Нақты бір ұйымдағы өнім өндірісі шығындарының есебін, оған әсер ететін факторларды анықтап, талдау жүргізу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1. Өндірісте жұмсалған шығындар есеп объектілерi ретінде ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Өндірістік шығындар және оларды жіктеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Ұйымның технико . экономикалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
1.3 Ұйымдағы бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуы ... ... ... ... ... ... ... .20
2. Өнім өндірісінiң шығындарының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
2.1Материалдық шығындар есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.2Еңбек ақы шығындарының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
2.3 Үстеме шығындарының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39
3. Өндірістiк шығындарының талдауы және ұйымда ішкі аудитті ұйымдастыру ... 44
3.1 Талдаудың мақсаты мен міндеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .44
3.2 Нан өнімдері өндірісіне жұмсалған шығындарды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ...48
3.2 Ұйымда ішкі аудитті ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 58
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .67
Пайдалынған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..70
Нарықтық экономиканың қалыптасуы мемлекетіміздегі бухгалтерлік есеп жүйесіне елеулі өзгерістер енгізді.
Елімізде мемлекеттік меншікке негізделген кәсіпорынды жекешелендіру бағдарламасының жүзеге асырылуы, жаңадан қалыптасқан ұйымдардың табысты қызмет ету мақсатында тиісті экономикалық және құқықтық инфрақұрылымның құрылуы, республиканың кең шеңберлі халықаралық байланыстары, қаржы нарығына шығуы, шетелдік инвестициялардың көптеген таратылуы бухгалтерлік есеп жүйесін реформалауды талап етті.
Қазіргі кезде бухгалтерлік есепті нарықтық қатынастардың талабына сай жетілдіру үрдісі одан әрі жалғасуда.Халықаралық стандарттарға бар мүмкіндігінше сәйкестендіруді қамтамасыз ету мақсатында қазіргі кезде басшылыққа алынып жүрген бухгалтерлік есеп стандарттары қайта қарастырылд және стандарттар жасалынды.
Бухгалтерік есеп кәсіпорынның қаржылық жағдайын сипаттап, басқару шешімдерін қабылдау үшін негіз бола отырып, өндіріс үрдісін тұтынуды, өткізуді, айналымды және басқа да шынайы көрсетіп береді.
Қазіргі кезеңінде жеке өндірушінің бейімделу күрделілігін анықтайтын, өндіріс пен өнімді өткізу көлемінің ауытқуына бір жағынан, оның жалпы көлеміндегі тұрақты шығындардың үлесінің жоғарылауына, екінші жағынан бір мезетте әсер ететін нарықтық процестер өнімнің өзіндік құнының құбылуына, сәйкесінше табыстың құбылуына да елеулі ықпал етеді. Осы беталыстың (тенденция) күшеюіне сәйкес өндірістің кез келген көлемінде шығарылатын өнім бірлігіне шаққанда салыстырмалы түрде өзгермеген, жанама, үстеме шығындарды бөлу нәтижесінде бұрмаланбаған өнімді дайындау мен өткізу шығындары жайлы ақпараттарға мұқтаждықтың де өсуі байқалады.Сондықтан шығындардың бухгалтерлік есебі оңтайлы ұйымдастырылмайынша шаруашылық қызметті тиімді жүргізу мүмкін емес. Жүйелік бухгалтерлік есепте ұйымның қаржы–шаруашылық қызметін жан–жақты сипаттауға, жұмсалатын шығындар үшін жауапкершілікті анықтауға мүмкіндік беретін әрбір шаруашылық операцияларының құжаттармен рәсімделуінің арқасында сенімді болып табылатын ақпараттар жинақталады, әрі көрсетіледі.
1. “Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы” 2007- жылдың 28-ші ақпанындағы № 234-III Қазақстан Республикасының Заңы
2. “Қазақстан Республикасындағы аудиторлық қызмет туралы” Заңы 1998 жылғы 20-қараша (2006 ж. 5-мамырдағы өзгерт. мен толықт. № 139- I)
3. Бухгалтерлік есеп стандарттары және әдістемелік ұсынымдар Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп жөніндегі Ұлттық комиссиясы бекіткен 13.11.1996 №3 (өзгерістер мен толықтырулармен)
4. Қазақстан Республикасының “Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы” Салық Кодексі 12.06.2001 жыл №209-11 (өзгерістер мен толықтырулармен)
5. Бухгалтерлік есеп шоттарының типтік жоспары 18.09.2002 ж. №438 (№372 21.10.2003 ж. өзгертулермен)
6. Андреев В.Д. Практически аудит, М. Экономика 1994г-500с.
7. З.Н.Ажибаев , Аудит.Учебник, Алматы, Экономика, 2005.
8. Әбдіқалықов Т.Ә, Сәтмурзаев А.А Шағын кәсіпорындарда бухгалтерлік есепті ұйымдастыру, А.,ҚазМБА. 1996.
9. З.Н. Әжібаева, Н.Ә. Байболтаева, Ж.Ғ. Жұмағалиева Аудит, Оқулық, А. 2006.
10. Байдәулетов М, Байдәулетов С.М. Аудит, А., Қазақ университеті.2004-226 бет.
11. Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп, Маркет, А. 2005,
12. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ в системе управления финансами,А., Экономика. 2000ж-320 бет.
13. Дюсембаев К.Ш ,Егембердиев С.К, Дюсембаев З.К, Аудит и анализ финансовой Отчетности, А, Каржы – каражат. 1998ж.
14. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау, А., Экономика. 2001ж-378 бет.
15. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаев З.Н., Құдайбергенов Н.А. Жантаева Қаржылық есеп, А., Экономика. 2001ж-400 бет.
16. Ержанов М.С., Аудит-1. (Базовый учебник). Алматы, Бастау. 2005г.
17. Коволев В.В, Волкова О.Н, Анализ хозяиственной деятельности предпрятия, М., Сервис. 2000г-450с.
18. Козлова Г.Н, Бухгалтерский учет в организациях, М., Дело. 1999г-520
19. Кондраков Н. П, Краснова Л.П, Принципы бухгалтерского учета,ФБК-Пресс.1997г-450 с.
20. Кутер М.П, Краснова Л.П, Принципы бухгалтерского учета , М., Финансы и статистика. 2000г-543 с.
21. Назарова В.Л, Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп. Оқулық. Алматы. Экономика 2005ж.
22. Родостовец В.К, Ғабдулин Т.Ғ, Родостовец В.В, Шмидт О.И, Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп, Қазақстан- орталық аудиті тәуелсіз аудиторлық компаниясы А., 2003ж-410 б.
23. Родостовец В.К, Шмидт О.Н, Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета А., Центр аудит Казахстан. 2000г-310 с.
24. Сатмурзаев А.А, Укашев Б.Е, Аудиттің теориясы, А., Ұлағат университеті. 1998ж
25. Төлегенов Э.Т, Бухгалтерлік ақпарат жүйелері, А., Экономика. 2001ж-200 б.
26. Тасмағамбетов Т.А, Омаров А.Ш, Әлібеков Б.А, Рабатов О. Ж, Байболтаев Н.Ә, Родостовец В. К, Қаржы есебі, А., Дәуір 1998ж-390 б.
27. Укашев Б.Е, Әжібаев З.Н, Бухгалтерлік есеп теориясы А., Ұлағат университеті 1999ж-220 б.
28. Хорнгрен Ч.Т, Фостер Дж.Бухгалтерский учет: управленческий аспект: Пер. с англ. Под. Ред. Я.В. Соколова, М.,Финансы и статистика. 2000г-416 с.
29. Бюллетень бухгалтера.№18(196), 2005г7
30. Библиотека бухгалтера и предпринимаетеля № 14 (139), январь 2005г.
31. Бухгалтер бюллетені, №10,12,15, қаңтар, 2005ж БИКО.
32. Экономика и жизнь №12,14,15- 2005г.
        
        Мазмұны
Кіріспе………….………………………………………………………………....…....3
1. Өндірісте жұмсалған шығындар есеп объектілерi ретінде……………………....5
1.1 Өндірістік шығындар және ... ... ... ... – экономикалық
сипаттамасы……...………………….....14
1.3 Ұйымдағы бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуы………………………..20
2. Өнім өндірісінiң шығындарының есебі…………………………………………...25
2.1Материалдық шығындар
есебі......................................................................
..........25
2.2Еңбек ақы шығындарының
есебі.......................................................................
.....32
2.3Үстеме ... ... ... ... және ұйымда ішкі аудитті
ұйымдастыру....44
1. Талдаудың мақсаты мен
міндеті..............................................................
...............44
2. Нан өнімдері өндірісіне жұмсалған шығындарды
талдау...................................48
3.2 Ұйымда ішкі ... ... ... ... бухгалтерлік есеп
жүйесіне елеулі өзгерістер енгізді.
Елімізде ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы, жаңадан қалыптасқан ұйымдардың табысты
қызмет ету мақсатында тиісті экономикалық және ... ... ... кең ... халықаралық байланыстары, қаржы
нарығына шығуы, шетелдік инвестициялардың көптеген таратылуы бухгалтерлік
есеп жүйесін реформалауды ... ... ... ... ... ... ... талабына сай
жетілдіру үрдісі одан әрі жалғасуда.Халықаралық ... ... ... ... ету ... қазіргі кезде
басшылыққа алынып жүрген бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... есеп кәсіпорынның қаржылық жағдайын сипаттап, басқару
шешімдерін қабылдау үшін негіз бола ... ... ... ... ... және басқа да шынайы көрсетіп береді.
Қазіргі кезеңінде жеке ... ... ... ... пен ... ... көлемінің ауытқуына бір жағынан, оның жалпы
көлеміндегі тұрақты шығындардың үлесінің жоғарылауына, ... ... ... әсер ... нарықтық процестер өнімнің өзіндік құнының құбылуына,
сәйкесінше табыстың құбылуына да ... ... ... Осы ... ... сәйкес өндірістің кез келген көлемінде ... ... ... ... ... ... жанама, үстеме
шығындарды бөлу ... ... ... дайындау мен өткізу
шығындары жайлы ақпараттарға ... де өсуі ... ... ... оңтайлы ұйымдастырылмайынша шаруашылық
қызметті тиімді жүргізу мүмкін емес. Жүйелік бухгалтерлік есепте ... ... ... ... жұмсалатын шығындар үшін
жауапкершілікті анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... арқасында сенімді болып
табылатын ақпараттар жинақталады, әрі көрсетіледі.
Экономикалық жұмыста калькуляциялау ... ... ... ... тек ... ... ғана ... қоймай, оны өнімдердің
жекелеген түрлері және өндірістік процестің сатылары бойынша ... ... ... ... ... ... факторлармен ұштастыру,
жеке орындаушылар арасында шығындар деңгейі үшін жауапкершілікті ... ... ... ... ... құрылымын айқындау қажет.
Бухгалтерлік есеп жүйесі әкімшіліктің басқарма мәселелерін шешуге
қажетті ақпараттарға ... ... ... ... ... есеп ... ... қызметін басқару және бақылау құралы
болып табылады. Кез келген ұйымның менеджерлері басқарманың стратегиясы мен
саясатын жасау кезінде ... ... ... ... ... шығындар есебінің басқару жүйесіндегі мәнін, ең ... ... ... ... ... және оның ... ... қабылдауға қажетті неғұрлым толық және сенімді ақпараттармен
қамтамасыз етумен ... оның ... және ... ... кезеңінде білуге болады.
Диплом жұмысының мақсаты нақты бір ұйымдағы өнім ... ... оған әсер ... ... ... ... жүргізу. Жоғарыда
аталған мәселелер диплом жұмысының тақырыбының ... ... ... қол ... үшін ... ... орындау қажет:
• Өнімнің өзіндік құны ұғымын танып білу және мәнін ашу;
• Өндіріс шығындары сыныптамасын қарастыру;
... ... ... ... ... сондай–ақ
бухгалтерлік есеп шоттарында көрсетілуін қарастыру;
• Өндіріс шығындарын талдау және ... ... ... ... ... ... шешу үшін ... ЖШС-нің 2005-2006
жылдардағы есеп мәліметтері, сондай–ақ ... ... есеп ... ... ... ... пайдаланылды.
1. Өндірісте жұмсалған шығындар есеп объектілерi ретінде
1.1 Өндірістік шығындар және оларды жіктеу
Шығын деген ұғымды түсіну үшін, алдымен оның ... болу ... ... ... ... негізгі ... ... ... ... қызметімен,
рөлін анықтап алудың маңызы зор.
Шығындар – шаруашылық іс – ... ... ... ... мен ...... алуға, жұмыс орындау, қызмет көрсетуге
алынған) тұтынылған материалдық, еңбек, қаржылық және басқа ресурстардың
және баланста көрсетілетін ... ... ... ... бар ... ... көрсетілетін құн.
Көбіне экономикалық әдебиеттерде шығындар жөнінде ... ... ... отандық тәжірибеде «шығындар»,
«шығыстар», «жұмсалған қаражат» ... ... деп ... ... ... ... ... «өндіріске жұмсалған
шығындар» терминдері де ... ... ... ... ... ... ... болу табиғатының, әрекет өрісін
және қалыптасу көзінің ... ... ... ... шығындардың
қолдану өрісінде шектеулі шеңберлерге ... ... ... және ... аталған ерекшеліктерін ескере отырып ... ... ... ... кең түсінік.
«Өндіріске жұмсалған шығындар» (Затраты на ... өнім ... ... және ... көрсету шығындарын қамтыса «Өндіріс шығындары»
(Издержки производства) сату шығындарын қоса қамтиды. Бұдан ... ... ... ... ... материалдандырып актив ретінде нақты
өзіндік құны бойынша тіркеліп, дайын өнім (қызмет, жұмыс) ... ... ... қасиетіне ие болады. Өндіріске жұмсалған ... ... ... ... ... ... туындайды. Жұмсалған кез келген
шығынның ... ... ... бір ... ... ... болатыны белгілі. Ал өндіріске жұмсалған шығындардың ... ... ... ... Бұл жерде дайын өнім (қызмет, жұмыс) өндіру
мен қатар оның ... ... ... ... қоса көзделеді. Өйткені
өндіріске жұмсалған шығындарды өтеп ... ... ... үшін ... ... ... мақсат болса, табыстың көлеміне тікелей байланысты
өндіріске жұмсалған шығынның нормаланған ... ... ... мақсаттардың бірі болып табылады.Яғни өндіріске жұмсалған шығындар
көзделген мүдделермен мақсаттарға жеткізетін ... ... ... үрдісінің өндіріс үрдісін қамтитын табыс ... ... ... жету үшін бұл ... ... ... ... өндіріске өнім (жұмыс, қызмет) ... ... арта ... ... ... ... ... біріне айналады. «Өндіріс шығындары», өндіріске жұмсалған
шығындармен сату шығындарының ... ... ... ... өндіріс және сату үрдісінің шығындарының жиынтық көрсеткішіне
айналып, сатылатын өнімнің (қызметтің, жұмыстың) құны қалыптасады. «Өндіріс
шығындары», өндіріске ... ... мен сату ... ... өнім
(жұмыс, қызмет) сату кезінде сатылатын өнімнің (жұмыстың, ... ... ... ... ... ... айналады. Сатушы мен сатып
алушының арасында жасалатын шартта сатылатын ... ... ... ... ... ... ... басты рөл атқаратын бастапқы
серпіліс алуға негіз болатын құны мен ... ... ... ... ... өнім (жұмыс, қызмет) өндіру оны ... ... ... ... ... ... ... басқада шығындарын
«шығыстар» тобына жатқызған ... ... ... ... пайдалану және есептен шығаруға байланысты табыстың
кемуінің нәтижесінде капиталдың азаюына және міндеттеменің ... ... ... және ... ... ... басқа да есепті кезең
шығындары ... ... ... ... қуатай отырып,
шығыстар, ұйымды басқару, ұйымдастыру да орын ... ... ... ... зиянды, орынсыз шығындарды болашақта
оларды болдырмау, алдын алу шараларын ... ... рөл ... шара ... және ... ... ... Шығыстар, өнімнің өзіндік
құны мен сату шығындарын қоса ... ... ... жалпы
шаруашылық бойынша шығында үлесі бар жеке ... ... ... ... Біздің ойымызша, шығындардың мәнін ... ... ... ... мынадай үш топқа бөліп ... ... ... алу ... ... ... ... өнімнің (жұмыстың, қызметтің) сату бағасын белгілеуге негіз
болатын ... ... ... ... елеулі ықпал ететін үдемелі шығындарға .
Оқулықтарында нормативтік құжаттары және бухгалтерлік ... ... оның ... мал ... ... ... құнын есептеу
(анықтау) үшін өндіріс шығындарын мына төмендегідей топтау қаралған:
- экономикалық мазмұны бойынша экономикалық ... ... ... ... жеке өнім ... ... ... жатқызу әдісіне қарай тікелей
және жанамаға;
- технологиялық үрдіске қатысы бойынша – негізгі және үстеме
- өндіріске қатысы бойынша - ... және ... ... ... ... – бір ... және ... өндіріс көлемін қатысы бойынша – тұрақты және айнымалы;
-жоспарда қамтылу дәрежесі бойынша – ... ... ... болу ... ...... және бір жолғы.
Келтірілген топтауларға қысқаша тоқтала кетуді талап етеді:
Экономикалық мазмұны бойынша ... ... ... және калькуляциялық баптарға жіктейді.
Экономикалық біртекті элементтеріне, шаруашылықтың денгейінде құрамдас
бөліктерге ... ... ... өнім ... және ... ... біртекті шығындар түрі жатады. ... ... ... ... құнын жұмысшыладың және затқа айналдырылған еңбек шығындары сияқты
құрамдас бөліктерге ... ... ... және өнім ... сондай –ақ ұйымның бүкіл
өнімнің өзіндік құнын құрайтын белгілі бір ... ... ... - өнімнің (жұмыстың,қызметтің) өзіндік құнына жатқызу әдістеріне
байланысты шығындар тікелей және жанамаға бөлінеді .Тікелей деп ... ... ... мен ... ... және оларды өнімнің өзіндік
құнына ешқандай тарату әдістерін қолданбай-ақ ... ... ... ... ... ... бойынша) болатын
шығындарды айтамыз. Жанама шығындарға бірнеше өнім ... ... ... ... ... және олар өнімнің өзіндік құнына тарту әдістерінің
көмегімен таратылатын шығындар (үстеме шығындар,құрал ... ... ... күту ... ... ... және ... ... ... ... ... және ішінара (толық емес ) есеп жүйесін ұйымдастыруда маңызы зор.
Жанама шығындардың басты ... ... ... ... ... шеңберіне өзгермейтіндігі мен тұрақтылығы болып
табылады.
Тікелей және жанама шығындарының жиынтығы өнімнің (жұмыстың, қызметтің)
өзіндік ... ... ... оның ... ... және үстеме шығындарының
үлесін және олардың сипатын анықтаудың қажеттілігі туындайды. Негізгі
дегеніміз өнім ... мен ... ... ... ... табиғаты жанама шығындармен тамырлас. Осы тұрғыдан
алып қарағанда үстеме шығындарына, жалпы өндірістік шығындары мен кезендік
шығындарын ... ... ... ... ... ... ... мен матеиалдық емес активтердің амортизациясы, негізгі
құралдары жөндеу, ... ... ... ... ... және
әкімшілік өнім сатуға байланысты, сиақы бойынша ... ... ... ... ... келтірілген шығындарды топтаулар
дербес өндірістік қызметті жүзеге асырумен байланысты болғандықтан оған тек
өндірістік ... ... ... ... ... ... ... өнім қорларын бағалау үшін тек өндірістік
шығындар ғана ... ... ... енуі керек »[79,80] делінген.Сондықтан
шығындарды өнімнің өзіндік құнына енетін ... және ... ... ... ... ... бұл түгендеу объектісі болып саналатын ... ... ... материалданған шығындар . Олар үш элементтен тұрады :
- тікелей материалдық шығындар;
- тікелей еңбек ақы шығындары , аударымдарымен;
- жалпы өндірістік шығындар ... ... ... ... ... өнім ... мақсатында өндіріске
жұмсалған шығындардың , дайын өнім аяқталмаған өндіріс ... ... ... ... емес ... қорларды бағалауға қатыспайтын , өнім
сатуға байланысты және ... ... ... . ... ... ... ... көлеміне емес, кезеңнің ұзақтығына байланысты.
Өндіріске жұмсалған шығындарды біртекті (бір элементі) және кешенді
(бірнеше элементі) деп ... ... ... (бір ... ... - ... ... бір текті шығындар.Өнімнің өзіндік құнын
қалыптастыратын шығындарды осы ... ... ... элементтер бойынша
топтайды [78]:
- материалдық шығындар;
- еңбек ақы төлеу шығындары;
- әлеуметтік салыққа аударым;
- ... ... ... да ... айтылғандай кешенді шығындар бірнеше экономикалық
элементтерден тұрады . ... ... ... ... мен жалпы
өндірістік шығындармысал бола алады.
Айнымалы шығындарына, ... ... ... ... байланыста
өзгеретін, яғни олар ұйымның іскерлік ... де ... ... ... деп өндірістің көлемінің өзгеруіне де, яғни ... ... ... де ... емес ... айтамыз.
Тәжірибеде тұрақты шығындар мен айнымалы шығындардың шекарасын дәл
анықтау мүмкін емес, ... ... ... ... тұрақты немесе
жартылай айнымалы болып табылады. Сондықтан оларды ... ... деп жиі ... ... тұрақты және айнымалы деп ... ... ... ... ... ... пен
бәсекелстікке қабілеттілік табылдырығын, шығарылатын өнімнің түр-түрін
талдаудың негізінде жатыр.
Жоспарланған – бұл ... ... , ... сәйкес
белгіленген өндіріс көлеміне есептеліп өнімнің жоспарланған өзіндік құнына
енетін шығындар .Жоспарланбайтын – тек қана ... ... ... ... ... – бұл күнделікті өндіріс үрдісінің барысын қамтамасыз ету
шығындары . Яғни ағымдағы шығындарға, есепті кезеңдегі өнім ... мен ... ... ... ... жолы – бұл ... ... барысын ұзақ уақыт бойы қамтамасыз
ететін бір реттік шығындары.
Қабылданған, өндіріс ... ... ... калькуляциялау
жүйесінде белгілі бір қызмет атқарғанымен басқару ... ... ... ... ... міндеттеріне жататындар:
- өндірістік өзіндік құнды есептеп шығару және алынған табыстың көлемін
анықтау;
- басқару шешімін қабылдау және ... ... ... ... ... бойынша бақылау және
реттеу.
Нарықтық экономиканың талаптарынан туындайтын ... ... шешу үшін ішкі ... ... шығындарды нақты
жағдайларға байланысты тиісті сыныптауларды ... ... ... ... аталған міндеттері бойынша шығындардың ... ... ... ... және ... ... ... үшін шығындар былай
сыныпталады:
- кіретін (енетін) және аяқталған (сарқылған );
- тікелей және ... ... және ... ... өзіндік құнына енетін және өндірістік емес;
- бір элементі және кешенді.
Кіретін (енетін) шығындар – бұл сатып алынған және ... ... ... ... ... әкелу күтілген ресурстар. Кіретін шығындар ... ... ... , ... ... , ... ... тауар
түрінде көрсетіледі .
Аяқталған шығындарға қазір табыс алу үшін жұмсалған және болашақта
табыс әкелу ... ... ... ... . ... ... ... өндіруге жұмсалған шығындар құрамында көрсетіліп, яғни
кіретін шығындардың ... өтуі ... ... ... шығындар, өндіріс үрдісіне кірген шығындар
баптарының өнімінің (жұмыстың, қызметтің ) ... ... ... айналған
жиынтығының көрнісі. Шығындарды кіретін және аяқталған деп ... ... ... мен зиянын есептеген, активтерін бағалаған кезде маңызды
рөл атқарады.
Қаралған сыныптаулардың мақсаты ... екі ... ... ақпараттарды
жинақтау:
- өнімнің жеке түрлері бойынша (қордың құнын бағалау үшін );
- жауапкершілік орталығы бойынша (шығындар деңгейін бақылау үшін);
Өнімнің өзіндік құны және ... ... ... үшін ... ... ... ... үшін шығындарды сыныптауға негіз
етіп алады .Басқару шешімі негізінен ... ... ... ... шығыстар және табыстар туралы егжей- тегжейлі
ақпарат ... ... ... алу ... ... ... былайша
жіктейді:
- айнымалы және тұрақты;
- шешім қабылдаған ... ... ... және ... қайтарылмайтын шығындар;
- жүктелген (вмененные ) шығындар;
- маржиналды шығындар және табыстар;
- ... және ... ... ... үшін шығындарының бұлай сыныпталуы нарықтық
экономиканың талаптарының ... . Олай ... ... ... ... ... ) ... , маржиналды шығындар және
табыстар деген жіктеу түгіл ұғымның өзіде кездеспейтін . Осы ... ... ... түсініктеме берілген шығындардан басқа сыныптауларынан
жеке-жеке, қысқаша тоқталып , түсініктеме бере кетуді талап етеді .
Шешім қабылдаған кезде ... ... және ... ... ... шешім қабылдаған кезде ескеруді қажет ететіндігіне және қажет
етпейтіндігіне байланысты шығындарды айтамыз.
Қайтарылмайтын шығындар – бұл ... ... ... ... және ... болашақта өзгерту мүмкін емес өткен
кезеңдер шығындары. ... ... ... қабылданған кезде есепке
алынбайды, яғни есепке алынбайтын қайтарылмайтын шығындар мен шығыстар
түсінігін ... білу ... ... ) ... – бұл ... ... шешім қабылдаған кезде қосылатын, болашақта олардың болмауы ... ... ... ... ... ... болған жағдайында
туындайды да ; егер ресурстар шектеусіз ... онда ол ... тең ... ... және ... - бұл ... ... өнімге емес,
өнім бірлігіне есептелген қосымша шығындар және табыстар.
Өндірістік ... ... ... ... ... ... мақсатында шығындарды былай сыныптайды :
- реттелетін және реттелмейтін;
- тиімді және тиімсіз;
- норманың көлеміндегі және ... ... ... және бақыланбайтын.
Реттелетін – сомасы менеджерлердің тарапынан ... ... ... ортлықтары бойынша тіркелген шығындар.
Ұйым бойынша жалпы алғанда барлық ... ... ... ... ... ... ... етуі мүмкін емес. ... ... ... ... алу, жұмыскерлерді жалдау және т.б.
реттеу құқығы берілсе, өндірістік бөлімшелердің ... ... ... буын жетекшілері ықпал ете ... ... ... ... реттелмейтін шығындар болып табылады .Шығындарын
реттелетін және реттелмейтін деп ... ... ... ... ... ) орындалуы туралы есеп беруде қаралған. Шығындарды
бұндай жіктеу әрбір менеджердің ... ... оның ... ... ... жасау жұмысын жеклеп бағалауға
мүмкіндік берелі.
Басқару ... ... ... ... және ... деп ...... нәтижесінде табыс әкелген өнімдер түрлерін шығаруға
жұмсалған шығындар.
Тиімсіз – шығындарға, нәтижесінде ... ... және ... ... ... емес ... ... шығындар –
бұл өндіріс ысыраптары. Оларға өндірістік ақаудан, кідірістен, аяқталмаған
өндіріс және қоймадағы матерйалдық ... ... ... ... ... ... шығындарды, жоспарлау мен
нормаларға еніп кетуге жол бермеу үшін міндетті түрде бөліп көрсету ... ... ... және нормадан ауытқыған шығыстарға
жіктеу өндірісте тек ағымдағы есеп жүргізу үшін қолданылады. Ол ... ... ... шығындарының нормаланғанмен (жоспарлануымен)
немесе нақты өзіндік құнның оның нормада (жоспарда) көрсетілген деңгеймен
сәйкесілігін бағалау арқылы ... үшін ... ... ... ... ... ... ету үшін, оларды
бақыланатын және бақыланбайтын шығындарға топтастырады.
Бақыланатын шығындарға,ұйым тарапынан жұмыс ... ... ... ... ... шығындар жатады. Әсіресе көп салалы
ұйымдық құрылымдағы ұйымдарда бақыланатын шығындарды ... ... зор. Олар ... ... ... реттелінетінен өзгеше болады.
Өйткені ол мақсаты сипатқа ие және ... да бір ... ... ... ... ... – бұл ұйымның басқару
қызметімен ... емес ... ... негізгі
құралдарды қайта бағалау, отын энергетикалық ресурстарға ... ... ... да осыған ұқсас шығыстар жатады.
Біздің пікірімізше ұйымның өндірістік қызметі өзінің құрамына,
өндірістің ... ... ... шығындарын таратуға
негізделген өндірістік ... есеп ... ... қажеттігін
туындататын көптеген технологиялық операцияларды (үрдістерді) қамтитын
негізгі және ... жаңа өнім ... ... жаңа ... ... ... саланы біріктірген жағдайда, өзіндік құнды есептеу
үшін, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету тиімсіз болғандықтан, өндірістік ресурстарды,
олрдың пайда болу орындары ... ... ... ... ... ... жауапты бөлімшелердің басшыларының әрекеттерімен,
шығындар мен табыстардың өзара ... ... ... қарастырылуы
керек.
Басқа жүйесінде сыныптаудың негізгі мақсаты, өндіріс шығындарын бақылау
және реттеу жүйесін ақпараттармен қамтамасыз ету. Ал, бақылау жүйесі, бұл -
өндірістік ... ... ... жеке – ... ... тетігін
қамтамасыз етудің кешенді құралы. Ол өндіріс шығындарын төмендетуге және
тиімділігін арттыруға, өндірістің ... ... ... ... ... ... ... арттыруға мүмкіндік береді.
1.2 Ұйымның техникалық-экономикалық сипаттамасы
«АлКер 1» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі алғаш рет 2001 жылдың 25
қарашасында жеке тұлғаның меншігіндегі ... ... өз ...... шектеулі серіктестігі өзінің қызметін
Қазақстан Республикасының заңдылықтарына және ... ... ... атқарады. Ұйымның жеке балансы, банкте есеп айырысу ... ... ... жазылған мөрі бар.
Қазіргі уақыттағы серіктестіктің атқаратын қызметтерін төмендегіше
көрсетуге болады:
• нан өнімдерін өндіру
• қоғамдық тамақтандыру, қонақ үй, ... ... ... автокөліктерге май құю бекетінің қызметі
• коммерциялық мақсатта тауарларды сатып алу–сату
Ұйым жоғарыда аталған қызметтерден бөлек өз жарғысында көрсетілген ... ... ... де ... құқылы:
• ауылшаруашылығы өнімін өндіру
• көлік қызметтерін көрсету
• заңда қарастырылған өзге де қызметтерді жүзеге асыру
«АлКер 1» жауапкершілігі ... ... ... ... ... бастап нан пісіру цехын іске қосты, цех бір ... ... ... ... орналасқан. Бұл цехта стандартқа сай келетін жоғары
сортты арнайы ... нан, ... ... ... торт және ... ... ... шикізат көзі болып саналатын жоғары ... ... ... ұн ... ... ...... шектеулі серіктестігі облыста нан өнімдерін
өндіретін ұйымдар арасында өткізілетін тендерге ... ... ... мектептерді нан өнімдерімен қамтамасыз етумен қатар, ұйымдарға
келісім-шартқа сәйкес нан жеткізіп ... ... ... ... ... ... өнім өндіру және
қызмет көрсету процесіне көмегін ... ... ең ... ... ... ... талдауға тоқтала
кеткен жөн.
«АлКер 1» ЖШС өткен жылдары 127 ... ... ... тұрған. Бірақ
2004 жылдың соңына қарай «Ақ-ниет» ресторанының ашылуы қосымша жұмыс күшін
қажет етті. ... ... саны 146 ... ғана құрап отыр. Еңбек
ресурстарының осы ... ... ... ... ... ... ... ұйымның өндірістік қызметі барысында ерекше орын
алады. Материалдық айналым ... мен ... ... ... ... ... құрайды.Ұйым бойынша негізгі
құралдардың басым бөлігін пассивті құралдар, ... мен ... Бұл оның ... ... түсіндіріледі. Ұйымның негізгі
қорларының орташа жылдық құны 2006 жылы ... ... ... 81.9 мың
теңгеге азайған. Бұған есепті жылы автокөліктерге май құю бекетінің есептен
шығарылуы әсер етті.
Серіктестікте жоғары ... ... ... ... жұмыс істейді, олар қазіргі ... сай ... ... ... береді.
«АлКер 1» ЖШС-нің өндірістік қызметінің нәтижесі оның бөлімшелерінің
қызметімен анықталады. Ұйымның жұмысының тиімділігі жұмыс ... ... ... ... пайдаланылу деңгейіне
байланысты. Серіктестіктің қарамағында нан өнімдерін өндіру цехы, ... ... ... ... өндіріске техникалық қызмет көрсету бөлімі мен
өнімнің сапасын тексеру бөлімі, материалдық–жабдықтау ... ... ... бөлімі жұмыс істейді (кесте–1 қараңыз).
Кесте-1. Серіктестіктің ұйымдық - өндірістік құрылымы.
«АлКер 1» ... ... ... - нан өнімдерін өндіру цехы. Онда
әртүрлі пішіндегі нан, ... ... және ... ... ... ... нан ... қамтамасыз етіп отырады. Цехта орта ... ... мың ... ... ... ... ... басқа «АлКер 1»
кешені ресторан, қонақ үй және ... ... ... ... ... ... ... шеберханасында шаруашылыққа қажетті қызметтерді көрсету, атап
айтқанда ... ... ... ... жөндеу жұмыстары орындалады.
Серіктестіктің жабдықтау-өткізу ... ... ... ... ... ... жеткілікті мөлшерде болуына, ... ... ... жылдам өткізілуіне және олардың сапасының
дұрыс анықталып отыруына жауап береді.
Есеп-қисап бөлімі серіктестікке бөлінген ... және ... ... есебін жүргізеді, жұмыс күшін жинау, кадрларды дайындау
және ... ... ... ... ... 1» ЖШС ... басқаруды тікелей серіктестік төрағасы жүзеге
асырады. Төраға серіктестік жарғысымен ... ... ... иелік жасайды, жұмысшылардың құрылымын, еңбек ақы жүйесін бекітеді,
серіктестіктің қаржылық жағдайына, оның мүлкінің сақталуына жауап береді.
Нан өнімдерін өндіру цехының ... ... ... ... ... ... ... өндіріс процесінің ырғақты жүруіне
жауап береді. Ол сондай–ақ ... ... ... тексеру, барлық
технологиялық процестің дұрыс жүруін қадағалау жұмыстарын атқарады.
«АлКер 1» кешенінің меңгерушісі осы кешен жұмысын ақсатпай алып ... ... осы сала ... ... және ... жауап береді.
Материалдық жабдықтау бөлімінің бастығы жанар–жағар майдың ... ... ... ... ... отыру жұмыстарын, өрт
қауіпсіздігін ... ... ... ... ... алып ... ... асырады.
Шаруашылық бөлімінің бастығы жөндеу және энергетикалық қамтамасыз ету,
құралдардың үздіксіз жұмыс істеуіне, нан ... ... ... т.б мезгілінде және сапалы ... ... ... ... жұмыстарына жауап береді.
Кез келген ұйым үшін бүкіл шаруашылық операцияларын анықтауға, талдауға
және жалпылама ... ... ... ... жиынтығы – негізгі
экономикалық көрсеткіштеріне талдау жүргізу аса маңызды. Ұйымның өндірістік
қызметінің жалпы сипаттамасын алу үшін ... ... ... ... ... кешенді баға беру қажет, олардың
қатарына - өткізілген өнім және орындалған жұмыс көлемі, өткізілген ... ... ... ... ... ... ... деңгейі,
пайдаланылу тиімділігі, еңбек ақы қоры, орташа айлық жалақы, табыс көлемі,
табыстылық деңгейі, тағы басқа көрсеткіштерді жатқызуға болады. (2 ... - 2 ... ... |2006 |2007 ... ... |
| | | |+,- ... |
| | | | |% |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... ... |212446 ... |-81.9 |-2.6 ... мың ... | | | | ... ... ... өткізуден|285708 |243226.5 |-42481.5|-14.9 |
|түскен табыс, мың теңге | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... өнім ... ... | | | | |
|- Нан ... |6316 |5463 |-853 |-13.6 |
|- ... ... |286 |259.5 |-26.6 |9.3 |
|- ... өнімдері |926 |553.6 |-372.4 |-16.7 ... ... ... |254757 |215703 |-39054 |-15.4 ... ... ... мың теңге | | | | ... ... ... ... |127 |146 |+19 |+15.9 ... | | | | ... ... ... мың теңге |-5700 |+4072.5 |- |- ... ... ... |1.34 |1.2 |-0.14 |-10.5 ... ... ... |0.74 |0.87 |+0.13 |+17.6 ... табыстылығы (рентабельділігі) |- |1.9 |- |- |
|% | | | | ... ... ... ... ... ... ... құны 2007 жылы 2006 жылмен салыстырғанда 81.9 мың ... ... нан ... ... ... ... ... сатып алып үстеме
бағаны қосып қайта сатумен айналысады. Алғаш ... ете ... ... ... жуық ... нан өнімдерімен қамтамасыз отыратын. Бірақ
тапсырыс берушілердің қарыздарын дер мерзімінде өтемеуіне байланысты ... ... ... келісім шарт негізінде өткізе бастады. Осының
нәтижесінде ... ... де, ... табыс мөлшері де азайып кетті.
Өнімді өткізуден түскен ... 2007 жылы 2006 ... ... 42481,5 ... ... ... Осыған сәйкес өткізілген өнімнің өзіндік құны да
сәйкесінше 39054 мың ... ... ... қарыздары 2007 жылы өткен 2006 жылмен салыстырғанда
біршама жоғарылаған. Бұған тапсырыс ... ... ... ... ... көбеюі ықпал еткен.
Ұйымның қаржылық тұрақтылығына әсер ететін көрсеткіш – ағымдағы
міндеттемелер, ... ... ... ... Бұл ... ... ... да 2652.7 мың теңгеге және 1133.8 мың ... ... ... қарызының 1046.0 мың теңгеге, салық қарыздарының 88.2 ... ... ... ... 20.9 мың теңгеге көтерілуі
ықпалын тигізіп отыр.
Сонымен ұйымның қаржы–шаруашылық қызметінің қорытындылаушы ... ... ... ... ... 2005 ... 5700 мың ... залалмен, ал
зерттеу жүргізіліп отырған 2006 ... 4072.5 мың ... таза ... байқатады.
Қор қайтарымы өткізілген өнім көлемінің мөлшеріне қарай, оның ... жылы 1.34 ... 2007 жылы 1.2 ... ... ... Қорыта
келгенде, рентабельділік деңгейі 2007 жылы 1.9 пайызды құрап, ұйымның
қаржы–шаруашылық қызметінің тиімділігін байқатып ... ... есеп ... ... – бұл ұйымның есептік нұсқасын, нұсқалар рұқсат еткен есеп
объектілерін бағалаудың, сондай–ақ белгіленген нормалардың талаптарына ... ... ... орай ... ... ... мен
ұйымдастырудың техникасының нысандарын таңдау.
Ұйымның есеп саясаты жалпылама қабылданған, белгілі бір қағидалар
жиынына ... Ол бас ... ... ұйым ... ... ... ... Ұйымның қаржы–шаруашылық қызметін объективті көрсету;
• Ұйым қызметін тиімді ... ... ұйым ... ... ... шынайы ақпараттарды қалыптастыру;
Есеп саясатын қалыптастыру кезеңдері: бухгалтерлік есептің объектілерін
анықтау; бухгалтерлік есепті жүргізу тәсілдерін ... әсер ... ... ... және ... есеп ... ... бастапқы
ережесін таңдау және негіздеу; нақты ұйым үшін бухгалтерлік есепті ... ... ... ... есеп саясатын рәсімдеу.
«АлКер 1» серіктестігінде бухгалтерлік есеп толық ... ... ... ... ... ... ... есеп стандартына сәйкес жүргізіледі. Барлық негізгі құралдар
типтік формадағы бланкілерде жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... құнымен бағаланады. Нысаналы бағыты мен
орындайтын қызметіне ... ... ... ... ... ... ... құралдары жіктеледі.
Негізгі құралдарды есептен шығару серіктестік төрағасымен бекітілген
«Негізгі ... ... ... ... ... ... ... Негізгі құралдарды түгендеу «АлКер 1» серіктестігі
төрағасының ... ... бір рет ... ... ... ... ... (түзу сызықт)
әдіспен жүргізіледі. Салықтық есеп үшін серіктестік активтердің (негізгі
құралдар және матераиалдық емес актив) амортизациясын ... ... ... ... ... ... қоры
құрылмаған.Күрделі жөндеу бойынша нақты шығыстар олар пайла болған сәтте
шығындардың сәйкесінше шоттарына апарылады.
Күрделі ... ... ... мен ... негізгі құралдардың есептелген амортизациясына, таза табыс
немесе ұзақ мерзімді несиелер есебінен жүзеге асырылады.
Материалдық емес ... ... құны ... ... ... алу бағасы;
• Бағдарламалық өнімді орнату және реттеу бойынша шығындар.
Материалдық емес ... ... тозу ай ... ... ... сай
есептеледі. Материалдық емес активтердің пайдалы қызмет мерзімі олардың
түрлеріне байланысты ... ... ... құқығы), арадағы мәміледе
қарастырылған жағдайлармен анықталады.
№2 «Қаржылық есептіліктің ұлттық стандарттарының» 12 «Қорлар»
бөліміне ... ... ... ... ... ... ... және
машинограммалардың типтік құжаттарында ... ... құны ... ... алу, ... –дайындау
шығындарынан құралады. ТМҚ орташа құн әдісімен бағаланады.
2006 жылғы 1 қаңтардан бастап, Қазақстан ... ... ... ... стандарттарына көшіп, соған сәйкесті
қаржылық есептілікті тапсыруға ... Бір ... алып ... ... ... алу жүйелері мен саясаттарын өзгерту жөніндегі үлкен
міндет ... ... ... бұл инвесторлармен қарым – қатынастың жаңа
деңгейін жасаудың мүмкіндігі болып табылады.
Ұйымдарда бұл ... ... ... сол, олар ... ... қоймай, салықтық бухгалтерлік және басқарушылық есептен басқа төртінші
есеп жүйесі болып табылады.
Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарына көшумен қатар ... ... 2004 жылы ҚЕХС ... комитет активтер мен
міндеттемелерді нарықтық бағалауды көбірек пайдалануға, сондай – ақ ... US GAAP – пен ... ... ... ... ... ... ұйымдардың бірқатар ... ... емес ... тану ... ҚЕХС ... есеп саясатын қайта
қараулары тиіс.
Ұйым есеп саясатын қайта ... ... ҚЕХС №8 ... ... ... өзгерістері және қателіктері» IAS есеп саясатын басшылыққа
алып, ондағы таңдау және ... ... ... – ақ ... мен ... есеп ... ықпалы туралы ақпараттарды
ашып көрсету жөніндегі талаптарды белгілейді.
Есеп саясаты туралы ақпаратты ашып ... ... ... ... ... IAS–та белгіленген. Оны қолдану аясы мыналарды қамтиды:
• Есеп саясатын таңдау ... оны ... ... бағалауларды өзгерту;
• Алдыңғы есептік кезеңдерде жіберілген қателіктерді түзету.
Есеп саясаты өз құрылымы мен ... ... ... үш дәстүрлі
бөлімнен тұрады: жалпы бөлім, ұйымдастыру бөлімі, әдістемелік бөлім.
«Жалпы ережелер» бөліміне мыналарды енгізген жөн:
• ұйым ... ... ... ... ... ... нәтижелері және ұйымның қаржылық
жағдайындағы өзгерістер туралы шынайы ақпаратты қалыптастырудың
қамтамасыз етілуі оның есеп ... ... ... ... алынған есеп саясаты арқылы қаржы есептілігінің
халықаралық ... ... ... ... мен
түсіндірмелер жөніндегі тұрақты комитеттің ... ... – ақ ... ... ... ... тырысуды көрсету.
«Әдістемелік бөлім» ақпаратты қаржы есептілігінде көрсетудің ҚЕХС
ұсынатын ... ... орай ... ... ... ... ... басқаша жасаудың ерекше негіздемелері болмаса, есеп ... ... ... рет ... ... ... (ұсынылатын) жол
бойынша жүргені дұрыс. ҚЕХС көшумен қатар әртүрлі қиыншылықтыр кездесетіні
сөзсіз, мәселен, материалдық емсе активтердің, зерттеу, ... ... және т.б. ... әлі бола ... ... есептеу
нормалары мен тәсілдерін анықтау барынша күрделі болып келуі мүмкін, мұндай
қиыншылықтар таяу болашақта да болатыны түсінікті. ... ... ... ... ... өрбу ... және ... объектілерін алдын – ала болжап білуге тырысудың керегі жоқ. ...... ... емес ... ... ал ... ... болған бухгалтерлік қадағалау объектісін есепке алудың нақты
тәсілін есепке ... ... тек 1 ... ... емес, жыл
ортасында да анықтай беруге ... Бұл ... есеп ... ... ... ... танылады, сондықтан халықаралық стандарттарға
қайшы келмейді.
Өзгерістерге қатысты ... ... онда ҚЕХС ұйым ... ҚЕХС өзі мен ... түсіндірмелердегі өзгерістердің сипатындағы
елеулі өзгерістер болған жағдайда ғана жол береді.
Сондай–ақ есеп ... – бұл ... ... әрекет жасауда ұсталатын
жалпы басшылық ... және ол ... ... ашылуға тиіс
әдістемелік сипаттағы мәліметтерді алмастыра алмайтынын ескеру ... ... ... ... ... бухгалтерия
құрылымын ұйымдастыруға және оның қызметкерлерінің лауазымдық міндеттерін
бөлуге, бухгалтерлік есепті жүргізудің қолданылатын ... ... ... және ... ... ... ... анықтайтын
елеулі мәселелерді қамтиды. Мұның барлығы бухгалтерияның жұмысын ретке
келтіруге, ақпарат келіп түскен ... оны дәл ... ... және ... ... ... ... жасаған кезде
жұмысты едәуір оңайландырады.
2 Өнім өндірісінiн шығындарының есебі
2.1 Материалдық шығындар есебі
Нан өнімдері ... ... ... элементтерінің бірі
материалдық шығындар болып саналады. Материалдық шығындар - ... ... ... ... ... ... заттық элементтер.
Олардың еңбек заттарынан айырмашылығы өндірістік ... ... ... ... ... ... толықтай аударады.
Нан пісіретін ұйымдарда материалдық шығындар есебін дұрыс ұйымдастыру
үшін ең ... ... ... топтастырылуын қарастыру қажет. Нан
өнімдерін өндіретін ұйымдарда материалдардың алатын ... ... ... ... ... ... жартылай фабрикаттар; ... ... ... ... ... ... да ... деп
бөледі.
Негізгі материалдар – нан өнімдерін ... ... ... ... ... құрайтын материалдар.
Нан пісіру кәсіпорындарында негізгі материалдарға бидай және қара бидай
ұны, ашытқы, тұз және тағы ... ... ... ... май, ... сары май, ... сүт, ... мейіз және әртүрлі
дәмдеуіштер мен тағамдық бояулар, хош иістер кіреді.
Көмекші материалдар деп нан ... ... ... ... ... ... ететін еңбек заттарын түсіну керек: отын,
электр қуаты, су, ыдыс және ыдыс материалдары және ... ... ... ... ... ... бидай ұны үшін –
70 кг; қара бидай ұны үшін – 65 ... ... ... фабрикаттарға белгілі бір өңдеу сатысынан өткен,
бірақ нан өндірісінің дайын өнімі болып саналмайтын заттар жатады.
Қазіргі ... нан ... ... үшін ... тиімді әрі
ұтымды пайдалану алдыменен олардың есебін ... ... ... ... нарықтық экономикадағы бәсекелестіктің тұрақтануында нан
өнімдерінің өзіндік құндарын төмендетудің негізгі ... бірі ... ... шығындар есебін жүргізу кезінде материалдардың дұрыс
сақталуын бақылау, олардың ... ... ... ... сақтау, кейбір материалдарды өндірістің ... ... ... ... байланысты материалдық шығындар есебінің негізгі міндеттері
материалдық қорлардың түсуін, ішкі орын ... ... дер ... ... белгіленген тәртіпке сәйкес олардың сақталуын қамтмасыз
ету; ... ... ... және ... ... ... ... көрсету; барлық материалдық құндылықтардың бір жерден
екінші жерге ауысуы мен пайдаланылуын бақылауды қамтамасыз ету; материалдақ
қорлардың ... ... ... ... ... ... ... басқадай сақтаудағы материалдардың қалдығы ... ... алу ... табылады.
Материалдық шығындар есебі, біріншіден, әртүрлі өнімдерге жұмсалған
шығындар деңгейін анықтап, материалдық құндылықтарды бағалау мен ... ... ... үшін қажет болса, екіншіден, басқару шешімдерін
қабылдау мен өнімге бағаны тағайындау мақсатында жоспарлау ... ... ... ... ... ... үшін қажет. Сондықтан
ұйымдарда ... ... ... дұрыс ұйымдастырылу негіздерінің
бірі олардың дұрыс бағалануы ... ... ... ... ... ... ... бір тәртіппен
рәсімделген, алғашқы құжаттар негізінде бекітілген норма шегінде жұмсалады.
Материалдық қорлар есебін дұрыс ұйымдастырудың негізгі ... бірі ... ... ... ... Себебі материалдардың дұрыс бағалануы өнімнің,
жұмыс пен қызметтің өзіндік құн деңгейіне және табыс ... ... ... ... ... ... өзіндік құнымен
қабылданады. Материалдық құндылықтардың нақты өзіндік құнына оларды сатып
алуға, тасу-тасымалдауға, қайта өңдеуге кеткен шығындары қосылады.
Материалдық ... ... ... ... ... ... келісім
шарт бойынша жабдықтаушыларға төленген сомалар, сырттан ... ... ... ... сатып алу бойынша делдалдық ұйымдарға төленген
сыйақылар, пайдалану жеріне дейін ... ... және ... ... ... тікелей байланысты басқа да шығындар кіреді.
№2 «Қаржылық есеп берудің ұлттық стандарттарының» 12 ... ... ... ... ... ... ... алуға, қайта өңдеуге
және нақты ... ... ... жеткізуге жұмсалған шығындар қосылады .
Материалдарды қайта өңдеу шығындары өнім бірлігіне ... ... ақы ... ... ... және ... ... үстеме
шығындардан тұрады. Тұрақты ... ... ... ... да ... ... ... қалатын негізгі құралдардың тозу сомаларының,
ғимараттар мен құрылыс жайларға қызмет көрсету шығындрының және әкімшілік-
асқару шығындарының негізінде ... Ал ... ... үстеме
шығындары өндіріс көлеміне айланысты тікелей өзгеретін ... ... ... ... шығындарынан құралады.
Материалдардың нақты өзіндік ... ... ... ... яғни ұйымдағы дайындау аппараттарын, қоймалар мен басқа да
сақтау орындарын күтіп-ұстау ... ... ... ... ... ... ... үшін төлемдер, сондай-ақ табиғи
жойылу ... ... ... және ... ... жойылу
сомалары да қосылады.
Басқа мекемелерден тегін алынған метериалдық ресурстардың нақты өзіндік
құны кірістелген мерзімдегі нарықтық баға шегінде анықталады.
Егер жыл ішінде ... ... ... немесе олар табиғи
жағдайға байланысты бастапқы сапалылығын жойса, онда ... құны ... ... ... ... ... ... бағасы бойынша
көрсетіледі.
Ұйымдарда материалдық шығындардың ... өнім ... ... мен ... ... ... отын және ... құны, сондай - ақ өзге ... ... ... ... меншікті көмекші өндірістің көрсеткен қызметтері
есепке алынады. Материалдық ... ... ... құны ... ... сатып алу құны немесе көмекші өндірістің өнімі болып
табылатын материалдардың ... ... ... ... ... ... қоса ... шығындары;
• материалдарды қоймаға дейін жеткізу шығындары;
Өнімнің өзіндік құнын дәл ... және ... ... ... ... - материалдарды бағалау әдісін дұрыс таңдау.
Материалдар ... ... ... сүйенсек, бірнеше бағалау
әдістерінің ішінен біреуін таңдап, оны есеп саясатында көрсетуді ұсынады.
Ұйымда өндіріс ... ... ... мен ... ... ... ... құн әдісімен бағаланады. Орташа ... ... ... осы ... ... бөлу ... бағалаудың осы әдісін ұйымда қолдану аса қолайлы, мұның
себебін материалдардың көп мөлшерде жиі келіп түсуімен және пайдаланылуымен
түсіндіруге ... Бұл ... тағы бір ... есептеудің
жеңілділігі: оны есептеу көп еңбекті ... ... және ... кезең ішінде
сатып алынған барлық материалдардың бағасы ескерілетіндіктен, бағаның өсу
немесе төмендеу ... ... ... ... әрі ... есебі жеңілдейді.
Материалдардың жұмсалынуын бақылауды қамтамасыз ету және оның дұрыс
құжатталуын қамтамасыз ету үшін ұйым ... ... ... ... ... - алу карталардың, талаптардың негізінде босатуды ... ... - алу ... ... ... орындалған жұмыстардың
көлемі және өнімнің әрбір түрі бойынша материалдар шығысының нормасы ... ... ... ... ... ... материалдарды алу және босату
құжаттарына қол қоюға ... ... ... ... ... ... ... бар қызметкерлердің тізімі болуы тиіс.
Материалдардың жекелеген түрлерінің артық жұмсалуы немесе үнемделуі
материалдардың норма бойынша жұмсалуы тиіс ... ... ... қоса ... ... ... ... нақты шығысының
арасындағы айырма ретінде ай сайын анықталады.
Шектеп – алу картасы өнімдерді ... ... ... ... кезінде жүйелі түрде тұтынылатын материалдардың
босатылуын рәсімдеу үшін ... Ол өнім ... ... ... босатудың шектеулі нормасын белгілеу үшін негіздік қызмет
етеді. Шектеп – алу картасы материалдардың бір ... ... ... екі
дана етіп жазылып, бір данасы ай басында өнім өндіретін цехқа (шеберге),
екіншісі цех қоймашысына табыс етіледі. ... ... ... ... шектеп – алу картасының өзіндегі данасын қоймашыға көрсеткен
жағдайда ғана ... ... ... екі данасына да ... ... ... ... ... содан кейін материалдардың
әрбір түрі бойынша лимиттің қалдығын шығарады. ... ...... ... ал ... құжатқа учаске өкілі қолын қояды.
Нан өнімдерінің өндірісіне жұмсалатын отынның ... ... ... ... 1 ... ... пісіруге 7000 калория бекітілген.
1 тонна табиғи отынды шарттыға алмастыру үшін ұйымда әрбір отын ... ... ... ... қолданылады. Мысалы, моторлық мазут
үшін ол 1.37 –ге тең.
Калориялық эквиваленттер: пеш отыны – 1.45,
Трактор керосині – ............ және нан ... ... ... материалдардың есебі 8010
«Негізгі өндіріс» бөлімшесінің 8011 «Материалдар» шотында жүргізіледі.
Өндіріске материалдар ... ... 1310 ... бөлімшесінің
сәйкесінше шоттары кредиттеліп, 8011 шоты дебеттеледі.
Сырттан сатып алынған электрқуаты өзіндік құнға 3310 «Жеткізушілермен
және мердігерлермен есеп ... ... өз ... – 8030 ... ... ... 8011 ... шотының дебеті бойынша
қосылады.
Қайтқан қалдықтардың құны 1315 «Басқадай ... ... ... 8011 ... ... 8031 ... ... кредиті бойынша
көрсетіледі.
Өнімнің сапасын көтеру және үнемдеу ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан өндірістік емес
жоғалтулардың бухгалтерлік есебі ұйымдастырылып, өнімнің өзіндік құнының
құрамында ... ... ... ... туралы актінің мәліметтері негізінде бухгалтерия туындаған
жоғалтуларды, ал өндірістік – ... ... ... ... болу ... ... ... анықтайды.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, материалдық шығындардың
бухгалтерлік есебінің негізгі ... ұн және ... ... ... түсу операцияларын өз
уақытында және дұрыс құжаттау;
... ... ... және ... қозғалысы барысында
сақталуын бақылау;
• босалқылардың бекітілген нормасының сақталуын бақылау;
• өндірісте материалдардың, ... ... ... норма
мөлшерінде үнемді және оңтайлы пайдаланылуын жүйелі бақылау;
• өндіріс қалдықтары мен жоғалтуларды есепке алу және ... ... ... ... ... есеп пен ... ... өтуге деген қажеттілік жоғары қарқынмен арта ... ... ... дамуы, халықаралық байланыстардың нығаюы
бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Еліміздің соңғы он жылдың ішінде экономикалық ... ... есеп ... ... күні ... ... ... жауап бермейтіндігі жасырын емес. ҚР Қаржы министрлігінің 2007 ж.
21 маусымындағы №217 “ № 2 ... ... ... стандарттар”
стандартына сәйкес жасау қаралған. Соған байланысты нан пісіру ұйымдары да
Халықаралық қаржылық есеп ... ... ала ... ... есеп ... ... ... шығындар қорлардың өзіндік құнына оларды нақты орналасу жеріне
және қалыпты жағдайына келтіруге байланысты ... ... ... ... берілген шығындар пайда болу мерзіміне қарай кезең
шығындары ретінде ... ... ... ... ... ... және басқа да шығындардың нормативтен ... ... ... келесі сатысына өту үшін ... жоқ ... ... ... ... және ... ... келтіруге
байланыссыз әкімшілік шығындар;
в) өткізу шығындары .
Жалпы нан пісіру ұйымдары өндірістің басқа да ... ... ... ... үшін №7 ... қорлар есебі”
бухгалтерлік есеп стандарты және №2 ... ... ... 12 ... ... ... арнайы идентификациялау
(әрбір бірліктің өзіндік ... ... ... бағасы немесе материалдық
құндылықтардың алғашқы ... алу ... ... әдістерінің біреуін
қолданады.
Нан пісіру ұйымдарында өндіріске қажетті материалдар алдын ... ... ... ... ... ... жұмсалатын
материалдарды шектеп материалдардың шығынын және олардың пайдалану
нормаларының ... ... ... ... ... етуге,
өнімдерді өндіру жиілігін сақтауға, сонымен қатар материалдарды үнемдеуге
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... нормасы негізінде орындалатын жұмыстардың жоспарлы көлеміне қарай
әрбір ауысымның ай басындағы және ай соңындағы пайдаланбаған ... ... ала ... ... ... ... ... өндірістік-жоспарлау
бөлімінің есептеулеріне сәйкес ұйымның басшысының бұйрығы бойынша жабдықтау
бөлімімен тағайындалады.
Серіктестікте материалдар өндіріске ... ... ... Егер ... деген қажеттілік ретсіз болған жағдайда
оларды талап-накладнойлар негізінде жібереді. Шектеп-алу карталары ... ... ... ... ала ... ... ... көрсетілген материалдардың түрлеріне қарай қатаң бекітілген
шектеу көлемінде жүзеге асырылады. Шектеп-алу ... бір айға ... ... бір ... немесе жалпы тапсырыс бойынша пайдаланылатын
материалдардың барлық түріне жабдықтау немесе жоспарлау ... ... Бір ... ай ... ... тұтынушыға, екінші данасы қоймаға
беріледі. Материалдар құрылымдық бөлімшелердің жауапты тұлғалары өздерінің
шектеп-алу ... ... ... ... жіберілуі тиіс.
Қоймадан материалдар міндетті түрде өлшеніп, шектеп-алу карталарына
жіберілген материалдардың атауларына ... ... және ... ... ... тұлға мен алушы тұлғаның қолдары ... ... бұл ... ... есеп ... ... есеп ... жауапты тұлғадағы материалдардың синтетикалық және аналитикалық
есебін жүргізу үшін қолданылады.
2. Еңбекақы шығындарының есебі
Кез келген өндіріс процесінде жұмыс күші ... ... күш ... ... ... ... ... табылады. Еңбекақының негізгі
ұстамы ретінде жалақымен өлшенетін жұмысшылардың жаңа ... ... сан және сапа ... ... үлесі саналады. Ол күрделі
экономикалық қарым-қатынастардың жиынтығын ... ... ... - ... мен ... қоғам арасындағы қарым-қатынас. Еңбек ақы
төңірегіндегі, ең ... ... ... белгілеу, ұжымдық келісім ... ... ... мемлекеттік саясаттың қажеттілігі, яғни мемлекеттік
реттеу қызметі. Екіншіден, еңбек ұжымы мен ұйым ... ... ... ... ақы мөлшерінің ұйымның қаржы-шаруашылық есебімен
тығыз байланыстылығы.
Еңбек ақының ... оның ... ... ол ... және ... қажеттілігін қанағаттандыру үшін жеткілікті болуы
тиіс.
Бұрынғы Кеңес тұсындағы жоспарлы–бөлу жүйесі, тарифтік ставкаларды
бекітудің директивті ... ... ... ... ... ... ... қабілетсіздігін байқатты.
Экономикасы дамыған елдердің тәжірибесін зерттеу, еңбек ақыны нарықтық
реттеудің механизмі өзіне келесілерді қамтитынын ... ... ... ... ... кезінде барлық мүдделі тараптардың
мүддесін толық көрсетуге ... ... көп ... ...
келісім шарттық жүйені;
- жеке табыс салығын ... ... ... ... ... ... күшіне жұмсайтын шығындарын;
- еңбекке ақы төлеудің жекелеген шарттарын ең төменгі кепілдік жалақы
түрінде мемлекеттік реттеу.
Еңбекақы – еңбек өнімділігін арттыруға, өнім ... ... ... көтеруге жұмысшының мүддесін арттырушы негізгі құрал болып
табылатындықтан, нан ... ... үшін ... ... ... есеп ... ... орын алады. Демек, еңбекақы шығындары
есебінің негізгі мақсаты нан өнімдерін ... ... ... жұмыс уақыты мен жұмыс көлемін алғашқы құжаттарға түсіріп, оларға
тиісті еңбекақыны есептеу болып табылады.
Жұмысшы мен жұмыс берушілердің ... ... ... Қазақстан
Республикасының Парламенті қабылдаған ҚР Еңбек кодексі «Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... 2007 ... 1
маусымнан бастап қолданысқа ... заңы ... ... Еңбек
кодексі қабылдануына орай, еңбек шарттары, ... ... ... ... ... жұмыс берушінің еңбек саласына
қатысты актілері Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне сәйкес
келтірілуі ... және нан ... ... ... ... ақы шығындары 5-15 %
алады. Сондықтан еңбек және еңбек ақы есебін дәл ұйымдастыру аса маңызды.
Қазіргі жағдайда жұмысшыларға ... ақы ... ... ... ... сонымен қатар басқа да ... ... ... ... ... ... ... түрі мен ұйымдық–құқықтық нысанына
қарамастан, міндетті түрде, еңбекке ақы төлеудің ең төменгі ... ... ... ... заңмен бекітілген шарттарын қамтамасыз
етуі тиіс.
«Өндірістік жұмысшылардың еңбек ақы шығындары» бабында ... ... ... еңбек ақы шығындары көрсетіледі.
Нан және нан өнімдерін өндіретін ... ... ақы ... ... ақы шығындары мен қосымша жалақы шығындарынан құралады.
Негізгі еңбек ақы - бұл ... ... және ... ... ... есептелген еңбек ақы. Оған: тарифтік ставка, оклад, мерзімнен тыс ... ... ... ... үшін ... жатады.
Қосымша еңбек ақыға атқарылмаған уақытқа төленетін ... ... ... демалысы ақысы, мемлекеттік және ... ... үшін ... ... байланысты демалыс ақысы, жәрдемақылар
кіреді.
Жұмысшылардың негізгі ... ... ... орындалған жұмыстар үшін
мерзімді және кесімді нысан бойынша төленетін төлемдерден, жұмыс уақытынан
тыс ... үшін ... ... ... ... жатпайтын
ақаулар үшін төлемдерден, жұмысшылардың кінәсінен болмаған жұмыстың
тоқтаған уақытына ... ... ... күрделілігіне сәйкес
төленетін үстеме ақы және басқадай негізгі еңбек ақы түрлерінен құралады.
«АлКер 1» серіктестігінде еңбекке ақы ... ... ... ... мен ... мөлшері серіктестікте жасалған
«Еңбекке ақы төлеу туралы ережеге» сай ... ... ... ... ... ... ... жағдайда еңбекақы формасы
мен жүйесіне және ұйымда қалыптасқан еңбек жағдайларына байланысты болады.
Бұл өз ... ... ... ... ... қаржылық-шаруашылық
қызметтердің соңғы нәтижесіне әсер ету үшін әрдайым ... ... ... Осы ... ақшалай төленетін еңбекақы және басқа ... ... ... ... отыру өте маңызды, себебі еңбекақы
және басқа да төлемдер бойынша шығындар ұйымның қаржылық қызмет ... әсер ... ... ... ... ... ... бірі–
бұл ақшалай еңбекақы деңгейі жөніндегі ақпараттармен ... ... ... ... ... ... есептелетін және
төленетін еңбекақы шығындарын бақылаудың негізі болып табылады. Сондықтан
да, ұйымдарыда еңбекақыны тағайындау кезінде ... ... ... ... ... ... ... негізгі ынталандыру көзі болуға тиісті;
– еңбекақы республикадағы ең төменгі жалақы деңгейінен төмен болмауы тиіс;
– еңбекақы нарық конъюктурасына, жұмыс ... ... ... пен ... қатынасқа сәйкес келуі тиіс;
– жұмысшылардың табысы өндірістік-экономикалық қатынастардың әртүрлілігіне
қарамастан оның өмір сүру ... ... ... етуі керек.
Мерзімді еңбекақы формасы бойынша жұмысшылардың еңбекақысы “Жұмыс
уақыты есебі табелі” (№ Т-13 үлгі ... ... ... ... ... ... бойынша негізгі алғашқы құжат ... ... ай ... ... ... ... бөлімшелерінде бригадир бір дана
етіп толтырып, есеп бөліміне тапсырады. Онда жұмысқа шығу, орындалған ... ... ... ... есептерге байланысты жұмысқа шықпай қалу
туралы ақпараттар көрсетіледі.
Жұмысшының кінәсінсіз (табиғи жағдайларға, материалдар мен ... ... ... төленетін еңбекақы “Кідіріс
парағын” (№ Т-16 үлгі) рәсімдеу арқылы есептеледі . Онда ... ... ... ... оның ұзақтығы (басталуы мен аяқталу уақыты),
жұмысшының аты-жөні, оның ... ... ... ... және осы ... ... ... сомасы көрсетіледі.
Зерттеу жүргізілген ұйымдарда ай ішіндегі еңбек төлемінің жиынтық
құжаты “Есеп ... ... (№ Т-49 ... ... табылады. Мұндай ай
ішінде есептелген еңбек ... ... ... және Қазақстан
Республикасының заңдарына сәйкес жасалған ұсталымдар мен ... Есеп ... ... негізінде еңбекақының жиынтық
ведомосі жасалады. Ол әрбір бөлім мен ... ... есеп ... ... ... еңбек төлемі бойынша есеп
айырысу ... ... ... деп аталатын дайындық кестесіне
біріктіріледі. Осы ... ... ... еңбекақы бойынша қорытынды
есеп жасалады.
Бригада мүшелері арасында ... ... ... ... ала ... бөлінеді. Еңбекке қатынасу коэффициенті (ЕҚК) ... ... ... ... ... ... жеке ... жинақталған сандық бағасы. Мұндай әдіспен еңбекақыны бөлу
кезінде ... тек ... мен ... орындаған жұмыс уақыты ғана
емес, сонымен ... оның жеке ... мен ... және ... да ... ... ... қатынасу коэффициентінің артықшылығы
сол, мұнда әрбір жұмысшының жұмыста көрсеткен жетістігі үшін үстеме ақылар
төленеді де, ал ... ... ... ... ... әлде ... ... үшін еңбекақы төлемдері қысқартылады. ЕҚК-нің базалық саны
ретінде 1 (бірлік) қолданылады. Ұжымдық ... ... ... ... ... жеке ... дұрыс анықтау үшін «Бригада ... ... ... қажет. Бригада мүшелеріне еңбекке қатынасу коэффициентін
тағайындау бригада шешімімен қабылданады.
Нақты есептелген негізгі және қосымша ... ... ... ... ... есептің баптары, орындалған жұмыстардың түрлері
арасында топтастыру және бөлу үшін ... ... ... ... ... ... ... тікелей еңбек ақы, жанама еңбек ақы және
жұмысшыларға төленетін тікелей жұмыс ... ... ... ... ... Тікелей еңбек ақыға өнім өндірісіне жұмсалынған және
объектінің өзіндік құнына тура апарылатын еңбек ақы ... ... ... бірнеше өнім түрлерін өндірумен айналысатын, бірақ тікелей өнім
өндірісіне қатыспайтын жұмысшылардың еңбек ... ... ... жұмыс
уақыты шығындарымен байланысты емес төлемдерге әртүрлі сыйақылар, еңбек
демалысына төлемдер, жәрдемақылар, бос ... ... ... үшін ... т.б. ... Бұл ... өндірістік үстеме шығындардың қатарына
қосылады. Тікелей және жанама еңбек ақының бөлек есепке ... ... ... ... есеп ... ақы қорының пайдаланылуына және үстеме
шығындардың бөлінуіне бақылау жасап отыруды ... ... ... кезінде еңбек ақыны есептеу үшін жұмыс өнімділігі жайлы
мәліметтер қажет. Жұмыс өнімділігі – белгілі бір уақыт ішіндегі ... ... ... нақты еңбек ақысын есепке алу бойынша алғашқы
құжаттарға кесімді (аккордты) жұмыстарға наряд, табель – есеп және ... ... ... ... ... ... жұмыстың күрделілігі мен шартына (разряд ... ... де ... ... сәйкес белгіленеді. Жұмысшылардың нақты
тарифтік ставкалары мен ... ... ... ... ... қаралады.
Жұмысшылардың еңбек ақысын есептеу ұйымда қабылданған еңбекке ақы төлеу
жүйесі мен нысандарына, ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Еңбекке ақы төлеудің негізгі көзі – еңбек ақы қоры. Мұнымен ... ақы ... ... көзі болып ұжым ... ... ... оған ... жеке ... байланысты төленетін әртүрлі
төлемдер табылады. Бұл жағдайда жұмысшыларға сыйақы беру орындалған ... ... ... ... ... ... көмегімен еңбек
ақының көтермелеу қорын жұмысшылардың арасында бөлу жолымен жүргізіледі.
Әрине, сый ақы ... өнім ... сай ... ... ... ... төленетін жалақы мен сыйақы мөлшері өнім сапасының
жоғарылауына және шығындардың үнемделуіне ... ... ... ... ... ... немесе бригаданың тікелей жұмыс нәтижесіне
сәйкес жүруі тиіс. Бұл нақты ... ... ... ерекшелігін
ескере отырып, олардың қызметін ... және ... ... ақы ... жүйесіндегі сыйақының маңызды белгілері мыналар болып
табылады: біріншіден, олар негізгі еңбек ақы ... ... ... ... ақы ... қосымша нысаны ретінде ... ... ... ... ақы төлеудің айнымалы бөлігі болып табылады, ал
тариф (оклад) немесе келісімді ... ... ... тұрақты сипатқа
ие; үшіншіден, негізгі еңбек ақыға ... ... ... ... құн, ... ... құралған көтермелеу қоры, материалдық
ресурстарды үнемдеу есебінен) құралады. Төртіншіден, негізгі еңбек ... ... ... ... ... көп ... ... өзге, біздің ойымызша, сыйақыны тек ынталандыру ... ... ... ... және еңбек тәртібін бұзғаны үшін жауапкершілікке
тарту құралы ретінде де ... ... ақы ... деңгейін жедел бақылауды ұйымдастыру ... ... ... ... ... құжаттар қолданылады.
Еңбек ақы шығындары 8012 «Өндірістік жұмысшылардың еңбек ақысы» шотының
кредиті және 3430 «Қызметкерлермен еңбекке ақы ... ... есеп ... ... бойынша көрсетіледі.
Нарықтық қатынастардың жағдайында еңбек және ... ... ... ... ... әсер етуші фактор болып саналады.
Сондықтан да, ... ... ... ... жаңа техникалар мен
технологияларды пайдаланудың нәтижесінде еңбек өнімділігін жоғарылата
отырып бос ... ... ... арқылы, нақты орындалған жұмыс көлемін
алғашқы құжаттарға уақытында тіркей ... ... ... ... және ... шығындарының тиісті шығын объектілеріне қосылуын
қамтамасыз ету арқылы жақсы нәтижелерге қадам басады деген ойдамыз.
Еңбекақыдан аударылатын аударымдар. Қазақстан ... ... ... заңына сәйкес жалақыдан аударылатын аударым бабында есептелген
әлеуметтік салығы ( 21% мөлшерлемесі бойынша) көрініс ... ... салу ... ... жұмыс берушілердің еңбеккерлерге ақшалай
немесе заттай нысанында төлеген шығысы жатады, оған салық ... ... ... ... ... ... ... есебі
Өндірістік есептің жаңа жүйесінің басты айырмашылығы - ұйымның жанама
шығындарын үстеме және кезең шығындарына бөлу.
Үстеме шығыстар – бұл ... ... және ... ... ... олар ... ... ие болады, олардың құрамында
экономикалық элементтер бойынша барлық шығындары көрініс табады.
Үстеме шығыстарға негізгі және көмекші ... ... ... қызмет көрсетумен байланысты шығыстары жатады, оларды
тікелей дайын өнім ... ... ... ... ... кешендік болып табылады.
Кешендік сипаты – шығыстар құрамында барлық экономикалық элементтер
шығындары көрініс табады;
екі және одан да көп ... ... ... бұл шығыстарды тікелей
белгілі бір ... ... ... ... ... олар дайын өнімнің
арасына белгілі әдістерге сәйкес таратылады және аяқталмаған өндіріске де
жатқызылады.
Үстеме шығындар, тікелей ... ... ... ... ... өзіндік құнына енеді.
Үстеме шығындар негізгі өндіріске қызмет ... ... ... олар ... ... жүйесінде есепке алынып, өнімнің
өзіндік құнына енгізіледі, ал кезең ... ... есеп ... және ... ... ... кірмейді. Осыған сәйкес ұйымдардың
үстеме шығындарының құрамынан кезең шығындарын ажырату мәселесі туындайды.
Оларға ... ... 7 ... ... ... ... ... жалпы шаруашылық және әкімшілік сипаттағы шығындар, тауарлы –
материалдық қорларды сатумен байланысты шығындар және ... ... ... ... ... ... көлеміне тәуелсіз және
өткізілген өнімнің нақты бір түрімен байланысты емес ... ... ... ... ... ... ... жалпы және әкімшілік
шығындары өндіріс көлемінің өзгерісіне тәуелді ... Бұл ... ... ... саналады, әрі кезең шығындары ретінде қаралады. ... ... ... ... өнім өндірілмесе де пайда бола береді.
Әрбір ұйым өзінің есеп саясатын 2 ұлттық стандарттарының әдістемелік
нұсқауларына сәйкес жасай ... ... ... бұрын қалыптасқан
баптарының құрамынан жалпы және әкімшілік шығындарына, өткізу шығындар ... ... ... ... бар ... ... ... есепке алады.
Наубайхана өнеркәсібі өнімінің өзіндік құнында белгілі бір ... ... ... және ... ... ... ... Бухгалтерлік есеп стандартына сай мұндай шығындар үстеме деп
аталады.
Өнеркәсіптің ... ... ұзақ ... бойы ... ... екі
үлкен бөліккке бөлініп қарастырылды: жалпы ... ... ... ... ... ... зауыттық) шығыстар. Осы екі топ өнімнің
өзіндік құнының құрамында жеке-жеке ... ... ... ... есебі үшін арнайы синтетикалық ... ... ... ... ... ... жатқызылды: «Құралдарды күтіп
ұстау және пайдалану шығындары», ... ... және ... «Цех ... ... зауыттық шығындар», «Басқадай
өндірістік шығындар».
Үстеме шығындар 8040 ... ... ... ... ... ... үстеме шығындар нан пісіру кәсіпорындарында 8040
«Үстеме шығындар» шотына жинақталған және сонда есепке алынады., сондықтан
бұл ... ... ... ... қатысты, әрі бөлу ... ... ... құнына енеді. Әрбір цехтың үстеме шығындарын тек
сол цехта өндірілген өнімнің өзіндік құнына ... ... ... ... 8040 шоты жабылады.
Экономиканың нарықтық ... ... және ... өтумен қатар өндірістік шығындарды есепке алу және өнімнің
өзіндік құнын ... ... ... да ... ... ... есептің мәліметтері, ең алдымен, өнім өндірісінің барлық
кемшіліктерін жедел анықтауды, әрі олардың дер ... ... - ... ... өндірістік емес шығындар мен ... ... ... ... жоқ ... ... ... ықпал жасауы
керек.
Жекелеген өнім түрлерінің өзіндік құнына ... ... ... ... ... қосу үшін нан ... кәсіпорындарында, оларды
өндірістік жұмысшылардың негізгі еңбек ақысына пропорциональды таратады.
Алайда, нан өнімдерінің әрбір түрінің ... ... ... бұлайша тарату өнімнің өзіндік құнын бұрмалайды.
Біздің ойымызша, құралдарды күтіп ұстау және пайдалану шығындарын ... ... ... ... есепке алып, ай сайын тиісті өнім түріне
белгіленген коэффициент бойынша есептелген шартты бірлік ... ... емес ... ... басқару функциясымен және өндірісті
ұйымдастыру функциясымен ... Бұл ... бір ... нан
өнімдерінің түрлеріне апаруға болады – лабораториялық зерттеулер ... жаңа ... ... ... бөлігі жеке өндірістік бөлімшелерге
қатысты және өндірістік үстеме шығындармен бірге ... ... ... өнімді өткізу шығындары кезең шығындарының
құрамында қарастырылып, ұйымның табыстары мен шығыстарының есебіне ... ... ... бұл дұрыс емес, өйткені олар өнімнің өзіндік
құнында (егер ... ... ... ... Жаңа қатынастарға
көшумен қатар, жарнама шығындары, ұйымның фирмалық дүкендерін ... да ... ... дамыған елдерде бұл шығындар (жарнама
шығындары) өнімнің өзіндік құнында 15 -20 % алып ... ... ... ... ... ... ... болмаса да, айнымалы шығындарға
жатады, яғни өнім көлемінің өсуімен бірге, өседі ... ... ... ... ... ... ... құнына тікелей қосуға болады.
Мысалы, өнімнің сол ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігі тұрақты сипатқа ие. Мәселен, фирмалық дүкендерді
ұстау, сауда киоскілері үшін жалгерлік ... ... ... ... біз, нан және нан өнімдерін өндіретін ұйымдарда өнімнің өзіндік
құны өткізу ... ... ... сипатқа ие бөлігін қамти отырып
анықталуы тиіс деп санаймыз. Бұл ұйымға өткізілетін ... ... ... ... шын, әрі дәл ... ... береді.
Нан пісіретін ұйымдарда үстеме шығындар, ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Айта кету керек, бұдан өзге өндірілген өнімнің саны, атқарылған ... ... ... ... ... да ... ойымызша, өнімдердің кейбір түрлерінің өзіндік құнын дәлірек
есептеу үшін сметалық (нормативтік) ставкаларды қолданған жөн. Олар ... ... ... өнімге, құралдардың жұмыс сағатының мен ...... ... ... ... белгіленеді.
Үстеме шығындар есебі 8040 «Үстеме шығындар», 8041 «Материалдар», 8042
«Еңбек ақы ... 8043 ... ... ... 8044 ... жөндеу», 8045 «Негізгі құралдардың тозуы және материалдық емес
активтердің ... 8046 ... ... 8047 ... 8048 «Басқалар» шоттарында жүргізіледі. Бұл бөлімшенің шоттары
негізгі және көмекші өндірістің үстеме шығындары ... ... ... ... шығындарды есепке алудың және бөлудің келесі нұсқалары
ұсынылады:
- үстеме шығындарды жауапкершілік ... ... ... ... ... жұмсалған ұнның массасына қарай тарату;
- құрал-жабдықтарды атқарылған машина-сағат санына сәйкес тарату;
Кесте 3 - Өндіріс шығындарын ... алу ... ... ... ... ... корреспонденциясы
|Шаруашылық операциясының мазмұны ... ... |
|1 |2 |3 ... ... ... |8011 |1310 ... ... негізгі жалақысы |8012 |3430 ... ... |8013 |3150 ... ... құны |8010 |3310 |
|1 |2 |3 ... құралдардың тозуы |8040 |2423 ... ... ... құны |8040 |1620 ...... құны |8040 |2429 ... өндіріске жататын үстеме шығындарды |8014 ... | | ... ... ... ... |8010 ... ... құны ... |7010 |8010 ... өндіріс құны |1340 |8010 |
3 ... ... ... және ... ішкі ... ... ... мақсаты мен міндеттері
Әрбір ілімнің өзінің зерттеу ерекшеліктеріне қарай, сол ілімге ғана
тән, зерттеу объектісі және пәні ... ... ... ... ... ... ... (талдауды қоса) пәні деп тек қана осы ғылым
зерттейтін ... ... ... оның қандай да бір бөлігімен жақтарын
айтса, ал ...... ... ... зерттейтін нақты шындықты айтады.
Нарықтық қатынаста талдаудың, ... ...... қызметін
бақылауда ғана емес сонымен қатар қоғамның алдында алатын орны зор десек,
оның қоғамда алатын орны ... ... мен ... оның пәні ... ... қарауға болмайтындығы сияқты мақсаты мен міндеттерімен
тығыз байланысты.
Экономикалық ... ... ... қабылдайтын ғылыми база болып
табылады. Оны ... үшін ... ... қаржылық және
өндірістік тәуекелділікті көрсету және болжау, шаруашылық ... ... ... ... ... шешімдердің әсерін анықтап,
шаруашылық қызмет нәтижесіне талдау жүргізу қажет.
Шаруашылық субъектісінің ... ... ... алдында
өндірістік және қаржылық мәселелердің шешілуіне ... ... ... ... ... ... инвестициялық саясатты
оңтайландыру мәселелерін қояды.
Ұйымның ... ... ... төлемқабілеттілігін анықтау және
объективті, ғылыми негізделген оңтайлы басқару шешімдерін қабылдау ... ... ... ... ... ... ұйым қызметінің қаржылық және
басқару талдауының теориялық және әдістемелік ... ... ... ... ... резервтерін көрсетіп,
кәсіпкерлік қызметті жақсартуға бағытталған оптималдық басқару ... ... ... ... мүмкіндік береді. Ұйымның қаржы-
шаруашылық қызметін талдау барысында мынадай міндеттер қойылады:
✓ ұйымның қаржылық қорытынды есебінің дұрыстығын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... азайтып, тиімділігін арттыру;
✓ шешім қабылдауға қисынды негізді база жасау үшін жеткілікті ... ... ... ... ... ... немесе оның белгілі бір бөлігіне жан – жақты
талдау жасау, ... ... ... және т.б.;
✓ ұйымның шаруашылық қызметтірін реттеп отыратын заң актілерінің,
бухгалтерлік есеп ... ... ... есеп ... ... және ... ... меншік иелерінің,
шаруашылық жүргізуші ұйымның қаржылық жағдайы туралы ақпараттармен
қамтамасыз ... ... ... жүргізуші ұйымның жіберген қателерін көрсетіп, оларды жою
туралы, ұйымның меншігінің өсуіне қолайлы ... ... ... ... ... ұйымның және оның құрылымдық ... ...... ... ... жасауды жүзеге асыру;
✓ ұйымның қаржы–экономикалық қызметіне талдау жасау және оның қаржылық
стратегиясын әзірлеу.
Талдау барысында ... ... ... әрі тиісті ақпараттарды
әртүрлі көздерден жинайды. Талдау ақпараттары алыну көздеріне қарай ішкі
және сыртқы болып бөлінеді.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... және қаржылық талдау болып екіге бөлінеді. Басқарушылық
талдау ұйымның ... ... ... ... өнімдер мен
орындалған жұмыстардың өзіндік құнының құрылымын ... ... ... ... ... ... ... бизнес-жоспарлардың
орындалуына жауапты тұлғаларды анықтауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... шешуде,
өндіріс технологиясын жетілдіру мен тиімді ұйымдастыруда, табыс ... ... ... орын ... ... ... ... басқарушы есептеріне негізделген өндірістік талдау ғана ... ... ... есеп ... негізделген қаржылық талдау
да жүргізіледі. Ішкі қаржылық талдау қалыптасқан қаржылық ... ... ... ... ... өндіріс шығындары мен
табыстарының арақатынасын жан-жақты терең зерттейді. Сонымен, басқарушылық
талдау ... жеке ... ... ... оның ... ... ... бағалайды және сараптайды.
Қаржылық талдау жоғарыда атап өткендей, ішкі, сонымен қатар сыртқы
болып бөлінеді. Сыртқы ... ... ... ... ... ... мамандардың қатысуымен жүргізіледі. Сыртқы ... ... ... ... ... жағдайында ұйымның шаруашылық
қызметін кешенді сараптау арқылы ұйымның активтері мен меншікті капиталының
құрамы мен құрылымын, ... ... ... мен ... ... ... оның ... тұрақтылығын нығайту, экономикалық тиімділігі
мен іскерлік белсенділігін жоғарылату ... табу ... ... ... қаржылық талдау ұйымның қаржылық қызметінің нәтижесіне көңіл бөле
отырып, ... ... ... ... және тартылған
қаражаттардың тиімді пайдалануын, пайданы көбейтудің резервтерін ... ... ... ... мен ... жоғарылатуын
анықтайды. Нарықтық экономикалық қатынастар мен ... ... ... меншік иелері талдауды табыстылықты жоғарылату және ... ... ... ... ... ... ал ... инвесторлар өздерінің қарыздары мен салымдары бойынша тәуекелділікті
төмендету үшін ... Яғни ... ... ... мен ... ... талдау мәліметтерінің сапасына
байланысты екенін нақты айтуға болады. Демек, нан ... ... ... ... ... аудит жүйесінде маңызды ... атап ... жөн. ... ... ... ... жүргізбес
бұрын аудитор алдымен өндіріс шығындарының құрылымын яғни ... ... ... ... ... ... ... пайда болу жерлерін әрбір
шығын элементтерінің өзіндік құнға әсерін өндірістік шығындардың өзгеру
деңгейін, ... ... ... ... ... әсер ... ... алу қажет. Өндіріс шығындарына жан-жақты талдау
жүргізбей оларға аудит жүргізу мүмкін ... ... ... ... ... мыналар болып
саналады:
✓ өнімнің, ... мен ... бір ... ... ... үстеме және тағы басқа шығындардың нормасын анықтау;
✓ нақты шығындардың нормадан ауытқуын олардың себептерін (үнемделгенін
немесе ... ... ... ... ... ... және ... ресурстарын тиімді пайдаланудың ішкі
шаруашылық резервтерін табу;
✓ өнімнің, ... мен ... ... ... әсер ... ... және ... құнды төмендетудің жолдарын анықтау.
Ішкі көздерден алынатын ... ... ... ... ... ... жедел есеп; Бас кітап; есеп регистрлері;
бастапқы құжаттар; машина жазбалар; тестер; келісім–шарттар; ... есеп ... ... бизнес–жоспар; ұйымның әділет бөлімінде
тіркелген құжаттары; бұрынғы аудиттің қорытындысы және т.б. ... ... ... ... ... статистикалық агенттік;
жабдықтаушылар; банктер; бұқаралық ақпарат құралдары; бұрын аудит жүргізген
аудиторлар; ... ... ... ... және ... ... шаруашылықтың активтері мен міндеттемелеріне тексеру
жүргізумен қатар өндіріс шығындары баптары бойынша және басқа да ... ... ... жүргізуі керек.
Талдау шығындардың тиімділігін анықтауға, олардың мөлшерін салыстыруға,
бағаны белгілеуге, шығындар ... ... ... ... ... ... шығыстарды реттеу мен бақылауға, табыстың нақты
деңгейін жоспарлауға көмектеседі.
Осы кездегі басты міндеттер: ұйымның жұмысын ... ... ... ... кері ... ... факторларды, өндіріс резервтерін анықтау; оларды
барынша пайдалану үшін нақты шараларды жасау және жүзеге асыру.
Талдаудың ... ... ... бір ... ... мысалы, жоспарлы көрсеткіштерді нормативті нақты
көрсеткіштермен, ағымдағы кезеңді өткен ... және ... ... ... ... үшін экономикалық топтастыру,
нақты, салыстырмалы және орташа шамаларды қолдану, т.б жатады.
Нан өнімдерінің өзіндік құнын талдау ... ... ... ... ... және жеке шығындарының өзгеріс процестеріне негізгі
төрт бағыт бойынша зерттеу жүргізуді қарастырады: өнім ... ... бабы мен ... ... ... бөлімшелер бойынша; технико-
экономикалық факторлар бойынша. Мұндай талдау ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді.
3.2 Нан өнімдері өндірісіне жұмсалған шығындарды талдау
Нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... ұйымның табысына әсер ететін басты фактор ретінде
өзіндік құнның да рөлі өсе түспек.
Өнімнің өзіндік құны ... ... және ... ... ... атап ... материалдық, еңбек және қаржылық ресурстарды
пайдалану тиімділігін, жұмыс ... ... ... ... көрсеткіш.
Өнімнің өзіндік құнының қалыптасуын, оның құрамын зерттеу өндірісті
дамыту резервтерін анықтауда, жоспарлау, баға ... және ... ... ... ... ... ... және тәжірибелік
мәнге ие.
Қазіргі кезде өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік ... ... ... көңіл бөлінуде, бұл ұйым басқармасының мұқтаждығынан туып отырған
қажеттілік.
Осы саланың ... ... ... ... өнім ... сатылған өнім көлемі), сондай-ақ ... де ... ... ... қор ... ... құн) ... Ұйым жұмыстарының көрсеткіштері
заттай, құндық, шартты және салыстырмалы шамалармен көрсетіледі.
Өнімнің ... құны ... ... ... алу үшін өндірістік
шығындардың құрамын дәл анықтаудың маңызы зор. Шығындардың қайсысы өндіріс
ықпалымен, ... ... ... ... ... ... ... жағдайда басты орынды өндірістік есеп алады, ол өндіріске жұмсалған
ақпараттарды жинау, бақылау және талдауды жүзеге асырады. Өндірістік есеп
жүйесінде ... ... ... ... әртүрлі белгілері бойынша
жинақталады, топтастырылады және талдау жасалынады. ... ... ... ... ... ... өзіндік құнына
енетін шығындарды бір ізге ... ... 7 ... ... қолданылып келді. Өнімнің өзіндік құны ... ... ... Жеке ұйым және ... ... ... элементтерінің үлес салмағы бойынша ерекшеленеді. ... ... ... мен ... ... ... жарақтану дәрежесіне байланысты туындайды.
Өзіндік құнды талдаудың жалпы қағидасы өзіндік құнға сол немесе басқа
факторлардың әсерін кешенді зерттеу болып ... ... ... қызмет)
өзіндік құны неғұрлым төмен ... ... ... соғұрлым үнемделіп,
негізгі қор, материалдар тиімді пайдаланылады, сәйкесінше құрылыс өнімінің
құны ұйымға, тапсырыс берушіге, жалпы қоғамға арзанға ... ... ... ... тыс ... болмайды. Өзіндік құнның
деңгейіне ұйымға тәуелді және тәуелсіз, сондай–ақ ұйыммен бақыланатын ... ... әсер ... ... ... ... ерекшелігіне
байланысты табиғи жағдайлардың әсері, материалдарды ... ... ... құралдардың бағасы, электрқуатының
тарифтері.
Ал осы көрсеткіштің кемшіліктеріне ұйым ұжымының еңбегімен байланысы
жоқ ... ... ... ... ... ... ... болады. Бір теңге орындалған жұмысқа жұмсалған шығынның
деңгейіне орындалған жұмыстардың құрылымы, жекелеген ... ... ... оның ... өнім ... әсер етеді.
Бір теңге өндірілген өнімге жұмсалған шығын өндіріс және өткізу
шығындарының ... ... ... ... ... ... құнына қатынасымен есептеледі.
Талдау кезінде есепті жылы орындалған жұмыстың бір теңгесіне жұмсалған
нақты шығындарды жоспарлы ... ... ... ... осы ... өткен жылдармен салыстырғандағы шығын динамикасын
анықтау керек.
Әрбір ұйымының қызметінің ... ... ... ... ... 1 теңгесіне жұмсалған шығын мөлшері болып табылады. Оның
артықшылығы өзіндік құн мен ... ... ... ... ... ... ... әрбір теңгесіне шығынның жоғарылауы пайданың
төмендеуіне әкеледі, және керісінше.
Өнімнің өзіндік құнын сипаттайтын ... ... бірі ... 1 ... ... ... жұмсаған шығын табылады (4 кесте).
Кестеден көріп отырғанымыздай, өнім көлемінің 42481,5 мың теңгеге
төмендеуімен бірге ... ... ... құны да 39054 мың ... ... 2006 жылы 4072,5 мың ... табыс табуға ықпал етті. 1
теңге өткізілген өнімге жұмсалған шығын 2005 жылы 98,1 ... ... ... ... ... 3,9 тиынға аз.
Кесте - 4 Бір теңге өткізілген өнімге ... ... ... | ... ... |
| | |(+,-) |
| | 2006 | | |
| | |2007 | ... ... ... |285708 ... ... ... мың ... | | | ... өнім | | | ... |6316 |5463 |-853 |
|- нан ... |286 |259,5 |-26,6 |
|- ... ... |926 |553,6 |-372,4 |
|- ... ... | | | ... ... ... |254757 |215703 |-39054 ... мың ... | | | ... ... мың ... |-5700 |+4072,5 | |
|1 ... өткізілген өнімнің |102 |98,1 |-3,9 ... тиын | | | ... ... залал «АлКер 1» серіктестігінде сұраныс пен ұсынысты ескере
отырып, шығарылатын өнім ... ... ... ... ... Соның
нәтижесінде шығарылатын өнімнің құрылымы неғұрлым рентабельді және тез
өтетін ... ... Атап ... ... ... шығару
меңгерілді, бұл өнім халық сұранысына ие, сондай–ақ кондитер өнімдерінің
жаңа түрлері шығарыла бастады.
Талдау барысында шығындардың тек ... ... ғана ... ... ... ... түрлері және өндірістік процестің сатылары бойынша
бөліп көрсету, оның құрамдас бөліктерін оларды ... ... жеке ... ... ... ... үшін жауапкершілікті
анықтап айыру, өзіндік құнды құрайтын шығындардың құрылымын айқындау қажет.
Шығындарды өнім ... ... ... ... ... алынатын
түсімнің шамасымен салыстыру, міне, осылардың барлығы жұмыстардың сол
немесе басқа түрлері өндірісінің және де ... ... ... аясының
экономикалық пайдалылығын анықтауға мүмкіндік береді.
Нан өнімдерінің өзіндік құнын басқару үшін және ауысым ... ... ... өз ... ... ... ... көтеру үшін, шығындар есебін өнім түрлері бойынша, сондай–ақ
өнімді өндіріп ... ... ... ... ... тобы ... орынды.
Нан өнімдерін дайындайтын ұйымдарда өндірістік шығындарының құрамын
талдау ... ... ... ғана ... ... ... бірге
шығындардың құрамдас бөліктерінің өзіндік құнға ықпал ету дәрежесін ... оның ... ... ... ... ... ... Мұнымен бірге шығындардың құрамын талдаудың әртүрлі бағыттарын
оларды топтастыру ... ... ... ... ... мен ... шарттардың өзіндік құнға әсерін табуға
көмектеседі. ... ... ... құрамында материалдық шығындар жоғары
үлесті алады. Материалдық шығындарға әсер ететін негізгі ... Өнім ... ... Өндірілетін өнімдердің құрылымдық өзгерісі;
• Жекелеген өнім түрлерін өндіруге жұмсалатын материалдық шығындардың
деңгейінің өзгерісі.
Бесінші кестенің мәліметтері ұйымның нақты шығындары 2007 жылы ... ... 10445 мың ... ... 0,4 % ... Шығындардың
төмендеуі материалдық шығындардың 1883 мың теңгеге және еңбекке ақы ... 8847 мың ... ... ... ... отыр. Шығындардың
құрылымы да өзгерген: ... ... мен ... ... ... ... еңбек ақы шығындары біршама азайған.
Нан өнімдерінің өзіндік құнының 70–80 ... ... ... ... 5-тен көріп отырмыз. Сондықтан материалдық шығындарды талдау
өзіндік ... ... ... факторы болып табылады.
Кесте - 5 Өнім өндірісіне ... ... ... ... мың ... ... ... % |Ауытқу |
| | |(+,-) | |(+,-) |
| |2006ж |2007ж | |2006ж |2007ж | ... |189728 |187845 |-1883 |75,2 |77,6 |+2,4 ... | | | | | | ... ... |165666 |166524 |+858 |65,6 |68,8 |+3,2 ... мен | | | | | | ... | | | | | | ... |12511 |13020 |+509 |5 |5,3 |+0,3 ... |4007 |5176 |-1169 |1,6 |2,1 |+0,5 ... ... |4532 |2604 |-1928 |1,8 |1,2 |-0,6 ... | | | | | | ... қызметі | | | | | | ... ... |12 |1 |-11 |1,2 |0,2 |-1 ... ақы ... |45265 |36418 |-8847 |18 |15 |-3 ... | | | | | | ... |2665 |2695 |+30 |1 |1,1 |+0,1 ... тозуы | | | | | | ... ... |14758 |15013 |+255 |5,8 |6,1 |+0,3 ... |252416 |241971 |-10445 |100 |100 |- ... өндірілетін өнім түріне жұмсалатын материалдық шығындардың
деңгейінің өзгерісі негізгі үш ... ... ... ... ... ... факторы); материалдарды дайындау құнының өзгеруі
(баға факторы); материалдарды алмастыру (ауыстыру факторы).
Материалдардың шығыс ... ... ... ... өнімде ақаулардың пайда болуы, өндіріс технологиясының өзгерісі,
материалдарды тиеу, түсіру және ... ... ... ... ... ... ... ұйым тарапынан бақылау мүмкін
болмайды.
Кесте – 6 Тәтті нанды дайындауға жұмсалатын шикізаттардың құрамы
|Шикізаттардың атауы |100кг ұнға ... |
| ... кг ... ұны, 1 сорт |100 ... |1 ... ... |5 ... |25 ... май |12 ... сүт |15 ... |8 (200 ... ... ... ... |4 (100 ... ... |1,5 ... |0,05 ... |171,55 ... майы ... жағуға) |0,15(1 ... ... ... ақы ... ... талдау бұрын қарастырылған жүйеде жүзеге
асырылуы ... оның ... ... ... ... ... және ... бақылаудың қажетті мәліметтерін таңдау,
өңдеу және жүйелеу.
2. Жинақталған материалдарды талдау.
3. Ұйым ... ... ... ықпал ету және өндіріс тиімділігін
көтеру шараларын жүзеге асыру және ... үшін ... ... пайдалану.
Талдау мақсаты үшін еңбек ақы қорын ... ... ... нақты
факторлардың әсерін анықтау мүмкіндігін қамтамасыз ететін мәліметтер мен
ақпараттарды ғана ... ... және ... керек.
Талдауды тиімді жүзеге асыру үшін келесі материалдардың қол астында
болуы шарт:
1.Өндіріс ... ... ... ... ... ... ... жылдық) жалақы, еңбек ақы қоры жайлы есеп мәліметтері.
2.Еңбек ақы қорын, оның құрамдас бөліктері бойынша ... ... ... Ұйымдағы техникалық нормалаудың жай – күйі туралы мәліметтер.
4. Қалыпты еңбек жағдайынан ... үшін ... ақы ... ... ... ... жай–күйін сипаттайтын бақылау жүйесінің
және жұмыс пен жұмысшыларды тарифтеудің дұрыстығы туралы мәліметтер.
6. Есепті ... ... ... мен ... ... ... ... жұмыс өнімділігі есебінің дұрыстығын жедел бақылау
мәліметтері.
Талдау қорытындысының дұрыстығы және оның ... ... ... ... ... кезіндегі көрсеткіштердің
салыстырмалылығы әсіресе төмендегі жағдайда маңызды:
1. Өндірістік бағдарламаның өнім ... ... ... ... ... ... жағдайда, яғни есепті кезеңде өнім түрлері бойынша
өзгерістер және сонымен байланысты ... ... да ... ... ... ... жоспарлау әдісі дұрыс болмағанда.
3. Есепті кезеңде есептеу (тарифтік) ставкалары өзгерген жағдайда.
Еңбек ақы ... ... ... ... ... ... және ... ақы қорын салыстыру жолымен анықталады. Бірақ мұндай салыстыру өнімді
шығару ... 100 ... ... ... ғана ... Бәрімізге
белгілі, жұмысшылардың кейбір категорияларының еңбек ақы қоры ... ... ... ... кесте мәліметтері өткізілген өнім көлемінде де, еңбек ақы қорында да
өзгерістер бар екенін көрсетіп отыр. Өткізілген өнім ... 42481.5 ... ... ... ... саны 19 адамға дейін өсті.
Нақты ауытқудың шамасына екі фактор әсер етеді:
• жұмысшылардың ... ... ... ... бір орташа тізімдік жұмысшыға ... ... ... ... - 7 ... ... ресурстарының пайдаланылуын талдау
|Көрсеткіштер |2006 |2007 ... |
| | | |(+,-) ... ... қызмет) өткізуден |285708 ... ... ... ... мың ... | | | ... ... ... ... адам |127 |146 |+19 ... ... ақы ... мың ... |35116 |46046 |-10930 ... ... мың ... |561 |709 |+148 ... ... ... жалақысы, |276 |315,4 |+39,4 ... ... | | | ... өнім ... ... ... |19 |+6,7 ... % | | | ... ... ... ... ақы ... ... ... ықпал
еткен нақты себептерді анықтау керек. Еңбек ақы қорының ... ... ... ауытқуына үш фактор әсер етеді:
- жұмысшылардың орташа тізімдік санының өзгерісі;
- орташа ... ... ... өнім ... ... ... ... орындалу пайызы.
Жоғарыдағы есептеулерден белгілі, қордың салыстырмалы ауытқуы жоспардың
орындалу дәрежесіне тәуелді.
Ұйым жұмысының ... ... үшін өзге де ... ... еңбек өнімділігінің өсім қарқыны мен орташа жалақының
арақатынасын анықтау маңызды. Жоспарда бір жұмысшының орташажылдық өнім
өндіру ... өсім ... ... ... өсім ... жоғары болуы
керек. Мұндай жоспарлы көрсеткіш еңбек ақы қорын пайдалану ... ... ... ... ... ... және ұйым ... жоғарылатуға мүмкіндік береді.
Адам өмірінің қауіпсіздігіне тікелей қатысты болғандықтан, ... ... ... ... жүйесі басты орынды алады. Өндірістік-
техникалық бөлім өнім ... ... ... ... ... көңіл
бөліп, қабылданатын жұмыстың критериилерін бекітіп, барлық ақаулар мен
ауытқулардың, ... ... ... есебін жүргізіп отырады.
Негізгі ... ... ... ... ... ... өнімдерді
анықтау, әрі жою мақсатында есеп жүйесінде қалыптасатын ... ... ... ету ... талдау жүйесін құрған орынды.
Сапаны қамтамасыз ету жүйесін ... қою үшін өнім ... ... ... ... ... процестің барлық қатысушыларының
жұмыстарының құрамдас бөлігіне ... ... ... мақсаты сапасыз
жұмысты анықтап отыру емес, керісінше оны болғызбауға ұмтылу.
Сондықтан нан ... ... ... ету ... ... ... шығын топтары бойынша жүзеге асырған дұрыс деп санаймыз (8
кесте). Кесте мәліметтері зерттеу ... ... ... ... ... негізінде дайындалды. Осылайша жинақталған ақпараттар
өндіріс ... ... ... ... ... ... ... жұмсалған
шығындардың орындылығын тексеруге, кемшіліктерді жою бойынша ... ... ... береді.
Ақаудың алдын алу шараларына жұмсалған шығындар өнім ... ... ... ... құнын төмендетуге, сондай-ақ ұйымның нарықтағы беделін
жақсартуға, өнім көлемін жоғарылатуға мүмкіндік береді.
Өнім өндірісіне жұмсалған шығындарды талдаудың көмегімен өнім ... ... ... тән ... ... және
шығындарды үнемдеу және ... ... ... ... ... ... ... талдау нәтижелерінің мәліметтеріне сүйене
отырып, ... ... ... қабылдауға қажетті ұсынымдарды әзірлей
алады.
3.3 Ұйымда ішкі ... ... ... дер ... әрі ... жүргізілетін ішкі өндірістік
бақылаудың маңызы зор, ол ... ... және ... ... ғана әсер етіп қоймай, сонымен бірге оның қаржылық ... ... ... ... де ықпал етеді. Мемлекет ұйымның
ішкі өндірістік бақылау жүйесіне араласпайды, ал бұл оның ... ... ... Ішкі ... ... ... қамтамасыз етіп,
қолда бар өндіріс резервтерін анықтауға, әрі үйлестіруге ... ... ... мен ... ... үнем ... ... ұйым
қызметінің олқылықтарын, материалдардың ... ... ... ... ... ... көмектеседі. Дұрыс
ұйымдастырылған бақылау ұйым ... ... дер ... ... оларды өз уақытында жою шараларын қабылдауға мүмкіндік береді. Бұл
жерде ұйым ... ... әрі ... ішкі ... ... ... және
қолдауға жауапты екенін айта кету керек.
Экономикалық дамудың қазіргі кезеңінде ... ... ... ... ... ... және
айқындылық секілді сипаттарына қоятын талаптары күшеюде. Әрине, ... ... ... үшін есеп пен бақылау ... өз ... ... осы ... ... ұйымдарында ішкі аудит қызметін
ұйымдастыру ішкі шаруашылық бақылаудың қосымша құралы ... ... ... ... шынайы бағалауға мүмкіндік береді.
Бақылау жүйесінің мәселелерін зерттеумен айналысып жүрген отандық ... ... ... ... ... ... мәселесі
терең зерттелген. Зерттеу нәтижесі көрсетіп отырғандай, ғалымдардың ішкі
аудит жүйесі - ішкі бақылаудың нақты ... ... жаңа ... ... ... ... аудитке мұқтаждық көбіне-көп орта және ірі ұйымдарда ... ... ... ... ... ... ... отыр. Сонымен бірге ішкі аудитті құру және оны дамытудың
негізгі себептерінің бірі сыртқы ... ішкі ... ... ... ... ... қамтамасыз ете алмайтындығына байланысты. Бұдан өзге, ішкі
аудит ұйымның материалдық және ақша қаражаттарының жоғалуы мен ... ... ... қиыншылықтардан шығудың стратегиялық нұсқауларын
жасау үшін қажет.
Ішкі аудиттің қалыптасуы тарихында АҚШ­ның 1941 жылы ... ... ... (IIA) ... орны ... ... 120-ға жуық ... институттың 72 мыңға тарта мамандары жұмыс атқарады. ... ... ... ... ішкі ... ­ ... ... ұйым мүддесін көздей отырып, оның жұмысын тексеру және бағалау үшін
құрылған тәуелсіз қызмет. Мұндай аудиттің ... - ұйым ... ... ... ... ... кету ... ішкі аудитті ұйымдастырудың мәні мен мақсатына қатысты
сұрақтарды негіздеуде ... даму ... ... ... ... ... ... ішкі аудитке ішкі бақылаумен өзара ... ... беру кең ... Ал ... ... бірқатар авторлардың
көзқарастарынша, ішкі аудитті ... ...... өз ... ... орындау үшін көмектесу». Осыған ұқсас
анықтама АҚШ-тың ішкі ... ... ... да ... ... ішкі ... ­ бұл ... өз қызметкерлерімен жүзеге
асырылатын, ұйым ... ... ... ... ішкі бақылау
жүйесінің ажырамас бөлігі. Оның басты мақсаты ұйым қызметкерлеріне ... ... ... ... ... бірге, ішкі аудит
экономикалық ... ... ... ... ... ... өндірістік­қаржылық процестерді ағымдық және кезекті бақылау,
қаржылық ақпараттардың сенімділігі ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан тәжірибесінде жаңа түсінік болғанымен, өркениетті
дамыған шет елдерде XIX ғасырдың соңында басқару құрылымы күрделі орта ... ... ... ... және ... кәсіпорындары мен ұйымдарында
және басқа да сол сияқты қызметтерде кеңінен қолданыла бастаған.
Ішкі аудит, жоғарға ... ... ... ... ... ... қызметі туралы ақпарат беріп, заңды бұзуға тосқауыл ... ... ... ... есеп және ішкі ... ... ... ықпал
етіп, (ұйымның) жеке құрылымдық бөлімшелерінң ... ... ... ... ... ... ҚР «Аудиторлық қызмет туралы заңына»
және оған енгізілген толықтырулар мен ... ... ... және ... ... ... сүйену керек.
Жалпы айтқанда, ішкі аудит – бұл ... ... ... есеп ... ... ... ... және ішкі
бақылау қызмет жүйесінің сенімділігі жөнінде меншік иелерінің ... ... рөл ... ішкі ... ... бақылау
жүйесі.
Басқару жүйесіндегі ішкі аудиттің орны жөнінде «Аудиторлық қызмет
туралы (№600 ... ... ... ... 610 ... ... қарау») халықаралық стандарттарда [93]жазылған. Аудиторлық қызмет
туралы заң мен стандарттың ... ішкі ... үшін ... ... ... ... ұйымдық құрылымының күрделенуіне байланысты
ішкі бақылау қызметінің қызметі үлкен мәнге ие ... ... ... ... ... ... ... өміршеңдігінің кепілі және табысты
қызметтің басты шарты болып ... ... ішкі ... кең ... ... ... және ағымдық
бақылауға орын беріледі, өйткені шаруашылық операциялары ... ... ... яғни ... ... ... ... қолдан
шығып кеткен кемшіліктерді жою шараларын қабылдауға ықпал ету мүмкін емес.
Республикамызда ішкі бақылау жүзеге асырылады, ... ол ... ... ... нормативтік актілерінің орындалуын тексерумен,
шаруашылық қызметін талдаумен шектеледі, әрі тек кезекті бақылау ... ... ішкі ... ... ... ажырамас бөлігі ретінде
қарастырылады. Оған былайша түсінік ... ... ұйым ... оның
ішінде көрсетілетін қызмет ретінде жүргізілетін, тәуелсіз бақылау.
Жоғарыдағы аудиттің мәнін сипаттайтын түсіндірмелерден ұққанымыз, ... ... ... әрі ... ... ие, атап ... Ұйымның жетекшісіне немесе орынбасарына, басқармаға немесе акционерлер
жиналысына тікелей бағынатындықтан, ішкі аудиттің тәуелсіздігі шартты.
Бірақ, қандай жағдайда да, ішкі аудитор ұйым ... ... ... және ішкі ... ... ... ... алады
және қаржылық тұрғыдан мүдделі болады..
2. Ішкі аудиттің басты міндеті шынайы есептілікті растап отыру емес,
ресурстардың жоғалуын ... үшін ... ... қамтамасыз ету.
Осыған сүйене отырып, біз ішкі ... ... ... ... ... ... ... тексеруді жүргізу.
- Анықталған кемшіліктерді жою бойынша негізделген ұсыныстар ... ... ... ... ... ... беру.
- Ұйымның қызметінің алуан жақтарын эксперттік бағалауды жүзеге асыру
және оларды жетілдіру бойынша негізделген пікірлер ... ... ... ішкі ... ішкі ... ... ... б.т. Шаруашылық жүргізудің жаңа жағдайында ұлғайып ... ... ... ... ... жиі өзгеріске ұшырайтын
отандық салық заңдылықтары, сондай - ақ оның ... ... ... ... ішкі ... бөлімін құруға жұмсалатын шығынды ақтайды.
Сондықтан шағын нан пісіретін ұйымдарда ішкі бақылаудың ... ... ... жоқ, ... ... және жүзеге асыруды бас
бухгалтер мен қызметтік бөлімшелердің жетекшілеріне тапсыруға болады, бірақ
наубайханалары бір-бірінен қашық ... ірі ... ... ... ... ... ... Сол себепті ірі ұйымдарда,
әртүрлі жауапкершілік орталықтарының қызметін тиімді орталықтандыру ... ... ... ... орынды.
Нан және нан өнімдерін өндіретін ұйымда ішкі аудит бөлімін ... ... және ...... мәселелерді шешуді талап
ететін күрделі процес б.т. ішкі аудит бөлімін ... ... ... сұрақтарды қарастырған кезде Қазақстан ... ... ... ... және оған ... толықтырулар мен өзгертулердің
баптары мен ... және ... ... ... ... құрылымдық ұйымның бизнесін басқарудың өз ... ... ... ... ішкі ... қызметке деген қажеттілікті
туындатуда болып табылады. Ішкі ... ... және рөлі ... ... ... ... ... басқару аппараты
ұйымның күнделікті қызметін тікелей ... ... ... ... буын ... ... ... тапсырған
есептерінің дұрыстығын растайтын немесе жоққа ... ... ішкі ... ... ... ... басты себебі.
Ішкі аудиттің сыртқы аудиттен басты ерекшелігі – ол ... ... ... қатарына жатып, ұйым басшысының қол астында қызмет етіп,
тікелей басқаруында ... ... тағы бір ... өз ... жоспар бойынша да, тапсырма бойынша да жүзеге асырып, ... ... ... жүргізіп компанияның, бірлестіктің үнемі
бақылауында болуы.
Басқару жүйесіндегі ішкі ... ... ... ішкі ... ... мен ... оның функцияларына және қағидатына
тоқталуды талап ... ... оның ... ... байланысты болғандықтан,
ішкі аудит кезінде ақпараттар базалары кеңейіп ... ... ... ... ... саны ... ... ішкі аудиттің мақсаты мен міндеті, құқығы мен міндетінің
шеңберінде, қойылған ... ... ... ... мақсаты – ұйымның қаржы-шаруашылық қызметінде орын алған
операциялардың дұрыстығына, шындығына, растығына бақылау ... ... дер ... ... басқару жүйесіне хабарлауды қамтамасыз
ету.Олар жоюға байланысты басқару шешімінің ... және ... ... ету нәтижесінде бақылау ... ... ... ... ... ... мақсатына жету үшін алдына мынадай міндеттер қойды:
- ұйымның және оның ... ... ... ... ... жасауды жүзеге асыру;
- ұйымның қаржы-экономикалық қызметіне талдау ... және оның ... ... өзінің қызметінің бағыты бойынша қызмет көрсету.
Нақты аудиторлық қызметтің ... ... ... ерекшелігіне,
оның ұйымдық құрылымына және сол кезеңде ұйым басшысының алдына қойған
міндетіне байланысты түрлендіріп ... Егер ... жеке ... ... (бөлімшелері) болса, онда ... ... бірі ... берген есептерін растау болып табылады.Ал,
егер филиалдар жеке балансқа бөлінбеген ... онда ... ... оған ... ... өкілеттілік шегінде бастапқы есеп жүргізуді
тексеру мен ... ... ... ... ... ... қызметі тарапынан жүргізілген тексерудің, талдаудың және
кеңес берудің нәтижесінде ұйым сыртқы аудиторлардың, салық комитетінің ... да ... ... органдарының тексеруіне дайын болады.
Ішкі аудит қызметі ... ... ... осы ... ... және ... ... құрамын
анықтайды.
Ішкі аудиторға өзінің ұсыныс, пікірлерінің орындалуын талап ету құқығы
берілмеген. Өйткені ... ... ... және оның нәтижесіне ұйым
үшін жауапты болмағандықтан, ... ... ... ... және ол үшін ... ... ... емес. Ішкі аудиторлар
пайдаланатын ... ... ... ... ... ... және есеп ... мәліметтер коммерциялық құпия болып
табылады. Ұйымның бөлімшелеріне аудит жүргізу нәтижесінде аудитордың ... ... да ... үшін ... болып саналады. Ішкі аудит
қызметі бәрінен бұрын ұйымның жоғарғы басшысына (жоғарғы басқару аппараты,
меншік ... ... ... ішкі ... ... ... алуға, олармен танысуға мүмкіндігі болуы керек. Пайдалатын
ақпараттардың қажеттілігін және құрамын ұйым ... ... ... ... ... Ішкі ... ... ақпарат көздерінде
кездесетін тұрапаттық ... ... жол ... және ... жағдайда ішкі аудитордың іс-әрекеттерінің
тізбесі қамтылып жасалатын, бекітілген ... ... ... әрекет
етеді. Ішкі аудит қызметі бас ... ... ... ... саны анықталап және оның басшысы тағайын ... ... Бас ... өкімі бойынша, бас ұйымның басқаруымен
тексеру және басқа да бақылау тәртіптерінің жиілігі, сонымен қатар ... ... ... ... құрамы белгіленуге тиісті.Сондай-ақ
бас ұйымның өкімі бойынша ... ... ... және қызметкерлерінің
еңбегі қандай көздерден төленетіндігі анықталуға тиісті. Ішкі аудит ... ... ... ... оның ... ... шығындарына қоса,
өндірістік өнімнің, орындалатын жұмыстың, қызметтің өзіндік құнына, жалпы
және әкімшілік шығындары құрамына үстме шығындары ретнде ... ... ... ... ... «Ішкі аудит жүйесін ұйымдастыру ережесі»
сияқты фирма ішіндегі қжаттармен реттеліп отыруға ... Бұл ... ... ... мүмкін:
- бірінші бөлімде – «Жалпы сұрақтарда» - ішкі аудиттің ... ... ішкі ... ... ... функцияларын және
қағидаттарын көрсету керек;
- ... ...... ... ... ұйымдастытуда» қызмет құрамы
мен құрылымы, ... ... мен ... ... ... ... ... әкімшілігі, тексеруді жоспарлау, жоспар-
кесте ... оны ... ... ... ...... ... қызметі жұмысының бағытында» - ішкі
аудитті жүргізу әдістері келтірілуге тиісті.
Тексеруден, ішкі аудитке өту үшін ішкі ... ... ... ... ... мен ... қалыптасқан бақылау-тексеру
аппаратының ұйымдық-құрылымына белгілі бір дәрежеде негізделген ... ... ... ... ... ... көрсетілген қызметтің шеңберінде жүзеге асырылатын ішкі аудит
бухгалтерлік есеп жүйесі мен ішкі ... ... үшін ... ... ... Яғни, жүйені жақсарту жөнінде талдау жасау,
мониторинг жүргізу және ұсыныстар беру.
Ішкі аудит ... ... ... ... басқа мынандай
қызметтерді де қоса қамтиды:
- қаржылық және жедел ақпараттарды тексереді.Бұл ұзаққа созылатын үрдіс
болғандықтан сыртқы ... ... ... қаржылық емес ақпараттарды қоса, операциялардың ... және ... ... ... ... ... сыртқы талаптарға сәйкестігін, сондай
менеджменттің саясаты мен басқа да ішкі талаптарды талдауды;
Ішкі аудиттің аталған қызметтері ... ... ... ... ... ... ... алуға және шығыс жасауға ресми рұқсаттың бар
екендігіне және оларға ... ... ... қамтамасыз етіліп, олардың
тиімді пайдаланылғандығына көз жеткізуді.Ішкі аудитор активтердің тек қана
менеджменттің ... ... ... немесе сатылғандығымен қатар, ұйымның
меншігіндегі және алынған ... ... өз ... ... ... ... яғни ... сақтандырылғандығына,
сақтау орындарында тұрғандығында сенімділігі жоғары болуы керек.Сонымен
қатар ішкі аудитор ... ... ... ... ... ең ... ... жарамсыз материалдардың мүмкін болған
бағамен бағаланып сатылғандығына және ... ... ... ... міндеттемелерінің тек қана заңды операциялардың нәтижесінде
туындағанын растайды. Ішкі ... ... ... ... ... міндеттемелердің пайда болу себептерін
кешіктірмей анықтау үшін, ... ... ... ... ... туралы білуі қажет. Ол әдеттен тыс операциялардың ... ... ... ... қоса ... ... жұмыс
істеуге (алуға, тексеруге) мүмкіндік алуы керек;
- арнайы алаяқтықты қоса зерттеулер жүргізу
Қорытынды
Кәсіпорынның өндірістік іс – ... ... – өнім ... оны
өткізу мен пайда алу.
Өндіріс шығындарын басқару кәсіпорынның негізгі міндеттерін орындауға
бейімделген басқарудың ... бір ... ... ... шақтағы, қазіргі
және өндірістік қызметтің шығындары мен ... ... ... ... шығындары есебінің басты міндеті – өндірістік қызметті бақылау
мен оны атқару үшін шығындарды басқару және өнім ... ... ... ... ... оған сату ... ... тағайындау болып
табылады, ал ол өз кезегінде пайданы анықтауға әсер етеді.
Кәсіпорындағы өндіріс шығындарды дұрыс есептеу ... әрі ... көп ... ...... ... өндіру, жұмыстарды атқару және қызмет көрсету
белгілі бір шығындармен байланысты. Оңтайлы ... мен ... ... үшін өз ... ... ақпаратты талдай білу керек.
Шығындарды талдау – ... ... ... ... ... тыс ... болмауын айқындауға,жұмыстың сапалық көрсеткіштерін тексеруге, бағаларды
дұрыс қоюға, ... ... мен ... пайда мен өндірістің пайдалы
деңгеін жоспарлауға көмектеседі.
Зерттеу жүргізіліп отырған тақырып бойынша қорыта келе, ... нан ... ... ... ... ... есебінің ұйымдастырылу барысы
қанағаттанарлық.
Зерттеу нәтижесі көрсетіп отырғандай, «АлКер 1» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігінде нан және нан ... ... ... ұнға әр ... ... ... ... қатаң нормаланаған түрде және мөлшерде су
мен ... ... ... Олар нан және нан ... ... нақтыланған. Алайда, рецептурада қаралған шикізатты
азықтық құндылығы соған ұқсас өзгедей материалдармен алмастыруға ... ... ... ... төмендетпейді.
Нан және нан өнімдерінің физико–химиялық ерекшеліктері дайын өнімнің
қорын артық мөлшерде дайындап қоюға мүмкіндік бермейді. Сол ... ... ... ... ... сауда нүктесін жаңа піскен қалпында өткізуді
білдіреді. Нан пісіретін ұйымдар ... ... ... жоспарын нан өндіру
көлемі бойынша, сауда нүктелерінің тапсырысына сай нан ... ... дәл ... ... ... ... нан ... жедел есепті
ұйымдастыру керек. Ол сауда ұйымдарының тапсырыстарының өзгеріс шамасын дер
мезгілінде және шынайы көрсетіп, ... қуат пен ... ... ... ... берер еді.
Ұйымда өндіріс процесінде пайдаланылатын материалдар мен шикізаттар,
жартылай фабрикаттар, көбіне, ... құн ... ... бағалаудың осы әдісін ұйымда қолдану аса қолайлы, ... ... көп ... жиі ... ... және пайдаланылуымен
түсіндіруге болады. Бұл әдістің тағы бір ... ... оны ... көп ... қажет етпейді және есепті кезең ішінде
сатып алынған барлық материалдардың бағасы ескерілетіндіктен, бағаның өсу
немесе ... ... ... ... ... әрі ... ... жеңілдейді.
Жекелеген өнім түрлерінің өзіндік құнына құралдарды күтіп ұстау және
пайдалану шығындарын қосу үшін нан ... ... ... ... ... еңбек ақысына пропорциональды таратады.
Алайда, нан өнімдерінің әрбір түрінің механикаландырылу дәрежесі әртүрлі
болғандықтан, бұлайша тарату ... ... ... ... ... ... күтіп ұстау және пайдалану шығындарын әрбір
цех бойынша, өндіріс бойынша есепке алып, ай ... ... өнім ... ... ... ... шартты бірлік негізінде тарату
керек.
Өнімді өткізу ... ... ... ... ... ... мен шығыстарының есебіне есептен шығарылады. Біздің
ойымызша, бұл дұрыс ... ... олар ... ... ... (егер
енгізілсе) айтарлықтай үлесті алады. Жаңа ... ... ... шығындары, ұйымның фирмалық дүкендерін ұстау шығындары да
жоғарылайды. Экономикасы дамыған ... бұл ... ... ... ... құнында 15 -20 % алып жатады. өнімді өткізу шығындары
тікелей ... ... ... ... да, айнымалы шығындарға жатады,
яғни өнім көлемінің өсуімен бірге, өседі немесе керісінше. Кей ... ... ... ... ... ... ... болады. Мысалы, өнімнің
сол түрін тасымалдау шығындары. Сонымен бірге өнімді өткізу шығындарының
бір бөлігі тұрақты сипатқа ие. Мәселен, ... ... ... сауда
киоскілері үшін жалгерлік төлемдер, сатушылардың еңбек ақысы. ... нан және нан ... ... ... өнімнің өзіндік құны өткізу
шығындарының шартты- айнымалы сипатқа ие бөлігін қамти отырып анықталуы
тиіс деп санаймыз. Бұл ұйымға ... ... ... және қаржылық
нәтижені шын, әрі дәл анықтауға мүмкіндік береді.
Біздің ойымызша, үстеме шығындар есебін ... ... ... ... ... тізімі
1. “Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру ... 2007- ... ... № 234-III Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... туралы” Заңы 1998
жылғы 20-қараша (2006 ж. 5-мамырдағы ... мен ... № 139- ... ... есеп стандарттары және ... ... ... ... есеп жөніндегі Ұлттық
комиссиясы ... ... №3 ... мен ... Қазақстан Республикасының “Салық және бюджетке ... ... ... ... ... ... Кодексі 12.06.2001 жыл №209-
11 (өзгерістер мен ... ... есеп ... ... ... ... ж. №438 (№372
21.10.2003 ж. өзгертулермен)
6. Андреев В.Д. Практически аудит, М. Экономика 1994г-500с.
7. З.Н.Ажибаев , ... ... ... ... ... Т.Ә, ... А.А Шағын кәсіпорындарда бухгалтерлік
есепті ұйымдастыру, ... ... З.Н. ... Н.Ә. ... Ж.Ғ. Жұмағалиева Аудит, Оқулық, А.
2006.
10. Байдәулетов М, Байдәулетов С.М. Аудит, А., Қазақ ... ... ... С.Б. ... ... Маркет, А. 2005,
12. Дюсембаев К.Ш. Аудит и ... в ... ... ... 2000ж-320 бет.
13. Дюсембаев К.Ш ,Егембердиев С.К, Дюсембаев З.К, ... и ... ... А, ... – каражат. 1998ж.
14. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., ... Ж.Г. ... ... талдау, А., Экономика. 2001ж-378 бет.
15. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаев З.Н., Құдайбергенов Н.А. Жантаева Қаржылық
есеп, А., ... ... ... Ержанов М.С., Аудит-1. (Базовый учебник). Алматы, Бастау. 2005г.
17. Коволев В.В, ... О.Н, ... ... ... М., ... 2000г-450с.
18. Козлова Г.Н, Бухгалтерский учет в организациях, М., Дело. 1999г-520
19. Кондраков Н. П, Краснова Л.П, Принципы ... ... ... Кутер М.П, Краснова Л.П, Принципы бухгалтерского ... , ... и ... ... ... Назарова В.Л, Шаруашылық ... ... ... Оқулық. Алматы. Экономика 2005ж.
22. Родостовец В.К, ... Т.Ғ, ... В.В, ... ... ... есеп, Қазақстан- орталық аудиті
тәуелсіз ... ... А., ... ... ... В.К, ... О.Н, ... и отраслевые ... ... А., ... ... ... ... ... А.А, Укашев Б.Е, Аудиттің ... А., ... ... ... Э.Т, ... ақпарат жүйелері, А., Экономика. 2001ж-
200 б.
26. Тасмағамбетов Т.А, ... А.Ш, ... Б.А, ... О. Ж, ... ... В. К, ... есебі, А., Дәуір 1998ж-390 б.
27. Укашев Б.Е, Әжібаев З.Н, ... есеп ... А., ... ... б.
28. Хорнгрен Ч.Т, Фостер Дж.Бухгалтерский учет: управленческий аспект:
Пер. с ... Под. Ред. Я.В. ... ... и ... ... ... ... бухгалтера.№18(196), 2005г7
30. Библиотека бухгалтера и предпринимаетеля № 14 (139), ... ... ... ... №10,12,15, қаңтар, 2005ж БИКО.
32. Экономика и жизнь №12,14,15- 2005г.
-----------------------
Негізгі және көмекші өндіріс
Өндіріс цехы
- нан ... ... ... ... ... ... 1» кешені:
- «АлКер 1» рестораны
- «АлКер 1» қонақ үйі
- «АлКер 1» саунасы
Жөндеу шеберханасы
Жөндеу ...... ... техникалық қызмет көрсету бөлімі
Өнімнің сапасын тексеру бөлімі
Өндірісті ұйымдастыру және ... ...... ... ... – қисап және кадрлар бөлімі
Әкімшілік – шаруашылық қызметі
Маркетинг және өткізу ... 1» ЖШС

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық экономика жағдайындағы өндірістегі тікелей және жанама шығындардың есебі25 бет
Материалдық нүкте динамикасы5 бет
«Менеджмент теориясы мен тәжірибесі» пәні бойынша тест cұрақтары13 бет
Кәсіпорында корпоративтік мәдениетті қалыптастырудың теориялық-әдістемелік аспектілері15 бет
Кәсіпорында персоналдың мінез-құлқын басқаруға талдау («эйр астана» ақ мысалында)33 бет
Ұйымдағы қызметкелерді басқару жүйесіндегі қызмет түрлері20 бет
"Прикаспийский Центр Сертификаций" ЖШС-нің сынау орталығында кабельді сынау және оған сертификат беру процедуралары47 бет
60-80 жылдардағы ортасындағы Қазақстандағы нақты социализм12 бет
IP желілерде нақты уақыт режимінде ICQ хабарлар алмасу жүйесінде ақпараттық сервистерін іске асыру38 бет
Абиотикалық факторлардың ағзаларға әсері.4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь