Бюджеттің экономикалық маңызы және оның кірістері мен шығыстары

Кіріспе 3
I. БЮДЖЕТТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАҢЫЗЫ ЖӘНЕ
ОНЫҢ КІРІСТЕРІ МЕН ШЫҒЫСТАРЫ 5
1.1 Республикалық бюджеттің экономикалық мәні мен құрылымы 5
1.2 Республикалық бюджеттің кірістері мен шығыстарының құрамы
мен құрылымы 10
ІІ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ БЮДЖЕТ ТҮСІМДЕРІ МЕН ШЫҒЫСТАРЫН ЖІКТЕУ ЖӘНЕ 2007 ЖЫЛҒЫ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ БЮДЖЕТТІҢ ҚҰРАМЫН ТАЛДАУ 17
2.1 Республикалық бюджет түсімдері мен шығыстарын жіктеу 17
2.2 2007 жылға арналған республикалық бюджеттің кірістері бойынша талдау 23
ІІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БЮДЖЕТ ЖҮЙЕСІНЕ
ЖЕТІЛДІРУ 27
Қорытынды 34
Қолданылған әдебиеттер тізімі 36
Егемендік жылдары Қазақстан Республикасының бастан кешкен дағдарыстық жылдарды артқа тастап, дамудың тиімді жолына түсу үшін мемлекеттің қолдау шаралары қажет болып табылады. Ал мемлекеттің қолдау, дамыту, ынталандыру шараларының негізгілерінің бірі болып бюджеттік-салық саясаты болып табылады. Бұл саясат өз кезегінде республикалық бюджеттің негізінде, оның жоспарлары мен құрамы, толық қандықамтамасыз етілуімен байланысты болып табылады.
Экономикалық дамудың қазіргі кезеңінде орталықтандырылған қаржы ресурстары мемлекетке қоғамдық өндірістің қажетті қарқыны мен үйлесімін қамтамасыз етуге, оның салалық және аумақтық құрылымын жетілдіруге жетуге, экономиканың салаларын дамытудың бірінші кезекті бағдарламасы үшін қажетті көлемде қаражаттарды қалыптастыруға, ірі әлеуметтік өзгерістерді жүргізуге мүмкіндік береді. Қаржыны орталықтандырудың арасында ақша қаражаттары, мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік саясатын табысты іске асыру үшін жағдайларды дайындай отырып, экономикалық және әлеуметтік дамудың шешуші аумақтарына шоғырландырылады.
Міне осыған байланысты, мен курстық жұмысымның тақырыбын «Егемендік жағдайындағы республикалық бюджет» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектілігі республикалық бюджет елдің орталықтандырылған қаржыларының негізін құрай отырып, барлық шаруашылық қызметті және қоғамдық қатынастарды жүргізіп және қолдап отыратын бірден бір қаржы құрылымы болып табылады. Республикалық бюджеттің дамуы жыл сайынғы бюджеттік бағдарламалар мен заңдар арқылы белгіленіп, дамып отырады. Республикалық бюджет кірістері мен шығыстары құрамы арқылы қоғамда мемлекеттің іс-шаралары орын алып, қызметтері атқарылады.
1. Қазақстан Республикасының Заңы «2007 жылға арналған республикалық бюджет туралы».
2. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі (2004 ж. 24 сәуірдегі N548)
3. Қазақстан Республикасының “Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы” Заңы. (Салық Кодексi). – Алматы, 2002ж.
4. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2003. – 448 бет.
5. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: Институт развития Казахстана, 2001. – 285с.
6. Дробозина Л.А. Финансы. Учебник для вузов. – М.:ЮНИТИ, 2000.–527с.
7. Құлпыбаев С. Қаржы. Оқу құралы. – Алматы: Мерей, 2000. – 154 бет.
8. Мельников В.Д. Ильясов К.К. Финансы. Учебник для вузов. – Алматы: 2001. – 252 с.
9. Финансы, денги, кредит. Учебник. Под. ред. О.В. Соколовой. – М: ЮРИСТ, 2001. – 784 с.
10. Ильясов К.К., Зейнелғабдин А.Б., Ермекбаева Б.Ж. Налоги и налогообложение. Алматы, Рауан, 1995.
11. Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және салық салу: Оқу құралы – Алматы: - 2003. – 131 бет.
12. Л. Бурлаков «Совершенствовать межбюджетные отношения» // Қаржы-Қаражат, №6, 2006г. 12-17стр.
        
        Жоспар
Кіріспе
3
I. БЮДЖЕТТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАҢЫЗЫ ЖӘНЕ
ОНЫҢ ... МЕН ... ... ... ... мәні мен құрылымы
5
2. Республикалық бюджеттің кірістері мен ... ... ... РЕСПУБЛИКАЛЫҚ БЮДЖЕТ ТҮСІМДЕРІ МЕН ШЫҒЫСТАРЫН ЖІКТЕУ ЖӘНЕ 2007
ЖЫЛҒЫ ... ... ... ... ... ... ... мен шығыстарын жіктеу
17
2.2 2007 жылға арналған республикалық бюджеттің
кірістері ... ... ... ... ... ЖҮЙЕСІНЕ
ЖЕТІЛДІРУ
27
Қорытынды
34
Қолданылған ... ... ... ... ... ... кешкен дағдарыстық
жылдарды артқа тастап, дамудың тиімді жолына түсу үшін мемлекеттің қолдау
шаралары қажет ... ... Ал ... қолдау, дамыту, ынталандыру
шараларының негізгілерінің бірі ... ... ... ... Бұл ... өз ... ... бюджеттің негізінде, оның
жоспарлары мен құрамы, толық қандықамтамасыз етілуімен байланысты болып
табылады.
Экономикалық ... ... ... ... қаржы
ресурстары мемлекетке қоғамдық өндірістің қажетті қарқыны мен ... ... оның ... және ... ... ... жетуге,
экономиканың салаларын дамытудың бірінші кезекті бағдарламасы үшін қажетті
көлемде ... ... ірі ... өзгерістерді жүргізуге
мүмкіндік береді. Қаржыны орталықтандырудың арасында ақша ... ... және ... ... ... іске асыру үшін
жағдайларды дайындай отырып, экономикалық және ... ... ... ... ... ... мен ... жұмысымның тақырыбын «Егемендік
жағдайындағы республикалық бюджет» деп алдым.
Бұл ... ... ... бюджет ... ... ... ... ... ... ... және қоғамдық қатынастарды жүргізіп және қолдап отыратын бірден
бір қаржы құрылымы болып ... ... ... ... жыл
сайынғы бюджеттік бағдарламалар мен ... ... ... дамып
отырады. Республикалық бюджет кірістері мен шығыстары құрамы арқылы қоғамда
мемлекеттің ... орын ... ... ... жұмысты орындаудағы мақсатым мен міндеттеріме: қаржы саласындағы
республикалық бюджеттің экономикалық мәні мен қызмет ету ... ... ... мен қызметтерін талдау, республикалық бюджетті
кірістері мен шығыстарының құрамы мен ... ... ... ... ... ... 2006-2007 жылдарды мысалға ала отырып бюджеттің
кірістері мен шығыстарын салыстыра талдау болып табылады.
І ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ КІРІСТЕРІ МЕН ШЫҒЫСТАРЫ
1. Республикалық бюджеттің ... мәні мен ... ... ... зор әр ... жеке ... ... түсетін оқшауланған сфераларды бөліп көрсетуге
болады. Мәселен, мемлекеттің ... ... ... және
халықпен қалыптасатын қаржы қатынастары ... ... ... ... ... ... құрайды және қоғамдық ... ... ... ақша қорын қалыптастырумен
және пайдаланумен байланысты болады. Қаржы қатынастарының бұл жиынтығы
«республикалық бюджет» ... ... ... ... бюджет - араларындағы өзара өтелетiн операцияларды есепке
алмағанда, республикалық және ... ... ... ... ... пайдаланылатын және бекiтуге жатпайтын ... ... ... ... ... ... ... бар. Бөлудің дербес сферасы ретіндегі оның өмір ... ... ... ... ... ... табиғатымен және функциясымен байланысты. Бұл ... ... ... етеді. Ақша қаражаттарын
орталықтандыру ... ... ... ауқымында үздіксіз ауыспалы
айналымды ұйымдастыру үшін, жалпы экономиканың жұмыс ... ... ... ... ... бөлгіштік қатынастардың экономикалық нысаны ... ... ... ерекше бөлігі ретінде республикалық бюджет
айрықшалықты ... ... ...... ... ... етеді, экономикалық категория
ретінде көрінеді.
Қаржы қатынастарының белгілі бір жиынтығы ретіндегі ... ең ... ... қаржы категориясынан ажырататын өзгеше белгілер
тән: бюджет қатынастарының бөлгіштік ... бар, ... ақша ... ... ... ақша ... ... және пайдаланумен
қосарлана жүріп отырады. Сонымен бірге бюджет қатынастарына белгілі ... ... тән, ... ол қаржымен ортақ өзгеше белгілердің
шеңберінен шықпайды.
Құндық бөліністің айрықшалықты сферасы ретінде ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық өнімнің бір бөлігін оқшауландырумен және
оны қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыруға пайдаланумен байланысты
бөлгіштік қатынастардың ... ... ... ... ... ... жасау және оны тұтыну процесін шарттастыратын материалдық
өндіріс қаржысынан және ... ... ... ... ... емес
сфера қаржысынан республикалық бюджеттің айырмашылығы ол ұлттық
шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... ... құнды қайта бөлуге арналған;
• Қоғамдық өнімнің оның тауар нысанындағы қозғалысымен ... емес ... ... ... ... және одан
белгілі үзілісте жүзеге асырылады, ал қаржы қатынастары материалдық
өндірісте де, өндірістік емес сферада да ... ... ... жатады.
Республикалық бюджет кез келген басқа экономикалық категория сияқты
өндірістік қатынастарды білдіреді және ... ... ... ... ... болады: бюджет ... ... ақша ...... ... затталынады. Мұның
нәтижесінде қоғамда болып жатқан нақты экономикалық процестер мемлекеттің
жұмылдыратын және ... ақша ... ... ... ... ... қор – бұл қоғамдық өнім мен ... ... ... белгілі стадияларын өткен және ұлғаймалы ... ... ... ... ... ... және басқару жөніндегі
қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін мемлекетке түсетін ... ... ... ... ... Бюджеттік қордың қалыптасуы
мен пайдаланылуы құнды бөлу және қайта бөлумен ... оның ... ... органдардың өздерінің функцияларын ... ... ... ... ... қаржы базасы болуы тиіс. ... әр елде ... ... әлеуметтік сферасын, әрбір
әкімшілік-аумақтық бірліктерді ұйымдастыруды, заң шығарушы билікті, басқару
апаратын ұстауды және ... ... ... үшін олардың ақша
ресурстарын жұмылдыруды қамтамасыз ететін бюджеттер ... ... ... ... ... ... мен шығыстарын
қалыптастыру, оларды ... ... ... ... отыратын
белігілі бір ... ... ... ... ... Осы
элементтердің барлығы – бюджет жүйесін ұйымдастыру мен құрудың қағидаттары,
оның ... ... ... мен ... ... нысандары
бюджет құқықтарының жиынтығы – бюджет құрылысын құрайды.
Қазақстан Республикасында республикалық бюджетіне ... ... ... ... және ... ... ... республикалық бюджет;
• облыстық бюджет, республикалық маңызы бар қала, астана бюджетi;
• аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетi.
Салықтық және ... да ... ... ... және
орталық мемлекеттiк органдардың, оларға ведомстволық бағынысты мемлекеттiк
мекемелердiң мiндеттерi мен функцияларын қаржымен ... ... ... ... ... ... iске асыруға арналған
орталықтандырылған ақша қоры республикалық ... ... ... және басқа да түсiмдер, есебiнен қалыптастырылатын және
облыстық ... ... ... ... ... бар қаланың, астананың, оларға ведомстволық бағынысты мемлекеттiк
мекемелердiң мiндеттерi мен функцияларын ... ... ... ... әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiкте мемлекеттiк саясатты iске асыруға
арналған орталықтандырылған ақша қоры ... ... ... маңызы
бар қала, астана бюджетi болып табылады.
Салықтық және ... да ... ... ... және ауданның
(облыстық маңызы бар қаланың) жергiлiктi мемлекеттiк органдарының, оларға
ведомстволық бағынысты мемлекеттiк ... ... мен ... ... етуге және тиiстi аудандағы (облыстық маңызы бар
қаладағы) мемлекеттiк ... iске ... ... ... қоры ... (облыстық маңызы бар қала) бюджетi болып табылады.
Сурет-1 – Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... унитарлық типімен
анықталады. өйткені Қазақстан – федералдық ... ... ... және ... парламенті бар унитарлық мемлекет. Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... және ... нормаларға негізделген әр түрлі деңгейлердегі бюджеттерді
қамтиды. ... ... ... ... ... ... ... пен жергілікті бюджеттер дербес жұмыс істейді.
Қазақстан ... ... ... ... бөлігі
республикалық бюджетке шоғырланған. Оны келесі 1-ші суреттен көре аламыз.
Республикалық бюджет – бұл түсімдер мен ... ... ... ... есебінен қалыптастырылатын және өзіне Қазақстан
Республикасының Конституциясы мен заңнамалық актілер жүктеген міндеттерді
жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... ... Республикасының заңымен бекітілген
орталықтандырылған ақша қоры.
Жергілікті ...... ... ... ... ... ... арналған республикалық бюджет Қазақстан
Республикасының заңымен, жергілікті бюджеттер ... ... ... бюджеттің кірістері мен шығыстарының құрамы мен
құрылымы
Мемлекеттің орталықтандырылған ақша ... ... ... ... ... ... бюджеттің жұмыс жасауы ерекше
экономикалық нысандар – бюджеттің ... мен ... ... ... Олар құндық бөліністің жеке көздерін білдіреді. Категориялардың
екеуі де бюджеттің өзі ... ... және ... ... ... ... ... мемлекетті қажетті ақша қаражаттарымен қамтамасыз
етеді; шығыстар орталықтандырылған ресурстарды ... ... ... мен ... ... мен ... нақты әлеуметтік-
экономикалық және тарихи жағдайларда жүзеге асырылатын республикалық бюджет
және салық саясатын жүргізудің бағыттарына ... ... Бұл ... ... бір жағдайларда кірістерді қалыптастырудың және шығыстарды
жұмсаудың ... ... мен ... ... ... негізгі көзі салықтар немесе оларға барабар
төлемдер болып табылады. ... ... ... ... ... салық төлемдерінің қолданыстағы ... ... ... ... ... емес ... ... жүйесі туралы заңға сәйкес бюджеттiң ... ... ... ... ... ... ... емес түсiмдер;
• негiзгi капиталды сатудан түскен түсiмдер;
• ресми трансферттер түсiмдерi;
2) шығындар;
3) операциялық сальдо;
4) таза бюджеттiк кредит беру:
... ... ... ... ... ... активтерiмен жасалатын операциялар бойынша сальдо:
• қаржы активтерiн сатып алу;
• мемлекеттiң қаржы активтерiн сатудан түсетiн түсiмдер;
6) бюджет тапшылығы (профицитi);
7) бюджет ... ... ... ... ... ... қарыздарды өтеу;
• бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы.
Бюджет кiрiстерi салық және ... да ... ... ... ... ... ... берiлетiн, қайтарылатын сипатта
болмайтын және мемлекеттiң қаржы активтерiн сатуға байланысты ... ... және ... ... ... да заң ... сәйкес
бюджетке eceптелуге тиiстi ақша бюджет кiрiстерi болып табылады. Салықтық
түсiмдер - Қазақстан Республикасының Салық ... ... ... ... ... басқа да мiндеттi төлемдерден тұрады.
Баршамызға белгiлi елiмiздiң салық жүйесi бiршама өзгерiстерге ұшырап,
дамып және нығайып келедi. Бұл ... 2002 ... 1-шi ... ... Салық Кодексiне байланысты салық салу iсiнде көптеген өзгерiстер
мен жаңалықтар енгiзiлдi.
2001 жылдың 12 ... Жаңа ... ... ... 2002 жылдың 1-
шi қаңтарынан бастап ол iске қосыла бастады. Бұл салық кодексiнде Қазақстан
Республикасында қолданылатын ... мен ... ... ... ... төлемдер, атап айтқанда 9 салық, 13 алым, 9 төлем, 1 ... 4 ... алым ... ... ... 2002 ... 1-шi ... Қазақстанда мынадай
салықтар енгiзiлдi:
• корпорациялық табыс салығы;
• жеке табыс салығы;
• қосылған құн салығы;
• акциздер;
• жер қойнауын ... ... мен ... ... ... салық;
• жер салығы;
• көлiк құралдары салығы;
• мүлiк салығы.
Осы Салық ... 13 ... ... ... ... ... тiркегенi үшiн алым;
• жеке кәсiпкерлердi мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
• жылжымайтын мүлiкке ... және ... ... мәмiлелердi
мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
• радиоэлекторндық құралдары және ... ... ... ... үшiн ... ... көлiк құралдары мен тiркемелердi мемлекеттiк тiркегенi
үшiн алым;
• теңiз, өзен кемелерi мен шағын көлемдi кемелердi ... ... ... ... әуе ... ... ... үшiн алым;
• дәрi-дәрмек құралдарын мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
• автакөлiк құралдарының Қазақстан Республикасының аумағы ... ... ... ... ... елтаңбалық алым;
• жекелеген қызмет түрлерiмен айналысу құқығы үшiн лицензиялық алым;
• телевизия және радио хабарларын тарату ұйымдарына радиожилiк спектiрiн
пайдалануға ... беру үшiн ... ... ... жер учаскелерiн пайдаланғаны үшiн төлемақы;
• жер бетiндегi көздердiң су ресурстарын ... үшiн ... ... ... ластанғаны үшiн төлемақы;
• жануарлар дүниесiн пайдаланғаны үшiн төлемақы;
• орманды пайдаланғаны үшiн төлемақы;
• ерекше қорғалатын табиғи аймақтарды ... үшiн ... ... спектерiн пайдаланғаны үшiн төлемақы;
• кеме жүретiн су жолдарын пайдаланғаны үшiн ... ... ... ... үшiн ... бюджеттiң кiрiс көзiн құрайтын негiзгi қаржылық көздер –
салықтар. Қазiргi кезде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... келесi 1-шi кестеден және оның су динамикасын 1-
шi суреттен көре аламыз.
Кесте 1
Қазақстан Республикасы мемлекеттiк бюджетiнiң жалпы ... ... үлес ... |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 ... бюджет |304,1 |393,0 |587,0 |746,9 |7961,4 |
|кiрiсi (млрд. теңге) | | | | | ... ... ... |215,6 |330,3 |524,1 |670,0 |7300,6 ... | | | | | ... ... |70,9 |89,0 |89,3 |92,5 |91,7 ... | | | | | ... ... % | | | | | ... ... ... ... ... қазiргi кезде
елiмiздiң бюджетiнiң кiрiс көзiнiң 90%-ы салықтардан тұратыннын көруге
болады. Ел ... ... ... ... кiрiс көзi ... ... түсiмдердiң де өсiп отырғаны ... ... ... ... ... ... ... бар жерде табыс та бар,
одан алынатын салықтар да бар. Сондықтан салық өндiрiстiң дамуына барынша
өз ықпалын тигiзiп, ... ... ... ... ... қажет.
Республикалық бюджеттің соңғы бөлігі – бюджет тапшылығын қаржыландыру
ішкі және сыртқы мемлекеттік борышты өтеу ... ... ... Оның қос ... бар:
1) тапшылық болған жағдайда – ішкі көздерден ... ... ... ... ... ... есепке алу бойынша)
және сыртқы қарыздардан қаражаттар тарту;
2) ... ...... тыс түсімдерді, бірінші кезекте
мемлекеттік міндеттемелерді өтеуге немесе бірінші кезектегі бюжеттік
бағдарламаларды қосымша қаржыландыруға пайдалану.
Бюджет ... ... таза ... ... ... және ... жасалатын операциялар бойынша сальдоны шегерiп тастағандағы
операциялық сальдоға тең. Терiс белгiмен алынған шама - ... ... ... ... шама ... ... ... табылады. Бюджет
тапшылығының жол берiлетiн шектi мөлшерi әлеуметтiк-экономикалық дамудың
орта мерзiмдi жоспарымен белгiленедi.
Бюджет ... ... - ... алу және ... ... ... есебiнен бюджет тапшылығын жабуды қамтамасыз етуді білдіреді.
Бюджет тапшылығын қаржыландыру көлемi алынған қарыздар сомасының, ... ... ... қарыздар бойынша негізгi ... ... асып ... ... ... ... тапшылығын қаржыландыру
мәнi оң белгiмен белгiленедi және бюджет тапшылығының шамасына сай келедi.
Бюджет профицитiн пайдалану - қарыздар ... ... ... ... ... қарыздар қаражатын, бюджет қаражатының бос қалдықтарын
жұмсауды білдіреді. Бюджет профицитiн пайдалану көлемi ... ... ... өтеу сомасының алынған қарыздар және бюджет қаражаты
қалдықтарының ... ... асып ... ретiнде белгiленедi. Бюджет
профицитiн пайдалану мәнi терiс ... ... және ... ... сай ... мен ... ... тізбесі мен топтамасы
бюджеттік сыныптамамен айқындалады. Қаржы Министрлігі ... ... ... ...... ... ... сипаттамалар бойынша бюджетке түсетін түсімдер мен бюджеттен
жұмсалатын шығыстардың топтастырылуын белгілейтін ... ... ... ... ... шығыстардың функцияналдық және экономикалық
сныптамаларынан тұрады.
Жаңа ... ... ... ... енді төрт ... ... ... ... ... ішкі ... ерекшелік. Мысалы,
бюджеттің кірістері мына санаттарды қамтиды: салық түсімдері; ... ... ... жасалатын операциялардан алынатын
кірістер; алынған ресми трансферттер; бюджеттен берілген кірістерді өтеу;
жалпы қаржыландыру; ... ... ... ... ... салық түсімдеріндегі сынып – салық тобын, ішкі сынып – салық түрін,
ерекшелік – нақты салық төлеушіні немесе салық ... ... ... экономикалық және ведомствовалық сыныптама
қарастырылады. Функционалдық сыныптама қызмет түрлерінің, шаралардың және
бюджет қатынастары қатысушыларының кең көлемді ... ... ... ... ... шығыстара бес бөлімге ... топ; ішкі ... ... ... бағдарлама, ішкі бағдарлама.
Шығыстардың экономикалық сыныптамасы оларды экономикалық ... төрт ... ... санат, сынып, ішкі сынып, ерекшелік. Санат
мыналарды қамтиды: ағымдағы ... ... ... ... беру,
қаржыландыру. Сынып, ішкі сынып және ... ... ... ... нақтылай түседі, мысалы, ... ... ... ... ... жұмсалатын шығындар – жұмысшылар мен қызметкерлердің
жалақысы – жұмысшылар мен қызметкерлердің негізгі жалақысы.
Қайтарылмайтын негiзде ... ... ... бюджет шығындары
болып табылады. Бюджет шығындары ҚР-ның Бюджет Кодексі бойынша ... ... ... ... қамтамасыз ететiн шығындар;
2) тұрақты сипаты жоқ iс-шараларды ұйымдастыру мен өткiзуге байланысты
шығындар;
3) мемлекеттiк тапсырысқа арналған шығындар - мемлекеттiк саясатты ... ... ... ... ... ... арналмаған)
өндiрiлетiн тауарларға (жұмыстарға, көрсетiлетiн қызметтерге) мемлекеттiк
органдардың ақы ... жеке ... ... ... - ... еңбегi үшiн ақшалай
төлемдерден басқа, Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... ... ... байланысты шығындар;
5) субсидиялар - мемлекеттік мекемелер және қоғамдық бірлестіктер болып
табылмайтын шаруа (фермер) қожалықтары мен заңды ... ... ... ... ... ... трансферттер - бюджеттiң бiр деңгейiнен екiншiсiне, сондай-ақ
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына трансферттер ... ... ... ... ... шығындардың өзге де
түрлерi.
Нарықтық ... көшу ... ... ... ... ... өзгерістерге ұшырауда – ... ең ... ... күрделі жұмсалымдарға
жұмсалатын бюджет қаражаттары шұғыл қысқаруда.
ІІ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ БЮДЖЕТ ТҮСІМДЕРІ МЕН ... ... ЖӘНЕ 2007 ... ... ... ... ... бюджет түсімдері мен шығыстарын жіктеу
Түсімдерді жіктеу - ол Бюджеттік кодекс пен ... да ... ... ... ... ... көздерін
белгілейтін барлық деңгейдегі бюджеттер ... ... ... бойынша барлық деңгейдегі бюджеттердің барлық түсімдері санаттарға
(категориялар), сыныптарға, ішкі сыныптарға және ерекшеліктерге жіктеледі.
Экономикалық белгілерге байланысты ... ... ... ... ... мен ... көздеріне байланысты сыныптар мен ... ... ... ... ... ... байланысты
ерекшеліктер топтарын құрады.
Түсімдердің осы жіктеу топтарына алты ... ... ... код
беріледі. Бірінші таңба түсімдердің төлету әдісі ... ... ... ... ... ... Мысалы, 1 деген цифр осы бөлімде салықтық
түсімдерге ... ... ... ... 2 - ... емес түсімдер, 3 -
негізгі капитал сатудан түскен ... 4 - ... ... ... 5 ... бюджеттік несиелерді өтеу мен қаржылық активтер сатудан түскен
түсімдер және үкіметтік займдар бар ... ... екі цифр ... ... байланысты сыныптарға
бөлінгенін көрсетеді. Мысалы, 01 - ол табыс салығы, 05 - ол ... мен ... ... ішкі салықтар және басқалары. Содан ... ... ... байланысты ішкі сыныпты көрсететін бір цифр келеді.
Мысалы, 1 - ол ... ... ... 2 - ... 3 - ... ... ... пайдалану жөніндегі түсімдер мен тағы басқалары.
Соңғы екі цифр төлемнің кайнар көзі мен сол ... ... ... ерекшелік белгісі. Мысалы, 01 - ол ... - ... ... табыс салағы, 02 — ол резидент емес — ... ... ... ... және ... түсімдер бюджеттер деңгейлері ... ... ... ... ... Бюджеттік кодексте бюджеттің әрбір ... ... ... ... ... ... республикалық
бюджет кірістерінің 1 санаты «Салықтық түсімдер» бойынша тағайындалған:
• 01 сынып - Табыс ... 1 ішкі ... - ... ... ... 01 ... - ... - заңды тұлғалардан корпоративтік табыс
салығы (код 101101);
• 02 ерекшелік - Резидент емес заңды ... ... ... (код 101102) және ... ... ... 05 сынып - Тауарлар, жұмыстар және қызметтер бойынша ішкі салықтар;
• 1 ішкі сынып - Қосымша қүнға салық;
• 01 ... - ... ... ... өндірілген
тауарлар, орындалған жұмыстар мен көрсетілген ... ... ... ... ... 02 ерекшелік - Ресей Федерация аумағынан шыққан және импортталған
тауарлардан басқа ... ... ... ... ... ... құнға салық (код 105102);
• 04 ерекшелік - Резидент емес үшін қосымша құнға ... (код ... ... ... береді;
• 2 ішкі сынып - Акциздер;
• 29 ерекшелік — Қазақстан Республикасының ... ... ... қоса шикі мұнай (код 105229);
• 41 ерекшелік - Қазақстан Республикасының аумағына ... ... түрі (код 105241) және ... ... ... 3 ішкі сынып - Табиғаттың және басқа да ресурстарды ... ... 02 ... - ... ... ... ... (код 105302);
• 05 ерекшелік - Бонустар (код ... 06 ... - ... (код 105306) және ... ... ... 06 ... - Халықаралық сауда мен сыртқы операциялар бойынша салықтар;
• 1 ішкі ... - ... ... 02 ... - Сырттан енгізілетін тауарлар бойынша кедендік баж (код
106102) және осылай жалғаса береді;
• 07 сынып - Басқа да ... 1 ішкі ... - ... да ... (код 107109 ... ... код 107110 жергілікті бюджет түсімдері).
Бюджеттік жіктеуде осы жоғарыда келтірілген мысалға сәйкес басқа да
түсімдер санаттары бөлінген.
Бюджет ... ... ... ... белгілер бойынша жіктеу олардың
экономикалық процестердегі рөлі мен мәнін айқындалуына ... ... мен ... ... ... ... ... белгілер арқылы іске
асырылады. Ең алдымен бюджеттік қаражаттарды мемлекеттік басқару ... ... ... ... аумақтық жік-теуін айырады
(республикалық, облыс және ... ... ... ... ... жіктеуі бюджеттік қаражаттарды жоспарлау мен
пайдалануда маңызды мәні бар, ... ... ... бюджеттен экономиканың
дамуы мен ұлғаймалы қайта өндіріске қаражаттар бөлінуіне ... ... ... ... шығындар (ағымдағы бюджет) және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік билік органдары, жергілікті өзін-
өзі басқару органдары мен бюджеттік мекемелердің іс-әрекетін, трансферт
формалар арқылы ... ... мен ... ... ... жәрдем
көрсетуді қамтамасыз етуге арналған бюджет шығындарының бір ... ... ... ... ... ... көлеміне мемлекеттік
тұтынуға жұмсалатын шығындар сомалары кіреді, яғни экономикалық ... ... мен ... мемлекеттік салаларын ұстауға,
азаматтық және әскери ... ... мен ... ... ... ... ... шығындарын өтеуге.
Бюджеттің іргелі шығындары - ол инновациалық және ... ... ... ... ... ақша қаражат шығындары.
Олардың құрамына бекітілген инвестициялық бағдарламаларға сәйкес бөлінетін
шығындар, ... ... ... ... ... мақсаттағы
қаражаттар, құрылыс пен инфрақұрылым дамуына арналған шығындар, ғылым,
адами капитал және ... жүйе құру мен ... ... ... ... ... ... маңызды белгісі — ол ... ... және ... ... ... бөлу.
Бюджеттік кодексте келтірілген анықтама бойынша бюджет шығындарын
функционалдық ... ... ... мемлекеттік саясатты іске асыру
мен мемлекет ... ... ... ... ... ... арқылы бюджет қаражаттарын жұмсау бағыттарын
анықтайтын деңгейдегі бюджеттер ... ... ... кодекске сәйкес шығындар функционалдық топ, функционалдық
ішкі топ (ішкі функция), әкімші, бағдарлама және кіші ... ... ... ... ... ... жіктеу деңгейлеріне
де он үш белгіден тұратын код тағайындалған. ... ... ... салалық белгілер мен функционалдық бағыттарына байланысты 13
функционалдық топқа бірлестірілген және ... екі ... ... ... ... 01 - ол жалпы сипаттағы мемлекеттік қызметтер, 02 -
қорғаныс, 03 - қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздік, 04 - ... ... 05 ... ... және ... екі цифрдан тұратын код әрбір ... топ ... ... ... ... бағыттарды көрсететін функционалдық
ішкі топ болады. Мысалға, 01 функционалдық топ (жалпы сипаттағы ... ... ішкі ... ... 01 - ол ... басқарудың
жалпы функцияларын орындайтын өкілдік, атқарушы және басқа органдары; 02 -
қаржылық іс-әрекет; 03 - ... ... ... және т.б. Функционалдық
02 топ (қорғаныс) құрамына 01 - ... ... 02 - ... ... ... ... және т.б. ішкі топтар кіреді.
Бюджеттік бағдарламаларды жоспарлау, ... мен іске ... ... ... сол бюджеттік бағдарламалардың әкімшісі болады
және оларға үш цифрдан ... код ... ... 01 функционалдық
топ, 01 ішкі топ бойынша келесі әкімшілер белінеді: 101 - ҚР Президентінің
әкімшілігі: 102 - ҚР ... ... ... 104 - ҚР ... ... және т.б. 02 функционалдық топтың 01 ішкі тобы 208 - ҚР
Қорғаныс министрлігі, 678 - ҚР ... ... 02 ішкі тобы 308 ... жағдайлар бойынша ҚР Агентігінің әкімгерлеріне бөлінеді.
Мемлекеттік басқару функциялары мен мемлекеттік саясатты іске ... ... ... ... ... ... ... табылады
және жіктеуде олар топтастырулық код ... үш ... ... айтқанда, бұл арада шығындар нысанды тағайындау бойынша жіктеледі,
яғни ол бюджет қаражаттарын шығындардың нақты ... ... ... Мысалға, 102 ҚР Парламент Шаруа-шылық ... 001 ҚР ... ... ... ету ... ал 104 ҚР Премьерминистр кеңсе әкімгерлігі 001 ҚР Премьер-
министрінің іс-әрекетін қамтамасыз ету бюджеттік бағдарлама ... ... ... ... бөлудің анық және нақты
бағыттарын көрсететін бюджеттік кіші бағдарламаларға жіктеуде топтастырулық
код ... үш ... ... ... ... 102 ... 001
бюджеттік бағдарламасында келесі кіші бағдарламалар бар: 001 — ол ... ... 007 - ол ... қызметкерлерінің біліктілігін
жоғарылату; 009 — мемлекеттік органдарды материалды-техникалық ... ... ... ... ... ... жіктеуіне анықтама берілген. Соған ... ... ... ... ... ... іске ... жөніндегі
мемлекеттік мекемелердің операцияларын көрсететін ... ... ... ... ... ... Осы
топтастыруға сәйкес бюджет ... ... ... ішкі ... және ерекшеліктерге белінеді. Санат шығындарды
олардың экономикалық белгілірі ... ... және ... ... ... операциялар түрлері бойынша шығындар ... ... ... ... ... ... сатып алу
мен қызметтерді өтеу және басқалар. ... ішкі ... ... бюджеттік
бағдарламаны іске асыру үшін ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері бар. Бюджет
шығындарын экономикалық жіктеуінің ерекшеліктерінің түсінігі негізінде
әрбір ... ... ... ... нақты бағытгарға белуін
көрсетеді. Мысалы, ағымдағы шығындар бойынша 110 Еңбекақы атты ішкі ... 111 ... ... ... төлемін көрсетеді.
2.2 2007 жылға арналған республикалық бюджеттің кірістері бойынша
талдау
Республикалық бюджеттiң атқарылуы туралы ... ... ету ... ... ... уәкiлеттi орган ай сайын есептi айдан кейiнгi
айдың бiрiншi ... ... ... ... бюджеттiң атқарылуы туралы
есептi, Республикалық бюджеттің ... ... ... есеп
комитетiне, бюджеттiк жоспарлау және iшкi бақылау ... ... ... ... ... атқару жөнiндегі орталық уәкiлеттi орган есептi жылдан кейiнгi
жылдың 1 сәуiрiнен кешiктiрмей өткен ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Yкiметiне, бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уәкiлеттi органға және
мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ... туралы жылдық есеп бекiтiлген,
нақтыланған, түзетiлген республикалық бюджеттi, тiркелген мiндеттемелердi,
орындалмаған ... және ... ... кассалық
атқарылуын көрсетедi.
Өткен қаржы жылындағы республикалық бюджеттiң ... ... ... түсiндiрме жазба;
2) түсiмдер бойынша атқарылуы туралы, сондай-ақ республикалық бюджеттiк
бағдарламалардың тиiмдiлiгін бағалауды қоса алғанда, олардың iске ... ... есеп қоса ... ... Үкiметi жыл сайын ағымдағы жылдың 1 мамырынан
кешiктiрмей өткен қаржы жылындағы республикалық бюджеттiң ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Парламентiне
және Республикалық бюджеттiң атқарылуын бақылау жөнiндегi есеп комитетiне
табыс етедi.
Республикалық бюджеттiң ... ... ... ... ... Парламентiнде қарау және бекiту
1. Қазақстан Республикасының Парламентi өткен ... жылы ... ... ... ... ... ... Үкiметiнiң
жылдық есебiн Республикалық бюджеттiң атқарылуын бақылау ... ... ... ... атқарылуы туралы есебiн алғаннан кейiн
кезегiмен, алдымен - Мәжiлiсте, содан соң Сенатта қарайды.
2. Республикалық ... ... ... жылдық есептi қараған кезде
Қазақстан Республикасының Парламентi:
Қазақстан Республикасының Yкiметi республикалық бюджеттi атқару ... ... ... ... ... бюджеттiң атқарылуын бақылау жөнiндегi есеп комитетi
төрағасының республикалық бюджеттiң атқарылуы туралы баяндамасын;
Қазақстан ... ... ... ... ... республикалық бюджеттiң атқарылуы туралы есеп бойынша
қорытындыларымен қоса баяндамаларын ... ... ... ... ... есептi Қазақстан
Республикасының Парламентiнде ... ... ... ... ... ... бюджеттiк бағдарламаларды iске
асыру туралы есептерi тыңдалуы мүмкiн.
3. ... ... ... ... бюджеттiң атқарылуы туралы
жылдық есеп ... ... ... ... мен Сенатында
қаралғаннан кейiн Қазақстан Республикасы Парламентi палаталарының бiрлескен
отырысында бекiтiледi.
4. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... туралы жылдық есептi ... ... ... ... орталық мемлекеттiк органдардың
республикалық бюджеттiң ... ... ... ... шаралар
қабылдауы қажет екендiгi туралы шешiм шығаруға құқылы.
Енді 2007 жылдағы республикалық бюджеттің кірістері мен ... ... ... ... жылға арналған республикалық бюджет ... ... ... ... - 1 468 225 079 мың ... оның ... ... түсiмдер - 1 302 870 000 мың теңге;
- салықтық емес түсімдер - 37 692 594 мың теңге;
- негiзгi ... ... ... түсiмдер - 8 185 895 мың теңге;
- ресми трансферттердiң түсiмдерi - 119 476 590 мың ... ... - 1 476 210 603 мың ... ... ... - -7 985 524 мың ... таза ... кредит беру - 16 578 146 мың теңге, оның ... ... ... - 38 193 533 мың ... бюджеттік кредиттерді өтеу - 21 615 387 мың теңге;
5) қаржы активтерiмен жасалатын операциялар бойынша сальдо - 89 200 ... ... оның ... ... активтерiн сатып алу - 91 200 554 мың ... ... ... активтерiн сатудан түсетiн түсімдер -
2 000 000 мың теңге;
6) тапшылық - 113 764 224 мың ... ... ... жалпы iшкi өнiмiнiң 1,4
процентi;
7) бюджет тапшылығын қаржыландыру - 113 764 224 мың теңге.
2006 ... 1 ... ... ... ең төменгi мөлшерi - 9 200 теңге;
2) базалық зейнетақы төлемiнiң мөлшерi - 3 000 ... ... ең ... ... - 6 700 ... Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жәрдемақыларды және өзге
де ... ... ... үшiн, ... ... санкцияларын,
салықтар мен басқа да төлемдердi қолдану үшiн айлық есептiк ... - ... ... ... ... ... ... есептеу үшiн ең төменгi
күнкөрiс шамасы - 7 945 теңге мөлшерiнде қабылданды.
Енді осы аталған 2005 және 2006 ... ... ... ... ... 2007 жылы ... 2006 жылға қарағанда 1 230 826 352 мың теңгеге
қарағанда 1 468 225 079 мың ... ... 20% ... ... 2007 жылы шығыстар 2006 жылға қарағанда 1 196 359 917 мың ... 476 210 603 мың ... ... (20% ... Екі ... да ... бірдей көлемде 113 764 224 мың теңге немесе
елдің жалпы iшкi өнiмiнiң 1,4 процентi шамасында сақталуда.
Республикалық бюджет көлемінің өсу ... ... ол ... мен ... ... жаппай өсуі және ... ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БЮДЖЕТ ЖҮЙЕСІНЕ ЖЕТІЛДІРУ
Кез келген бюджет жүйесі, унитарлы, федеративті ... ... ... экономикалық нәтиже (эфиктивность), қоғамдық әділеттілік,
саяси тұрақтылық, ... ... ... ... және де ең ... ... жүйесінің әр саласы өз-өзін қамтамасыз ете алатын, принцип
базасынан өткен әлемдік тәжрибеге қарағанда, ... ... ... ... Біріншіден, шығындарға қарап отырып, әр ... анық ... ... мемлекеттік басқаруда, әр маман өз
дәрежесіне байланысты орналасады және тиісті ... ... ... ... ... ... ... болған дисбалансты бюджет
жүйесінің көмегімен жетілдіру дұрыстау және де бүкіл ел ... ... ... ... ... Алайда, бақылау көрсеткендей
ешқандай елде, бюджеттік қатынастардың жан жақтылы, әмбебап ... ... ... де ... бюджеттік заң жоспарлары аздап ... ... ... ... ... деп айта ... нақтылығы, ақиқаттығы арнайы әдістерді қолдануды талап
етеді. Бюджеттік жоспарлаудағы қолданатын әдістер құбылмалы ... ... ол ... ... ... мен қызметтерді өткізетін нарыққа,
оның негізгі механизімдері: ақшаға, бағаға, құн заңына, сұраныс пен ұсыныс
заңына тәуелді.
Нарықтық экономика зандарына ... ... ... ... ... ... ... талдау.
□ Нормативтік.
□ Баланстық.
□ Экономика-математикалық.
Бұл әдістер бір мезгілде қолданылып, бірін–бірі ... ... осы ... әр ... жеке-жеке тоқталып, байланыстарын ашайық.
Экономикалық талдау әдісі бюджеттік жоспарлаудың барлық сатыларында
қолданылады. Бұл әдісті есеп беру ... мен ... ... ... деп ... болмайды. Талдау нәтижесінде
жоспарланған ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... ... ... тағайындалады.
Бюджеттік жоспарлаудың практикасы көрсетіп жүргендей, ... құру ... ... ... керек (экономикалық талдау әдісі),
нақты түсімдер мен шығындарды есептеу керек (нормативтік әдіс), ал ... жеке ... мен ... ... ... ... ... әдіс).
Нормативтік әдіс арнайы нормалар мен ... ... ... ... ... мен ... ... кезінде қолданылады. Шығындарды ғылыми негізде дұрыс нормалау,
бюджеттік қаржыландырудың көлемін анықтап қана ... ... ... және ... қолдануға септігін тигізеді. ... әдіс ... ... ... жоспарлауға қолданылады.
Бұл кіріс көздеріне салықтын барлық түрлері мен алым-салымдары және тағы
басқалары ... ... ... ғылыми жетілдіру ... ... ... ... ... ... экономика-
математикалық әдістер және автоматтандырылған басқару жүйесін қолдануға
жағдай ... ... ... ... әдіс ... қолданылады. Кез
келген әкімшілік аймақ бюджетінің кірістері мен шығыстарын теңестіру оның
негізгі мәні болып ... ... әдіс ... ... ... ... ... арасындағы бюджет қаражаттарының дұрыс бөліну
қамтамасыз етілуі. ... ... мен ... ... оның
тұрақтылығын анықтап, Қазақстан Республикасы мемлекеттік бюджетінің табысты
орындалуына алғышарт жасайды.
Сонымен ... ... ... үшін мына ... ескерген
жөн:
- Біріншіден, кәсіпкерлікпен айналысуға тілек білдірген жеке тұлғаларға
жол ашып, пакеттік ... ... ... ... ... ... ... бұл салық органдарының тексеру жүргізілу
ғана емес, бюджет кірісін жоспарлауға ... ... ... ... ... мен өзгертулер енгізуді салық
жылының арнасында жүзеге асыруға ... Бұл ... ... кедергілерін келтіреді.
- Үшіншіден, бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... Өйткені, мемлекет өзі бөлген қаражатының
төлем көзінен ... ... ... ... ... ауырлата түседі.
- Төртіншіден, шетелдік инвистицияларды ұтымды және тиімді пайдалану
керек «Алаш оқтың да ... бар» ... ... өз ... ... ... ... әкеледі.
- Бесіншіден, бюджеттік жоспарлауды әрі қарай жетілдіру баланстық
әдістің дамуына, экономика-математикалық ... ... ... ... ... құруға байланысты экономика-
математикалық әдістерді жоспарлауда қолдану, бюджеттік көрсеткіштерге
әсер ететін ... ... ... ... ... ... Ал, ... машиналарды қолдану қабылданған шешімдерді
салыстыра отырып, ... ... ... жобаларын дайындауға
мүмкіндік береді.
Экономикадағы шиеленістер экономикалық біліміміздің ... ... ... ... ... құрғанда қалай есептеудің берілгені дұрыс
па дегені. Басқару жүйесіндегі азаматтар осы мәселені жете ... ... өз ... ... Сол ... шаруашылық жүргізіп
отырғандардың қалтасындағы ақшаны есептеуге әуес. Оның ... ... ... төлейтінін есептейді. Түсініспеушілік те тап осы ... ... ... ... ... ... ... алмайды, қалай болса
да салықтан жылыстап кетуге тырысады. Сондықтан, мемлекетте енсесін көтере
алмайды. Себебі, бюджет жамау-жамау. ... жіп ... ... ... ... жетпейді. Сонан оны бюджеттің дефициті дейді.
Ал мәселенің мәнісі мынада. Басқару жүйесіндегілердің есебі бұл жерде
жүрмейді. Шаруашылық жүргізушінің ақшасы – оның ақшасы. Ал ... ... ... ... ... және оны жабу ... де басқа. Мәселен,
өндіруші 10000 тенгелік затын шығарлық дерлік. Банк арқылы сатты. Банк бұл
ақшаны бір шоттан ... ... ... ... сол ... банк ... жоқ. Банк өз кезегінде бұл қаржыны несиеге беріп,өз табысын алады.
Басқарушы құрылымдардың да иабиғаты осылай болуға тиіс. ... ... ... ... де ... ... ... өзгеше
бөлек. Бұл көздің көлегі басқару жүйесінің тиімді жұмыс істеу ... ... ... Бұл ... ішкі ... молға
түседі, оны тиімді пайдаланса, сол табыс ғана әлеуметтік жүйені қолдауға
және басқа да шараларға жұмсалуы тиіс.
Бір ... ... ... ... ... бір ... ... бюджетті толықтыру көздері жөні бөлек. Міне, экономикалық
тізгінін ұстаған азаматтар осы ... ... ... ... ... ... жол ашады. Әр ойдың есебі басқа дегендей, бар ... арта ... ... ... ... көздерінің басқа
түрлерін қарастырған абзал. Осы мүмкіндіктерді ... ... да төрт ... ... тұр. ... жүйесінің шалғайлығынан
телегей-теңіз қаражат (ішкі ... ... ... ... – ақша ... өз ... ... Және осы айналымнан
қаржының бір бөлігін бюджетке, басқа да қоғамдық мәселелерді шешуде айып
алып, ... ... ... таура айналымы әлсірей ді, сөйтіп
экономиклық ... кері ... ... Былайша атқанда, тауар
өндірушілер ақша-тауар айналымымен күйін көрсе, басқару ... ... мына көз ... ... ... ... оның ... пайдасын іздеуге тиіс. Басында айтқанда,
екі кәсіпорын бір-бірінен өзара байланыстарын құрады дерлік, ... ... ... ... банк та өз ... ... Міне, осы қарым-
қатынас күшті болса, тауар мен ақшаның ... ... одан ... ... ... ... ... одан басқару жүйесі тиімділікке қол жеткізеді.
Ал ... осы ... мен ... ... толықтыру көздерін
дұрыс таба алмағандықтан осындай күрделі жағдайға ұшырап отырамыз.
Ал бюджетті қалай есептеу керке деген ... ... ... ... бюджет қалай құру керек бұлардың арасындағы айырмашлық жер мен
көктей ... ... ... ... ... ... дәуірлеп тұрған
заманда Қазақстанның басқару органдары орталықтан түскен ... ... бәрі ... ... халық шаруашылығы жоспары
болатын, ол экономиканы басқару, бақылау тетіктері Мәскеудің қолында ... онда ... ... қаралып, оған жергілікті басқару органдары ның
шығындары ... ... ... еді. Ал қазір қалай? Қазір біз ... ... ... өзіміз реттеп, өзіміз есептеуіміз қажет. Оның ... ... ... ... ... ... халық
шаруашылығының көптеген салаларының табыстары есепке алынбайды.
Екіншіден, жекеменшік құрылымдар өз кіріс-шығы-старынөздері есептесе,
басқару органдарында бірінші бөлімде ... ... ... алмай келеді, былайша айтқанда, не есептеуін білмейді деуге ... ... ... қолына алған ағайынның есебі дұрыс болса, көзін
шаруашылықтық айналымдағы ақшасына емес, өндірушілерлің тиімді байланысынан
түскен ... ... ... ... ... ... ... алдында айтқанымздай, олар өз жоспарларымен жұмыс істей ... ... де осы ... ... ... ... отырғандардың есеп шотындағы қаражат
олардың ақшасы. Дегенмен олардың ... ... ... ... мамлікеттік шығындарды жабуға болады. Бүгінгі таңда
осы қаражаттың иесі ... ... Оның ... салық кодексі арқылы өндіруші
қалтасынан алмақ болып отырған бюджеттің табысынан айтарлықтай көп.
Төртіншіден, бізде ... екі ... бар. ... ... ... ... де жекшелік сектордың шығындары назардан
тыс қалады. Екінші нүсқасы бюджетті халық ... ... ... ... құру.
Бесіншіден, бірінші жағдайда әркім өзінің басының қамыен ойлайды
көрпені әркім өзіне ... ... ... ... үшін ... Бұл дегеніміз экономикалық даму қарқының тежеу, салық жинаудың
аясынын тарылуы ... сөз. Бұл өз ... ... экономикалық
белсенділігіне кері әсерін тигізеді. Соның салдарынан халық шаруашылығы
өркендемейді, мемлекет ... ... ... орындай алмайды.
Алтыншы екінші нұсқада бюджетке халық шаруашылығының брлық шығындары
енеді. Оның ішінде мемлекеттік жәен жекеменшік сектор да бар. Бұл ... ... ... ... ... ... жинақталған
экономикалық тиімділігінен құрылады. Сонда мемлекет мүддесі өз шығындарын
азайту мен қатар жекеменшік секторларын да, ... ... ... ... ... ... пен шаруашылық жүргізушілердің
бірлескен іс-қймылына ... ... Бұл ... ... ... ұлғайта
бергеннен ештене таппасы белгілі, сондықтан оны азайтудың жолдарын іздеу
қажет.
Жетінші, ... ... ... ... азайтудың жолдарын
қарастыруға мәжбүр ... ... ең ... ... ... ... мемлекеттік денгейде жүргізудің мәні мен
мәнісі осыда. Бұл ... ... ... қол ... ... ... да ... сөзсіз.
Бюджет жүйесіне мына бір толықтыруда былай делінген: “бюджетке түскен
ақша түсімдерінің ... ... ... ... ... ... және ... жүргізу үшін жеткіліксіз болған жа ... ... ... ... ... ... бағдарламаларды) қаржыландыру жоспарларына өзгерістер
енгізу туралы ақпарат береді”. Міне осындай көптеген жанжақты қарастырулар
арқасында мемлекетіміздің терең қалтасына бюджет тиын- ... сала ... ... қол ... деген сенімдеміз.
Мемлекет экономикаға жетекшілік жасай ... ... банк ... ... толықтыру саясатын жүргізеді.
Бюджеттік қаржыландыру, бюджеттік есеп жүргізу біздің экономикамыздың
жағдайын жақсартуға жол ашады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта ... ... ... ... мен ... тапшылығын
қаржыландыру есебінен қалыптастырылатын және ... ... ... мен ... ... жүктеген міндеттерді
жүзеге асыру үшін Үкімет анықтайтын республикалық бюджет ... ... ... ... ... ... ақша ... Біздің елімізде қаржы жылына арналған
республикалық бюджет Қазақстан Республикасының заңымен бекітіледі.
Республикалық бюджет - ... ... мен ... ... қаржымен қамтамасыз етуге арналған орталықтандырылған ақша қоры.
Осы орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... республикалық маңызды функцияларды
орындауға, сондай-ақ ... ... мен ... ... ... мемлекеттің ... ... ... ... ... ... жүргізілетін шаралар арқылы дағдарыстық
жағдайда одан шығуға ... ... ... мен ... ... ... ... шығыстардың құрылымында бюджеттік
ресурстардың әлеуметтік бағыттылығы арта түсуде. ... ... ... ... ... ... ... мен қамсыздандыруды
және басқа бағдарламаларды қамтитын әлеуметтік-мәдени шараларға жұмсалатын
тікелей шығындар ... ... 60 ... асып ... ... бірге
өнімсіз мақсаттардың: басқаруға, армияға, құқық ... ... ... ... ... дипломатиялық жұмыстарды атқаруға,
дүниежүзілік қауымдастықтағы біріккен шараларды жүргізу квоталары бойынша
жарналарға жұмсалатын шығындарда күннен-күнге ... Бұл ... ... ... ... 1/3 бөлігі жұмсалады.
Сөйтіп, жалпы мемлекеттік мәні бар шараларды ... ... ... ... ... республикалық бюджет елдің
экономикалық процесін реттеуде аса ... рөл ... ... өтпелі
кезеңде бюджет жүйесінің барлық дербес буындары жалпы мемлекеттік
қажеттіліктерді ... үшін ... ... ... жақсартуға ықпал етеді, нарықтық инфрақұрылымды дамыту ... ... ... ... үшін ... табысты қайта
бөлудің белсенді құралы болуы тиіс. Бұл ... тек ... ... ... ... қаржыландырудың және қаражаттарды
пайдаланудың прогрессивті ... ... ... жолымен бюджет
ресурстарын қалыптастырып, жұмсау кезінде жоғары тиімділікке қол жеткізу
жағдайында ғана мүмкін болады.
2002 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... ... байланысты, республикалық бюджеттің шығыс
бөлігінде ағымдағы шығыстардың бюджеті және даму ... етіп ... ... ... Даму бюджетіне инвестициялық ... ... ... ... ... және ... ... басқа да шығыстар қамтылады. Сонымен жұмысты аяқтай
келе, мемлекеттің экономиканы тиімді дамытудың ... жолы ... мен ... ... екендігін, сондай-ақ Қазақстан
Республикасының алдағы уақыттарға ... ... ... негізгі бағыттары болып әлеуметтік саланы бірінші орынға қоя
отырып, өндірістің бәсекеге қабілетті ... ... ... өту және әлемдегі ... ... ... ... ... жиынтығынан тұрады. Әрине бұл ... жету ... ... пен ... ... ... экономикалық дамуға қол
жеткізуіміз керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Заңы «2007 ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі (2004 ж. 24 сәуірдегі N548)
3. Қазақстан Республикасының “Салық және ... ... ... ... ... ... Заңы. (Салық Кодексi). – Алматы, 2002ж.
4. Iлиясов Қ.Қ., ... С. ... ...... 2003. – 448 ... ... В.Д. Ли В.Д. ... курс финансов. Учебник. – Алматы:
Институт ... ... 2001. – ... ... Л.А. ... ... для вузов. – М.:ЮНИТИ, 2000.–527с.
7. Құлпыбаев С. Қаржы. Оқу құралы. – Алматы: ... 2000. – 154 ... ... В.Д. ... К.К. ... ... для ... – Алматы:
2001. – 252 с.
9. Финансы, денги, кредит. Учебник. Под. ред. О.В. ... – М: ... – 784 ... ... К.К., ... А.Б., Ермекбаева Б.Ж. Налоги и
налогообложение. Алматы, Рауан, ... ... Б.Ж. ... және ... салу: Оқу құралы – Алматы: -
2003. – 131 бет.
12. Л. Бурлаков ... ... ... // ... №6, 2006г. ... ... мемлекттік бюджеті
Жергілікті бюджеттер
Республикалық бюджет
Облыстардың бюджеттер
Астана және Алматы ... ... ... бюджеттер
Облыстарға бағынышты қала бюджеті
Қалалық бюджеттер
Аудандық бюджеттер

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жергілікті қаржы, бюджетінің кірістері мен шығыстарының мәні мен маңызы23 бет
Қаржы, ақша айналымы21 бет
Бюджеттің кірісі мен шығысының экономикалық талдауы41 бет
Бюджеттің кірістері, шығыстары және бюджеттік құқықтық қатынастар 7 3. Мемлекеттік борыш 1311 бет
Жергілікті бюджеттің кірістері мен шығыстары23 бет
Жергілікті бюджеттердің мәні, кірістері мен шығыстары20 бет
Мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстары34 бет
Мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарын құқықтық реттеу8 бет
Мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарының құрамы мен құрылымы33 бет
Республикалық бюджет кірістері мен шығындарының атқарылуын талдау12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь