... ... ... мен оқушылардың еңбек
науқандарына араласу барысында, өздеріне жүктелген тапсырмаларды үлкен
жауапкершілікпен ... – жас ... ... ... мен ... ... ... тарихи маңызы  бар күрделi iстердi
ұстаз-тәлiмгерлермен бiрлесе отырып атқарған жағдайда, ұжым мүшелерiнiң ... iске ... ... ... ... ... Н.Абаеваның ойынша оқушылар ұжымындағы ... ... ... жолы – ... топтардың жоғарғы органы пионер
жиыны ... ... ... ... ... ... жұмысының
әдістемелерін оқушылар ұйымында кешенді жүргізу, оның ішінде пионер жұмысын
жақсартуда үкімет пен ... ... ... ... ... ... ... жүргізу мәселелері көбірек қамтылған. Зерттеудің
аталмыш бағытты ұстануы жұмыстың ... және ... ... ... танытып тұр. Осындай жайттарға қарамастан
автор еңбегінде пионер жұмысының ұлттық ... ... ... ... Ол ... ... мектептегі пионер жұмысына қазақ
халқының ұлттық ерекшеліктеріне негізделген ... ... ... ... ... ... келе жатқандығы жөнінде
мағлұматтар келтіреді [15]. Н. Абаеваның бұл ойы М.Көпжасарова зерттеуінде
көрініс ... Өз ... ... ... ... ... ... пионер жұмыстарын ұйымдастырудың сан түрлі жолдарын
көрсетеді. Сол ... ... ... әр ... оқушылар тобынан
құрылған ұжыммен жұмыс істеу болып табылады. ... ... ... жүйесіндегі әр жастағы балалардың ұйымында пионер
жұмысын халықтық педагогика ... ... ... ... ... ... [16]. ... мен М.Көпжасарованың мектептегі
пионер жұмысының ұлттық ерекшеліктерін айқындау мақсатына бағытталған ой-
пікірлерінің бір ... ... ... ... ... ... ... тәлім-тәрбие жұмыстарының әуел бастан
қолға алынуының қажет екенін сезінгендік. Бұл жерде ескертіп кететін бір
жайт: ... ... ... тәрбие жұмысының орталығына айналған
пионер жұмысына халықтық педагогика мұраларына ... ... ... ... ғылыми-педагогикалық тұрғыда жүйеленіп, мектеп
практикасы мен жергілікті жердің ... және ... ... ... жасалмағандығында демекпіз.
       Аталмыш тақырыптағы ұсыныстар мен ... ... ... ... ... ... ... айналып
тұрған кезінде оқушылар ұжымындағы тәрбие жұмыстарына енгізу мүмкін емес
еді. Оған дәлел ретiнде Қазақстан тарихындағы ... ... ... ... ... ... ... идеология құралына айналдырды.
Оқулықтар және партия, ... ... ... жас ... ... ... ... Жалпы мектеп жүйесінің функциясы өзгерді.
Мектеп жүйесі даму жолына түскенімен, көптеген ... бой ... ... ... партия өзінің үстемдігін ... ... ... ... ... ... ... қағаз жүзінде
баяндалған қажетсіз, саны көп деректермен, жалған құжаттармен ... ... ... ... ... ... ... айтылып өткен тарихи оқиғалар Қазақстандағы ... ... да анық ... Кеңес үкіметі (СССР) құрамындағы он
бес одақтас республикалар сияқты Қазақстан да бiр ... ... ... Ұзақ ... бойы ... ... ... жұмысының жалпы
үрдiсiн қатаң қадағалап, ... ... ... ... ... ... бағыт ұстанғаны – мектептегi жалпы оқу-тәрбие
жұмыстарының саясаттануына әкелiп соқтырды.
      Кеңес мемлекетiнiң үстемдiгiн, халықтар ... және ... ... ... мемлекет тарапынан қадағаланып және
қаржыландырылып отыруы, тәрбие жұмысында жергiлiктi жердiң ерекшелiктерiне
байланысты ... ... ... ... салт-дәстүрлерге арналған
iс-шаралар, мектепте Наурыз мейрамын тойлау, қазақ халқының ... жыл ... ... ... т.б) ... ... ... болса, екiншiден қолайлы мүмкiндiк те жасалмады.
Пионер жиындарының республикалық, ... және ... ... орыс тiлiнде жүргiзiлдi. Қосымша есеп беру, семинар өткiзу ... ... ... ... жұмысын мектепте ұйымдастыру жөнiндегi
әдiстемелiк нұсқаулар, оқулықтар мен бағдарламалардың орыс ... ... ... ... ... ... ... жерлердегi қазақ тілінде оқытылатын
мектептерде ұйымдастыру жұмысында үлкен қиындықтар туғызды.
1.3. Қазақстанда оқушылар ұйымының ... ... жаңа ... ... тәлiм-тәрбиенiң асыл арналары болып табылатын ізгілік,
имандылық, ... ... ... ... ... ... тотемдiк-мифологиялық ұғымдар мен таңбалардан, пайғамбарлар
мен   ғұламалар өсиеттерiнен, киелi “Авеста” шежiрелерiнен, ... ... ... және дала ... ... сөздерiнен бастау
алады.
       Құран сүрелері негізінде шәкірт санасында барша адамзат ... ... ... ... ой ... ... ... әрекеті
қажет екені анық.   Байқап ... ... ... ... ... “өлшем”, “кісілік” сияқты түсініктемелер тағылымдық
ұғымдарға ... тұр. ... ... ... мектептегі тәрбие
жұмыстарында қолданудың қажеттілігі бүгінде дау туғызбаса ... ... ... ... ... ... ... көрініс табуы заңды құбылыс. Бүгінде адамдардың тұрмыстық қарым-
қатынастарының реттелуі барысында қайта дами бастаған ізгілік ... ... ... ... ... ... пікірлердің қалыптасуы
соның айғағы болса керек.
      ... ... ... ... ... ... ... мен құбылыстарының өзгерістеріне қарай өзінің даму мен қалыптасу
генезисінің ерекшеліктерімен сипатталып отырды.
Жүсiп Баласағұнидың әлемге әйгілі болған “Қутадғу билиг” (Құтты ... ... ... тіл ... атты ... ... ... ең асыл қазыналарының бірі – ақыл мен білім ... деп ... ... ... тұспалдай отырып зерделеу кез келген қарапайым
логикалық талдау ... ... түсе ... ... ... ... ... толғамдарындағы  кім ақылды бойына жинай білсе –
ұлықтық ... ... ... ал оған қоса ... ... оның кісілік
(гуманистік) қасиеті арта ... ... ... ... қай ... ... ... болса керек.
        Ж.Баласағұн ғұмыр кешкен ғасырлар көші Алла тағаланың аңсары ауып,
таным нұрлары шашыраған асқарлы асулардың бірі ... еді. Оған ... мен ... ... ... ... А. Йүгінеки,
С.Бақырғани, Рабғузи, Құтып, Қ.Қатиб, Гийас ад-Дин әл Женди, Жамал ад ... және ... ... жатқызамыз.
       М.Қашқариды шығыстанушы ғалымдар маржан тіл мен терең ойдың адамы
деп ғибрат тұтып, оның ... ... пен ... ... алтын
бесігі ретінде бағалады. Қашқари ... ... ... ғылыми тұрғыда терең саралаған танымы зерек, тіл білімінің асқан
ойшылы ... ... ... ... ... мұра ... ретінде дараланды. Оның: 
“..Жеткiз менiң сөзiмдi бiлiмдi адамдарға
   Ұрпақ өссе естiлер өмiрге алаңдар ма?
   Үш ... ... ... ... деп ... iсiн жұртқа жайып, қолдан келсе тәлiм қыл..”,-деген өсиеттері ұрпақ
дүниетанымының қалыптасуына ... ... ... ... ... ... рухани һәм тәлімдік мұраларын ол ... ... ... ... ... ... айта келе ... “..Ұлым,
менің өсиетіммен жанды аузыңа қаратқын. Ғалым болып, біліміңді ел ішіне
таратқын..”,-  деген тағылымдық өсиеттер арқылы, жас ... ... ... ... ... ... [18].
      Ал, халық тәлiмгерi атанған Қайқауыстың “Кодекс куманикус” ... ... ... басқа заттарды өз өрнегiң сияқты
танып түсiне бiл. Алла тағала, адамзатты жаратты. Оған өмiр сүруге ... ... ... ... ... Сенi ... ... көрiп,
тәрбиялап жүрген ата-анаңның көңiлiн қалдырма. Бiлiм – ақылдың ажар көркi.
Аңдасаң – ақыл деген ... ... Оны ұры алып кете ... отқа ... ... деген астарлы ұғымдары арқылы ұлттық тәлiм-тәрбие
тамырларының тереңде жатқанын ... [19]. ... ...... ... ... қалыптасып келген рухани-мәдени
мұраларын сақтау мен қастерлеудің бірден-бір жолы – ол дүниелердің ұрпақ
санасына ... ... ... тәсілін іздестіру әрекеті болды.
      Мұсылман Ренессансының көш басында жүрген ірі тұлғалардың бірі Қожа
Ахмет ... еді. ... өз ... ... философиясының
адамгершілік құндылықтарын әлемдік деңгейге көтере білді. ... ... ... ... ... ... ... философиялық
құндылығымен ғана емес, сонымен қатар өзінің далалық данышпандық ... ... ... ... М.Жармұхамедұлы Йассауи
тағылымдары жөнінде былай дейді: “..Ақын өзінің ... ... ... ... жалпы мұсылман дінінің негізгі қағида-шарттарын, парыз-
қарыздарын байыппен баяндайды. Мұндағы ой-тұжырымдары сегіз жүйеден ... ... ... ... Сабырлық, Шүкірлік,
Ризашылдық, Заһидшілдік (анықтық), ... ... ... ... ... ... ... Дін қағидалары мен ... ... ... ... ... кең қанат жаюына оның әсер-ықпалының мол болғаны даусыз..”
[20].
        Аталған ғұламалар ғұмырнамасымен тағдырлас ... ... ... һәм ... ... ұрпақ тәрбиесіне деген
ұстаздық сезімнің, даналық ойдың үндестігі байқалады. Ж.Баласағұни ұрпақ
тәрбиесі жөніндегі ғибратын гуманистік һәм ... ... ... ... ... халықтың қайталанбас ... ... мен ... ...... ... ... салт-сана, ұлттық дәстүрлер) ұлттық дүниетаным
құндылықтарымен ... деп ... ... ... ... ...... пен қоғам байланысы һәм жаратылыс заңдылықтары
негізінде ата дәстүрі мен ұрпақ сабақтастығы байланысы дейді. Ал, ... ... һәм ... ... ... тәрбиелеудің алтын
діңгегі  деген тәлімдік-танымдық идеяларды алға ... ... һәм ... ғұламаларының тағылымдық дәстүрлері Қазақ
хандығы дәуірінде ... ... ... ... дәстүрлі
жалғасын тапты.
      Асанқайғыдан бастап Абайға дейінгі алып тағылым ... ... ... идеялары – қазақи қанымыз бен ұлттық намысымызға
сіңген мәңгілік рухани құндылықтар ... ... қала ... ... ... ... Қайдардың, ... ... ... ... ... Бұхардың, Төле бидің, Қазыбек бидің, Әйтекенің, Үмбетейдің,
Дулаттың, Шоқанның, ... ... ... және ... ... данышпандарының қосқан үлестері өлшеусіз. Олардың ... ... ... жөніндегі даналық ғибраттарын жеке-жеке талдау,
орны бөлек абыройлы іс екені анық. Сөз ... ... ... ... ... ... мүмкін еместігін ескере отырып,
жекелеген тұлғалардың тәлім-тәрбиелік ... ... ... өтуді жөн
санадық.
      Ұлттық тәлiм-тәрбие жөнiнде Абай, Ыбырай және Шоқан мұраларының
шоқтығы биiк. ... ... ... ... ... ... Ж.Аймауытов, Н.Құлжанова, С.Көбеев, Ш.Әлжанов және басқа қазақ
зиялы қауым ... ... ... жөнінде аз еңбек жазған жоқ. Қазақ
зиялыларының педагогикалық ... ... ... еңбектер жазып,
зерттеулер жүргiзген Шаймерденова Г, Көбесов А, Жұматаева Ш, Ыбыраева К.Ж,
Құдиярова А.М, Бұланова Ф.З, ... Р.Н, ... К.К, ... ... К.Т, ... Ғ.Б, ... Қ.Т, ... А.Ж
және басқа ғалымдардың еңбектерiн атап өтуге болады.
Ғылыми-педагогикалық зерттеу жұмыстары барысында, әрбір ... ... мен Абай ... ... кете ... шындық. Бұл
ғылыми үрдіс кейінгі жылдары дәстүрге айналып барады.
        Ұлы ағартушы, қаһарман-қайраткер Ы.Алтынсариннің ...... ... қалыптасу кезеңдерін елестету
мүмкін емес. Ыбырай тағылымы жөнінде профессор С.Қалиев өз еңбегінде былай
деп жазды: “..Ы.Алтынсариннің ... ... да ... ... ... гуманистік көзқарас, яғни шәкіртке жылы
жүректі болу, мұғалім мен оқушы ... ... ... тапқанын байқаймыз. Ы.Алтынсариннің демократиялық-ағартушылық
бағыты оның ... ... үш ... ... ... ... ... өмір жолын мектеп ашуға, қазақ балаларын оқуға
тартуға, дүние ... ... және ... оқу құралдарын жазып шығаруға
арнаса, екіншіден, өнегелі ұстаз-тәлімгер даярлауға, оларға күнделікті
ғылыми-әдістемелік басшылық жасауға ... ... ... ... ... ХІХ ... қоғамдық өмірінде болған саяси-әлеуметтік
мәселелерді жан-жақты қамтып жазуға жұмсады. Ол кез ... ... ... ... ... сүйгіш, өнегелі, өнерлі азамат ... ... ... жатып ішер жалқаулық сияқты жаман әдет,
жат ... ... ... ... ... ... өзінің өмірі мен ... ... ... ашу ... ... ... орыс ... мен алфавитті
нұсқасында жасау кезінде және ... да ... ... ... ... өз ... тарихын, мәдениетін, әдет-
ғұрпы мен салт-дәстүрін өте жоғары бағалап, оның ... ... ... идеяларын алдына мақсат етіп қойғанын оның ... ... ... ... өз ... ... қарама-
қайшылықтағы шиеленістерге төтеп бере отырып, өз идеясын ғылыми тұрғыда
батыл ұсына білген және ... ... ... – қазіргі жас ғалым-
педагогтарға теңдесі жоқ зор педагогикалық үлгі бола бермек.
       ХХ ғасырдағы әлемдегі ... – ұлы Абай ... ... мен ... ... ... басқа қырынан көрсетті.
Қазақтың ұлттық таным мен тағылым тарихнамасын Абайға дейінгі кезең ... ... ... деп ... ... ... данышпандық дәстүрлерінің философиялық, тіл ... ... ... ... және ... ... ерекшелігін айқындайтын ауқымды зерде жүйесімен
байланысты екені және оның ... ... ... арқау болып отырғаны
шындық.      Философ Ә.Нысанбаев: ... ... ... ... ... ... ... толы: ол күллі Шығыста философияның негізгі
мәні болып табылатын (жетілген адамды) өзекті және басты ... ... ... айырықша көңіл бөледі, адамгершілік туралы ілімді дамыта
отырып, ... ... ... ... ... ... ... эстетика мәселелерін алға тартады, адамның шексіз танымдық
мүмкіндіктерін байқап, надандықпен күресін ... ... мен ... ... рөлін анықтап, адамтануды жүйелі қарастырады..”,-
дейді [21].
       Абайдың қара сөздері – ұлттық дүниетаным жүйесінің негізін ... ... ... ... ... нәр ... дүние жаратылысының
қайшылықтарын тануға бағытталған ... ... ... Мәселен, ғұламаның отыз бірінші ... ... ... ... төрт ... себеп бар: әуелі – көкірегі
байлаулы берік болмақ керек; екіншісі – сол нәрсені ... я ... ... ... ... ... ұғу керек; үшіншісі – сол
нәрсені ... ... ... ... ойланып, көңілге бекіту керек;
төртіншісі – ой кеселді нәрселерден ... болу ... Бұл төрт ... ... ақыл мен ... ... нәрселер..”,- деп, философиялық,
педагогикалық, психологиялық ой тұжырымын жасап, таным ... ... тұр ... ... ... атауын алғаш әдеби-педагогикалық оқулықтарға енгiзген
Мағжан Жұмабаев болды. Ол өзiнiң “Пидагогика (баланы тәрбия қылу жолдары)”
атты еңбегiнде: ... ... ... жолы – ұлт ... ... бала ... қылу туралы ескiден келе жатқан жеке-жеке жолы бар. ... ... берi ... көп буын ... келе ... ... жол
болғандықтан, әрбiр тәрбияшы сөз жоқ, ұлт ... ... ... ... ... ... жерде Мағжанның халық педагогикасының халықтың тарихы мен
мәдениетiмен бiрге қалыптасып келе ... ... ... ... ... оның заманның қай кезеңiнде болмасын ұрпақ тәрбиесiнiң ең ... ... ... ... Кеңес үкіметі тұсында Қазақстанда қазақтың ұлттық тәрбиесi жөнiнде
арнайы ғылыми еңбек жазуға мемлекет тарапынан мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын талдау
барысында көз жеткіздік. Халық педагогикасы, немесе ұлттық тәрбие ... ... ... пән ... ... қарастырылмай, негізінен
ғылыми мақала, тезис, қосымша мағлұматтар негізінде М.Жұмабаев, ... ... ... Х.Арғынбаев, М.Әлімбаев, С.Сауытбеков
  т.б еңбектерде көрініс тапқан.
Қазақ ... ... ... ... ... ғылым
саласының қалыптасу кезеңдерін үш кезеңге бөліп қарастырады:
1.      Қазақ этнопедагогикасының туу кезеңі (ХІХ ғасырдың екінші ... ... ... ... ... және орыс-батыс ғалымдары
П.С.Паллас, Э.С.Вульфсон, А.Вамбери, А.Левшин, А.Янушкевич, Н.Г.Потанин,
Н.Л.Зеланд, В.В.Радлов ... ... ... ... ... ... (1920-1930 жылдар). Оған
автор С.Торайғыров, Ә.Диваев, А.Байтұрсынов, Ш.Құдайбердиев, ... ... ... ... М.Әуезов, С.Сейфуллин
еңбектерін жатқызады.
3.      Қазақ этнопедагогикасының даму кезеңі (1970-1995 жылдар). ... ... ... ... ... ... С.Қалиев, Ә.Табылдиев, С.Ұзақбаева, М.Балтабаев, Қ.Бөлеев,
З.Ахметова, М.Құрсабаев, М.Смайылова, М.Оразаев, К.Қожахметова еңбектерін
жатқызады [23].
Ғалымның ... ... даму ... ... дүниенің
ғылым саласына айналуына зор үлес қосқан адамдардың ... ... ... ... ... бір ... мен ... Профессор Төлеген Тәжiбаев: “..Қазақтың мәдени өмiрiнде фокльклор,
музыка, қол өнерi және халықтың тәрбиелiк ... ... рөл ... сан ... ... ойы мен ... бiлдiретiн мақалдар
мен мәтелдерде қазақтың халықтық педагогикасы көп жинақталған..”,-деп,
халық ... ... ... ... ... мақал-мәтелдердiң
жас ұрпаққа ұлттық тәрбие берудегi маңыздылығына жете тоқталып өтедi ... ... ... ... біз ... тәрбиенің қарапайым баланы
санауға, жаттауға, оқуға, есептеуге, есте сақтауға, үйренуге ... ... ... ... ... ... мен тұрмыстық қарым-қатынаста қызмет етіп
келгеніне көз жеткізуге болады. ... ... ауыз ... ұлттық тәрбиенің ерекшелігі байқалады.
            Қазақстанда халық педагогикасына қатысты тұңғыш зерттеулерге
А.Х.Мұқамбаева И.Оршыбеков және ... және Қ. ... ... ... және ... халық педагогикасы мұраларының ұрпақ
тәрбиелеу барысында атқаратын қызметінің зор екенін атай келе, ұлттық тәлім-
тәрбие жайында әдістемелік ... ... ... ... шолу ... ... ... шектелгенін байқадық.Ұлы дала ғұламаларының
педагогикалық ой-пікірлерін ... ... ... һәм ... мұралары жөнінде республикамызда тұңғыш рет көлемді ғылыми зертттеу
жүргізген Қ.Жарықбаев болды. ... ... ... ... ... ... тарихының дамуына қомақты үлес қосты [25].
Еңбекте тұңғыш рет шығыстанушы, әдебиеттанушы және этнолингвистика мен
елтанушы ғалымдардың еңбектері негізінде қазақ ... ... ... ... ... ... Күлтегін, Мойыншор, Білге қаған,
Тоныкөк, Онгин, Сүдже, ... және ... ... ... ... ... орта ... мұсылман Ренессансының өркендеуіне үлес қосқан
алып тұлғалар: Әбунасыр Әл Фараби, Ж.Баласағұн, М.Қашқари, А.Йассауи және
А.Йүгінеки ғибраттары жайында сөз ... ... ... ... арнайы дәріс курсын өткізу жөнінде әдістемелік нұсқаулар ұсынады.
      Қ.Жарықбаевтың қазақ этнопедагогикасы тарихын ... ... ... еңбектері С.Қ.Қалиевтің зерттеу жұмыстарында көрініс
тапты. С.Қалиев өзінің “Халық педагогикасының ауыз әдебиетіндегі көрінісі”
атты еңбегінде ... ... одан ары ... ... ... дейінгі қазақ ақын-жыраулар поэзиясындағы тәлімдік идеялар
жөнінде толық мағлұматтар береді [26]. ... ... ... “Алтын ғасыр кезеңі” болып   саналатын Қазақ хандығы тұсында
ғұмыр кешкен ... ... ... ... ... жас ұрпаққа ұлттық тәрбие беруде, ... ... ... ... жүйелі тұрғыда пайдаланудың
әдістемелерін ұсынады. ... келе ... ... материалдары – “Қазақ
халқының салт-дәстүрлері” (1990) “История обучения и воспитания казахов”
(1990) ... ... және ... ... бағдарламасы”
(1992) және “Қазақтың тәлімдік ой-пікір Антологиясы” (1994) және басқа
бағдарламалар мен ... ... ... ... болды.
       1990 жылдардың басынан бастап қазақ ... ... ... жеке ... ... қазақ этнопедагогикасының
ғылыми-методологиялық және теориялық ... ... ... этнопедагогикасындағы ұлттық ... ... ... ... этнопедагогикасының тарихы
(Қ.Жарықбаев, Т.Әлсатов, З.Әбілова, Ә.Табылдиев, ... ... ... ... ... ... ... Ш.Ж.Арзымбетова) халық педагогикасындағы
эстетикалық тәрбие (С.Ұзақбаева, М.Х.Балтабаев, Т.А.Қышқашбаев), ... ... ... ... ... ... Ә.Сәдуақасов), қазақ халқының
этномәдени мұралары негізінде ... ... беру ... халық педагогикасындағы дене ... ... ... Б.М.Досқараев, Т.Ж.Бекботчаев), шет ... ... ... ... ... ... Ә.Ашайұлы),
халық педагогикасы материалдары негізінде бастауыш сынып оқушыларына ұлттық
тәрбие беру (Ш.Б.Құлманова, Р.К.Төлеубекова, Ж.С.Хасанова), жоғарғы ... оқу ... ... ... қазақ этнопедагогикасы мұралары
негізінде білім мен тәрбие беру мәселелері (Б.Ы.Мұқанова, М.Н.Сарыбеков,
Ж.Асанов), халық ... ... ... ... халық
педагогикасындағы адамгершілік тәрбиесі (А.Төлеубекова, А.Қ.Қисымова,
Ж.Б.Сәдірмекова, А.Е.Дайрабаева) және басқа ғалымдардың ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген халық педагогикасының бүгіндегі оқу-тәрбие жүйесіне
ендірілуі мен ... ... ... ... ... ... ... бойынша қарастырылуын дұрыс деп санаймыз.
Халық педагогикасының ... ... ... ... ... ... еңбектермен қатар жүрдi. Сондықтан қазақ
этнопсихологиясының табиғатын ашуға арналған ... Н, ... ... М, ... К, ... Н, А.Х.Кукубаева [және басқа ғалымдардың
еңбектерi жалпы ұлттық тәлiм-тәрбие ... ... ... ... ... Бұл ... Қ.Жарықбаевтың: “… этнопедагогика – ұлттар мен
ұлыстардың атадан ... ... ... ... тәлім-тәрбиелік
тәжірибелерінің: дәстүр, салт-сана, әдет-ғұрып, тағы басқа қыры мен сыры
туралы ғылым..”,- деген, тұжырымы да ... ... ... ... ... ... пен С.Қалиев қазақ этнопедагогикасының даму тарихын үш
кезеңге бөліп қарастырады:
1.ҮІ-ҮІІІ ғасырлардағы педагогикалық ... ілкі ... ... ... тағылымдары);
2. Ортағасырлар заманынан бастап, Қазақстанның Ресей қоластына кіру процесі
аяқталғанға дейінгі демократиялығы басым тәлімдік ... ... ... ... ... ... ... жылдарындағы дамуы.
Қазақ этнопедагогикасының әлеуметтік құбылыс екенін және оның қоғамдық
қажеттіліктерден туындағанын ескере келе ... өз ... ... “.. ... өз ... еңбекке, кәсіпке, өмірге икемдеп үйретуі
адамзат ... ... ... келе ... ... ... ... белгілі.
Ұшы-қиырсыз жазира дала тұрғындары өздерінің үлкен тарихында жас ұрпаққа
тәрбие беруде бай тәжірибесін ... ... ... әдет-ғұрып
рәсімдерін туғызды. Дала тұрғындары өздері өмір сүрген ортаның әлеуметтік-
экономикалық жағдайына, мәдениеті мен ... ... жас ... ... ... ... ... қайталанбайтын талап-тілектерін дүниеге әкелді.
Мәселен, жас ұрпақты тәрбиелеудің жалпыға ортақ моральдік-психологиялық
нормасы белгіленді...” Халық педагогикасы ... ... және ... ... ... ... ... келген аса күрделі қоғамдық-
әлеуметтік құбылыс болып табылады. Демек, халық педагогикасында ... де ... ... ... заңды құбылыс.
       Қазақ этнопедагогикасының өз алдына ғылым саласы ретінде дамуына шет
елдердегі қазақ диаспорасының ... ... ... ... ... ... Ол ұлттық тәлім-тәрбие ... ... ... ... ... және тәрбие” деген еңбегінде баян етеді. Автор
еңбегі үш тарауға (Ғұрып және ... ... ... ... дәстүр) бөліп қарастырады. Қ.Қобдабай ұлттық тәрбиенің іргетасы
әулет тәрбиесінде жатқанын, ... ... ... ... және
шығармашылық жұмыстарды ұйымдастыру барысында терең назар аудару керектігін
атап өтеді. Қ.Қобдабай әулет тәрбиесінің құндылықтарына: отбасы ... ... ... жомарттық, сүйіспеншілік, сыйластық, кісілік,
адалдық және басқа отбасы дәстүрінің алтын ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық
ерекшеліктерінің бірі деп санап, автор қазақ тәлім-тәрбиесінің ...... бала ... ... ... деп ... Қ.Қобдабай: “..әр ұрпақтың адамдарды бір-бірімен қатар өмір сүріп,
жұмыс істеп, бірге демалып қана қоймай, ... ... ... өнердің, тәрбиенің күрделі мәселелерін бірлесіп шешеді. Қоғамның
осы тектес маңызды әлеуметтік мүдделерін шешу үшін ғасырлар ... ... ... ... ... ... нормаларын қалыптастырған..”,-
деп, халық педагогикасы жөнінде анықтама бере ... адам ... ... ... ... құндылықтардың халық
педагогикасының қалыптастыруына ықпал еткені жайлы мәселе көтереді.
Автор ұжымдық тәрбиенің ... ... ... ... ... ... деп қарайды. Оған достық қарым-қатынас,
ақсақалдар кеңесі, көрші-қолаң қарым-қатынасы және той-томалақ ... Осы ... ... ... ... айта келе Қ.Қобдабай:
“..коллектив дегеніміз – ондаған, ... ... ... ...... деген сөз. Сол көптің күш-жігері мен ақыл-парасаты
үлкен күш. Ол ... ... де ... сала ... деп, ... мен бірліктің қоғамдық ортадағы ықпалы жөнінде баян етеді [27].
        С.Қалиев негізін салған қазақ ... ... және ... негіздеріне арналған зерттеу жұмыстары
К.Ж.Қожахметованың ... ... ... К.Қожахметова өзінің
“Казахская этнопедагогика: методология, теория, практика” (1998) ... сол ... ... қазақ этнопедагогикасы бойынша зерттелген
еңбектер мен авторлық-мемлекеттік бағдарламалар мен әдістемелік оқулықтар
және озық тәжірибелер жөнінде ... ... ... жете ... Төрт ... тұратын еңбектің бірі – қазақ этнопедагогикасының
методологиялық негіздерін айқындау ... ... Онда ... ... атап көрсеткендей қазақ халық педагогикасының тарихи кезеңдері ... ... ... бойынша жеке көзқарасын ... ... ... ... республика көлемінде атқарылған ғылыми
еңбектер мен ... ... ... ... Атап ... Р.Қ.Дүйсембінова, Ә.Табылдиев, М.Оразаев, Ә.Сәдуақасов,
З.Ахметова, педагог-практиктер Л.С.Сырымбетова, ... ... және ... ... ... ... ... “Кәусар
бұлақ”, “Атамекен”, “Әдеп және жантану” бағдарламалары ... ... ... ... ... табиғатын тану К.Қожахметованың ойынша
этномәдени мұралар мен аталмыш сала бойынша ... ... арқа ... ... ... “..Қазақ
этнопедагогикасының методологиялық негіздерін зерттеу барысында, біздер ... ... ... ... ... ол ... ... тұрғысынан зерделеу қажет екенін айтамыз. Ол тұжырымымыздың ... ... ... ... ... этностар теориясы,
этнопсихология және мәдениет теориясы ғылымдары салаларымен ... ... ... ... ережелері мен методологиялық
негіздеріне сүйенген, педагогика ғылымының ажырамас, біртұтас ... ... ... ..”,- ... тұжырымы арқылы біз ... ... ... ... мағлұматтар аламыз [28].
       Р.Қ.Дүйсембінова қазақ этнопедагогикасы материалдарын тек қана
зерттеумен шектелмей, оны мектептегі оқу-тәрбие ... ... ... үлгісін ұсынады. Автор қазақ этнопедагогикасының ... ... ... ... ... ... аясынан қағыс қалып
отырғанын, бүгінде оның қажеттілігі жөнінде қоғамдық пікір қалыптасқанын,
ал оған анықтама беруде К.Қожахметова айтып ... ... ... ... ... ... ... Р.Қ.Дүйсембінованың
пайымдауынша көне замандардан бері қалыптасып келе жатқан қазақ даласында
ғұмыр кешкен ғұламалар мен ... ... ... және ХХ
ғасырдың басындағы қазақ зиялы қауым ... ... ... ...... қай кезеңінде болмасын - өзіндік
ерекшелігі мен ... ... бар ... мұралардың
қалыптасуын қажет етіп отырды деп санайды. ... ... ... ... ... ... ... рет бойынша
сараптайды:
1.      Оқушылардың ... ... ... сана-сезімін дамыту
мақсатында халық педагогикасы материалдарын мектеп практикасында пайдалану
қажеттігі (халықтың ауызекі-поэтикалық шығармалары, ұлттық ... Әл ... ... ... ... т.б. ... Қазақ этнопедагогикасын мектеп практикасында пайдалану қажеттігін
тікелей атап ... оның бала ... ... ... ... мен ... ... қалыптастыруы (А.Құнанбаев,
Ы.Алтынсарин, Ш.Уәлиханов)
3.      Қазақ зиялылары мен ғалым-педагогтарының шығармалары ... ... ... ... ... ... ... мектептерде пайдалану туралы
қазақ зиялыларының ... ... ... ... 1970 жылдардан бері қарай қазақ этнопедагогикасының зерттелуі
(А.Х.Мұқамбаева, И.Оршыбеков, т.б.).
Р.Қ.Дүйсембінованың диссертациясындағы ... ... тыс ... ... ... ... ... қамтамасыз ету”
тақырыбы мектептегі оқушылар ұжымында сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... ... асыруда автор
эксперименттік жұмыстың ... ... ... ... деген
қызығушылықтарын арттыруда, шығармашылық жұмыстарға деген белсенділіктерін
көтеруде және сынып ұжымының ынтымақтастығын ... ... ... факультативтік курсы, “Әңгімелесу” атты педагогикалық-психологиялық
диагностика ... ... ... “Атамекен” бағдарламасының
“Домбыра-дастан” бағыты бойынша үйірме жұмыстары мен өнер ... ... ... мен ... ... ... мазмұндылығын көрсетіп отыр [29].
       Сондай-ақ ұлттық тәлім-тәрбие мәселелері көрнекті ... ... ... ... ... ... ... С.А.Ұзақбаеваның зерттеулерінде эстетикалық тәрбие мәселелері
бойынша сарапталса, Ж.Наурызбай зерттеулерінде халық педагогикасын ... ... ... ... ... ... ... тәлім-тәрбие
беру арқылы жан-жақты зерделенеді. Халық педагогикасының методологиялық
негіздері С.Ғаббасовтың зерттеуінде көлемді тұрғыда ... ... мен ... ... ... ... ... қамтылады.
Ұлттық тәрбие мәселелерiне арналған Сейiт Кенжеахметовтың “Жетi
қазына”, Сейтен Сауытбековтың ... ... және ... ... ... тәлiмгер”атты еңбектерiн атап өткен жөн.
           Ұлттық тәрбие атауын өздерiнiң ... ... пен ... ... ... мәселе ретiнде қарастыру ... ... ... айтуынша: «.. ұлттық тәрбие терминiн ендiру ... өз ... ... жоқ. Ол ... ... ... Өйткенi этнопедагогика ұлттық тәлiм-тәрбиенi ... ... ... ... ... ғылым саласы. Ұлттық
тәрбие – жеке тұлғаның ұлттық сана-сезiмi мен ... ана ... ... төл ... және ... салт-дәстүрiн меңгеруi негiзiнде
қалыптасқан этнопедагогиканың саласы..»,-деп, анықталады [30]. ... ... ... мектептегi оқу-тәрбие жұмыстарында жүзеге
асырудың тиiмдiлiгi – ... ... ... ... ... ... ... даярлау мен жетiлдiру жұмыстарына арналған арнайы
бағдарламалар мен нақты шараларды қолға алғанда артады деп топшылайды.
       Ш.Беркімбаеваның пайымдауынша, бүгінгі заман ... сай ... ... ... осы ... ... мектептердегі оқу-
тәрбие жұмыстарына ендіріліп келе ... ... және ... ... ... ... заман ұрпағына жаңаша ұлттық тәрбие
берудің жүйесі жасалу қажеттігін алға тартады.
      К.Оразбекованың пайымдауынша ұлттық тәрбие – ... ... ... ... ... жоғары мәдениеттi, жан-жақты
дамыған жеке тұлғаларды қалыптастырудың негiзi болуы шарт деп ... ... ... ... ... Адам ... ... алып, бүкiл өмiрi-
өлеңге, өлеңi-өмiрге айналған жыраулар арқылы жалғасын тауып, ұрпақтан-
ұрпаққа жетiп ... ... ... ... ... ұлттық
идеологияны қалыптастыруда шешушi рөл атқаратынын атап ... [31]. ... ... екі ... түпкі мақсаттарының бір екенін көріп
тұр.      
Жоғарыда аталған ғылыми еңбектердi талдай және оған негiздей ... ... ... ... ... құндылықтарын әлемдік
өркениетті озық мәдениетпен кіріктіре іске асырудың жолдарын қарастыратын
оқушылар ұйымының ... ... ... ... тәрбие берген жөн. Әлемдегі
әр халықтың тәлiм-тәрбиелiк ... ... – оның ... ... ... тұтастығында екенi анық. Халық
педагогикасындағы ұрпақтың ... ... ... ... зор ... ... ... педагогика ғылымы жоққа шығармайды.
     Этнотәлiмдiк құндылықтардың тарихи сабақтастығының ... ...... ... ... ... ... тәлiм-тәрбие дүниесiн қалыптастырушы екi заңдылық бар.
Бiрi – ... ... ... ... ой-таным
мен ұлттық психологиямен бірлігі мен тұтастығы, екiншiсi – ... ... ... ... ... болмақ. Ұлттық тәлiм-тәрбие
мұраларының көне замандардан берi сан қилы ... өтiп ... ... ... идеологиялық құралына айналып, бiрде
прогрессивтiк-демократиялық рөл ... келе ... ... оның
бiлiмтану мен тәлiмтану жүйесiне арқау болып келе жатқаны шындық.Қазақ
халық педагогикасы мұралары ... ... ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастыру – жалпы адамзат мәдениетінің біртұтас
бөлігі болып табылатын ұлттық ... ... ... ... алуымызға мүмкіндік береді. Оған ... ... ... ... қазақстандық патриотизм мен ... ... ... ... негізбола алады. ... ... ... Төлеубекова Р.К, Әбдiғаппарова У.М,
Әбдiлдина С.Қ, Өтемұратова Б.С, Аманжолова А.А, Хасанова Ж.С, ... ... Ж, ... А.Қ, ... А.Қ, ... А.Қ, ... Садықова М.К өз еңбектерінде осы мәселелерге жете ... ... ... ... ... ... арқылы ұйымдастырудың қажет.
     Әлемдегi барша халықтың өкiлдерi - өз бойындағы барлық асыл қасиеттері
мен құндылықтарын өскелең ұрпағының ... ... ... ... ... келеді. Классикалық жазба әдебиет пен халықтық ауыз әдебиеті
үлгілеріндегі ... ... ... ... ... ... мен бостандық үшін күрес, әділдікті, шыншылдықты, адалдықты жақтау,
елін, жерін сүю, еркіндік пен адам ... ... ... әр ... бар асыл ... болып саналса; екіншіден ол барлық ұлттарға,
бүкіл өркениетті адам баласына тән гуманистік қасиет. ... ... ... озық ... ... ... ... Олай болса ұлттық
әдебиет пен ұлт мәдениетінде марапатталатын озық үлгілі адами қасиеттердің
әлемдік ... ...... ... ... сезімдердің,
бүкіл адамзат ұрпағын сүюге негізделген интернационализм идеясына ұласуы
табиғи заңды құбылыс.
       Бұл ... ҚР ... ... ... «Мәдени мұра»
негізінде жастарға патриоттық тәрбие берудің бүгінгі таңда қажет екендігі
жөніндегі ... мен ... ... жұмысымыздың негізгі арнасы
болмақ [32]. ҚР білім және ... ... ... ... ... тәрбие беру» тұжырымдамасының болашақта ... ... ... қауымымен бірге ғалым-педагогтардың үлес қосары
анық. Сондықтан аталмыш зерттеу жұмысын ... ... ... ... ... ... зор. Біз ұсынып отырған
мектептегі оқушылар ұйымы арқылы жас ұрпаққа ... ... ... ... ... ... жүйесін қалыптастырудың қажет
екені жоғарыда айтылған мәселелерді шешуде өз үлесін қосатыны ... ... ... игеруді ұлттық озық мәдениет
үлгілерін қастерлеуден бастау – ғылым мен білім, әр ... ... ... ... ... ... пен өнер саласы мен дін мен ... ... ... озық ... ... жүйесінде
басшылыққа ала отырып, оны оқушы-жастардың жүрегіне ұялату, сөйтіп –
ізгілік, имандылық, ... т.б ... асыл ... ... қоғам
мүшесінің құрмет тұтуы білім мен тәрбие ісінің басты ... ұлы ... ... ... ... ала отырып, біз
ұлттық мәдениет пен әлемдік өркениеттің озық үлгілері негізінде ... ... ізгі ... ... ... тәрбиелеуге бағыттау
мақсатында құрылған оқушылар ұйымының жаңа типтегі моделін қарастырған
жөн.
Кесте 1.
«Атамекен» оқушылар ұйымының жаңа ... ... ... ... ... ... педагогтардың алға қойған басты міндеттері ... мен ... ... пайда келтіретін, елінің гүлдснуі мсн өркендеуіне
үлес қосатын, ... ... ... ... өз ... мен Ата Заңын, Президенттің басқа заңдары мен халықтар достығын
құрметтейтін өз халқының тарихы мен мәдениетін , ... ... ... ... ... бойында патриоттық сезімі бар тұлға ретінде
қалыптасу, әрі өз ісіне ... ... ... ... білім мен тәрбие саласындағы күрделі іс-шараларына ұйытқы болу,
қолдау көрсету. Әлемдік озық тәжірибелерге негізделген білім беру жүйесінің
қалыптасуына ат ... ... ... озық үлгілері мен өркениетті
идеяларын насихаттау және ... ... ... да ... ... ... ... сияқты сан ғасырлар бойы өз бойына жинақтаған барлық
жақсы қасиеттерін ұлы ... ... өз ... ... отырған. Халықтың айтқан ... ... ... ... өнерінің, салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың
көріністері – ғылыми педагогикалық- психологиялық негізде бір ... ...... ... ... ... «Атамекен» бағдарламасының негізгі бағыттары мектепте педагогтар
ұлттық тәлім-тәрбие мәселелеріне арналған ғылыми-педагогикалық ... - ... ой ... халқымыздың дамуы мен
қалыптасуында қолданылған. "Атамекен" ... - әр ... ... бойы жас ұрпақты оқыту мен тәрбиелеу үрдісінде қалыптасқан озық
тәжірибелерге негізделген - ... ... және ... құндылықтарды бүгінгі жас өркеннің сана-сезіміне тәлім-тәрбиелік
әдістер арқылы жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... көтеруде, ондағы ұжым мүшелерінің
шығармашылық қабілеттерінің дамуы мен игіліктенуіне, балалардың техникалық,
интеллектік өнер қасиеттерінің ... ... ... арнайы ғылыми-
педагогикалық моделі "Атамекен" бағдарламасы болып табылады.
      Оқушыларға халық педагогикасының асыл мұралары ... ... ... тәрбие берудің қажетттілігі бүгінде халықтық қазыналарға
сүйенумен қатар әлемдік өркениеттің рухани-мәдени құндылықтарына ... ... ... ғаламдасу (жаһандану) заманының талабына айналып
отыр. Сондықтан да ... ... ... ... ... маңызы зор екендігі белгілі.
Көптеген тәжiрибелер тек қана теориялық материал ғана ... ... ... ... мен ... ... айналып отыр. Солардың
бiрi – мектептегi оқушылар ұйымындағы тәлiм-тәрбие мәселелерi ... ... орай ... ... ... аударылды:
•        Ұйымдық топтасудың эволюциялық көрiнiстерi, дәлiрек айтқанда
адамзат перзентiнiң ... ... мен ... ... ... бола
бастаған ерекше құбылыстар;
•        Мұндай тұжырым ... ... мен ... негiз болды;
•        Адамның қоршаған ортаны тануы мен оған ... ...... ... ... қоғамды қалыптастырушы және
қозғаушы күшi деген көпшiлiк мақұлдаған қағиданы растайды;
•        Бүгінгі ұлттық мәдениет пен ... ... ... сақтау мен пайдалануда адамдардың ұжымдық бiрiгуiнiң
тиiмдiлігiн көрсеттi;
•        Ұдайы және үздiксiз даму ...... мен ... ... ... ... ... айналған талап-тiлектер мен
тәртiп қағидасын қалыптастырды; бұл  ретте ... ... ... ... ... жаңа ... тудырған салт-дәстүрлер мен
әдет-ғұрыптарды өмiрге әкелдi;
•        Жаңа ... ... ... ... ... ... ... бауырмалдылыққа, достыққа, қайырымдылыққа т.б адами
қасиеттерге тәрбиелей отырып, қоғамның ... ... ... ... ... алып ... ... төлқұжат беру, әскер
қатарына шығарып салу, тілашар тойы, зейнеткерлік салтанаты, ерлі-зайыпты
жандардың алтын-күміс тойлары т.б ... ... ... ... тәрбие құралының маңыздылығы жөнiнде
көне грек ойшылдарының, мұсылман ғұламаларының ... ... осы ... ой ... негiз болды. Ол ой ұжымдық ... ... ... ... тану мен бейiмделу және өмiр ... ... ... ... ... ... өте келе ... қоршаған ортаны тану үшiн жай бақылау мен ұғыну ғана ... ... ол ... құбылыстардың себеп-салдарын анықтау үшiн –
халықтың бiлiм тәжiрибелерiн ... ... ... арта ... Мұндай
күрделi жүйенiң қалыптасуына ... ... ... ... ... ... ... үрдiсi арқылы қалыптасқан ұжымдық бiрiгудiң нәтижесi –
айналадағы ... тану мен ... үшiн ... бiлiм ... ... растады;
•        Мұсылмандық философияның бастауына айналған медреселердегi ... ... ... ... өз ... ... ... ұжымдық қабылдау арқылы жастар мен жасөспірімдерді ізгілікке
тәрбиелеудің мүмкiн екендігiн көрсетті.
2. Оқушылар ұйымында ұлттық ... ... ... Оқушыларға ұлттық тәрбие беруге арналған “Атамекен”
бағдарламасының мазмұны мен ... ... ... ... ... ... ... таным мен тәлiм дүниесiнiң ой-маржанын сүзiп, өз ұрпағына мәңгiлiк
ақыл мен ... ... ... дана ... ұлттық мектептiң қайнар
бастауына айналып, шәкiрттерiн бiлiм ... ... ... ... ғылым мен бiлiмнiң шоқтығын жұлдыздай жарқыратып, таным кiлтiн
ұрпағына аманат ... ... ... ... ... тағылымдық
мұралары – ғасырдың қай кезеңiнде болмасын өзiнiң ... ... ... шындық едi.  Бабаларымыздың көне ғасырлар көшiнен жеткен
асыл мұраларын ұрпақ санасына сіңіру заманның қай ... ... ... хақ. ... ... ... тағдырын шешетiн ұлы қазынамыздың
бiрi екенiн айтуға, талап ... және ... ... ... мен
жаңашыл педагогтардың ұсыныс-пікірлері мен ... ... ... ... ... ... ... айнала алмай келді.    
Педагогика ғылымдарының ... ... ... ... ... да – бiлiм мен ... ... жинақтаушы, сақтаушы, сынақтан
өткiзушi, ендiрушi және ... ... ... ... ... ... қосыламыз [29].
Мектеп өмірінде ұзақ жылдар бойы қалыптасқан озық ... ... ... ... еңбектерiнiң көп бөлігін 
тәрбие ... ... жөн ... Оның ... себебi, мектеп
практикасында оқушыларға ... ... ... осы ... дейiн
көптеген дәстүрлi әдiс-тәсiлдер жиынтығы жинақталғаны белгiлi. ... тыс, пән ... ... ... дәстүрi, мектеп пен ата-аналар
байланыстары, мектептен тыс мекемелер, ... ... ... ... ... ... ұйымдардың жұмыстары негiзiнде сан-алуан тәлiм-
тәрбие жұмыстарын ... ... ... ... ... ... ... көлемінде бірқатар жұмыстар атқарылды. Бұл орайда,
мұғалiмдер ... ... ... профессор Қ. Жарықбаев пен С.
Қалиев дайындаған “Мектептерде бiлiм мен ... ... ... атты дайындық курсының бағдарламасы негiзiнде, көптеген
ұстаз-тәлiмгерлер ... ... ... тәлiм-тәрбиенiң тарихы
жөнiнде тың мағлұматтар алуларына ... ... ... ... Ж.
Өтеевтың басшылығымен Қарасаз ауылында (Алматы облысы) ауыл жұртшылығы ... ... ... ... атты ... ... ... құрған
педагогикалық бастамалары – республика өңiрiндегi ... ... ... С. ... “Ізгілік әліппесі” атты бағдарламасы ұлттық ... ... оның ... ... ... ... медицинасы
негізінде мектеп гигиенасын жақсарту, оған ... ... ... ... ... рет мектептегі пионер-комсомол ұйымының
іс-әрекетін тоқтатуға арналған ОҚО, ... ... 1990 ... ... ... ... ұйымдастыруымен Республикалық
«Атамекен» балалар ұйымының Құрылтайы өтті.        ... ... ... ... ұлттық тәрбие беруге дайындау мақсатында
(Тараз, 1992) ... ... атты ... ... ... ... ... Р.Қ.Дүйсембiнованың басшылығымен
оқушыларға халықтық педагогика негiзiнде эстетикалық бiлiм беру мақсатында
(Талдықорған, 1988 ) ... ... ... ... өнер ... ... ... М.Балтабаевтың басшылығымен жасалған ... ... (1989) – ... мен ... оқу ... мен ... ... музыка өнерi жайлы толық мағлұматтар
алып, музыка сабағын этнопедагогика мұраларымен ... ... ... Педагогика ғылымдарының докторы Ж.Ж.Наурызбай «Оқушыларға
этномәдени мұралар негізінде білім мен ... ... ... ... бiлiм ... ... моделiн
жасауда Ә. Садуақасовтың “Дәстүр” ... ... ... да ... кетуге болмайды. Автордың негiзгi ойы қазақ
этнопедагогикасы негiзiнде ұлттық мектептiң iргетасын ... оқу мен ... ... ... ... ... ... қалау еді. Жазушы
Зейнеп Ахметованың “Кәусар бұлақ” ... (1992) ... қыз ... тәрбиесiне арналды.      
1990 жылдары жазылған ... ... ... ... ... ... тарихы” (Қ.Жарықбаев,
С.Қалиев), “Әдеп әлiппесi”(Ә.Табылдиев) және ... ... ... ұлттық тәрбие беруде ұстаз-тәлiмгерлер бiлiмдерiн жетiлдiру және
дайындауға; екiншiден мектептегi тәрбие жұмыстарына ... ... ... мен пайдалану iстерiне бағытталды.    Мектептегi
тәрбие жұмысының бiр саласы – ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар атқарылды. Оңтүстік
Қазақстандағы Шолақ-Қорған ауылынан бастау алған «Атамекен» балалар ұйымы
Қызылорда, Қарағанды, ... ... ... ... ... ... Ресейдегі Алтай өлкесі (Қаракөл, Төбелер ауылы), Омбы өлкесі
(Қасқа ат ... және ... ... ... Атырау, Маңғыстау
облыстарда құрыла бастады.  1992 жылы профессор ... ... ... атты бағдарламасы жасалды. Бағдарламаның ... ... ... ... ... ... сақтап қалу және ұйым
жұмысын тәуелсiздiк алған Қазақстан мемлекетiнiң ерекшелiктерiне сай құру
болды. Қазiргi таңда ұйым – ... ... ... мен ... одағы деп аталады. 1995 жылы “Болашақ” оқушылар ұйымының ... ... ... ... ... ... 1998 ... бала” (З.Нұрқадiлов, Қ.Ахметов) оқушылар ұйымының Алматыда Құрылтайы
өттi.      ... ... ... ... ... ... iсi жөнiндегi бөлiмдерiнiң жанынан ... мен ... құру ... ... Павлодар, Қарағанды облыстарында
“Қазақстан скауттары” атты балалар мен ... ... ... ... деген үлкен мәселе – аталмыш балалар немесе оқушылар
ұйымдарының құрылу ерекшелiктерi, ұйымдағы ... ... ... ... ... ... мен бiлiм және ... қаулы-құжаттарын қаншалықты ескерiп орындап жатқаны, әсiресе
ұйымдардың мемлекет ... ... ... қастерлеу мен
дәрiптеу мақсатында ұйым мүшелерiне қаншалықты тәлiм-тәрбиелiк ... ... ... ... ... ... ғалымдар еңбектерiнiң жоқтығы дер
едiк. Қазақстан мектептерiндегi бүгiнгi ... ... ... ... iс-әрекеттерi ешқандай жоспарсыз, шашыраңқы сипатта өрбуде.
Мектептегi оқушылар ұйымының (ұйымдарының) ... мен ... ... атқаратын iс-шаралары, ұйым жұмысына басшылық жасайтын тәрбиешi-
вожатыйлардың (тәлiмгерлердiң) мiндеттерi мен ... ұйым ... ... ... тәрбие жұмыстарын ұйымдастыру жөнiндегi ғылыми-
әдiстемелiк мағлұматтар – мұғалiмдер ... ... ... оқу орындарында, дәрiс оқитын ұстаздар тарапынан өте
мардымсыз баяндалуда. Оқушылар ... ... ... ... мен ... тыс мекемелер, негiзiнен ақылы формада жүргiзiлетiн
үйiрме жұмыстарымен шектелiп ... ... ... ... ... ... ... және оны жақсарту жөнінде мемлекет
тарапынан арнайы қолдау көрсету қажеттілігі ... ... ... және ... ... ... тарапынан ұсыныстар
айтылды. Соның нәтижесінде 2006 жылдың тамызында Бурабайдағы «Балдәурен»
орталығында тәуелсіз Қазақстандағы балалар ... І ... ... Бұл ... ... ... және ... журналында толық
мағлұматтар берілді [13]. Қазiргi кезде Қазақстандағы оқушылар ұйымының
саны, оқушылар ... ... ... ... ... ... және авторлық бағдарламалардың мазмұндық сипаттамасына тоқталу
қажет. Жоғарыда баяндалған мағлұматтар – бiзге республика ... етiп ... ... мен ... ... ұжым ... ... беретiн арнайы ғылыми-әдiстемелiк бағдарламаның жасалмағандығы
туралы шешiмге келуiмiзге негiз болды.    Сондықтан, ... ... ... ондағы ұжым мүшелерiнiң танымдық-шығармашылық
қабiлеттерiнiң дамуы мен ... ... ... өнер қасиеттерiнiң ашылуына мүмкiндiк туғызатын – ... ... ... бiз ... деп алдық.
Бағдарлама 1985 жылдан бері қарай алдымен ауыл мектептерінде, бертін ... ... ... ... тәрбие жұмыстарына енгізіліп
келеді. Мектеп практикасына бағдарламаны ендіру – негізінен ... ... мен ... ... ... шешімдері 
арқылы жүзеге асырылады. Бағдарламаның мектептегі ... ... ... ... қамтиды.
1-кезең (1985-1990 ж.ж.)
-              Оқушыларға жан-жақты тәрбие беру ... ... ... мен ... нұсқаулармен танысу барысында
“Атамекен” бағдарламасының 5 Бағыттан тұратын жобасы жасалды;
-              ... ... ... (пионер жұмысының) ұлттық
ерекшеліктерін айқындау ... ... ... мектептегі
педагогикалық қауым мен оқушылар ұйымының Кеңесіне ұсынылды;
-              ... ... ... ... мен мұғалім-
тәрбиешілердің педагогикалық конференцияларында, семинар жұмыстарына
Бағдарламаның негізгі ... ... ... ... идеялары бұқаралық ақпарат
құралдарында жарияланды;
2-кезең (1991-2001 ж.ж.)
-              ... ... ... құру мақсатында республикалық
“Ұлан” газетінің жанынан “Алау” ... ... ... ... ... ... ... мен ұстаз-
тәлімгерлердің ұсынысы бойынша) 27 Бағытпен толықтырылды;
-              Мектептегі тәрбие жұмыстарын “Атамекен” Бағыттары ... ... ... ... ... ... және педагогикалық тәжірибе алмасу
жұмыстары ұйымдастырылды;
3-кезең ... ... ... және ... ... оқу орындарында
“Атамекен” бағдарламасы бойынша дәріс және арнайы ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізілді;
ғылыми-практикалық конференциялар ... ... ... ... ұсынылды;
-              Бағдарлама орыс, ұйғыр, өзбек тілдеріне аударылып республика
және одан тысқары жерлердегі мектептерге таратылды;
-              Ұсыныс-талаптар негізінде Бағдарламаның 41 ... ... ... (2006 ... ... ... мен эксперименттік жұмыстар
нәтижесінде “Атамекен” бағдарламасын мектептегі оқушылар ... ... ... ... ... ... Бағдарламаның негізгі Бағыттары бүкіләлемдік Интернет
жүйесіне енгізілді (http // www.Atameken. narod.ru);
-              Оқушылар ... ... жас ... ... ... пен
жалпыадамзаттық рухани-мәдени құндылықтар ... ... ... беру
мақсатында, Бағдарламаның мағынасы жағынан бір-біріне ... ... ... ... 20 ... ... ... жасалды;
    
Бағдарламаның қалыптасуына негiз болған факторлар:
1.  Жалпы фактор
•        Қазақстандағы пионер және ... ... ... ... ... ... ... жүйесiндегi негативтiк
көрiнiстер;
•        Мектептегi пионер жұмысының ... ... ... ... ... ... ... Оқушылар арасында ана тiлiн бiлмейтiн, ата ... ... ... ... ... болуы; Ауыл мектептерiнiң
шектелiп қалуы;
•        Білім ордаларындағы ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың педагогикалық талаптары мен жолдарын
көрсететiн әдiстемелiк ... ... ... ... Мектептегi оқушылар ұйымдарының жұмыстарын ұйымдастыруға  арналған
әдiстемелiк оқулықтар мен ... ... орыс ... ... ... ... ... жұмысын  орталықтандырылған дәстүрлі авторитарлы-
педагогикалық жүйенiң қалыптасуы;
3.      Саяси фактор:
•        Тәрбие жүйесiнiң жоғары ... ... ... ... ... ... ... айналып саясаттануы;
•        Саясаттанған тәрбиенiң жас ұрпақ өкiлдерiнiң ұлттық құндылықтарға
деген көзқарастарының әлсіреуін туғызуы;
4.      Қосымша факторлар:
•        Ұстаздар қауымын ... ... орта және ... ... ... ... деген теріс көзқарастың қалыптасуы;
•        Оқушылар ұжымында ұлттық тәлiм-тәрбие мұраларын ендiру мәселесiне
арналған ... ... ... бір ... ... ... мақсаттары мен мiндеттерi:
•        Туған Отанына пайда ... ... ... ... үлес ... дарынды, парасатты, жан-жақты ... ... ... ... Ата ... ... және басқа
мемлекеттiк рәмiздерiн қадiр тұтатын жас ұрпақ өкiлдерiн өсiруге ат ... ... ... ... мен татулығын сақтауға,
олардың тарихы мен мәдениетiн оқып-тануды мақсат ететiн, намысы биiк асыл
ұрпақты ... iсiне қол ұшын ... ... өркениет пен жалпыадамзаттық рухани-мәдени ... ... ... ... жаһандану кеңістігіне ену барысында ұлттық мұралар мен
қазыналарды ... ... ... ... ... ... Әлем ... педагогикасындағы халықтық-демократиялық
қағидаларды игіліктендіру;
•        Жас ұрпақ санасында жалпықазақстандық ... ... ... ... ... ... тарихи-мәдени
және дiни-рухани мұраларды қастерлей, ... ... ... гүлденген
Қазақстанның құрлысшыларын тәрбиелеу;
•        ҚР Заңдары, ҚР бiлiм және ... ... ... ... бар ... ... ... және отбасы
жөнiндегi халықаралық құжаттардың халық пен ұрпақ игiлiгiне айналуына қол
ұшын беру, көмектесу, бiрлесе отырып ... ... ... ... һәм этнопсихология ғылымдарының дамуына үлес қосу;
•        Қазақстандағы оқушылар мен ... ... ... ... iсiне үлес ... Бағдарламаның негiзгi түйiнi.
•        Мектептегi оқушылар ұйымының атқаратын тәрбие жұмыстарына ... ... ... ... ... ұйымындағы өзiн-өзi басқару
жұмыстырының тиiмдiлiгi мен ... ... ... ... жас ерекшелiктерi негiзiнде ұлттық тәлiм-тәрбие жұмыстарын
ұйымдастыру;
7.      Бағдарламаның ... ... мен ... ... ... арқылы мұғалiмдер бiлiмiн жетiлдiру институттарында,
болашақ мұғалiмдердi дайындайтын арнаулы, орта және жоғары оқу ... ... ... ... педагогикасына негiзделген тәрбие
жұмыстарын ұйымдастырудың педагогикалық жолдарын айқындауда; Сыныптан тыс
жұмыстарда;
•        Білім беру ... ... ... iсi ... мен жетекшi мамандарға, сынып жетекшiлерi мен тәлiмгерлердiң
оқушылар ... ... ... ... ... ... бағыт беруде; Оқушылардың жазғы демалыс уақытында тәрбие
жұмыстарын ұйымдастыруда;
•        Балалар ұйымы және оқушылар ... ... ... жүргiзiп
жатқан болашақ ғалымдар үшiн ғылыми дерек көздерiне айналуына;
•        Мектептен тыс тәрбие мекемелері, үй, көше ... ... ... мен ... кешендеріндегі тәрбие жұмыстарында
•        Мектеп пен ата-аналар және басқада тәрбие мекемелерінiң бала
тәрбиесiне ... ... ... және ... ... ... еткен iс-шараларда өзiнiң қажеттiлiгiмен ерекшеленедi деп санаймыз;
8.      Бағдарламаның ... ... ... (5-8 ... бойынша)
•        Мектепте педагогикалық қауым мен оқушылар ұйымордасы Кеңесiнiң
бiрлескен ... ... ... ғылыми-әдiстемелiк орталығы
құрылады;
•        Бағдарлама бастауыш және ... ... ... ұйымдарында,
белгiлеген педагогикалық талаптар негiзiнде жүргiзiледi;  Жұмыс барысында
оқушылардың жас ерекшелiктерi ескерiлуi ... ... әр ... ... ... ... жоспарлары мен
жинақтары жасалады;
•        Әр сынып бағдарламаның 5 Негiзгi Бағыты бойынша жыл бойына жұмыс
жүргiзедi;
•        Жұмыс ... ... ... ... ... туристiк-өлкетану жорықтарына шығу; тәжiрибелер алмасу және
басқа педагогикалық тәрбие технологиялары негiзiнде жүргiзiледi;
•        ... 4 ... ... ... – 5 ... ... Ордасы- 6
сынып”, “Ұшқын Ордасы- 8 сынып” және “Жігер Ордасы – 7 ... деп ... Әр ... ... 2 рет өздерiне тапсырылған Бағыт ... ... ... ... ... материалдар жинап
бередi, фото-видеоматериалдар қорын жинақтайды;
•        Оқу жылының аяғында атқарылған ... ... ... елiм - ... атты танымдық-этнографиялық ойын-сайыс өткiзiледi;
•        Ұлттық тәлiм-тәрбие жұмыстарын ұйымдастыру барысында әр оқушының 
ұлттық тәлімді ... ... ... ... ... Әр ай ... ... жетекшiлерi – сынып ... ... және ... ... ... жөнiнде социограммалық бақылау
жүргiзiп отырады;
•        ... ... ... ... әр ... оқу ... бақылауға алынып, оны жақсартудың шаралары қарастырылады;
•        Педагогикалық оқу орындарында, бiлiм ... ... ... ... ... жоба ... және дайындық дәрiс беру курстары өткiзіледі.
 
Кесте 2.
“Атамекен” бағдарламасының негiзгi Бағыттары
НЕГІЗГІ  БАҒЫТТАР
(негізгі нұсқа)
 
|Реті |Бағыттары ... ... |
|1 ... ... |Халық  тұрмысындағы бесікке салу ,  тұсау  |
| |  ... ... ... ... |
| | ...   ... Сәлем салты, |
| | ... ... ... салты.  Қоғам |
| | |, ... ... ... діни |
| | ... ... ... ... .“ |
| | ... Салты”  іс-шарасы. |
| | |  |
|2 ... ... ...   ... Азия ... |
| |  ... ... ... ... |
| | ... құрылысы  әлеуметтік  |
| | ... Көне ... ... |
| | ... және ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ...   ... |
| | ... ... ... | ... ... ... |
| | |  |
|3 ... ЖОЛЫ ... ... ... батыс |
| |  ... ... ... - |
| | |Ұлы ... жолының мыңғасырлық  |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... бар  жер-су  атаулары. |
| | ... ... ... |
| | ... жерлер  мен  ата бабалар  |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | |  |
|4 ... ... |Ұлы  Дала  төсіндегі адамзат өркениетінде  |
| |  ... із  ... ... ... |
| | ... ... ... және |
| | ... ... ... Қағандар  |
| | ... ... ... ... ... | ... ... Өнер,  мемлекет, қоғам, |
| | ... және ... ... ... |
| | ... атты ойын-сайыс. Мұражай  |
| | ... |
| | |  |
|5 ... ... ... ... Ел ... |
| |  ... жыраулық және салгерлік  |
| | ... Ел  ... ... ... |
| | ... өнері. Ұлттық  қисыннама,  тұспалдау|
| | ... ... ... ... ... |
| | ... жыры. Этнофольклористика  және |
| | ... ... ... |
| | |  |
|6 ... МҰРА ... ... жұмбақ дүниесімен |
| |  ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... Көне |
| | ... мен ... ... Тастаңбалар |
| | |мен ... ... ... |
| | |  |
|7 ...... ... ... немесе абиотикалық|
| |  ... ... ... ... |
| | ... және ... түріндегі этномузыкалық|
| | ... ... Ән мен ... ... |
| | ... ... Саз бен әуен ... және |
| | ... ... ... Қазақ күйінің |
| | ... Әлем ... ... |
| | ... ... ... ... саз |
| | ... |
| | |  |
|8 ... ... тарихнамасында ерекше орны |
| |  |бар ... ... жаңа ... ... |
| | ... Күн мен ... теңелу өрісіндегі |
| | ... ... ... өліара фәлсафасы. |
| | ... ... шалу ... Көктеу,|
| | ... ... және ... ... |
| | ... мереке – думандар мен  әлем |
| | ... ... ... - ... |
| | ...... |
| | |  |
|9 ... ... ... ... ... сәндік|
| |  |– ... ... ... Киіз үй және |
| | ... ... ... ... |
| | ... мен ...... ... |
| | ... аң бейнелі және полихромдық |
| | ... ... ... “Алтын |
| | ... іс – ... |
| | |  ... ... ... |Ұлы Дала ... ... салты: төрт |
| |  ... ... ...... ... Мал |
| | ... Пірлері: Ойсыл қара, Зеңгі |
| | ... ... ата, ... ата. Төрт ... |
| | ... ... ... ... ... іс ... | ... |
| | |  ... ... ... ... ... ...... ...... есеп – ... |
| | ... ... Көкпар, ақ сүйек, |
| | ... ... ... ... теңге алу, |
| | ... ... ... күрес және басқа |
| | ... Әлем ... ... |
| | ... ... ... ойын – ... |
| | |  ... ... |Ел ... болған батырлар мен |
| |  ... ақ ... және қару – |
| | ... Ұлттық киім – кешектер және  ер |
| | |– ... ... ... |
| | ... ... және ... атты іс – ... | | |
| | |  ... |ҚАСИЕТ ... Ие және ... ... - ғарыш |
|  |  ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... |
| | ... және ... ... ... |
| | ... болжамнамалық қасиеттері. Емші, |
| | ... ... ... |
| | ... ... ашу, дұға ... Тіл-көз|
| | ... ... ... ... ... ... | ... қуат ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | |  ... |АС ... ... ас беру |
| |  ... Дастархан |
| | ... және ... ... күту ... мен|
| | |сөз ... ... ... және оның ... |
| | ... көрісу және қоштасу салты. Мал |
| | |еті және оны ... ... ... және |
| | ... ... және әлем ... | ... ... “Ас” іс-шарасы. |
| | |  ... ... ... |Ата-бабалар Аманаты. Өсиет немесе |
| |  ... ... мен ... |
| | ... ... және ... сөздер. |
| | ... және ... ... ... |
| | ... ... ... сөздік қор. Ойлау және |
| | ... ... ... ... |
| | ... |
| | |  ... ... ... өркениеті мен мұсылман |
| | ... ... Ұлы Дала |
| | ... ғылыми дәстүрлері. Ғылыми |
| | ... һәм ... ... ... |
| | ... һәм Тұран Ренессансы.  Орта |
| | ... ... ... |
| | ... һәм фәлсафалық  ғылыми |
| | ... ... ... |
| | |  ... ... |Ұлы Дала ... ... дәстүрлері: |
| |  ... ... һәм ... өнер |
| | ... ... ... жыртқыш құстар  |
| | ... ... ... ... Табиғат пен адам|
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ат, құмай тазы|
| | ... ... ... үйлесімдігінің |
| | ... ... ... |
| | |  ... |ҚЫЗ БЕН ... ... қызы мен жігітінің сегіз қырлы  бір |
| |  ... ... – ақ оң ... өнер ... |
| | ... ... пен |
| | ... Ұлтжандылық  қасиет және сенім мен|
| | ... ... . ... дәстүрі мен |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... және жыныстық тәрбие. |
| | ... және ... ... “Қыз |
| | ... және ... ... ... |
| | |  ... ... ... глобальді экология  |
| |  ... ... ... |
| | ... ... және ... экожүйесі. |
| | ... және ... ... |
| | ... ... тектоникалық және |
| | ... ... мен ... Адамның |
| | ... ... мен ... |
| | ... мен ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... және |
| | ... ауқымды проблемалар. |
| | ... ... мен ... |
| | ... ... экологиялық |
| | ... |
| | |  ... ... ... |Шет ... ... диаспоралары. |
| | ... ... ... |
| | ... этноцид, геноцид, резервация |
| | ... ... ... ... | ... Құрылтайы. “Алыстағы бауырлар”|
| | ... |
| | |  ... ... ... ... негізінде |
| |  ... ... ... ... ... |
| | ... және европалық ғалымдардың |
| | ... ... ... және ТМД |
| | ... ... арасындағы |
| | ... ... ... үшін күрес.|
| | ... ... һәм ... |
| | ... бағытталған іс-шаралар. Халықтар |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | |  ... ... ... ... жаңа заман тарихына дейінгі|
| |  ... ... ... рим, |
| | ... ... ... ... шүршіт, |
| | ... ... ... түрікпен, казачество, |
| | ... ... ... мем ... |
| | ... ... ардагер ата-бабаларымиздың |
| | ... ... ... және 1723,  |
| | |1845, І9І2, 1916, ... 1979 және 1986|
| | ... ... ... ... мөн |
| | ... ... ... |
| | |  |
| | | ... |ОЮ-ӨРНЕК ... ... ... ... ...... ... ғарыштық, |
| | ... ... ... |
| | ...... ... ... |
| | ... киізде, текеметте, алашада, |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... “Ою-Өрнек”  |
| | ... |
| | |  ... ... СЫРЫ |Тылсым дүниемен байланысқан көне: |
| |  ... ... ... |
| | ... петроглифтік, |
| | ... ... мен ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... үңгір-ескерткіштердегі |
| | ... ... ... атты  этножорық.|
| | |  ... ... ... ... мен тәлімнің қайнар бастауы |
| |  |ата - ... ... ... |
| | ... мыңғасырлық тәжірибелерімен |
| | ...... ... Туыс, ағайын, |
| | ... ... ... |
| | ... ... һәм жұрт ... |
| | |Ата ... мен ана шапағаты.  Ата  қаны  |
| | ... ана  ... ... ...   |
| | ... ... ... |
| | |  |
| | | ... ... ... ... бойы ... ... |
| |  ... ... ... - ... ... |
| | ... қасиетті Құран шариғаттарының |
| | ... ... ... |
| | ... мен ... |
| | ... Діни - ... және |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... Қыдыр түні, садақа беру |
| | ... ... мен ... ... |
| | ... және ... тағлымы. “Мұсылман |
| | ... ... |
| | |  ... ... ... ... ... ... |
| |  ... кемтар, зағип жандарға, қарттар |
| | |мен ... ... қол ұшын ... Қолдан |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... мен ... үйіне |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... операциясын |
| | ... . |
| | |  ... ... ... ... ... мәдениетін |
| |  ... жаңа ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... және ... ... |
| | ... ... ... және евроазиялық |
| | ... ... пен ... |
| | ... ... даму |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... даму |
| | ... “Сауда”  іс-шарасы. |
| | |  |
| | | ... ... ҺӘМ  ... ... және ... негіздері. |
| |  ... және ... ... ... пен |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... - суық ... ... |
| | ... - ... ... |
| | |  ... |АНА ТІЛІ ... ... ... және Орхон-Енисей|
| |  ... ... Есік және ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... Күлтегін тас |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... іс-шарасы. |
| | |  ... ... ... ... ... Көне ... |
| |  ... ... мен ... Жьл |
| | ... ... ... жас қағидасы.  Ай,|
| | ... ... және ... ... |
| | ... ... обалар” - Ұлы Дала |
| | ... . ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | |  ... |  |  ... ... ПЕН   ... |Ұлы Жаратылыстың қайшылық  нысандарынан  |
| |  ...... ... ... |
| | ... және   ... . ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... қарама – қайшылық: |
| | ............ |
| | ...... ... – ақымақтық  |
| | ... ... ... әфсаналары. |
| | ... ... ... . |
| | ... негіздері . |
| | |  |
| | | ... ... ... ... ... ... ... |
| |  ... ...... ұрыс – |
| | ... және ел қорғау  дәстүрлері .  Ата  |
| | ... ... ... ... |
| | ... және  стратегия . Ұлттық әскери  |
| | ... . ...... ... |
| | ... мен ... негіздері .  Соғыснама  |
| | ... ... . ... ,  |
| | ... жүзбасы  және  елубасы  онбасы  |
| | ... ... мен  ... |
| | ... . ... ... ... |
| | ... ойын – сайысы . |
| | |  ... ... ... ТАРИХНАМАСЫ |Дүниежүзі адамзат  перзенттерінің  ең асыл |
| |  ... - ... ... Ұлы  ... |
| | ... , Христиан , Будда  және  басқа  |
| | ... ... мен ... |
| | ... . Ұлы  діндердің  көсемдері , |
| | ...... және ... |
| | ... олардың  фәлсафалық – теологиялық, |
| | ... - ... ... . Ұлы  |
| | ... ... , ... , ... ... |
| | ... рөлі . ... ... ... |
| | |”  ... ... жазу ,  ... |
| | ... |
| | |  |
| | | ... ... ... ЖӘНЕ |Республикалық «Атамекен» балалар мен жастар|
| ... ... ... ... жас |
| |  ... ... ... | ... ... ... орталығы «Атамекен |
| | ... ... ... ... |
| | ... оқушылар және жастар ұйымдарының |
| | ... ... ... ... |
| | ... . Аса ... ... ... |
| | ... ... оқу ... - ... |
| | ... ашу. Арнайы оқулықтар жазу. |
| | |  ... ... ... ... аса маңызды  |
| |  ... ... рөл ... | ... ... ... қалыптасқан |
| | ... ... ... ... |
| | ... дінінен  қалған отпен аластау, |
| | ... ... ала жіп және ... діни |
| | ... ... мен ... ... ... |
| | ... Хан ... ... тәу ету рәсімі.|
| | ... ... іс - ... |
| | |  ... |  |  ... |ҚАЗАҚ  ЕЛІ ... ... ... ... ... ...... ... және ... |
| | ... және ... ... |
| | ... ... ену |
| | ... жаңа ... ... |
| | ... ... “Қазақстан 2030” |
| | ... ... Ата Заң және ҚР |
| | ... Президент Жарлықтары мен Үкімет |
| | ... ... ... |
| | ... ... қатынас. Халық және |
| | ... ... ... ... мен |
| | ... ... ... және |
| | ... ... Орыс және ... |
| | ... және ... зерттеу. Ұлттық |
| | ... ... ... ... |
| | ... және ... ... ... ... |
| | ... ... Сайлау  және  басқару |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | |  ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... Республикалық|
| | ... ... ... ... |
| | ... ... Қазақстан балалар |
| | ... және ... ... ... ... |
| | ... ... бағдарламасын |
| | ... ... ... ... ЖӘНЕ ... |Ата ... тарихы мен мәдениеті бір  |
| |  ... ... ... тағдыры |
| | ... ... ... отызға жуық |
| | ... ... ... ... пен |
| | ... ... ... және ... |
| | ... Ұлы ... ... тарихы |
| | ... ... ... оқиғалар  |
| | ... ... ... әдебиеті, |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... Көнетүркі |
| | ... ... ... және  |
| | ... ... ... ... |
| | ... үлес  қосу.  “Тұран Әлемі” |
| | ... ... ... |
| | |  ... |НЕОПЕДАГОГИКА  ЖӘНЕ ... ... ... ... |
| ... ... проблемалары.  Техногенез  |
| | ... жас  ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... т.б.) ... ( |
| | ... ... Жаңа  |
| | ... ... сай  |
| | ... |
| | ... ... |
| | |  |
| | |  ... ... ... ... ұлттық тәрбие әдiстемелерiн
пайдалану жолдары
Мектептегі оқушылар ұжымында ұлттық тәлім-тәрбие жұмыстарын 1990
жылдан бастап, мектеп ... мен ... ... ... ... ... өз ... алып, бүгінге дейін жемісті істер
атқарып келеді. ... ... ... ... мен ... ... (1990), Қазақстан балалар мен пионер ұйымдарының Одағы ... ... ... ... (1998), ... ... қоғамдық бірлестіктерінің Одағы (1993), ... ... (1998) және ... қоғамдық ұйымдар жатады.
Аталмыш ұйымдар ҚР “Азаматтық кодексі”,  “ҚР қоғамдық бірлестіктер”,
“Мемлекеттік жастар саясаты ... ҚР ... және ... қабылдаған
ұйым Жарғысының талаптарына сәйкес әрекет жасайды.
        1990 жылдың басында Қазақстан мектептерінде оқушылар ... аса ... ... рас. 1991 жылы ... ... өз ... ... мемлекет болып жарияланғаннан кейін оқушылардың ... ... арта ... ... елге айналып, әлемдік кеңістікте өзінің дербес
геосаясатын, әлеуметтік-экономикалық реформасын жүргізуі – жаңадан құрылған
оқушылар ұйымдарының ... ... ... ... ... ... ... облыстарында мектеп оқушыларының ерікті түрде
құрылған “Атамекен” ұйымы – қазақ ... ... асыл ... ... ... ... беру ... ұйымдастыруды қолға
алды. Атамекеншілдердің бұл бастамалары республика көлеміне кең таралып,
VІІ ... ... ... (5 ... 1990 жыл) ... 1992 жылы ... кезектен тыс ҮІІІ Республикалық пионерлер слеті
– мектептегі оқушылар ұжымдарында ұлттық тәрбие ... ... ... ... ... ... ... қабылдады.
      1993 жылдан басталған ... ... ... ... де өзінің әсерін тигізді. Осыған орай мектептегі
оқушылар ұйымдары да өздері қабылдаған ... ... ... ... жүзеге асыруға мүмкіндіктері шамалы болды. Үкіметтік
органдар мен мемлекеттік білім басқармаларының оқушылар ұйымдарының қайта
жаңғыруына қажетті ... ... ... ... ... ... ... жағдайларға қарамастан мектеп жанынан құрылған оқушылар
ұйымдары, ... ... ... ... ... тәлім-тәрбие жұмыстарын ұйымдастырып, балалар өмірі мен тұрмысының
қызықты болуына барлық шығармашылық-педагогикалық ... ... ... ... Алайда, оқушылар ұйымдарының тағдыры мен болашағына
деген салғырттықтың салдарынан – 1992 жылдан бері ... ... ... ... атап ... тура келеді.
      Демек, осыншама қиындықтарға қарамастан мектепте қызықты іс-шараларды
ұйымдастыруды мақсат етіп, бүгінгі таңға дейін ... ... ... оқушылар ұйымдарының мәртебесін көтеру – ... ... ... ... Осы ... 1985 ... берi қарай, алдымен ауыл мектебiнде (Шығыс
Қазақстан облысы, Қарақол ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарына, педагогикалық
қауымдастықтардың мақұлдауымен енгiзiлiп, 20 жыл бойы ... ... ...... одан ары ... ... мен
оқушылардың игiлiктерiне айналдыру – потенциалы мол педагогикалық бағыт деп
санаймыз.
        Бағдарлама ... ... ... :”.. ... ... (М.Қыдырбайұлы) – 1-11 сынып оқушыларына мектептен тыс
уақыттарда ... ... беру ... ... Ол 30 ... Бағдарламаның мақсаты – жас жеткіншектерді халықтың прогрессивтік
дәстүрлері негізінде тәрбиелеу және ... ... ... ... ... ... мен ... ұжымдардың арасынан
қолдау тауып, ... ... ... таралды. Бағдарламаның
оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып жазылмағандығы оның ... ... ... жергілікті жерлердегі шығармашылық бағытта жұмыс
істейтін педагогтар, жергілікті жердің ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... С.К.Мұхамбетова:
“..осының барлығы қазіргі таңдағы білім мен тәрбие бастауларының негізі
болып табылатын халықтық ... ... ... ... “Кәусар бұлақ”, “Елім-ай” атты альтернативті бағдарламаларда
айтылған. Аталмыш ... жеке ... ... ... ... және ... ... ашылуына, оқушының қоғамға пайдалы қызмет етуіне ... ... сай ... ... ... ... немесе профессор
Ж.Қоянбаевтың: “..республика пионерлерi iс-әрекетi бағдарламасының өзектi
компонентi Атамекен операциясы. Бұл балалар мен ... ... ... Осы ... сәйкес iздену-этнографиялық,
экологиялық штабтар, ұлттық-мәдени ... ... ... ғылымының докторы Р.Қ.Дүйсембiнованың: “..республика көлемiндегi
мектептердiң тәжiрибесiне жасаған талдау қазақ халқының салт-дәстүрi, әдет-
ғұрпы, ... ... ... сәндiк-қолданбалы өнерi
туындылары, тәлiм-тәрбиелiк идеялары, көзқарастары, әдiс-тәсiлдерi
негiзiнен ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылатынын көрсетедi..”[29] деуі, ал зерттеушiлер
Ж.Наурызбайдың, С.Қалиевтың, А.Қаржаубаевтың, ... ... ... ... ... ... мен
ұсыныстарын зерттеу барысында ескердiк.
Р.Қ.Дүйсембінованың диссертациясындағы “Қазақ этнопедагогикасын
сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... ... мектептегі оқушылар ұжымында сыныптан тыс уақыттарда тәрбие беру
мәселелеріне арналған. ... ... ... асыруда автор
эксперименттік жұмыстың нәтижесі негізінде оқушылардың білімге деген
қызығушылықтарын арттыруда, шығармашылық ... ... ... және ... ... ... нығайту мақсатында “Шешендік
өнер” факультативтік ... ... атты ... ... ... тренингтер, “Атамекен” бағдарламасының
“Домбыра-дастан” бағыты бойынша үйірме жұмыстары мен өнер ... ... ... мен теориялық-әдістемелік тұжырымдары
зерттеу жұмысының мазмұндылығын көрсетіп отыр.].
       Сондай-ақ ұлттық тәлім-тәрбие ... ... ... ... ... ... қорғау дәстүрлері арқылы
баяндалса, С.А.Ұзақбаеваның зерттеулерінде эстетикалық тәрбие мәселелері
бойынша ... ... ... ... ... ... түйіні оқушыларға этномәдени мұралар негізінде кешенді тәлім-тәрбие
беру ... ... ... [42]. ... ... ... ... зерттеуінде көлемді тұрғыда
қарастырылса, қазақ ақын-жыраулары мен ойшылдарының данышпандық дәстүрлері
Т.М.Әлсатов еңбектерінде  ... ... ... ... ... “Құтадғу билик” деген атаумен
(И.Искендәров, Уйғур авази, 13.02.1993) ұйғыр ... ... ... ... ... ... өлкесі) ұйғыр тiлiнде оқытылатын
мектептерде, халық педагогикасына негiзделген  тәрбие ... ... ... Федерациясындағы Қаракөл (Керей) ауылы (Алтай өлкесi,
Құлынды ауданы) және Төбелер ауылындағы (Қосағаш ауданы) орта ... ... және ... ... бiлiм ... айналғанын
сөйтіп, халықаралық ... ... ... ... атап ... тура ... ... жылдары бағдарлама бойынша жинақталған тәжiрибелер ... ... ... ... ... ... ғалымдар
С.Мұхамбетова бағдарлама негiзiнде бастауыш сыныптарға ... ... ... үлгiсi қажет деп есептесе, Қ.Бөлеев ... ... ... ... ... ... бағдарламасы негiзiнде
жүргiзiлуi керек деп ұсыныс бердi.
 Аталмыш  әдістемелік  ұсынысты  тәрбие  жұмыстарында  жүзеге  асыру 
барысында,  ... ... ... ... ... ... пән  аралық  байланыстар  мен  ... ... ... ... ... қажет.   Осыған  орай 
мынадай  ұсыныстар  бойынша жұмыс жасауға ... ... ... ... ала  ... ... ... жұмысының  жоспарын  жасау.
2.         Сыныптан  тыс  ... ... ... ұйымдастыруға 
бағытталған  іс-шаралармен  байланыстыру.
3.         Шығармашылық  ізденіс  барысында  эколог-ғалымдар  еңбектерін 
пайдалану.
4.         ... ... ... ... ... үлес ... және  шығармашылық-ізденіс жұмыстарына  пайдалану.
5.         Тәлім-тәрбие  жұмысының  сағаттық  ... ... ... ... ... ... ... Озық  тәжірибелерді  жинақтау,  талдау,  игіліктендіру, 
ықпалдандыру  және  тарату  торабын  құру.
8.         ... ... ... ... мен  ... Оқушылардың  мінез-құлық  ... мен  ... ... ... ... ғылыми  тұрғыда  бағыттау.
10.     Бастауыш  сынып  мұғалімдерінің  педагогикалық  ... ... ... ... ... ... бақылау жұмысының нәтижесi
 
Ғылыми эксперимент жұмысы Алматы қаласының Шона Смаханұлы атындағы №
62 гимназиясына ... ... ... 20 оқушы қатысты, ондағы
10 оқушы эксперимент ... 10 ... ... тобында болды.
Зерттеу кезеңі 2009-2010 жылдарының екінші жарты жылдығын яғни 2010
жылдан бастаплған III-IV тоқсан аралығын қамтиды.
Эксперимент жұмысының ... ... ... ... ... мен мұғалімдерге жұмыс жоспарымыз туралы мағлұматтар ... ... ... ... ... әкелген сауалдар мен
сұрақтарымызды таратып, ерікті түрде тиісінше жауап қайтару ... ... ... ... эксперименттік топтардағы оқушылардың мемлекеттік
тілде сөйлеу мәдениеті, ұлттық ... ... мен ... ... де ... қойылған сауалдың тақырыбы “Ұлттық тәлiм-тәрбие туралы не
бiлесiң?” деген ... ... ... мен бақылау нәтижесін анықтау мақсатында оқушылар
ұйымдарындағы жеткіншектердің білім, білік, дағдыларын анықтаудың ... ... ... ... Олар мынадай:
1.       Қойылған сауалдар жөнiнде жауап беруге қиналатын, мектеп
өмiрiнде болып ... ... ... ... және ... оқушылар ұжымы; (Төменгі деңгей ).
2.       Сауалдарға жауап беруге тырысатын, бiрақ не айтарын ... ... ... жаны ... ... ... ... орындауға тырысатын бiрен-саран белсендi тұлғалары бар ұжым;
(Орта деңгей ).
3.       ... ... ... ұйымдастырған қоғамдық жұмыстарға
белсене араласатын, сынып жетекшiлерiне қолдан ... ... ... ... ұжымындағы жұмыстарды жандандыруды басты мақсат
ететiн және оқушылар ұжымдарының тарихы ... ... ... ... деңгей ).
Эксперименттiң алғашқы кезеңiнде аталмыш сұрақтар арқылы бiз оқушылардың 
қойылған сауалдар бойынша білім деңгейлерінің шамалы ... ... ... ... ... ... алғашқы қорытындысы
мынадай көрсеткіштермен анықталды. Эксперимент басында оқушылар ... ... ... жасау барысында көз жеткізген болжамымыз
расталды. Оның басты белгісі ... ... ... жөніндегі
білім, білік, дағдыларының шамалы ... ... ... тобындағы
оқушылардың білім деңгейлерінің төменгі - 51,2 %,  ... ... - ... ... ... ... -15,4 % ... анықталуы – жас
жеткіншектердің ұлттық тәрбие жөнінде біршама ... ... ... ... ... ... ... сауалдардың
нәтижесі арқылы ұлттық тәлім-тәрбие жөнінде эксперименттік топтардың білім,
білік, дағдыларының жеткіліксіз екеніне көз ... ... ... ... ... жою ... ... бағдарламасының негізгі мазмұны түсіндіріліп, ал мұғалімлер
сыныптағы әрбір оқушының мінез-құлқы мен ... ... ... ... ... баяндалды. Эксперимент барысындағы байқау
мен салыстыру көрсеткiштерi келесi кезеңде төмендегiдей жұмыстарды ... ... ... ... ... ... қалған өсиет” атты ұлттық тәрбие
тақырыбына байланысты тәрбие сағаттарын өткізу;
2.      Мұсылман ғұламаларының ... ... ... ... Қазақ ақын-жырауларының шығармаларындағы тәлім-тәрбиелік мұралар
туралы мағлұматтар жинастыру;
4.      Бүгінгі заман адамдарының, көрнекті қоғам қайраткерлерінің ... ... ... ... ... ... тәрбие туралы педагог ғалымдардың еңбектері;
6.      Ұлттық тәрбие мәселеріне арналған кинофильмдер (“Қыз ... ... ... ... ... ... көсе” т.б) және
мультипликациялық ... ... ... неге ... ... үн шығарады”, т.б) және басқа өнер туындыларын
тамашалау, жеке пікірлерін ... ... ... ... ... ... мен кітаптар
(“Абай жолы” (М.Әуезов), “Халық даналығы” (Б.Адамбаев), “Соңғы ... ... ұя” ... ) және ... ... ... мектептегi оқушылар ұжымында халық педагогикасына
негiзделген тәлiм-тәрбиелiк iс-шараларды ... ... ... ... нәтижелендiрiлген ұлттық тәрбие беру мақсатында –
“Атамекен” бағдарламасын қолдану ұсынылды. ... ... және ... қатысы бар педагогикалық проблемаларды жан-жақты талдау ... ... ... ... ... Оқушылар ұжымының мектеп ... ... ... ... тұжырым негiзiнде, ұжым жұмысының пәрмендi жүргiзiлуiне
ұйытқы болатын ... ... ... ... ... “Атамекен” бағдарламасының пайда болуы – қоғамдық
қажеттiлiктерден туындады деп ... ... ... ...... ... тарихтың барлық
дәуiрлерiнде қаншалықты қажет болса, кешегi Кеңес үкiметi тұсында, өз
ана тiлi мен ұлттық қасиеттерiн ... тек қана ... ... ... дағдарыстарға ұшыраған басқа совет халықтарына соншалықты қажет
болды деп тұжырым жасаймын.
Кешегі ... ... ... ... ... ... ... үрдістерінде, әдеби-ғылыми қолданыс пен арнайы
зерттеу саласы ретінде ... да, ... ... ... әулет салтында, бұқаралық жиындарда ұдайы көрініс тауып
отырғаны байқалады.
Оқушылармен жүргiзiлген эксперимент нәтижелерi – ... мен ... ... ... бiлiм ... ... екенiн көрсетедi. Бұл
көрсеткiш ата-бабаларымыздың мұрасын бүгiнде одан ары ғылыми ... ... ... ... ... ... қажет етедi деп өз
жұмысымды ... ... ... көне ... ... ... ... тәрбиесi жөнiндегi мол тәжiрибелерi негiзiнде мектеп оқушыларына
ұлттық тәлiм-тәрбие беру мүмкiндегi туып отыр
     ... аса ... ... бiрi –  ... ... ... зор ықпалын тигiзiп жатқан кезеңiнде – адамзат  ұрпағының
тағдырына деген алаңдаушылығы мен ... ... ... ... ... бақытты ғұмыр кешiп жатқан олар – бабалары мирас етiп ... ... ... ... ... ... ... келе
жатқаны шындық.
      Ұлт болашағы – жас ұрпақтың қамын әуел бастан ойлаған әр этнос - өне
бойындағы барлық асыл ... ... ... ... ... ... жоқ ... қазынасын сақтай бiлдi.
     Ұлттық педагогика мұраларын пайдалана отырып, жас ұрпаққа ... ... ... саналы тәрбие берудiң тарихи-әлеуметтiк
маңыздылығының жоғары екенiн – ... ... ... ... отыр. Ұлт педагогикасының көпсалалы ғылым жүйесi екенiн ескерсек,
оның әр саласы, ... ...... ... саласы үлкен
iзденiстердi қажет ететiнi анық.
    ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер
жүргiзілiп  ғалымдардың назарынан түскен емес. Қазiрде соңғы педагогикалық
тәжiрибелер, сондай-ақ психологиялық-дидактикалық және ... озық ... ... ... ұлттық тәрбие мәселесiн
одан ары ғылыми негiздеп, қайта жаңғырту мен дамыту  бүгiнде өмір талабы
болып ... ... ... ... ... ... ұжымдарының
iс-әрекеттерiнде барынша пайдалану – қазiргi кездегi ... бiрi . Оның ... ... ... теориялық тұжырымдарына
сүйенген, көпсалалы аталмыш жетiстiктердiң мектеп практикасына араласуы,
оқушылардың қоғамдық пiкiрлерi мен жеке көзқарастарын ... ... ... ... ... ... жатқызған ғылыми еңбектер мен
педагогикалық тәжiрибелер молынан жинақталып келедi.
Заманның өзгеруi – ... ірі ... ... ... ... ... қалыптастыру керектiгi саналы түрде қабылданды.
Зерттеу барысында қол жеткізген нәтижелерді қайта қорыта келіп,  ... ... ... мен ғылыми тұрғыда зерделенуін ... ... ... ... ... дамуының өзекті саласы ретінде ... ... ... деп ... болады:
♦      Еліміздегі және одан тысқары жерлердегі осы кезеңге дейін балалар
мен оқушылар ұйымдарында жинақталып келе ... ... ... озық тәжірибелерге сүйеніп, мектептегі ұлттық тәлім-тәрбие жұмыстарын
әлемдік ... ... ... ... ... заман
талаптарына сай  қайта жандандыру;
♦      Мектеп, мектептен тыс мекемелер жанынан ... ... ... ұйымдарында ұлттық мәдениет пен жалпыадамзаттық құндылықтар
негізінде кешенді тәлім-тәрбие ... ... ... ... ҚР ... және ғылым Министрлігі құзырындағы мекемелердің
жанынан ғылыми-зерттеу және шығармашылық-әдістемелік ... ... ... жас ... әлеуметтік құқықтарын қорғау
және оларға жан-жақты тәрбие беру ісін мақсатты еткен ұйымдардың жалпы іс-
әрекеттері ... ... ... ... ... жасау;
♦      ҚР Конституциясы, ҚР ... ... ... ҚР “Білім
туралы”, ҚР “Мемлекеттік жастар ... ... ... ... “Бала
құқын қорғау Конвенциясы” т.б ҚР Заңдары мен халықаралық заң актілері мен
құжаттары негізінде балалар мен ... ... ... ... ... және саналы тәрбие алу мүмкіндіктерінің заң ... ... ... іс-шараларды (Оқушылар ережесі, жасөспірімдер
Кодексі, оқушы мәртебесі ... заң ... ... мен ... ... ... ... арналған іс-тәжірибелер т.б)
жергілікті ... заң ... ... ... және туризм
орталықтарымен бірлесе отырып атқару; ҚР ... һәм ҚР ... ... ... ... қолдау көрсету жөнінде ... ... мен ... ... ... ... мемлекеттік тіл,
мектеп ісі және бала ... ... ... ... ... мен қоғамдық ұйымдар және оқу-ағарту
мекемелерінің ... жас ... ... ... ... ... ... жұмылдыру мақсатында бірлескен
ауқымды ... ... ... ... ... ... мен фестивалдарын өткізу, Республикалық оқушылар
айтысы, жас жеткіншектердің кәсіпкерлік, техникалық, шығармашылық,
рухани-мәдени, экологиялық, ... ... ... мен ... ... іс-шаралар т.б)
ұйымдастыру мен жүргізуді жүйелі түрде қолға алу;
□ Оқушылар ұйымдарының іс-тәжірибелерін ... ... ... ... оқу-әдістемелік құралдар, фото-видео ... ... ... ... мен ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI
1.      Педагогика және психология //Қазақ тілі ... ... ... сөздігі. А:Мектеп, 2002,  251 б.
2.     Макаренко А.С. Воспитание гражданина, М:Просвещение, 1988, 301б
3.     Сауытбеков С.Л.  «Тағылым ... ... 2003, 195 ... Сухомлинский В.А. Как воспитать настоящего человека, М: ... 286 ... Аль ... Избранные трактаты // Перевод с арабского, А:Ғылым, 1994,
445 б.
6. ... ... ... Д.Локк, Ж-Ж.Руссо, ... ... ... ... 1987, ... Ушинский К.Д. Педагогические сочинение: в   томах. Т 1 // ... М: ... 1988, 413 ... Болдырев Н.И. Методика воспитательной работы в школе, М: ... 223 ... ... Т.Я.  Педагогическое руководство общением подростков в
деятельности пионерского коллектива,Л:1983, 174 б
10. ... Р.И.  ... ... в ... ... ... 176 б
11. Иржанова Р.Д, Кузьмина М.Н. Комсомолецтердiң пионерлермен мектептегi
жұмысы // ... және ... ... ... жетекшiлер мен
тәрбиешiлерге арналған көмекшi құрал А:Мектеп,1973, 112 б
12. Қоңыратбаева Т.Ә.  Халық педагогикасы және оны ... iсiне ... 1993, 132 ... ... ... ... // ... Қ.Жарықбаев, Қалиев С.Қ, А,
Санат,1995, 350 б
14. Ғаббасов С.  Халық педагогикасының негiздерi, А, 1995,463 ... ... Н.Б. ... ... ... ... по идейно-
политическому воспитанию школьников (1962-1972),А:1985, 170 ... ... М.Д. ... ... у ... ... во ... работе,А:1983, 178 б
17. История Казахстана (с древнейших времен до наших ... ... 416 ... ... М.  Түбi бiр ... тiлi // Ауд. К.Бекетаев, А:Ана тiлi,1993,
181 б
19. Қайқауыс. Қабус-нама // ... ... ауд. ... ... б
20. Төлеубекова Р.К. Бала тәрбиесiндегi халықтық педагогика.А, 1994, ... ... К.Ж.,- ... ұлттық тәрбие жүйесi: теория және
практика,А,РБК,1997,242 б.
22. Жұмабаев М.  ... ... ... қылу ... ... б.
23. Қалиев С.Қ.,- Қазақ этнопедагогикасының теориялық негiздерi мен тарихы,
А:Рауан, 1998,128 б.
24. Тажибаев Т.,- Вопросы казахских детей в ... и ... ... // В
кн. Очерки истории школы и педагогических ... ... ... ХҮIII ... ... ХIХ века, М:Педагогика,1973, 365 б
25. Жарықбаев Қ.Б.  Развитие ... ... в ... ... 285 ... ... С.Қ. ... педагогикасының  ауыз әдебиетiндегi көрiнiсi,
А:Мектеп, 1987, 120 ... Қ. ... ... ... және ... ... 1979,125 б
28. Қожахметова К.Ж. Казахская этнопедагогика: ... ... А: ... 315 б
29. Дүйсембiнова Р.Қ. Қазақ этнопедагогикасын мектеп практикасына ... 355 ... ... Қ. ... ... оқушыларға ұлттық тәрбие беруге
дайындаудың теориясы мен практикасы, Тараз, 2001, 343 б.
31. Оразбекова К.А.,- Жеке тұлға ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының “Бiлiм туралы” Заңы, А.1992, РУМК,48 бет.
33. Мухамбетова С.К. Социальная ориентация младших школьников на ... ... ... ... 191 ... ... Ж., Қоянбаев Р. Педагогика (педагогикалық оқу орындарының
студенттерiне арналған оқулық),Астана,2004, 358 б.
35. Мемлекетiк ... ... ... ... ... №311-312,
29.11.2003, №184-188, 16.08.2005.
36. Сарыбеков Н.Қ. Педагогические ... ... ... к ... в ... ... среднего образования, Тараз,1994, 156 б.
37. Педагогический энциклопедический словарь, М,2002, 528 б.
38. Мұхамеджанова К, Дүйсембiнова Р.Қ, ... М.Қ. – ... ... ... ... 1997, 121 б
39. Подласый И.П. Педагогика, М,Владос, 2003, 364 ... ... Ә. ... ... ... арқылы қазақ
мектептерінің оқу-тәрбие ... ... ... ... 193 б
41. Мектепке дейiнгi және мектеп жасындағы ... ... ... С.А.  Тамыры терең тәрбие, А:Бiлiм,1995, 232 б.
-----------------------
Педагогикалық кеңес
Оқу ісінің меңгерушісі
Директор
Оқушылар парламенті
Тәрбие меңгерушісі
Әдістемелік орталығы
«Атамекен» бағыттары бойынша ,клуб, үйірмелер.
«Атамекен» орталығы
Жас ата-аналар ... ... ... ... кеңесі (бірлестіктер кеңесінің басшылары).
Қалалық спорт клубтар.
Республикалық «Жас ұлан» мектебі
Оқушылар сарайы
Астана қаласының мәдениет орталықтары
Ғылыми, зиялы, лауазымды ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы мәлімет43 бет
Кәсіпорынның технико-экономикалық сипаттамасы55 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының тұрғындарын ауыл шаруашылық тауарларымен қамтамассыз ету жолдарын жоғарлату (дамыту)79 бет
Сақтандыру ұйымдарының төлем қабілеттілігі74 бет
Халықаралық қылмыстық полиция ұйымы68 бет
Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты38 бет
Қазақстан Республикасының халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығы туралы91 бет
Қазақстанның сыртқы саясаты: басымдықтары мен міндеттері58 бет
Қазақстанның Шанхай ынтымақтастық ұйымындағы орны мен рөлі47 бет
Өзіндік сананың қалыптасуы мен құқықтық жауапкершілігі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь