Қазіргі балабақшадағы тәрбиешенің тың қызметі

КІРІСПЕ
1 ҚАЗІРГІ БАЛАБАҚШАДАҒЫ ТӘРБИЕШЕНІҢ ҚЫЗМЕТІНІҢ ҒЫЛЫМИ.ТӘРБИЕШІЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1 Қоғамдағы тәрбиешенің қызметінің мәні
1.2 Балабақшадағы тәрбиешенің маманның атқаратын іс.әрекетіне сипаттама
1.3 Балабақшадағы тәрбиешенің маманның жоғары балабақшадағы оқушыларымен атқаратын қызметінің моделі
Бірінші тарау бойынша тұжырым
2 БАЛАБАҚШАДАҒЫ ТӘРБИЕШЕНІҢ ҚЫЗМЕТІНІҢ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1 Тәрбиешенің маманның сабақтан тыс тәрбиелік іс.шаралар арқылы жоғары балабақшадағы оқушыларын жан.жақты қалыптастыру жолдары
2.2 Тәжірибелік.тәрбиешілік эксперименттің нәтижесі, ғылыми.әдістемелік ұсыныстар
Екінші тарау бойынша тұжырым
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Нарықтық қатынастар орныға бастаған егемен еліміздегі білім мекемелерінің алдына оқушыларға берілетін білім мен тәрбие сапасын көтеру және жақсарту міндеттері қойылды. Соңғы уақытта заман ағымына байланысты білім мазмұнында көптеген түбегейлі өзгерістер болуда.
Қазақстан Республикасының “Білім туралы заңында”[1], “Қазақстан Республикасы азаматтарының жаңа әлеуметтік мінез- құлқын қалыптастыру”[2],“Қазақстан Республикасы мәдени-этникалық білім беру”[3], “Білім мазмұнын гуманитарландыру”[4] тұжырымдамаларында білім беру ісінде жаңа рухани-мәдени құндылықтарды игеруге, ұлттық сананың қалыптасып өсуіне жағдай жасау, кәсіби білім берудің сапасын көтруге кең жол ашу талап етіледі.
Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін ақпараттандыру Мемлекеттік бағдарламасы қазіргі ақпараттық-коммуникациялық технологияларға бағдарланған болашақ мамандардың ақпараттық мәдениеті мен тәрбиешілік -психологиялық ерекшеліктерінің қалыптасуына объективті жағдай туғызуда. Бүгінгі білім саласында Республикалық білім кеңістігін әлемдік деңгейге жеткізуге ұмтылыс барысында оқушыларға тәрбиешілік –психологиялық дайындықтың қажет екендігі мәлім.
Олай болса, қазір қоғам алдындағы негізгі міндеттердің бірі - заман сұранысына сай оқу-ағарту, тәрбие мәселелерін сараптай келе ауыл жәнеи кейбір қала мектептерінде тәрбиешенің қызметін сағат саны жетпей қалған пән мұғалімдері мен басқа сала мамандары атқарды. Бұл мамандар тәрбиешенің қызметін өз деңгейінде атқара алмайтыны кімге болса да мәлім.
Осындай себептерден кейін оқушылармен тәрбиешілік -психологиялық жұмыс жасайтын, психологиялық кеңес беретін, тұлғалық, адами құндылық қасиеттерін қалыптастыруда мектепте тәрбиешенің маманнының қажеттілігі туындап, штаттар мен арнайы бөлмелер ашыла бастады.
Мектептерде сабақтан тыс тәрбиелік іс-шараларды ұйымдастыру мәселелерін отандық ғалымдардан З.Әбілова [5], С.Қалиев, Б.Имамбекова [6],
К. Абдімәжитов [7] және т.б. қарастырса, тәрбиешенің тың қызметін Т.С.
Сақтағанова [8], М. Әуренова [9], және т.б. ғалымдар айналысса, білім беру жүйесіндегі психокоррекциялық жаттығуларды қолдану мәселесімен Қ.Б Жарықбаев [9], С.М. Жақыпов, Ф. Бизақова [10], және т.б. ғалымдардың еңбектері болса, тәрбиешілік -психологиялық іс-әрекет мәселесімен әлемдік ғалымдардан Н.В Кузьмина., А.А Реан [11], В.А.Сластенин[12] және т.б. ғалымдар зерттеп, өзіндік үлес қосқан.
Дегенмен, жоғарыда аталған ғылыми жұмыстарды саралай келе біздің курстық нысанымызға алып отырған қазіргі балабақшадағы тәрбиешенің қызметін қалыптастыру мәселесі әлі де болса жеткілікті дәрежеде ғылыми-тәрбиешілік тұрғыда зерттелмегенін анғардық. Бұл мәселе, кеңінен талданып тәрбиешілік және психология ғылымынан тиесілі орын алуы керек деп санаймыз. Өйткені, егеменді еліміздің ұрпақ жалғастығын дайындайтын мектептерде қызмет көрсететін тәрбиешенің тың еңбегінің мәні мен мазмұнын айқындап, соның негізінде дамытудың маңызы ерекше.
1. Қазақстан Республикасының Білім туралы заңы //Егемен Қазақстан, 1999, 1 маусым.
2. Қазақстан Республикасы азамат тарихының жаңа әлеуметтік-әкономикалық мінез-құлқын қалыптастыру тұжырымдамасы. –Алматы:Қазақстан, 1999- 33–40 б.
3. Қазақстан Республикасы этникалық-мәдени білім дберу тұжырымдамасы. //Егемен Қазақстан, 7 тамыз, 1996 -3 б
4. Қазақстан Республикасының гуманитарлық білім беру тұжырымдамасы. –Алматы: Қазақстан, 1994 ,Б.5-37
5. Набиев Б.Т. Формирование у учащихся позновательного интереса к предмету постсовеиском взаимосвязи урочных и внеурочных занятии. Дисс … канд.пед. наук–Алматы-1998 -146 б.
6. Тамаев А.Т. Әдебиет сабақтарында жоғары класс оқушыларының оқырмандық қызығушылығын қалыптастыру.Дисс … пед.ғыл.канд. –Алматы-1995 -25 б.
7. Актуальные психолого-тәрбиешіические проблемы обучения и воспитания. Тезисный доклад конференции… - Рига –АГУ- 1979.с17
8. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. М.,”Политиздат”, 1975г. с304
9. Жарықбаев Қ.Б. Психология. –Алматы, 1993- 272 б.
10. Ананьев Б.Г. Позновательные потребности интересов // Ленинградский гос. Университет-1959.
11. Ананьев Б.Г. Человек как предмет познания.Л., ЛГУ,1968г.с 339
12. Жарықбаев Қ.Б. Психология.-Алматы, 2000
13. Т.Т.Тәжібаев. Абай жастарды тәрбиелеу туралы. Алматы, 1964.
14. Алдамұратов Ә.А. Қызықты психология. Алматы, “Қазақ университеті”, 1991-112 б
15. Жарықбаев Қ.Б. Психология. Педучилищелерге арналған. Алматы,”мектеп”, 1982
16. Жалпы псхология В.В.Богословский, А.А. Степанов, А.Г. Ковалев, редакциясымен. 2-басылымынан қазақ тіліне аударылған. Алматы.:1980
17. Жүсіпбек А. Психология. Алматы.: 1995 -310б.
18. ЛихачевБ.Т. Тәрбиешілік Курс лекций.М.,”Прометей”,1992 с 330
19. Психология позновательной деятельности // МГУ, М.,197 с 244.
20. Философиялық сөздік. Алматы, 1996-412 б.
        
        МАЗМҰНЫ
| | КІРІСПЕ | |
| | | |
|1 ... ... ... ... | |
| ... ... | ... ... ... ... мәні | ... ... ... ... ... ... | |
| |сипаттама | ... ... ... маманның жоғары балабақшадағы | |
| ... ... ... ... | |
| ... тарау бойынша тұжырым | |
| | | |
|2 ... ... ... ... | ... ... ... сабақтан тыс тәрбиелік іс-шаралар | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... жолдары | ... ... ... ... | |
| ... ... | |
| | | |
| ... тарау бойынша тұжырым | |
| | | |
| ... | |
| | | |
| ... ... ... | |
| | | |
| | | ... қатынастар орныға бастаған ... ... ... алдына оқушыларға берілетін білім мен тәрбие сапасын ... ... ... ... ... уақытта заман ағымына байланысты
білім мазмұнында көптеген түбегейлі өзгерістер болуда.
Қазақстан ... ... ... заңында”[1], “Қазақстан
Республикасы азаматтарының жаңа ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын гуманитарландыру”[4] тұжырымдамаларында білім беру
ісінде жаңа рухани-мәдени ... ... ... ... ... жағдай жасау, кәсіби білім берудің сапасын ... кең жол ... ... ... ... беру ... ақпараттандыру
Мемлекеттік бағдарламасы қазіргі ақпараттық-коммуникациялық технологияларға
бағдарланған болашақ мамандардың ақпараттық ... мен ... ... қалыптасуына объективті жағдай туғызуда.
Бүгінгі білім саласында Республикалық ... ... ... ... ... ... оқушыларға тәрбиешілік –психологиялық
дайындықтың қажет екендігі мәлім.
Олай болса, ... ... ... негізгі міндеттердің бірі - заман
сұранысына сай оқу-ағарту, тәрбие мәселелерін сараптай келе ауыл ... қала ... ... ... ... саны жетпей қалған
пән мұғалімдері мен басқа сала мамандары атқарды. Бұл мамандар ... өз ... ... ... ... ... да ... себептерден кейін оқушылармен тәрбиешілік -психологиялық жұмыс
жасайтын, психологиялық кеңес ... ... ... ... ... ... тәрбиешенің маманнының қажеттілігі
туындап, штаттар мен арнайы бөлмелер ашыла бастады.
Мектептерде сабақтан тыс тәрбиелік іс-шараларды ұйымдастыру мәселелерін
отандық ғалымдардан ... [5], ... ... ... ... [7] және т.б. қарастырса, тәрбиешенің тың қызметін Т.С.
Сақтағанова [8], М. Әуренова [9], және т.б. ... ... ... ... психокоррекциялық жаттығуларды қолдану мәселесімен ... [9], С.М. ... Ф. ... [10], және т.б. ғалымдардың
еңбектері болса, тәрбиешілік -психологиялық іс-әрекет ... ... Н.В ... А.А Реан [11], ... және ... ... ... үлес қосқан.
Дегенмен, жоғарыда аталған ғылыми жұмыстарды саралай келе біздің
курстық ... алып ... ... ... ... ... мәселесі әлі де болса жеткілікті дәрежеде ... ... ... ... Бұл ... ... талданып
тәрбиешілік және психология ғылымынан ... орын алуы ... ... ... ... ... ... жалғастығын дайындайтын
мектептерде қызмет көрсететін тәрбиешенің тың еңбегінің мәні мен мазмұнын
айқындап, соның негізінде ... ... ... барысында айқындағанымыздай бұл өзекті тың тақырып бүгінгі
күнге дейін өз деңгейінде ... ... ... ... тың қызметінің өз дәрежесінде іске асырылмауы мен ... ... ... ... ... ... туындап
отырғанын көреміз. Осы қайшылықты ескере отырып, ғылыми-курстық жұмысының
тақырыбын “Қазіргі балабақшадағы тәрбиешенің тың ... ” -деп ... ... беру үшін жоғары балабақшадағы оқушыларын курстықді жөн
көрдік.
Курстық объектісі: Жалпы білім ... ... ... ... ... пәні: Жоғары балабақшадағы оқушыларымен ... ... ... ... ... жоғары балабақшадағы
оқушыларымен тәрбиешенің қызметінің ... ... ... ... және оны ... ... тиімді жолдарын белгілеу.
Курстық міндеттері:
- жоғары балабақшадағы оқушыларына ... ... ... ... ... , ... ... еңбектерді негізге ала
отырып, жоғары ... ... ... жеке ... қасиеттерінің қалыптасуына ықпал ету;
- мектеп әкімшілігімен балабақшадағы ... және ... ... ... ... ... психологиялық сақтандыру, диагностикалық түзету,
психокоррекциялық жаттығулар, кеңес беру жұмыстарын жүргізу;
Курстық болжамы: Егер, балабақшадағы ... тың ... ... ... негізделсе, онда оқушылардың білім сапасы артып, жоғары
мәдениетті оқушы тұлғасының қалыптасуына мүмкіндігін тигізер еді.
Курстық негізгі ойы. ... ... ... ... ... тәрбиешенің мамандардың оқушыларды жан-жақты ... ... жаңа ... технологиялары және қарым-қатынас құралдарымен тығыз
байланысты. Тәрбиешенің мамандар бұл ... ... ... ... ... іскерлігін, белсенділігін, білімділігін, мәдениетін, жалпы
айтқанда ғылымми ... ... ... оқу-тәрбие сапасының
жақсаруына тиімділігін тигізіп, адами-құндылық қасиеттерінің қалыптасуына
ықпал етер еді.
Курстық ... мәні және ... ... ... ... ... ғылыми тұрғыдан дәлелденіп, атқаратын қызметінің
моделі дайындалып, тәжірибелік эксперименттер жүргізілді.
Курстық нәтижелерінің дәлелдігі мен негізділігі: қазіргі балабақшадағы
тәрбиешенің ... ... ... ... тәрбиешілік
еңбектерді сараптап, басшылыққа алуымен қамтамассыз етілді. ... ... ... және ... ... ... орай 2 ... Біріншісі «Тәрбие сағаты», «Мектепті басқару», « Тәрбиешілік
және ... ... ... бірлестікте Ұ.Б. Төлешова) баспаға
берілді.
Курстық жұмысының құрылымы: курстық жұмысы кіріспеден, екі тараудан,
қорытынды және пайдаланған әдебиеттері ... және ... ... ҚАЗІРГІ БАЛАБАҚШАДАҒЫ ТӘРБИЕШЕНІҢ ҚЫЗМЕТІНІҢ ... ... ... қызметінің мәні
Ел Президенті Н.Ә.Назарбаевтың жолдауында жеке тұлғаның уақыт талабына
сәйкес дамуы: «Ұлттық бәсекелестік ... ... ... оның ... айқындалады» (Астана, 19 наурыз, 2004 жыл) деп нақты тоқталып
өткен [13].
Жаңа формацияда ... беру ... ... ... пән
оқушылары мен топ тәлімгерлеріне кәсіби дайындықтарын ... ... ... ... ... ... қабілетіне және тұлғалық
бағыттылық ықпалына қарай ... ... ... ... психологиялық міндеттерді шешуде ... ... ... ... ... көрсету қажеттілігі туындады.
Тәрбиешінің мамандығы Қазақстан ... ... ... ... ... беру мекемелеріне тәрбиешенің мамандығын енгізу
туралы нұсқау хаты негізінде, еңбекақы қорынан жалақысы ... ... ... ... заңына, Қазақстан Республикасы
үкіметінің бұйрықтары мен қаулыларына сүйеніп ... ... ... ... аса ... үш миллиондай оқушы бар десек,
ол саладағы тәрбиешенің мамандар аса ... ... ... белгілі.
Келешекте Қазақстанның әр ұлттық мектебiнде тәрбиешенің маманы болуға
тиiстi. Әзірге тоғыз мыңдай ... ты ... ... ... ... ... ғана болатын маман бар.
Кез – келген білім беру жүйесінде ... ... адам ... болып
табылады. Осы түсінікте адамның өзі басқалардың көмегімен оқитыны атап
көрсетіледі, яғни, ол ... беру ... ... ... бола ... ... ... сапалармен, қырлармен сипатталады.
Сонымен бірге барлық үйренушілер білім беру жүйесінің ... ... ... ... және тек ... тән ... ... Бұл, әр білім беру сатысы, әдетте, адам өмірінің белгілі ... ... ... Мысалы, дүние жүзінде бастауыш
мектепте 10 жасқа дейінгі балалар ... ( ... ... әлеуметтік
ситуацияларда, мысалы, сауатсыздықты жоюда бұл сатыға ... ... ... ... ... бөлу ... ... және бір
жақты шешілмейтін проблемалардың бірі болып келеді (А. Валон, Ж.Пиаже,
В.Штерн, П.П. ... Л.С. ... және т.б.) ... тәрбиешенің тардың басты міндеті оқушылардың жас ерекшклігіне
қарай білім беріп қалыптастыру болып табылатын ... ... ... байланысты Л.С.Выготский бастауыш мектеп, кіші мектеп және
жоғарғы мектеп оқушылары деп үш ... ... ... ... ... – бұл ... ... берілген жағдайда оқу іс-
әрекетінің субъекті ретіндегі қоғамдық болмысының ... Осы ... ... ... ең ... оған дайындығымен сипатталады. Бұл оқу
мүмкіндігін қамтамассыз ететін физиологиялық және психикалық, ең алдымен
интеллектуалдық даму ... ... ... ... дайындық
мектепке, оқуға, танымға деген жаңаны ашуға қуану, жаңа дүниеге , үлкендер
дүниесіне ену ретіндегі қатынасын білдіреді. Бұл жаңа ... ... ... ... ... ... ... тосу
оған қызығу бастауыш мектеп оқушысының мотивациясының негізінде жатыр.
Бұл дайындық бүкіл алдыңғы психикалық ... ... ... және бала ... ... мен ... ... жүйесінің
нәтижесі ретінде түсіндіріледі. Оларға жататындар: Баланың жалпы физикалық
дамуы, жеткілікті білімдер көлемінің болуы, өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... тілдің дамуы; жазудың алғышарттарының болуы; оқуға ниеттену.
Бастауыш мектепте, кіші ... ... осы ... ... ... ... элеметтері, қажетті оқу дағдылары мен ... Осы ... ... ... ... олар ары қарайғы ғылыми
білімдер жүйесін меңгеруді, ғылыми, ... ... ... ... ... оқуда, күнделікті өмірде өз бетінше бағдарланудың
алғышарттары қалыптасады. Осы ... ... тек ... ... ғана ... ... үлкен физикалық төзімділікті талап ететін»
психологиялық қайта құру жүреді.
Өмір жағдайының өзгеруімен, отбасынан немесе бала ... ... ... ... ... оқушысында үстем беделдер біршама
өзгереді. Ата-ана беделімен қатар мұғалім беделі де пайда ... ... ... ... - деп бала шешесінің айтқанына қарсы шығады. Осындай
балалардың жаңа кезеңге келіп ... ... ... ... тәрбиешенің тардың қолдау беріп көмектесуі, кеңестер беруінің
пайдасы өте зор. ... ... ... ... ... макрофазасы
ретінде негізгі бейімделу кезеңі аяқталғанда, оқушы тек қана оқу іс-
әрекетінің ғана ... ... ... ... аралық өзара әрекеттесудің
де субъекті бола бастайды,оның өзі өте маңызды. Кіші ... ... бола ... ... ... (10-11-ден 14-15 дейін ) жеткіншек өз іс-әрекеті
контексінде құрдастармен қарым-қатынасқа түсу жетекші рөл ... ... ... тән ... оның оқу, ... ... ... сияқты түрлерін қамтиды. Пайдалы іс-әрекеттің
осы түрлерін орындауда жеткіншекте ... ... ... ... ... болуға саналы ұмтылу пайда ... Ол ... ... нормаларды есепке ала отырып, қарым-қатынас орнатуды, өз
«Менінің» мүмкіндіктерін ... ... ... Бұл ... ... неғұрлым күрделі жасы, бұл кезде ... ... ... жаңа құрылымдары - «ересектік сезімі» пайда болады.
Егер кіші ... жасы үшін оқу ... ... ... онда орта ... үшін жетекші ретінде сан алуан формалардағы қоғамдық пайдалы іс-
әрекет болады, оның арнасында құрдастарымен ...... ... басқа жыныс өкілімен өте маңызды қарым-қатынас та ... ... оқу ... іске ... жатқан белсенділік бола бастайды – ол
жасөспірімнің даралануын «қамтамасыз» ... ... оқу ... ... ... ол өзін ... бекітеді.
Жеткіншек жас үшін беделге деген қатынас та тән. Егер кіші ... ... ... ... ... кем ... жеткіншек үшін үлкен
адам беделі проблемасы білімбейді. Бір жағынан, жеткіншектің «мен – ересек
адам» ... оны ... ... ... ал ... ... олардың беделі жеткіншек өмірінің маңызды факторы болып қалады. Үлкен
адам беделінің сақталуына ықпал ететін жағдайлар: « 1. ... ... ... ол ... ... және ... ... 2. оның ата-
анадан толықтай материалдық тәуелсіздігі, олар ... ... ... болады; 3. жеткіншекте өз бетімен әрекеттену іскерлігінің ... оқу ... ... ... тек қана ... позициясымен, қатынастарымен, «Мен» - ... ... ... ... көп ... ... беру ... орнымен өзгеше. Ол өзі үшін осы білім беруді жалғастыру формасын
болжайды, шешеді және осыған байланысты не оқудың, не ... ... ... ... аралық өзара әрекеттесу құндылығына бағдарланады ,
осы уақыттарда тәрбиешенің тардың кеңесі ауадай ... ... ... ... ... оқушысы мәртебесіне өтеді. Жоғары мектеп оқушысы
оқу іс-әрекеті субъектісі ретінде - бұл оқуды жалғастыруды таңдаған ... ... ... ... ... шақ ... 14-15-тен 17 жасқа
дейін) орта ... ... ... қа ... жаңа оқу ... ... ... училищелерге өткен кезде бірден дамудың жаңа
әлеуметтік ситуациясын атайды. Таңдау жасауға өмірлік ситуациялар ... ... ... ... және оқу орны бағыттайды. Осы
кезеңде құндылық ... ... ... мәнге ие болады. Бұл
автономия, өзі болуға ... мен ... ... ... « ... ... ... нақты, мінез-құлықтық автономияны
(жас өспірімнің тек өзіне ғана қатысты ... өз ... ... мен ... ), ... автономия (ата-аналарынан тәелсіз
таңдалған , өзінің соған деген қызығушылығының, қажеттілігі мен ... ), ... және ... ... (іс ... өз көзқарасының
болуы қажеттілігі мен құқығы ), ... ... ер ... ... мәселесін қояды ». Осы жаста достық сенімді қатынастар өте
маңызды. « ... ... та ... ... емес өзара
қатынастары біртіндеп құндылыққа ие болад», - дейді М.Ю.Кондратьев, олар
«қандай да бір ... ... ... ... онда ... мен
бойжеткендер болашақ «үлкендер» өмірінің стратегиялары мен ... ... ... ... ... Осы ... балабақшадағы оқушылары өмірлік жоспарлар құрып, мамандық таңдау
жайлы саналы түрде ойлана ... Бұл ... тек, адам өзін ... ... ... ... үшін максималды пайдалы сезінетін іс-
әрекет саласында бейімділікке , өмірлік талаптарға бағдарланудан ғана емес,
сондай-ақ берілген ... ... ... ... ... ... ... практикалық құндылығынан
туындайды. Тек қана мақсатқа ұмтылған және ... де ... ... ... ғана ары ... ... қалыптасуы, тұлғалық өзін-өзі
анықталу жолында табиғи бейімділікке адалдығын сақтап қалады. Жеткіншектік
және жас өспірімдік жас ... ... ... ... ... қажеттілігі
жоғарғы балабақшадағы оқушысының оқу іс-әрекетінің сипатына ғана ... ... ... оны ... [15].
Жоғары балабақшадағы оқушысы жетекші іс-әрекеттің жаңа түріне енеді-
оқу-кәсіптік, оның ... ... көп ... ... ... ... ... ретіндегі қалыптасуын, оның еңбекке деген қатынасын
анықтайды. Бұл одан да жоғары дәрежеде оқу ... ... ... ... ... ... немесе кәсіби бағдарланған іс-
әрекетке. Оқу іс-әрекетінің өзіндік құндылығы кәсіби ... ... алыс ... ... Адам тек ... өзі үшін ... ... неғұрлым мәнді нәрсе үшін оқиды, бұл ... ... көп ... де ... Тәрбиешенің тар әр түрлі кезеңдегі
жастардың бейімделуі ... ... ... ... шешіп және
кеңестер беріп қана қоймай, сонымен қатар сол балабақшадағы тағы балалардың
ішінен ... қиын ... ... ... жеке ... ... беруі қажет.
Білім мен тәрбие - егіз ұғым. Бұл екеуі әрдайым бірге жүргенде ғана
адамның рухани байлығы кең ... Ел болу үшін де ең ... ... ... ... «ел ... ... бесігіңді түзе» деп тегін айтылмаса
керек. Әлемдегі екінші ұстаз Әбу ... ... ... ең ... білім
емес, рухани білім керек, тәрбиесіз берілген білім – адамзаттың қас жауы»
деген. Демек, ... ... ... апат ... ...... ... жүйелі көңіл бөлуді талап
ететін өзгеше бір әлем. Ғылымда осы өзгеше тәрбие ... ... ... ...... ... сын ... бала
психологиясын, оның эстетикалық талғамын, ұлттың дәстүрлі мәдениетін,
әскери ... мен ... ... ... жаман-жақсы адамдар
психологиясын курстықге арналған бірден-бір ғылым. Осы ... ... ... халықтық тәрбие, еңбек тәрбиесі, әскери тәрбие,
патриоттық тәрбие, ... ... ... бар. ... ... ... - біреу ғана, ол – адам тәрбиелеу, яғни бүгінгі ... ... ... ... ... ... экономикаға бейім,
парасатты ұлт азаматын тәрбиелеу.
Сонымен қатар адам бойындағы ешқандай аспаппен өлшеп болмайтын ...... ... адам ... ... ... ... ғана еліміздің
болашағы – жастарға білім беру ... ... Әр ... ... білім
нәрімен сусындатып, оны ары қарай тереңдете жалғастырып, ... ... сай етіп ... т.б. ... бәрі – ... тың ... осындай түзу жолдан шығып кетпес үшін ... ... ... ... ... және ... үйретеміз.
Тек бұл тұрғыдан емес, көзімізді ашып, айналамызға зер салып
қарасақ, ... ... толы ... ... ... Біреуі – арақ
пен темекінің соңынан жүріп, түнгі ... ... ... ... ... мен ... ... Осындай кереғар
қылықтармен айналысып, ... ... ... ... қаншама? Жаңа
туған, өмірге шыр етіп келген бөбектерін тастап кеткен аналар қаншама? Неге
олар мұндай жолға түсіп кеткен? Осындай ... тар ... ... ... түнекте өмір сүретін жандардың көзін ашуда осы тәрбиешенің тар бірінші
орында тұрады. Олардың көзін ашып, өмірге ... ... ... мақсат
қойдырып, оны да елінің кірпіші болып қаланатын психологтардың қазіргі
таңда саны ... ... жолы ... тек басы ... мен зардаптардан
таусылмайтын жандар қаншама? Осы ... да ... ... ... ... ... ... оларға сүйеніш болып әрдайым қолдап
отыратын жан – ол тәрбиешенің .
Қазіргі тәрбиешенің тың ... ... ... ... ... ... жас ... ең әуелі адамгершілік
қасиеттерін қалыптасиырып, содан кейін оның жан ... тән ... ... прогреске сәйкес жан-жақты қолданбалы білім беру
міндеттері қойылады. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... етілуі тиіс.
1.2. Балабақшадағы тәрбиешенің ... ... ... ... ... – бұл ... ... оның мазмұны
оқушыларға білім беру, оқыту, тәрбиелеу, психологиялық кеңес беру және ... ... - ... ... ең маңызды қасиеттерінің
бірі – бұл іс-әрекетте тәрбиешітың өзін-өзі шыңдауы мен оқытуға бағытталған
білімділігі, ... ... ... ... ... талап етеді, яғни, сол кәсіпке
байланысты қызмет атқаруға қажетті арнайы білім, білік, ... ... Бұл ... меңгере отырып, теориялық және практикалық
тәрбиешілік ны меңгересіздер; іс-єрекеттің жоғары ... алу ... ... ... жету үшін ... ... ... тәрбиешілік іс-әрекетпен шұғылданатын адамды: тєрбиеші,
мұғалім, оқытушы, тәрбиеші деп атайды.
Ойланып ... ... ... ... қандай кең, осы іс-
әрекет арқылы қанша адам өтеді?
Отбасында оқытады, тәрбиелейді ... єже мен ата, бала ... үй ... ... ... ... ... жетекшілері, т.б.); мектепте оқытады, тєрбиелейді
(тәрбиешенің тар, балабақшадағы жетекшілері, ұзартылған топ ... ... ... ... т.б). ... өсіп келе ... ... шағынан бастап, көптеген адамдардың ... ... ... ... ... ... мамандығын алып шыққан соң , өмірде өз білімін
тереңдетіп, ... ... ... ... ... ... байланысты мамандығын да өзгертуге тура келеді. Осыған орай, ... ... ... оқып, білім жетілдіру институттарында білім алады, ... ... ... алады және тәрбиешілік іс-әрекетке түседі. Яғни, бірде
бір адам тәрбиешілік іс-әрекет ... ... өмір сүре ... ... іс-әрекеттің шығуына, пайда болуына келейік. Бұл іс-әрекет қашан
пайда болды? Осы ... ... ... бола ма? ... ... ... ... қарастырсақ, онда Антикалық Грецияда алғашқы
мектептер ашылып, сауаттылық, ... ... ... ... ... есептеле басталды. Мұнда мектепке барар алдында ерікті
азаматтардың балалары ... ... ... Құл ... балаларын
репетиторларға құлдар жетектеп ... ... ... ... ... ... болған.
Ғалымдар былай деп есептейді: тәрбие мен оқыту адамдардың әлеуметтік-
мәдени іс-әрекеттерінің маңызды түріне жатады.
Тәрбиешілік ... ... оның ... ... білімдер мен
біліктіліктерді меңгеруі сауаттылық, жазу пайда болуымен байланысты. Ауызша
берілген ... жазу ... ... ... ... ... ... келетін болсақ олекі түрлі ... ... ... ... ... ... екіншіден, әр
түрлі әлеуметтік ғылымдарға негіз болған.
ХХ ғасырда әлеуметтік өмір формалары мен мәдени ... ... ... ... көзі ... деп ... ... бірқатар
әлеуметтік ғылымдардың қалыптасып дамуына негіз болды. Күнделікті өмірде
„іс-әрекет“ сөзі – ... іс ... ... ... ... Ал ғылымда
адамның болмысымен байланысты қарастырылады, ... ... ... ... психология, тарих, мәдениеттану, тәрбиешілік жєне
т.с.с. шұғылданады. Ал, Л.А.Беляеваның пікірінше, ... ... ... ... ... тәсілі. Тәрбиешілік іс-әрекеттен тыс
тәрбие туралы да, ... ... ... ... ... да
айтуға болады. ... ... ... - ... ... ... ... сондықтан іс-әрекет
субъектілердің өзара әсері жағдайында жүзеге асады. Егер іс-әрекетке екі
немесе одан да көп ... ... жєне ... ... жєне ... және ... , оқушы жєне топ, мұғалім және тәрбиешілік
ұжым және ... яғни ... ... ... ... ... сипатта болады.
Субъект – іс-әрекетті жасайтын адам, объект – іс-әрекеттің ... ... ... ... ... – ол ... ... іс-
әрекеті. Тәрбиешілік ... ... ... ... ... ... Бұл тәсілдердің әрқайсысы тәрбиешенің тың белгілі
бір іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас процесінде ғылым әлемін байланыстырушы
рөлін атқарады. ... пән ... ... мазмұнын бере отырып, ұжымдық
субъектілердің іс-әрекетін жеке субъектілердің жеке іс-әрекетіне ... ... ... жеке тұлғаның қалыптасуы мен ... ... ... ... ... – тәрбиешітың білім ... ... ... ... ... ол ... жеке ... қалыптасуы мен дамуын қамтамасыз етеді.
Тәрбиешілік іс-әрекетті курстықшілер оның ... ... ... бар жүйе ... ... Олар:
1) тәрбиешілік өзара іс-қимыл субьектісі мен обьектісі, олармен бірге
іс-әрекеті, оқыту мақсаты және қатынас ... ... ... мен ... ... мен ... мақсаты, мазмұны,
процесі және ұйымдастыру түрлері;
3) тәрбиешілік ... ... ... мен ... ... ... ... іс-әрекет құрылымындағы нысаны – ... ... ... түрлері төмендегі көрсетілген. (кесте 1)
|Іс-әрекет құрылымы ... ... ... ... ... |Инженер, техник ... ... ... ... ... ... |
| ... | ... ... ... |Мұғалімнің оқыту мен |
| | ... ... мен |
| | ... ... ... ... |Жеке тұлғаның ... | ... ... | ... ... ... тәрбиешілік іс-әрекеттің негізгі белгілері:
• онымен міндетті ... ... ... ... адам
шұғылданады;
• оны жүзеге асыру үшін ... ... ... сабақ,
«балабақшадағы »;
• бұл іс-әрекет белгілі бір мақсатты көздейді: баланы белгілі ... ... ... бір білімдер жүйесін беру; белгілі бір
білік, дағды қалыптастыру, білім алуда кеткен ақаулардың орнын
толтыру; адам етіп ... ... ... ... т.б. ... ... ... беру, тєрбиелеудің мазмұнын анықтау;
• баланың тәрбиешімен ... ... ... ... ... ... ... нәтижелерін тексеру, яғни, мұғалім
үйреткен ... мен ... ... ... ... ... ... ғана шектелмейді – ол,
өзінің оқушыға єсер етуде барлық мүмкіншілігін ... емес ... ... ... ... ... ... талқылау, кеңес беру, көмектесу.
Төмендегідей деңгейлері анықтайды:
• - репродуктивтік, адам өз ... ... ... ... - ... мен ... ... пәнді білу ғана емес, оны қабылдау
мен ұғыну ерекшеліктерін де білу;
• – ... ... ... тәрбиеші білімді ... ... және ... ... қандай материалмен
байланыстырып, салыстыру қажет екенін, жаңа материалды өтуде қандай
қиындық кездесетінін және ол ... жеңу үшін не ... ... ... ... ... құрамын түзе алады;
• – білімді жүйелі моделдеу, білімдердіњ барлыќ жүйесін сипаттау мен
есепке алу;
• оқушылар мінез-құлықы жүйесін ... ... осы оқу ... ... ұғынуы.
Бұл жіктеу мұғалімнің қажетті білім жүйесін теруі мен оны оқушы
дамуының құралы ретінде ... ... ... ... ... тәрбиешілік іс-әрекеттің бес компоненттен
тұратын функционалдық моделін ұсынды: ... ... ... лыќ жүйені қолдаудың ... ... ... жаңа ... алу мен ... қор ... міндетін шешеді;
2) жобалаушылық, бұл – оқытылып отырған курс мақсаты мен ол мақсатқа
жету жолдарын жобалаумен байланысты;
3) конструктивтік ... ... ... курс ... сабақты
өткізу түрі мен әдістерінің композициясын түзу мен таңдау ... ... ... ұйымдастырушылық бойынша жоспарланғанды жүзеге асыру міндеттері
шешеді;
5) коммуникативтік ... ... ... ... ... тәрбиешілік мақсатқа сай өзара қатынас орнатумен
байланысты іс-әрекеттер енеді.
Маманның ... - ... ... ... ... ... жиынтығы, нақтырақ айтсақ: әртүрлі
әдебиетті, бағдарламаларды, оқулықтарды, оқу-әдістемелік кешендерді және
тағы да ... ... ... талдау, соның негізінде оқушылардың жас
ерекшеліктерін ескере отырып, қажетті оқу материалын ... ... ... құрастыру болып табылады.
В.А.Сластенин [32 ]ұжырымдауынша түрткі студенттердің оқу-танымдық іс-
әрекетіндегі маңыздылығын атап көрсетеді:
- жеке тұлғаның қалыптасуының негізі,ол студенттің әрі ... ... ... ... жүйесін реттеуге әсер етіп,интеллектуалды белсенділігінің көзі
болады;
- танымдық тапсырмаларды шешуге,ізденуге шығармашылық күш беріп, білім
сапасына, оның тереңдеуіне әсер етеді;
- өздігінен білім ... ... ... ішкі ... болып
табылады;
Аталған курстықлерді қарастыра келе танымдық түрткілер мен қызығушылықтар-
оқушылардың білімін дамытып, әртүрлі әдістер арқылы әрі қарай жетілдіреді.
Яғни,ғылыми ... – оқу ... ... ... деген
қызығушылықтарын туғызады.
Ал,өзіндік білім түрткісі – оқушылардың білімін жетілдіру әдістері. Бұл
деңгейлер оқушылардың нәтижеге жетуін ... ... ... да ... қосымша топтарға бөлінеді. Кеңейген әлеуметтік
топтар деп оқушылардың өз Отанына, қоғамына тиімді болу үшін білім алуға
ұмтылуы, ... ... өз ... ... ... ... қарайды.
Балабақшадағы тәрбиеші–психолог оқушылармен төмендегідей жұмыстар атқара
алады:
• оқу әдебиеттерімен жұмыс;
• қосымша ... ... ... мен ... ... ... библиографиялармен жұмыс істеу;
• коллоквиум мен семинарларда өз көзқарасын білдіру;
• конспектілеу, ... ... ... ... шығармалар,
рефераттар, пікірлер жазу;
• көрнекіліктер дайындау т.б.
Практикалық ... ... ... ... ... мәнін анықтауда, оның үлгісін құру;
• өз іс-әрекетіне міндеттер қою;
• оқытылған материалдарды тәжірибеде қолдануға дағдыландыру;
• іс-әрекетті жүргізу барысында,құбылыстың ... ... ... ... ... және ... аргументті дамуы,сонымен бірге
қарастырылған ережелерді негіздеу;
Тәжірибелік сабақтар;
• курстық дағдыларын қалыптастыру;
• кәсіби іскерлікпен курстық;
• қарастырылып ... ... ... мәнін анықтау;
• математикалық тәжірибелерді сұрыптау және оны есептей білу ... ... ... және әртүрлі техникалық құрылғылармен жұмыс істеу
дағдысын қалыптастыру;
Мектептерде тәрбиеші – психолог қызметінің негізі ... ... ... ... ... мен ... қысқаша тізімі
осындай болып келгенімен мектептерде тәрбиешілік -психологиялық ... ... ... ... ... ... ол ... тән болып келетін міндеттер, қиындықтар, проблемалар, оларды шешу
әдістері мен тәсілдері сипаттамасын игереді. Біз ... ... ... ... ... ( ... бір негізде типтік)
жүргізілетін кәсіби- тәрбиешілік және әлеуметтік- психологиялық ... ... ... ... ... қатысты) әзірлеуге
мүмкіндік береді.
Курстық психодиагностикалық және жобалау ... ... ( ... ... және т.б.) ... ... жоғары оқу орнындағы кәсіби даярлықтың, кәсіптік ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Типологиялық диагностика студенттік
өмірдің түрлі міндеттерін шешу қабілеті оның ... ... ... ... оның ... ... қатысу қабілеті
туралы кері байланыс ... ... ... жаңа біліммен толығып
отыратын прогрессивті, яғни ашық ... ... ... диагностика студенттік жасқа, рефлексиялардамуы жасы ретінде
–тек ғана өзінің жеке ... ... ... ... шындық өмірдегі
кәсіптік жағдайларда қолданылған қасиеттерді тануға бірдей ... ол ... ... қиын ... ... ... диагностикалық
әдістер қолданыла алмайтын өзін-өзі тану әдісі ретінде болуы мүмкін.
Уақытты жеке ұйымдастыру концепциясы өзіне түрлі кәсіптегі ... ... ... ... қоса ... ... француз психологы Ш.
Годбуа 20 жыл бойы екі ... ... ... ... ... ... ... режимін зерттеген). Әр түрлі
кәсіптерде кездесетін қызметтің ... ... ... ... анағұрлым танымалы уақыт тапшылығы (оның қызметті орындауда
жетіспеушілігі) ... ... ( ... субъект жұмысты мерзімінде аяқтау үшін
белгілі қысыммен, жеделдетіп орындауы тиіс), ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық кәсіптерінде
кездеседі), жұмысты жүзеге асыруда тиімді уақыт режімі (орташа нормативтік)
және т.б. әр ... ... ... ... бір ... ... істеуін курстық барысында тұлғаның уақытты ... ... ... ... не ... берілуі факторы болып табылатыны
анықталды.
1.3. Балабақшадағы тәрбиешенің ... ... ... ... қызметінің моделі
Психологияның тәрбиешілік үшін ... ... бар, ... ... даму заңдылықтарын, балалардың жас мөлшеріне байланысты немесе
индивидуалдық ерекшеліктерін білу білім беру мен ... ... ... ... ... негіз болады.
Тәрбиеші – психологтар әсіресе мектептерде, мектеп интернаттарында,
бала бақшаларға өте қажет.
Білім беру орындарындағы ... ... ... ... ... ... байланысты. Тәрбиеші оқу тәрбие саласында
қандай ... ... ... жан ... жете ... ... ... санаса білуі шарт. Бүйтпеген жағдайда ... ... ... табысқа ие бола алмауы мүмкін. Сондықтан жас ... ... ... , оларға тәрбие беруде баланың ... жете ... ... ... ... жұмыстар жүргізіп отырудың
үлкен мәні бар.
Оқу-тәрбие жұмысының ойдағыдай жолға қойылуы үшін әрбір тәрбиеші ... ... ... ... ... болуы керек дейтін
пікір тек бүгін ғана айтылып отырған мәселе емес. Бұл - ерте заманнан ... ... ... ... ... сөз ... келе жатқан жай.
Сондықтан тіпті дұрыс деп саналатын тәрбиешілік әдістің өзі де ... ... ... ... ал ... бір ... ... бере
алмайтыны осыдан байқалады. [33].
Балабақшадағы курстықлерде жоғары балабақшадағы оқушылары балалықтан
ересекке өту шағы жеткіншектік кезең алады. Жеткіншектік ... ... ... көп ... ... ... ... болып сипатталады. Л.С. Выготский
пісіп жетілудің органикалық, жыныстық және ... үш ... ... ... және ... ... нүктелері сәйкес
келеді де, бес жаста ... ... ... ... ... ... асады.
Адамдарда қоғамның даму тарихында жыныстық және әлеуметтік жетілулер сәйкес
келіп, ол ... ... ... ал ... ... тағы
бірнеше жылдан кейін ғана ... ... ... ... ... әр тарапқа кетті. Жыныстық, органикалық және біраз уақыттан кейін
ғана әлеуметтік жетілу байқалады. Бұл жеткіншектік кезеңнің ... ... ... кезеңнің психологиялық дамуындағы қиыншылықтары
төмендегідей:
1. Өзіндік сананың, өзіндік бағалаудың ... ... ... ... ... ... мінез-құлық акцетуациясы;
3. ересектік сезімі-эманципация реакциялары;
4. интимді жеке ... ... ... ... ... бекіну қажеттілігі хобби-реакциялар ... ... пен ... ... ... ... сыни көзқарас-негативизм, қарсы шығу реакциясы;
8. танымпаздық, өзін-өзі ... ... ... ... мінез-құлық;
9. жоғары эмоционалдылық-тиімді мінез-құлық, сәтсіздіктер, агрессия.
(Овчарова Р.В.)
Екінші жағынан, жеткіншектік кезең көптеген жағымды ... ... ... ... ... ... мен ... барлық қатынастар неғұрлым көп жақты әрі мағыналы бола бастайды,
оның іс-әрекет сферасы айтарлықтай кеңейеді және ... ... ... ... ... ... артады.
Маңыздысы, осы берілген кезең бала өзін қоғамның мүшесі ретінде
саналы ... ... ... жаңа әлеуметтік позицияға шығумен
ерекшеленеді.
Жеке адам ... ... ... ... ... кезең
әлеуметтік пісіп жетілудің түрлі деңгейлі сипаттарымен ... ... ... ... құрайды [34].
Жеткіншектік кезеңге байланысты көптеген ... ... және ... бар. ... қатарына: С. Холл, Ш. Бюллер,
Э. Штерн, Э. Эриксон, Л.С. Выготский, Д.Б. ... Л.И. ... ... Олардың көпшілігі бірі-біріне сәйкес келмейді, жеткіншек психологиясы
саласында ... ... ... ... ... ... ... психологиялық
ерекшеліктерін сипаттаған және онымен байланысты мәселелерді ... ... ... ... ... ... атанған
С. Холл жеткіншектік кезеңді адамзат тарихындағы романтизм кезеңіне сәйкес
келіп, хаос кезеңін жандандырған деген көзқараста ... ... ... ... ... ... ... кезеңі). Оның
көзқарасынша, жеткіншекке тән қыры мінез-құлқының ... ... ... тыс ... ... өте ... көтеріңкі көңіл-
күй немесе оның төмендеуімен алмасады, ... ... ... эгоизм альтруизммен, танымпаздық ақыл-ой ... т.б. ... ... ... ... мен ересектік
өмірге өтумен сипатталатын балалық шақ пен ересектік арасындағы ... ... ... ... ... болып табылады.
Жеткіншектік ... ... және ... ішкі ... мен ... ... ... кезең табалдырығына
жақындайтын, 14-15 жас аралығын қамтитын, бала дамуындағы ең ... ... ... Р.В.). Жеткіншектік кезең-ол мәдениетке
кіріге даму кезеңі (Э.Шпрангер).
Бұл жас кезеңнің негізгі ерекшелігі дамудың барлық жақтарын ... ... ... ... және ... ... ... психологиялық дағдарыс өтетін жасерекшелік кезең. Өсу гормондары
мен жыныс гормондарының белсенденуі мен күрделі ... ... ... және физиологиялық дамуды туғызады.
Баланың бойы мен салмағы ұлғаяды, ұл балаларда бойдың «өсу шыңы» ... ... 15 ... дейін, 17 жасқа дейін созылады. Қыз балаларда бойдың
«өсу шыңы» екі жас ерте басталады (кейінгі баяу өсім тағы ... ... ... тәрбиеші А.П. Краковский жас арасы бір-ақ жас кіші мектеп
оқушылары мен кіші жеткіншектердің ... ... ... ... ... кіші оқушыларға қарағанда 6 есе жиі
қырсықтықты ... 9 есе көп ... ... мақтанады, 10 есе
жиі өздерін ата-аналарына қарсы қояды. Жалпы жеткіншектердің ... ... ... мотивацияланбаған теріс қылықтары 42
есе жиі байқалады
Американдық курстықшілер Роберт және Джин Байярд ... ... ... 65 пунктен тұратын жеткіншек мінез-құлқындағы
толғандыратын мәселелерді бөліп көрсеткен. [35].
Ең бастысы ... ... ... ... ... ... (басқа біреудің еркіне қарсы жүруге тырысуы), қыңырлықта, өзін
ересектерге қарсы қоюмен т.б. көрініс береді.
Жеткіншектік мінез-құлықтың тағы бір ... ... ... және ... ... Бұл көзқараспен психикалық
дискомфортпен көрініс беретін ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
А.Е. Личко көзқарасы бойынша, жеткіншектің спецификалық реакциясы
ретінде құрдастармен топтасуды бөліп көрсетеді.
Сонымен ... ... ... ... ... ... даму кезеңі дағдарыстық болып сипатталғанмен, ... әр ... ... өтуі ... ... ... мен мазмұны жеткіншек
дамуының әлеуметтік жағдайын анықтайтын қарама-қайшылықтарына байланысты.
Жеткіншектің мінез-құлқы мен ... ... ... ... түсіндірілген «даму мақсаттарымен» шартталады. Оларға: 1)
жеткіншектің өзінің денелік жағдайының ... ... өз ... мен оны ... етіп ... 2) әлеуметтік шартталған ересектік
ролге жетуі; 3) қарама-қарсы жыныс өкілдерімен жетілген қарым-қатынастың
дамуы; 4) ... ... ... 5) мінез-құлық құрылатын
құндылықтар ... ... 6) ... жауапкершілікті мамандықты
таңдау; 7) мамандықты таңдау мен кәсіби ... ... ... қол ... 9) ... және ... құруға
дайындалу Бұл тізім Д.И. ... ... ... ... ие
болғанмен, жеткіншектік кезеңде негізгі даму сфераларын ... ... ... ... ... танымдық және әлеуметтік дамуы.
Жеткіншектік кезеңді қарастыруда ерекше ... Э. ... ... ол ... ... ішкі ... ... да болмасын табиғи немесе
әлеуметтік себептерге сай келмейді. Ол жеткіншектік кезеңді баланы ... ... ... ... 13-19 жас ... және ұлдар арасында
14-22 жас аралығы шектеулерін анықтаған.
Осы жастың 1-ші фазасы-өзіндік ... ... 14-17 ... ... ... Бұл фаза ... тәуелділіктен босануға
талпынумен байланысты ... ... ... ... ретінде «Менің ашылуы, рефлекцияның пайда ... ... ... ... ... өзгешелігінтануы болып табылады.
Шпрангердің теориялық жағдайлары Ш. Бюллер нақтыланған. Ол балалық ... ... ... ... жағымды және жағымсыз, жеткіншектік этап этап
жағымсыз фазаға қатысты. Оған тән сипаттар қобалжу, ... ... ... талпыну. Қыздарда бұл фаза Ш. Бюллер
бойынша 11-13жас, ұлдарда 14-16 жас аралығы деп көрсеткен. ... ... ... ... ... ... сабақтан тыс тәрбиелік іс-шаралар арқылы жоғары
балабақшадағы оқушыларын жан-жақты қалыптастыру жолдары
Бүгінгі Қазақстанға қалыптан тыс ойлай алатын, шұғыл ... ... ... ... ... ... Сондықтан сабақтарда
білімділік мақсаттарды шешіп қоймай, балалардың ... ... ... ... ... жөн. Ол үшін ... түрлі
қызықты ойындар, ойын-есептер, шығарым-тапсырмалар, логикалық жаттығулар
пайдаланудың мәні зор.
Бастауыш ... ... ... ... ... үрдісінде жүзеге
асады. Осы жаста қарым-қатынас шеберінің кеңеюінің маңызы артады. Баладағы
өтіп жатқан осы өзгерістер ... ... ... ... ... ... талап етеді. Негізгі іс-әрекет түрі – оқу. ... ... ... ... ... ... ... ес, қиал, ойлау) дамиды.
Бастауыш балабақшадағы оқушысының қабылдауы тұрақсыз және ... ... ... ... ... ... ... те» байқалады.
Олар өздеріне күнделікті жаңа бір ... ашып ... ... ... ... ... де ... тұрақсыз болып келеді. Сондықтан бастауыш
мектепте балаларды оқыту мен тәрбиелеу ... ... ... бағытталады. Мектеп өмірі балалардан ... ... ... бір орталыққа біріктіру үшін ерік күшін жинақтау
талап ... ... ... зейіні оқу мотивтерімен бірге дамиды (оқу іс-
әрекетінің табысты болуына деген жауапкершілік).
Мектепте бастауыш ... ... ... ... ... ... ... танымдық қызығушылығының
мынадай көрсеткіштері байқалады:
- қоршаған ортадағы құбылыстар мен объектілерге және іс-әрекет сипатына
қарай таңдамалы қатынас;
- білім ... және оны ... ... таным үрдісі мен танымдық іс-әрекеттің эмоционалдық көрінуі;
- танымдық іс-әрекеттің еріктің болуы;
- бос ... ... білу ... ... ... жалпы сипаты;
- жаңаны білуге ұмтылысы;
- мектепке және оқуға жағымды қатынасы;
Психологиялық – тәрбиешілік курстық жұмысын жүргізу барысын II ... ... ... ... оқушыларының дарындылығын мынадай ... ... ... ... болады.
- тілге бейімділігі. «Айзенктің вербальді қасиеттерді курстық» тесті;
- математикалық бейімділіктерді анықтау Аштахуэрдің алгоритмдік және
арифметикалық қабілеттерін курстық ... ... сыни ... ... ... П. ... ... оқушының интеллектуалды даму деңгейлерін анықтауға Л.Ф.Тихомирова
ұсынған «интеллектуалды ... ... ... ... В.Н.Бузин «қысқаша іріктеу» тесттері, тағы да ... ... ... ... ... кезең.
- тәрбиешілік – психологиялық диагностика жүйесіноқып үйрену;
- оқушының жас ерекшелігін, қабілеттерін ескере отырып, дифференциялды
оқыту ... ... және ... анықтау;
- мұғалімдерге, оқушыларға және ата-аналарға арналған психологиялық
қызыметті ұйымдастыру;
- таңдамалы ... ... ... ... ... ... ... қорытындысы бойынша балабақшадағы тағы жалпы
және арнайықабілетті оқушылар анықталады.
Тек қана өз ... оқу, өз ... ... өз ... ... ғана жоғары нәтиже алуға болады. Өз жұмысына талдау жасау арқылы,
жүйелі жұмыс нәтижесінде оқушы:
1. Таным есептерін тез және дәл ... ... тыс ... ... үйренеді.
Бағдарламаны толық меңгерген оқушыөзін-өзі дамыту бағдарламасын құрады.
Қабілеттік дарын иесінің арнайы білімге мұқтаж болуы, табиғи нәрсе. Оларға
дұрыс ... ... ... ... ... ... ... білуге жетілдіру,олардың құқығы мен мұқтаждарын қорғаудың ... ... ... ... белсенділігінің қалыптасуы жоғары деңгейде дамуы оны
шығармашылық әрекетке әкеліп тірейді.
Содан ... ... ... ... ... ... тұрғыдан зерттеп, мінездеме беру үлгісі.
1. Оқушы туралы жалпы мәлімет: ... және аты, ... ... ... ... ... денсаулығы, жанұя жағдайы, ... ... Оқу ... Оқу ... ... ... т.б.)
б. Жалпы ақыл-ой дамуы: (дүниетанымы, сөздік қоры, хабардарлығы, ... ... және ... ... алуы ... ... процестер сипаттамасы:
- Оқу материалын қабылдау ерекшелігі;
- Зейіні (ерікті зейіннің даму деңгейі, оның тұрақтылығы, шоғырлануы,
бөліну қасиеті);
- Ой ... ... мен ... ... ала ма, салыстыру,
талдау, жалпылау және өз бетімен қорытынды шығару, оқу материалын ұғыну
шапшандығы)
- ... ... ... қиял ... Оқу ... Оқу ... өз ... жұмыстануы;
- Оқуға қатынасы (танымдық қызығушылығы, бағаға, мадақтауға, не мұғалім,
ата-анамен балабақшадағы та қатынасы, негізгі оқу мотивациясы)
- Оқу қабілеті (күн режимін ... ... ... оқу іс-әрекетінде
жинақтылығы мен тәртіптілігі, кітаппен жұмыстана білуі, оқу ... білу ... ... ... ... ... (еңбектене біле ме, әлде еңбекке немқұрайлы қарайма,
еңбекке ... ... ... мен ... ... ... икемді, үйде және мектепте еңбектің әрекетін орындауы)
4. ... ... ... (класс өміріне қатынасы, ... ... ... ... ... ... ... инициатившілідігі)
5. Кластас жолдастарымен қарым-қатынасы, мектепке қатынасы: (кластағы ... көз ... ... дос, ... ... бола ... ... мектепке көз қарасы)
6. Тәртібі мен мінезі:
- Мектепте және үйдегі,тәртібінің жалпы мінездемесі (өзін байсалды және
ұстамды немесе ... және ... Күн ... ... ... мен ата-ана талабын орындауы
- тәртіпті бұзуы
7. Оқушы тұлғасының ... ... ... және ... Қажеттіліктері мен қызығушылықтары (алуан түрлілігі, тереңдігі, оқуға
т.б.)
өзіне және қоршаған ортаға қатынасы ... ... ... өзімшілдігі, көмектесуі, шынайлығы,
адалдығы т.б.
- мінезінің жағымдығы және жағымсыз ... ... типі және ... көңіл-күйі (көңілді, көңілсіз, түсінкі) тұрақтылығы немесе
ауыспалылығы
- белгілі бір ... ... және оның ... ... түйіні:
- оқушы тұлғасының негізгі жақсы қасиеттері және ... ... ... ... ... тұлғасын дамытып, қалыптастыруға бағытталған ... ... ... ... ... әр ... ... жұмыс жасағанда келіспеушілік жағымсыз қатынастар пайда болуы
мүмкін. Мұғаліммен қарым-қатынас сипаты оқушының әсіресе жеткіншек оқушының
психологиялық ... ... ... ... оқушылармен қарым-қатынасы орнауына, іс-әрекеттерге қатысты
қалыптасуына ықпал ететін ... ... бірі деп ... Д.Н. ... ... жағымсыз қатынасын айтпастан бұрын, тәрбиешітың
жеткіншек оқушыны бағалауы жөнінде сөз ... ... ... ... ... айтылып жатыр. Бұдан туатын заңды сұрақ: бағамен не бағаланады?
Оқушы жауабының деңгейі ме, әлде ... ... ... да ... бақылау
жұмысының сапасы ма? Негізінен әрбір жауап үшін ... ... ... ... үшін ... ... еді. Балалар психиатриясы
оқулығының ... Р. Лемп ... деп ... ... ... ... ... екіге оқитын оқушының үштік бағаны алуы оның ілгері
қадам ... ... ... баға төрттік бағасына қарағанда бағалау
иерархиясында ... ... ... ... нақтылы эффектісі
төмендеп өзіндік бағасын ... тар ... мен ... ... ... ... ... үшін және оқушылардың мінез-құлықтарына, өзіндік
ерекшеліктеріне байланысты кеңес беру ... ... ... ... ... беру бағыты бойынша
қызыметкерлер нақты мынадай міндеттерді шешеді:
1. Оқу-тәрбие мекемелерінің әкімшілігіне, мұғалімдерге, тәрбиешілерге,
ата-аналарға, мастерлерге балаларды оқыту мен ... және ... ... ... бойынша кеңестер береді.
2. Балаларға оқу, жетілу, өмірлік және ... ... ... және ... өзара қарым-қатынас, өз-өзін тәрбиелеу және
т.б. мәселелері бойынша жеке және топтық кеңес беріледі.
3. Жеке және топтық кеңес беру арқылы ... ... ... ... ... және ... ата-аналар
жиналысына қатысып, дәріс оқу арқылы ... ... ... ... ... ... ... Бала тағдырында мүмкін болатын өзгерістерді (арнайы оқу-тәрбие
мекемелеріне жіберу, ата-ана құқығынан айыру, бала ... алу ... ... ... ... дұрыс шешім шығару
мақсатында, халықтық соттың, қамқорлық көрсету ұйымдарының сұранысы ... ... даму ... ... ... бойынша шешім
қабылдаған кезде кеңесші-сарапшы ретінде кеңес береді.
5. Өзін - өзі басқаруды ұйымдастыру ... ... ... ... тәрбиелеу жағдайларын балалардың жас ерекшеліктеріне
сәйкестендіріп, тәрбиешілік -психологиялық ерекшеліктерінің негізінде ... ... ... ... ретінде қатысады.
Сонымен қатар тәрбиешенің тар Жетілдіру және ... ... ... да ... ... ... жеке тұлғалық және даралық қалыптасу процесіне
тәрбиешенің тың белсенді әсер етуін білдіреді. Оның міндеті әр ... ... ... ... ... ... ... жеке
оқытып, тәрбиелеуде, олардың қабілетін, бейімділігін дамытуда тәрбиешілік
ұжымға көмек беретін тәрбиешілік ... ... ... ... ... ... мінез –құлқындағы және оқуындағы өзгерістер мен
бұзылуларды, дамуындағы ауытқуларды түзету ... ... орын ... ... ... анықталған және қатаң индивидуальды,
нақты өзгешелігі бар баланың жас ерекшелік және дара ... ... және ... - ... ... ... мен жоспарлары құрылады.
1. Баланың әр жас ерекшелік кезеңінің дамуын ... ... ... бөлек жақтарын және жеке тұлғаның ... ... ... өңдеп жүзеге асырылады.
2. Психолог баланың психикалық дамуында ауытқуларды ... ... ... ... ... асырады.
3. Жетілдіру және тәрбиешілік - психологикалық түзету жұмыстарының
бағдарламасына ... және ... ... ... ... психологикалық бөлімді жоспарлап, жүзеге асырады. Тәрбиешілік
бөлімді мұғалімдермен, ... ... ... ... ... психолог көмегімен жоғарыда аталған адамдар орындайды. Жұмыстың бөлек
формаларына ересек ... ... ... және т.б. ... ... ... және тәрбиешілік - психологикалық түзету жұмыстарын
төмендегі бағыттар бойынша кірістіруге ... жеке ... ... ... ... ... ... тобымен арнайы жумыс жургізу процесінде;
- тәрбиелік іс-шаралар бағытында;
- баланың ата-анасының және басқа туыстарының қатысуын қажет
ететін ... ... ... ... ... ... ... немесе психологикалық
аурулардың ағзалық зақымдануы болып ... ... ғана ... ... ... ... және ... диагностикасының барысында
белгілі болатын әкімшілік – тәрбиелік ... ... ... талап етпейді. Айқын ауытқулар ... ... ... ... ... немесе ашық
байқалғанда және де психолог ... ... асып ... ол тек ... ... ... ретінде сәйкес салалардағы
мамандармен тартылады.
Балабақшадағы тәрбиешілік -психологиялық қызыметтің ... ... ... ... ... ... дамуына және
ортада қолайлы микроклимат қалыптастыру. Бастауыш мектептен 5-балабақшадағы
қа өткенде, орта буын ... ... ... ... балада
дағдарыс сипаттары болады. Орта буын оқуындағы өзіндік қиындықтар, ... ... , ... ... ... ... оқу
үлгеріміне, психикалық саулығының төмендеуіне әсер етеді. Әр ... ... ... ... ... ... ... ережесіне
үйренуі, оқу үлгерімінің төмендеуі салдарынан ата-аналарының баланың жас
ерекшелігіндегі құбылыстарын ескерместен наразылық тудыруы; бала болмысында
аффектілі ... ... ... ... барысында эмоциялық
реакцилар, невротикалық күйзелістер байқалады. Бейімделу ... ... шығу ... ... бір ...... ... Баланың жалпы интеллектісінің арнайы, шығармашылық қабіллетінің
дамуында жанұяның микроортасы негізгі фактор болады.
Балабақшадағы ... тың ... ... үшін ... ... сол ... бірінші өзі жете түсінуі қажет ,сол кәсіп ... ... ... ... болуы керек. Себебі тәрбиешенің
маманының адаммен қалай жұмыс жасау керектігін қыр сырын ... ... тіл ... білу қабілеті, қалай жұмыс жасай білу шеберлігі, сөйлесу
мәдениеті, өзін-өзі ұстай білу және ... ... ... ... ... және сол ... ... алу, ұйымдастырушылық қабілеті
болуы керек .
Қазіргі кезде ғалымдардың да, ... ... ... ... ... деп ... жүр) ... ұғым көп
кездеседі.
Құзіреттілік – ... ... жеке ... оның
квалификациясы (білімі мен тєжірибесі), шешім қабылдай алуы ... ... ... мен ... ... ... қабылдауы.
Маманның кәсіби құзіреттілік мєселесі күрделі де көп қырлы. Бұл ғылыми
тәрбиешілік да, психологияда, ... ... ... ... ... ... акмеологияда, андрогикада, гуманитарлық ғылымда әр қырынан
қарастырылып жүр. Мәселе кешенді түрде зерттелуде.
Құзіреттілік – жеке тұлғаның ... ... мен ... ... бір ... ... даярлығы мен қабілеті. Ол
жансыз жаттанды білім түрінде емес жеке тұлғаның ... ... ... ... белгілі мәселелерді ұбалабақшадағы , шешім жасауға, оның
барысы мен нәтижелерін талдауға, ұдайы ... ... ... енгізіп
отыруға деген икемділігінің белсенділігінен көрінеді.
Н.С.Розов құзіреттіліктің екі жағы болатынын ... да, ... ... жєне ... жањалық енгізуді (инновация) ассимиляциялау
мүмкіндігімен, екінші жақты – білім беру жүйелерінің әр түрі, тип, ... ... ... ... анықтау мүмкіндігімен байланыстырады.
Н.С.Розовтыњ пікірінше, құзіреттіліктің мынадай қырлары ... ... ... ... ... мәдени контекстегі ахуалды жете
түсінудің бара-барлығын көрсетеді. Бұл ... ... осы ... ... ... мен оған деген қарым-қатынас кіреді;
- проблемалық-практикалық аспект, бұл осы бір ... ... ... ... ... ... алға қою мен орындау тиімділігінің бара-
барлығын сипаттайды;
- коммуникативті аспект, бұл – осы ... ... ... ... ... ... ... жєне өзара ықпал жасауға тиісті мєдени
үлгісі, деңгейінің бара-барлығын қамтамасыз етеді.
Құзіреттілікті оның жалпы мєдени жєне ... ... ... ... ... бөлу ... ... көруге болады.
Қазіргі қоғамдық өзгерістердің қарқындылығы жаңа ... ... етіп ... Ондай мамандар дәйім өзгеріп отыратын әлеуметтік-
экономикалық үрдістерді талдай ... ... ... ... сай
шешімдер қабылдап, жүзеге асыра білуге, ... пен жеке адам ... ... ... стереотиптендіруден арылта білуге тиіс.
Осы жағдайларға ... ... оқу ... ең бір маңызды міндеті кәсіби
жағынан білімдар да құзіретті маман даярлау болып отыр.
Тәрбиешітың кәсіби ... ... ... тәрбиешілік
міндеттерді өз бетімен ... ... ... тың, ... шеше алу мүмкіндіктерін сөз етеміз.
Кәсіби құзыреттілік ... көне ... бері ... әр кезеңде
оныњ мазмұны толықтырылып отырған.
Осындай шарықтап даму кезеңдері Платонның сатылап оқытудың жоғарғы оқу
түрлері және ... ... ... үйлесімдік базасында кәсіпке оқытудағы
жоғары білім ... ... ... ХVІІІ-ХІХ ғасырда зайырлық
кәсіби білім берудің ұтымды жолдарын ұйымдастыру туралы ойлар. Содан бері
жоғары оқу ... ... ... ... көңіл бөлініп және соның
арқасында қазіргі жоғары оқу орындарында көп ... ... ... ... құзіреттілікті қалыптастыру үрдісі жалғасуда.
Жоғары білімді маманның кәсіби құзіреттілігі сол маманның жеке тұлға
ретіндегі қасиеттерінің жєне ішкі ... ... ... жүйесі,
оның кәсіби қызметі мен қабілетін іске ... ... ... айтќанда,
іскерлігі мен мүмкіндігіне сай жұмыс істеу қажеттілігінен келіп шығады.
Құзіреттіліктің сипаты қандай?
Кейбір сөздіктерде құзіреттілікке белгілі бір зат, ... ... ... да ... ... ... ... беретін білімді
игеру ретінде түсіндірме берілген. Ал, құзіреттілік ... ... ... ... ... бір ... орындауға қабілеттілік
пен икемділікті меңгеруге жол ашатын психологиялық ахуал, ... ... ... ... жүр. ... болу мен ... себебі бірдей. Ол адамның жеке ... ... ... ... мен ... ... жақсы-жамандығы т.б. осылардың
болу-болмау себептерін анықтау үшін құзіреттілікті саралап, ... ... ... зор ... ... ... адам еңбегінің нәтижесімен қарап, пайымдау
қажет. Кез ... ... өз ... ... іс-әрекеттің түпкі
нәтижесіне сай талаптарға жауап беретін ... ... ғана ... ... ... нәтиже емес, белгілі бір жетістікке жету ... ... ... ... ... ... жапсарлатуға болмайды. Өйткені, жұрт айтқандай: «...
құзіретсіздік оқу ... ... ... ... ... ... бір мєселені шешу қабілетімен шатастыруға болмайды. Бұл
мєселені мен шеше аламын, бірақ ... ... ... ... бұл ... ... ... жетпейді т.б. пікірлер айтылды.
(2сурет)
|Тұрақты кәсіби мотивация ... ... ... |
|- өз ... ... ... |- кәсіби мінез-құлық себептерінің |
|тырысу; ... |
|- ... ... ... |- ... бағдар, жаңалық |
|өзіндік бағамдылық; ... ... |
|- ... көше алу қабілеті, |- ебедейсіздік, өзгеруге деген ... ... |
|- ... ... жаңа үшін |- ... әдістерінің шығармашылық |
|ескіден бас тарта білу; ... ... ... |
|- ... ... ... баюды көздеу, |- құзіреттіліктің белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... кәсіби |
|- кәсіп арқылы шығармашылықты ... ... ... |
|байыту; |- ... ... ... басым |
|- жағымды эмоциялық күйдің ... ... ... мен өзін ... ... |
|- кәсіби еңбектегі даралық; |санауы; |
|- ... ... ... ... ... ... ... |
|- кәсіби өзіндік сана тұтастығындағы|меннің ... ... ... ... ... ... кездейсоқ әсерге |
|білу; ... |
|- ... ... ... тану; |кәсіби жағынан машықтану үйренудің |
|- мақсатты ойлау мен бөгеттерге |аздығы, кәсіби ... ... тұра ... ... етудің |кәсіби ... ... ... ... ... |
|- ... жоба ... | |
|- ... ... машықтану. | ... ... өз ... ... ... ғана ... де ... ұтар еді. Кәсіби ... ... ... ... саналады. Атап айтар болсақ:
- арнайы құзіреттілік - өзінің кәсіби іс-әрекетін жеткілікті дєрежеде
меңгеру, өзінің кәсіби қалыптасуын жобалай білу;
- әлеуметтік ...... ... ... ... ... осы ... қарасты қатысымды меңгеру, өзінің
кәсіби еңбегінің нәтижелері үшін әлеуметтік жауапкершілік;
- жеке тұлға құзіреттілігі - өзін ... білу мен ... жеке ... кәсіби қарсы тұру құрамдарын игеру;
- дара құзіреттілік - өзінің қабілеттілігін асыру және кәсіп аясында ... ... ... кәсіби тұрғыдан қартаюға бой бермеу.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заң
ында білім беру тєрбие мен оқытудың үздіксіз үрдісі, ал, оның ... ... ... ... ... даму жєне қоғам мүшелерінің
кәсіби құзырлығы деп атап көрсетілген.
Құзіреттіліктің аталған ... бір ... ... ... ... Адам өз ... ... ғана жетік болуы, бірақ қарым-қатынас
жасау жөнін ... өзін ... ... ... ... ... алмауы
мүмкін. Осыған орай, оның мамандық жағынан жоғары құзіреттілігін, ал,
әлеуметтік жєне ... ... ... әлсіз, төмен екенін
пайымдауға болады. Адамға кәсібінен тысқары ... ... ... ... түрлері айқындалған. Бұлар кейбір өзекті кәсіби маңызды
сапалар мен ... ... ... ... ... ... ... жоғалтпайды. Жоғарыда ... ... әр ... ... ... ... ... енгізуге болады:
- мамандыққа құзіреттілік - өндіріс процесін ... ... ... ... істей білу,
техникалық құжаттамаларды оқу, жеке ... ... ... ... ... жєне ... өз ... шешім қабылдауға, үйреншікті емес шешім
табуға қабілеті, дара құзіреттілік, жетістік ... ... ... ... ... бірлестігі негізінен
теориялық жєне практикалық мєселелермен айналысады. Бірлестік маслихатында
тәрбие процесін ... жєне оны ... ... жеке ... ұжымда
тәрбиелеу, тәрбие процесін балалардың ... ... ... ... Оларды оқу-тєрбие процесінде іске асырудың
тәсілдерін іздестіреді. Жеке ... ... - ... ... ... барынша еркін құқықты болуы шарт. Іс-әрекет іс
жүзіндегі объектілерді бағамдауға, ... және ... ... білімді қалыптастыруымыз қажет.
Кәсіп – адамның дене және ... ... ... ғана саласы, еңбек іс-
әрекетінің белгілі бір түрі.
Мамандық – берілген кәсіптің бір түрі.
Мысалы, кәсіп – мұғалім, мамандық – ... ... ... ... ... ... жєне тәрбиеші деген екі ұғым бар. Соңғы
кезде тәрбиеші кеңірек ұғым деп жүр.
Профессограмма – мұғалімнің, ... ... ... ... ... ... ... Жіктеу:
Тәрбиешенің тың атқаратын қызметін жіктеу:
- ақпараттық (ақпарат беру);
- дамытушылық (ойлауы, елестетуі, тілді дамыту);
- мобилдік (мобилизационная) (істің, ... ... ... ... ... балабақшадағы тан тыс іс-әрекетті,
әртүрлі деңгейдегі тапсырмалар, өз бетімен жұмыс, ... ... ... ... мұғалімдермен,
әкімшілікпен, психологтармен, валеологтармен қарым-қатынас);
- ұйымдастырушылық (оқытушыларды, ... ... ... ... сабақты, балабақшадағы тан тыс ... ... ... ... ретінде курстық);
Балабақшадағы жетекшісі, тәрбиешілердің атқаратын қызметтері:
- ұйымдастырушылық (балабақшадағы сағаттарын, ... т.б. ... ... (оқушылардың қабілеттерін кез келген ... ... ... ... (балалардың іс-әрекетін ынталандыру);
- коррекциялау (қайта түзету);
- диагностикалау (болжамдық курстықлер жүргізу)
- психопрофилактика (психологиялық кеңестер беру, жеке ... ... ... мәні мен ерекшеліктерін А.А.Бодалева,
А.А.Леонтьева, Н.В.Кузьмина, В.А.Кан-Калик, Я.Л.Коломинский, А.А.Реан, т.б.
тәрбиеші мен ... өз ... ... ...... ерекше түрі, «кәсіби
категориясы» болып табылады. Ол әрқашан білім беруші, ... ... ... ... Тәрбиешілік іс-әрекет – динамикалық іс-
әрекет: тәрбиеленушілердің жасына қарай әрі ... әрі ... ... ... өзгеріп отырады.
Кан-Калик былай дейді: «Тәрбиешілік ...... ... мен ... жүзеге асыруды қамтамасыз ететін ... пен ... ... ... ... әдістер мен құралдардың
жиынтығы».
В.А.Кан-Калик ... және ... ... тәжірибелеріне
сүйене отырып, мұғалім мен ... ... мен ... ... ... ... ... мұғалімнің тәрбиешілік
қатынастың егжей-тегжейін әлі де бойына ... ... сөз ... ... ... ... оны оқу және тєрбие үрдісінде
қолдануы қажет екені айтылады.
В.А.Кан-Каликтің пікірі бойынша, ... ... ... ... ... ... тәрбиеленушілерге үлгі болуы керек. ... ... ... ... сөзінің нақтылығы, түсініктілігі,
көңілге жағымды үні, дауыс ырғағы, сөздерінің ... ... ... ... ... барлығы ұстаздың оқушыға деген әсерін
жоғарылатады.
Г.И.Щукинаның ... ... ... ... танымдық
қызығушылығын қалыптастыру мен бекітуіне маңызды әсер етеді. Тєрбиеленушіге
сенім арту, оныњ ... ... ... ... т.б. ... ынталандырады.
Бірқатар ғалымдардың айтуынша, тәрбиеші практика жүзінде ...... ... орта ... тұлғааралық қарым-
қатынас мєдениетін тәрбиелейді, әрі ... әрі ... ... ... ... ... ... маман қарым-қатынас негізінде, мектеп ұжымы
мұғалімдермен, оқушылармен (қиын балалармен, дарынды ... ... ... ... яғни ... және сонымен қатар
біз курстық жұмысына алып отырған проблемамызға орай ... ... ... ... барысында жоғарыдағы (1-сурете) бейнеленген.
Толықтай дәлелдеп өтер ... ... ... және т.б. ... ... ... оқушы тұлғасын
дамытуда әртүрлі жұмыстар жасалды.
Мектеп жасындағы танымдық іс-әрекеті оқыту үрдісінде жүзеге асады. Осы
жаста ... ... ... ... артады. Баладағы өтіп жатқан
осы өзгерістер тәрбиешітерден бүкіл оқыту-тәрбиелеу жұмысын ... ... ... ... Негізгі іс-әрекет түрі – оқу. Осы оқу ... ... ... (қабылдау, зейін, ес, қиал, ойлау) дамиды. Бастауыш
балабақшадағы оқушысының қабылдауы ... және ... ... ... ... ... ... әуестік те» байқалады.
Олар өздеріне күнделікті жаңа бір нәрсені ашып отыратындықтан ... ... ... ... де еріксіз, тұрақсыз болып келеді. ... ... ... мен ... ... негізінен, зейінді тәрбиелеуге
бағытталады. Мектеп өмірі балалардан ерікті зейінін жаттықтыруды, назарын
бір орталыққа біріктіру үшін ерік ... ... ... ... ... зейіні оқу мотивтерімен бірге дамиды (оқу іс-әрекетінің табысты
болуына деген жауапкершілік).
Тәрбиешенің ... ... ... үшін ... ... ... ... жоспар бүгінгі таңда жүргізілген жұмысқа алдын ала бағдар
балабақшадағы ... ... ... ... ... де
қарастырылады.
Жоспар да істелетін жұмыстардың айқын мақсаты, нақты ... ... ... бір ... ... ... ... арнап жазылады.
Оның кіріспесінде балабақшадағы сипаттамасы, оқушылардың жалпы саны, білім
деңгейі, үлгерімі, тәртібі бейнеленеді. ... тағы ... ... ... ... ... алуына, ата-аналарының бала
өмірінің ... ... ... ... ... тәрбиешенің
ұйымдастырып отырады.
Оқушылардың өздігінен білім алуы осы таңда өзекті мәселе ... оны ... ... ... ашу, өздігінен білім алуға үйренудің
қазіргі кезде аса қажет екендігін айқындауда курстықшілер, ... өз ... ... ... оқушының өзіндік проблеманы зерттегенде
өз бетінше сабақтан тыс жұмыстарды ұйымдастыруда тәрбиешенің тың атқаратын
қызметін ... ... ... мен ... ... аз ... ... терең курстықді қажет ететіні байқалады.
Ол үшін сабақтан тыс жұмыстарды жоспарлап, оның сапалы ... ... әр ... ... ... тәрбие жұмыстарын өткізу арқылы
оқушылардың ақыл-ойын арттыруымыз керек.
Әр оқушы қоғамның және жеке ... ... ... ... ... керек. Адамның қажеттілігі практикалық, материалдық
және рухани деңгейде болуы мүмкін. ... ... өтеу ... ... ... Материалдық қажеттілікті өтеу арқылы өндірісті,
ғылымды техниканы дамытады. ... ... ... ақыл-ойын және
эстетикалық талғамын өсіреді.
Негізінде оқушыларға білім беру мен тәрбиелеуді ұйымдастыруда мектепте
жүргізілетін балабақшадағы тан және ... тыс ... орны ... ... ... ... ... дәлелдеп отыр. Балабақшадағы
тан және мектептен тыс жұмыстарды жүргізудің сан алуан жолдары мен ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстарды
ұйымдастыра білу оқушылардың ... өз ... ... ... өзін
қоршаған ортаға жауапкершілік көзқарасын қалыптастыруға көмегін тигізеді.
Мектепте оқушыларына жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортадағы құбылыстар мен объектілерге және іс-әрекет сипатына
қарай таңдамалы қатынас;
- білім алуға және оны меңғеруге тырысу;
- таным үрдісі мен ... ... ... көрінуі;
- танымдық іс-әрекеттің еріктің болуы;
- бос уақытын пайдалана білу сипаты;
- ... ... ... ... ... ... ... мектепке және оқуға жағымды қатынасы;
Психологиялық – тәрбиешілік ... ... ... ... II
кезеңге бөлуге болады.
I кезең.
Жоғары балабақшадағы оқушыларының дарындылығын мынадай психологиялық
тестер жүргізу арқылы ... ... ... ... ... ... ... курстық» тесті;
- математикалық бейімділіктерді анықтау Аштахуэрдің алгоритмдік және
арифметикалық қабілеттерін курстық субтесттері;
- оқушының сыни ... ... ... П. ... ... ... ... даму деңгейлерін анықтауға Л.Ф.Тихомирова
ұсынған «интеллектуалды қабілеттерді ... ... ... ... «қысқаша іріктеу» тесттері, тағы да ... ... ... пайдалануға болады.
II кезең.
- тәрбиешілік – психологиялық диагностика жүйесіноқып үйрену;
- оқушының жас ерекшелігін, қабілеттерін ескере отырып, дифференциялды
оқыту ... ... және ... анықтау;
- мұғалімдерге, оқушыларға және ата-аналарға арналған ... ... ... ... ... ... ... оқытуды
ұйымдастыру;
Осындай жүйелі курстық қорытындысы бойынша балабақшадағы тағы жалпы
және арнайықабілетті оқушылар анықталады.
Тек қана өз ... оқу, өз ... ... өз қасиетін түзету
арқылы ғана жоғары нәтиже алуға болады. Өз жұмысына талдау жасау ... ... ... ... ... ... тез және дәл орындауға.
2. Қалыптан тыс есептер шығаруға үйренеді.
Бағдарламаны толық меңгерген оқушыөзін-өзі дамыту бағдарламасын құрады.
Қабілеттік дарын иесінің арнайы білімге ... ... ... ... ... ... берудіңалғы шарты дарын иелерін жастайынан талдай,
таңдай білуге жетілдіру,олардың ... мен ... ... басты
мақсаты болып табылады;
Оқушының анымдық белсенділігінің ... ... ... ... оны
шығармашылық әрекетке әкеліп тірейді.
Содан кейін ... ... ... ... ... ... ... мінездеме беру үлгісі.
1. Оқушы туралы жалпы мәлімет: (тегі және аты, ... ... ... ... ... ... жанұя жағдайы, ... ... Оқу ... Оқу ... ... бағалары т.б.)
б. Жалпы ақыл-ой дамуы: (дүниетанымы, сөздік қоры, хабардарлығы, өз
ойын ауызша және жазбаша білдіре алуы ... ... ... ... Оқу ... ... ... Зейіні (ерікті зейіннің даму деңгейі, оның тұрақтылығы, шоғырлануы,
бөліну қасиеті);
- Ой ... ... мен ... ... ала ма, ... ... және өз бетімен қорытынды шығару, оқу материалын ұғыну
шапшандығы)
- Қиялдың дамуы (бамым қиял түрі)
г. Оқу қабілеті:
- Оқу ... өз ... ... ... ... ... ... бағаға, мадақтауға, не мұғалім,
ата-анамен балабақшадағы та қатынасы, негізгі оқу мотивациясы)
- Оқу қабілеті (күн режимін сақтау, жоспарлай білу, оқу ... мен ... ... ... білуі, оқу іс-әрекетін
бақылай білу әдістерін меңгеруі т.б.)
3. Еңбекке қатынасы: (еңбектене біле ме, әлде еңбекке немқұрайлы ... ... ... ... мен ... ... ... икемді, үйде және мектепте еңбектің әрекетін орындауы)
4. Қоғамдық жұмыстарға қатынасы: ... ... ... ... ... кластастарымен бірігіп іс-әрекет етуі, белсенділігі
мен инициатившілідігі)
5. Кластас жолдастарымен қарым-қатынасы, мектепке қатынасы: (кластағы ... көз ... ... дос, ... ... бола ма,
оның себебі, мектепке көз қарасы)
6. Тәртібі мен мінезі:
- Мектепте және үйдегі,тәртібінің ... ... ... ... және
ұстамды немесе тынымсыз және қозғалғыштығы)
- Күн режимін сақтауы, мұғалімдер мен ата-ана талабын ... ... ... ... ... ... ... темпераменті және қабілеті.
- Қажеттіліктері мен қызығушылықтары (алуан түрлілігі, тереңдігі, ... және ... ... ... ... ... ұжымшылдығы, өзімшілдігі, көмектесуі, шынайлығы,
адалдығы т.б.
- мінезінің жағымдығы және ... ... ... типі және ... ... ... көңілсіз, түсінкі) тұрақтылығы немесе
ауыспалылығы
- белгілі бір іс-әрекетке қабілеттілігі және оның ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері және кемшіліктері,
иінезіндегі (егер болса( ауытқушылығы себебі.
оқушы тұлғасын дамытып, қалыптастыруға ... ... ... ... оқушылардың мінез-құлықтары әр түрлі болғандықтан
тәрбиешімен жұмыс жасағанда келіспеушілік жағымсыз қатынастар пайда ... ... ... сипаты оқушының әсіресе жеткіншек оқушының
психологиялық келбетінің ... ... ... ... қарым-қатынасы орнауына, іс-әрекеттерге қатысты
қалыптасуына ықпал ететін басты факторлардың бірі деп кезінде Д.Н. Исаева
көрсеткен.
Тәрбиешітың балаға жағымсыз қатынасын ... ... ... ... бағалауы жөнінде сөз қозғау қажет. Үлгерім жөніндегі баға
туралы айтылып жатыр. Бұдан туатын заңды сұрақ: ... не ... ... деңгейі ме, әлде қандай амалмен болса да ... ... ... ма? Негізінен әрбір жауап үшін емес, өткен ... ... үшін ... ... еді. ... психиатриясы
оқулығының авторы Р. Лемп былай деп ... ... ... алған
оқушыға қарағанда, екіге оқитын оқушының ... ... алуы оның ... жасауы. Дегенмен үштік баға төрттік бағасына қарағанда ... ... ... ... ... ... эффектісі
төмендеп өзіндік бағасын жоғалтады»
Тәрбиешенің тар оқушылар мен ... ... ... ... ... үшін және оқушылардың мінез-құлықтарына, өзіндік
ерекшеліктеріне байланысты ... беру ... ... ... қызыметте кеңес беру бағыты бойынша
қызыметкерлер нақты мынадай міндеттерді шешеді:
6. Оқу-тәрбие мекемелерінің әкімшілігіне, мұғалімдерге, тәрбиешілерге,
ата-аналарға, ... ... ... мен ... және ... жұмыс
істеу мәселесі бойынша кеңестер береді.
7. Балаларға оқу, жетілу, ... және ... ... ... және ... ... ... өз-өзін тәрбиелеу және
т.б. мәселелері бойынша жеке және топтық кеңес беріледі.
8. Жеке және топтық кеңес беру арқылы тәрбиешілік ... ... ... ... және ... ата-аналар
жиналысына қатысып, дәріс оқу арқылы тәрбиешідың, ата-аналардмастерлердің,
қоғамдық өкілдердің ... ... ... септігін
тигізеді.
9. Бала тағдырында мүмкін болатын өзгерістерді ... ... ... ... ... ... бала ... алу және
т.б,)анықтауға байланысты сәйкес инстанциялардан ... ... ... ... ... қамқорлық көрсету ұйымдарының сұранысы бойынша
баланың психикалық даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... кеңесші-сарапшы ретінде кеңес береді.
10. Өзін - өзі басқаруды ұйымдастыру ... ... ... ... ... жағдайларын балалардың жас ... ... ... ... ... оқу-
тәрбие шараларын жоспарлауға кеңесші ретінде қатысады.
Сонымен қатар тәрбиешенің тар ... және ... ... жұмыстары да атқарады.
Бұл бағыт баланың жеке тұлғалық және даралық қалыптасу ... тың ... әсер ... ... Оның ... әр ... жас
ерекшелік нормативтерінің сәйкестілігін қамтамассыз ететін, балаларды жеке
оқытып, тәрбиелеуде, олардың қабілетін, бейімділігін дамытуда ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл
бағытта балалардың мінез –құлқындағы және оқуындағы өзгерістер ... ... ... ... ... ерекше орын алады.
Психологиялық талдау барысында анықталған және қатаң индивидуальды,
нақты өзгешелігі бар баланың жас ерекшелік және дара ... ... және ... - ... ... ... мен ... құрылады.
1. Баланың әр жас ерекшелік кезеңінің дамуын есепке алғанда, психикалық
дамудың бөлек жақтарын және жеке тұлғаның ... ... ... өңдеп жузеге асырады.
2. Психолог баланың психикалық ... ... ... ... ... ... ... асырады.
3. Жетілдіру және тәрбиешілік - психологикалық түзету жұмыстарының
бағдарламасына ... және ... ... ... ... ... бөлімді жоспарлап, жүзеге асырады. Тәрбиешілік
бөлімді мұғалімдермен, тәрбиешілермен, ата-аналармен бірігіп өңдейді және
оны психолог ... ... ... ... ... Жұмыстың бөлек
формаларына ересек балаларды, қоғамдық өкілді және т.б. ... ... ... және ... - ... түзету жұмыстарын
төмендегі бағыттар бойынша кірістіруге болады:
- жеке балалармен арнайы жұмыс жургізу процесінде;
- балалар тобымен арнайы жұмыс жургізу процесінде;
- тәрбиелік ... ... ... ... және басқа туыстарының қатысуын қажет
ететін ... ... ... бұзылулар орталық жүйке жүйесінің немесе психологикалық
аурулардың ағзалық зақымдануы ... ... ... ғана ... жұмыстары жүзеге асырыды және саралау диагностикасының барысында
белгілі ... ...... ... ... шараларды
қолдануды талап етпейді. Айқын ауытқулар ... ... ... ... ... немесе ашық
байқалғанда және де ... ... ... асып ... ол тек ... ... кеңесші ретінде сәйкес ... ... ... ... ... ... ... саулығына яғни, жандүниелік, физиологиялық дамуына және
ортада қолайлы микроклимат ... ... ... ... өткенде, орта буын сыныбындағы дағдыға бейімделу кезінде балада дағдарыс
сипаттары болады. Орта буын ... ... ... шәкірт
психикасының өзгеруіне , эмоционалдық сферасын игерудегі қиналыстар, оқу
үлгеріміне, психикалық саулығының ... әсер ... Әр ... ... ... ... ... болуы, мектеп ережесіне
үйренуі, оқу үлгерімінің төмендеуі салдарынан ата-аналарының баланың жас
ерекшелігіндегі ... ... ... ... бала ... ... көрініс беруі, қарым-қатынас барысында ... ... ... ... Бейімделу кезеңіндегі
баланың дағдарыстан шығу жолдарын курстық бір ...... ... ... ... интеллектісінің арнайы, шығармашылық қабіллетінің
дамуында жанұяның микроортасы негізгі фактор болады.
2.2. ... ... ... ... ұсыныстар.
1. Эксперименттік курстық бөлімі:
Жоғары балабақшадағы оқушыларының психологиялық-тәрбиешілік даму
ерекшеліктерін курстық
Мақсаты: Оқушылардың ... даму ... ... ... ... орны: Алматы қаласының қазақ тілін дамыта оқыту гимназиясы ... ... ... 14-16 жас ... ... балабақшадағы оқушылары.
Әдістеме:
1. Тәрбиешілік курстықлер ( ... ... ... ... психологиялық даму ерекшеліктерін
курстық тесті).
3. Оқушылардың психологиялық ерекшеліктерінің деңгейін анықтау
шкаласы (Ч. ... және О.Л. ... ... ... А ... диагностикалайтын сауалнамасы.
5. «Өзін-өзі тану» тренингі
Курстық пәні: Оқушылардың даму ерекшеліктерінің даму жағдайлары
Курстық мерзімі: 25 ... 2007 –10 ... 2007 ... ... 14-16 жас 9-11 ... ... курстық
жүргізілді.
2. Индивидувалды мәліметтерді өңдеу
3. Курстық қорытындысын топтастыру және өзара салыстыру.
4. Қорытынды.
Эксперименттің жүргізілу жолы:
1. Жалпы және этникалық тәрбиешілік ... ... ... ... ... ... балабақшадағы тәрбиешенің тың қызметі "
бекітілгеннен кейін кафедра жолдауымен Ы. Алтынсарин атындағы ... ... ... курстық орталығына курстық жұмысын жүргіздім. Бірінші
ғылыми жетекшіммен курстық тәжірибесінің бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... мәселе жөнінде ақпараттар жинап,
кәсіби мамандығыма деген қызығушылығым туындап, осы проблемманы тыңғылықты
курстықге шабытым туындады, әрі ... ... де ... Сонымен
қатар төмендегі ( сурет 3) ... ... ... ... Жоғарыда аталған ғылыми-курстық орталығында біздің ... ... ... бірнеше ғалымдармен және ... ... ... ... келе өзіндік пікір қалыптасқанан
байқадық.
БАҒДАРЛАМАСЫ ... ... ... |Жүргізілу ... ... орны |
| | | |мен ... |
|1 |Ы. ... атындағы |Ы. Алтынсарин атындағы ғылыми| |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... және | |
| | ... ... | |
|2 ... ... алды ... ... мақсатымен | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... үшін ... ... | |
| | ... ... тізімін | |
| | ... | |
|3 |Ы. ... ... ... ... | |
| ... ... тың қызметі " | |
| ... ... ... курстық жұмысы | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... |еңбектерді қарап, сараптау. | |
| ... ... | | |
|4 ... ... ... ... жұмысына сәйкес | |
| ... ... ... мен | |
| ... мен ... ... ... | |
| ... танысу. | | |
|5 ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... істеу.|еңбектер мен қатар | |
| | ... ... ... | |
| | ... ғылыми аппаратын | |
| | ... | |
| | | | |
| ... ... ... ... ... | |
|6 ... ... ... бөлім бойынша | |
| ... ... ... қызмет атқарып, | |
| ... ... ... ... | |
| | ... | |
|7 ... жұмысының |Курстық жұмысының | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... қарау. |материалдар қарай отырып, | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
|8 ... жұмысының |Курстық жұмысының тәжірибелік| |
| ... ... ... ... ... және | |
| ... бойынша |қалыптастырушы) | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... | |
| | ... | |
|9 ... жұмысын қаншалықты|Курстық жұмысының теориялық | |
| ... ... ... ... | |
| ... есеп құрастыру. |бөлімдеріне қаншалықты | |
| | ... ... | |
| | ... | ... ... ... алды |Жиналған материалдарды ... |
| ... ... |сараптап, мазмұнын қолжазба | |
| ... ... ... алқашқы варианттын | |
| ... ... ... | |
| ... | | ... ... ... ала ... ... ... біз ... етіп алып отырған жоғары ... ... ... көз ... үшін психологиялық
ерекшеліктерінің даму деңгейін ... жөн ... даму ... ... - ... ... ... маңызды, бұл қасиеттер көптеген субьектінің мінез-құлқын
шарттандырады. Әсіресе ... ... ... ... ... болады.
Мазасыздану деңгейінің анықтамасы тұлғаның ерекше ... ... ... ... Әр адамның өзіндік белсенділігі, ниеті, үрей
деңгейі бұл қажетті мазасыздық деп саналады. Ситуативті және ... күй ... ... ... ... ... ... бойкүйездік, самарқаулықпен сипатталынады. Бұл күй стрестік
ситуацияға эмоционалды реакция ретінде туындап уақыттың интенсивтілігі ... ... ... ... ... ... жоғары
мазасыздық категорияларына тиісті, өзінің бағалауына, кең деңгейдегі өмір
сүру әрекетіндегі диапазондардағы ... ... ... қысыммен
көңіл аударып, мазасыздық күйімен айқындалады. Егер психологиялық тесте
зерттелуші тұлғалық ... ... ... ... ... ... ... мазасыздық күйі бар компетенттілігін
бағалайды. ... ... ... ... ... тұлғалық
мазасыздықты болмаса, мазасыздық күйін ... ... ... ... ... ... қасиетін, күйін анықтайтын
Ч. Д. Спилбергер ұсынған әдістеме. Орыс тіліне оның шкаласын бейімдеген ... ... ... ... шкаласы 40 сұрақ пікір, 20 ... ... ... ... ... арналған.
Жұмыстың реті: Курстық жұмысын жеке немесе ... ... ... ... ... сәйкес жауап беруді ... өз ... ... ... ... Әр ... ... орай төрт жауап мүмкіндігі бар.
Тейлор пікіртерімі ... ... және ... ... ыңғай
анықталынады)
1978 жылы Тейлор ұсынған. ... ... екі ... ... ... мен қорқыныш күйін анықтайды. Адам ... ... ... ... ... және ... тәрбие жүргізеді.
Тұлғаның қорқынышына тұрақты сипаттама беріліп, субьектінің ... және ... ... ... кең мағынада, ситуациялық
жағдайда ... ... ... ... ... ... белсенділігі қабылдауда белгілі стимулдарға бағаланған арнайы
ситуациялардағы өзін-өзі бағалау, өзін-өзі бақылау т.т. ... ... ... ... ... жұмысын жеке немесе топқа жүргізуге ... ... ... сәйкес жауап ... ... өз ... ... ... ... сұрақтарына жауап ,,Иә,, деп жауап қайтаратын сұрақ нөмірлерінің
астын белгілеу.
Тұлғаның А типін диагностикалайтын тест
Тұлғаның А ... ... ... ... ... Майер Фридман
және Розенман. Тұлғаның қауіптілік көрсеткішін анықтайды. Тип А - ... ... ... Олар бір ... екінші іске асығып ауысады,
қауіптенушілігі басым, ... ... ... Жеке ... ... ... ... сұрақ саны 16.
Жұмыстың реті: Курстық жұмысын жеке ... ... ... ... ... ... ... жауап беруді ... өз ... ... ... ... ... ... иә немесе
жоқ деп жауап беру керек.
Стьюдент әдісі.
Стьюдент әдісі тәуелді және тәуелсіз топтарға арналған жеке ... ... ... ... ... ... ... Тәуелсіз таңдау тобы көрсеткіші-бұл әртүрлі екі топтан алынған
мәліметтер. ... ... тобы ... – бұл бір ғана ... ... ... және ... ... Стьюдент
әдісі екі таңдау тобы көрсеткіштерінің ортаңғы мәндерінің ... ... ... ... ... ... анықтауға
бағытталған. Тәуелсіз таңдау тобы үшін орта ... ... ... ... ... ... арасында сабақтан тыс жұмыстар, тәрбие
сағаттары, коррекциялау (қайта түзету), ... ... ... ... (психологиялық кеңестер беру, жеке
жұмыс жасау) және т.б. тәрбиешілік -психологиялық сабақтан тыс жұмыстарды
ұйымдастыру ... ... ... ... қасы. Осы орайда
оқушылардың танымдық ... ... ... қызметі оқушыларға қажеттілігін анықтауда сауалнамалар, тестік
жұмыстар жүргізіліп алғашқы кезеңі анықталды. (1 кесте).
1 ... ... ... ... оқу жылы (% ... ... топтар |Бақылау топтары |
| ... | | ... ... ... |81 ... оқушылары ... | | | |
| | ... ... | ... ... | ... тың | ... нәтижесі | |
|Жоғарғы деңгей |2 ... ... |3 ... ... |4 ...... ... қалыптастыруға арналған
еңбектер мен курстықлерді саралай, ... келе ... тыс ... барысында тәрбиешілік ... ... ... ... жұмысының бағдарламасы және сол бойынша жасалған әдістеме
оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... дамытуға ықпал еткені байқалады.
Ғылыми –курстық жұмысы негізінде тәжірибелік –эксперименттік жұмыстар
барысында ... ... ... ... тың қызметінің
қажеттілігі ауадай екендігін байқатты, себебі жастық шаққа өту кезеңінде
еліктеушілік, кәсіп ... ... ... ... ... ... ... түспей, тез өзіндік шешім қабыдауға
бейімдеу мақсатында ... ... ... ... ... ... мен ... даңгейінің (алғашқы, дамыту, бекіту
кезеңдері) 44 –тен 53- ке өскенін байқадық.
Мектеп пен университет көлемінде жүргізілген ... ... ... ... қалыптастыруда
тәрбиешілік ой-пікірді жүзеге асыруда олардың білімі мен ... ... ... ... ... ... 53(-ке ... тарау бойынша тұжырым
Бір қатар халықаралық статистикалық деректерге ... ... ... біздің қоғам анағұрлым білімді деп саналды. Біздің курстықіміз
көрсеткендей, оқушылардың білім алуда ... ... ... ... әлеуметтік белсенділіктен артық тұруы, вербализм
т.б.). Бірақ осындағы қарама-қайшылық мынада, қоғамның ... ... ... ... мен интеллигенция біздің
қоғамымыздағы әлеументті құндылық болған жоқ. Осының ... ... ... ... өзін-өзі бейлеуге бейім жас шағында интеллект
туралы жеке және әлеуметтік құндылық ретінде түсінік болмайды, ... өз ... ... ... ... ... ... жұмысын
белгілі бір түрде ұйымдастыруға талпыныс жоқ.
Курстықлер көрсеткендей, студенттер өз көзқарастары ... ... ... ... рефлексияны атайды. Алайда сауалнамаға ... ... ... мен ... ... ( жоғы ... ... ететін) арасындағы айырмашылықты көрсетуді талап ... бұл ... ... бере ... ... болды.
Олардың өздерінің интеллектісін қаншалықты қолданатынын айта алмайды
және т.б. немесе олардың санасында өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... курстықлер көрсеткендей, олардың
ата-аналары тарапынан баға алса, интеллектуалдық қабілетінің тез дамитыны
белгілі ... ... ... мектептік жүйе бойынша бағалау (балдық)
жүйесін бағытқа алады да, жеткіншекке оның интеллектісінің ... ... ... түсінуіне мәнді критериийлерді ұсынбайды. Оқушылардың
басқа адам туралы ойлауы саласындағы әлеуметтік-ойлауы ... ... ... кезеңінде С.Л. Рубинштейн (әлемге, басқаларға, өзіне қатысты), А.
Бандура (басқалардың өзіне қарым-қатынасын кіргізетін ... жеке ... ... ... өзіне қатынасын күту), ал,
Ж. Пиаже (интеллектідегі операцияның қайтымдылығын басқаның көзқарасы
тұрғысынан келу ... ... ... ... ... ... үш ... біліп қарауға болады (басқаларға, өзіне қатынасы
және басқалардың өзіне қатынасын күту- ... ... ... ... ... ішінде болашақтағы төменгі ... ... ... оқу орнының студентерінде) санасында
көбінесе атрибутивтік жобалаудың жоқтығын көрсетеді. Бұл жобалаудың тұлға
санасында болмауы оны басқа адамды қабылдайтын ерекше “органын” –оның іс-
әрекеті, оған ... ... оның жеке басы ... ... ... айрылады, осының салдарынан басқа адаммен қарым-қатынасты
проблемасыз, эмперикалық, стихиялы, теоретикалық және интеллектуалдық
бастамалардан айрылған жоспарға ... және ... ... ... ... және оның (тапшылығы)
типологиялық түрде көрінді де ... ... ... деңгейде көрінді,
бірақ біртіндей алғанда олар өз кезегінде жекелік және әлеуметтік-
психологиялық ... ... ... ... интеллектінің шектеулігін
көрсетеді. Диагностикалық курстықде бір мезгілде мұндай әдістерді қолдану
олардың психология-тәрбиешілік яғни ... ... ... мен ... ... ынталандыратын әдіс ретіндегі әлеуетті мүмкіндіктерін
айқындады. ... ... тип ... жүргізілген типологиялық
курстықлер нәтижелері жөнінен және әдістемелік қоймасы жөнін де ... ... ... қызметінде қолдану үшін мүмкіндіктері бар.
Жүргізілген курстықлерді талқыласақ оқу ... ... ... осы ... барлық түрлері мен нысандарын ойдағыдай
орындауға шамалары әбден жеткілікті. Бірақ та, студенттердің бәрі бірдей
бұл мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... осыған
байланысты төмендегідей келеңсіз жағдайларды көрсетіп отыр: Оқушылардың
басым көпшілігі ... ... ... ... ... ала ... ... одан конспекті жасаулары да сапасыз. Оқушының
бойына кәсіби жауапкершіліктерді арттыру ... ғана ... ... ... көтере алады деп тұжырымдаймыз.
Сондай-ақ курстық жұмысты орындау бірнеше кезеңдер арқылы жүзеге ... ... ... ... монографиялық әдебиеттерді
талдаудан бастайды. Тақырыпты ашу үшін білімді жеткілікті және ... ... ... ... ... ... ... құқықтан
жасалатын курстық жұмысқа экономикалық мәселелер қатысты болса, керсінше
экономикадан (тіпті ... ... ... ... ... мәселелерді тереңдей білуді қажет етеді. ... ... ... ... ... да қарастыру керек және де
бұл материалдарды курыстық жұмыстың, белгілі бір бөлімінде пайдалану үшін
де қажет. Бұл жұмыстың бәрін ... ... ... ... ... отырып өз бетімен жасайды. ... ... ... өзіндік
жұмыстарды орындауы арқылы оның психологиялық ерекшеліктерінің дамуына да
септігін тигізеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бәрімізге аян, мектептерде, ... бала ... ... ... тәрбиешенің тары арасында үлкен орын алған. Мұның
себебі, біріншіден, мектеп құрылымында ... тың ... ... ... маманының қызыметін реттейтін
нормативтік құқықтық құжаттың мүлдем болмауы. Үшіншіден, психологтардың
аттестациялау критерилерінің, маман ... ... ... баға ... Төртіншіден, тәрбиешенің тың қолданатын ... ... ... болмауы. Сондай-ақ, Қазақстанның этно мәдени
ерекшеліктеріне ... ... төл ... ... ... ... сай төл ... әдістемелердің шығарылуын
жүзеге асыратын зертханалардың мүлдем болмауы.
Білім беру саласындағы тәрбиешенің жоғары білімді, білікті сенатқа ие,
еңбекақысы, зейнет ... мен ... ... бар, кәсіби құқықтар мен
кепілдіктерге ие, нақты білім мекемесінің маманы болып табылады: ... орта ... ... мектептер, балалар үйі, ... ... ... қалалық, облыстық, аймақтық білім беру психологиялық
орталықтары.
Әр ... ... ... қалалық, аймақтық білім беру психология
орталықтарындағы білім мекемелерінің психологиялық қызымет көрсету саласы
қызыметкері ретінде, ... ... ... бар, ... ... ... өткен, тұрғылықты жердің әлеуметтік- ... ... ... ... білімді мамандар жұмыс істей алады. Әр
білім беру мекемесінде кемінде бір ... ... ... Егер ... көп ... онда ... артады. Мүмкіндіктері шектелген
балалармен жұмыс істеу мекемелерінде 80 ... бір ... ... ... ... ... саны ... бағытын таңдау, әр түрлі ... ... ... ... ... және ... және ... тыс тәрбиеші-
Жұмысты жоғары сапада, тиімді атқару үшін ыңғайлы жағдай жасалуы ... ... ... Қазақстан Республикасының Білім туралы заңы //Егемен Қазақстан, 1999, 1
маусым.
2. Қазақстан Республикасы азамат тарихының жаңа ... ... ... ... 1999- ... ... ... этникалық-мәдени білім дберу тұжырымдамасы.
//Егемен Қазақстан, 7 тамыз, 1996 -3 ... ... ... ... білім беру тұжырымдамасы.
–Алматы: Қазақстан, 1994 ,Б.5-37
5. Набиев Б.Т. Формирование у учащихся позновательного интереса к ... ... ... и ... занятии. Дисс … канд.пед.
наук–Алматы-1998 -146 б.
6. Тамаев А.Т. Әдебиет сабақтарында жоғары класс оқушыларының ... ...... ... -25 ... ... ... проблемы обучения и воспитания.
Тезисный доклад конференции… - Рига –АГУ- 1979.с17
8. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. ... ... ... Қ.Б. ... ... 1993- 272 б.
10. Ананьев Б.Г. Позновательные потребности интересов // Ленинградский гос.
Университет-1959.
11. Ананьев Б.Г. Человек как предмет познания.Л., ЛГУ,1968г.с 339
12. ... Қ.Б. ... ... ... Абай ... ... туралы. Алматы, 1964.
14. Алдамұратов Ә.А. Қызықты психология. Алматы, “Қазақ университеті”, 1991-
112 б
15. Жарықбаев Қ.Б. Психология. ... ... ... ... ... ... А.А. Степанов, А.Г. Ковалев,
редакциясымен. 2-басылымынан қазақ тіліне аударылған. Алматы.:1980
17. Жүсіпбек А. ... ... 1995 ... ... ... Курс ... с 330
19. Психология позновательной деятельности // МГУ, М.,197 с 244.
20. Философиялық сөздік. Алматы, 1996-412 б.
-----------------------
Педагог-психологтың қызметі
Кәсіби даярлығы
Шеберлігі
Мәдениеті
Ұйымдастырушылық қабілеті
М А М А ... ... ... түрлері
Жұмыс нәтижесі

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
8 сыныптың бағдарламасына сай MS Windows-тың стандартты бағдарламаларын оқыту барысында қолданылатын оқыту бағдарламасын жасау86 бет
MS DOS-тың құрылымы мен жұмыс принциптері6 бет
Windows - тың стандартты программалары6 бет
Windows-тың Блокнот стандартты программасы8 бет
WINDOWS-тың негізгі ұғымдарымен танысу6 бет
XIX ғасырдың екінші жартысындағы АҚШ-тың әлеуметтік, эканомикалық, саяси жағдайы15 бет
«Семей жолдары» ЖШС-тың жылдық жиынтық табысы30 бет
Азия – Тынық мұхиты аймағының мінездемесі9 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы негізгі интеграциялық үдерістер17 бет
Азия-тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь