Жас физиологиясы және мектеп гигиенасы пәнiнен дәрістер

Лекция№ 1
Тақырыбы: Жас физиологиясы және мектеп гигиенасы пәнiне кiрiспе.
Лекция№2
Тақырыбы: Адам организмi өсуiнiң және дамуының негiзгi заңдылықтары.
Лекция №3
Жүйке жүйесi және сезiм мүшелерi.
Лекция №4
Тақырыбы: Сүйек және бұлшық ет дамуының жүйесi.
Лекция №5
Тақырыбы: Табиғи орта факторларының гигиеналық маңыздылығы.
Лекция №6
Тақырыбы: Дене тәрбиесiнiң бала ағзасының өсуiндегi маңызы.
Лекция №7
Тақырыбы: Дене қозғалысының гигиеналық маңыздылығы.
Лекция №8
Тақырыбы: Тамақтанудың физиологиялық маңызы мен маңыздылығы.
Мектеп гигиенасы — жас ұрпақтың денсаулығын сақтау, нығайту жөне дамыту жайындағы ғылым. Оқушылардың денсаулығы өр түрлі факторларға байланысты. Мектеп ғимаратында, сынып бөлмелерінде ауаның жеткіліксіз болуы оқушыларды бас ауруына, жалпы өлсіздікке, демек, түрлі сырқатқа ұшыратады. Жарықтың нашарлығы баланың көзіне өсер етеді, көру мүшесінің қызметін нашарлатады. Осылардың нөтижесіңде балалар сабақ үстінде селқос, сылбыр болады. Олардың зейіні нашарлап, ойлау қабілеті төмендейді. Бұл жағдай сөзсіз үлгермеушілікті туғызады.
Мектеп гигиенасы табиғи факторлардың сыртқы ортаға әсерiн және оқушылардың шынығуын қадағалайды, гигиеналық мiндеттер жер телiмiнiң, мектеп ғимараттарының тазалығын қатаң тәртiпте ұстауды үйретедi. Сондай-ақ, мектреп жасындағы балалардың оқуы мен тәрбиесiн, оқушылардың тамақтануын, жасөспiрiмдердiң денсаулығын қадағалайды.
Мектеп гигиенасы мектеп ғимаратындағы жылу және ауа режимдерін, мектеп жабдықтары мен оқу құралдарына қойылатын гигиеналық талаптарды және оқу мен төрбие жұмысының гигиеналық негіздерін зерттейді. Сондықтан мұғалімнің осы мөселелерді терең түсініп, меңгермейінше педагогикалық процесті ойдағыдай ұйымдастырып, басқаруы мүмкін емес.' Баланың организмі бүкіл өмірінде әр түрлі дене және психикалық өзгерістер арқылы дамиды. Оларға организмнің өсіп-жетілуі, ақыл-ойының дамуы, мінез-құлқының қалыптасуы жатады. Осындай өзгерістердің барлығы табиғи жөне өлеуметгік ортаның, төрбие мен өзін-өзі тәрбиелеудің ықпал етуіне байланысты.
Адам – бiртұтас биологиялық жүйе. Сондықтан да мектеп гигиенасы адамның адам болып қалыптасуындағы физиологиялық және психикалық қажеттiлiктердi үйретуге мiндеттi.
        
        Лекция№ 1
Тақырыбы: Жас физиологиясы және мектеп гигиенасы пәнiне кiрiспе.
Жоспар:
1. Мектеп гигиенасы пәнi, ... Адам – ... ... ... ... ... басқа ғылымдармен байланысы.
Мектеп гигиенасы — жас ұрпақтың денсаулығын сақтау, нығайту жөне дамыту
жайындағы ғылым. Оқушылардың ... өр ... ... ... ғимаратында, сынып бөлмелерінде ауаның жеткіліксіз болуы оқушыларды
бас ауруына, жалпы өлсіздікке, демек, ... ... ... ... ... көзіне өсер етеді, көру мүшесінің қызметін нашарлатады.
Осылардың нөтижесіңде балалар сабақ үстінде селқос, сылбыр болады. ... ... ... ... ... Бұл ... сөзсіз
үлгермеушілікті туғызады.
Мектеп гигиенасы табиғи факторлардың сыртқы ... ... ... ... ... ... мiндеттер жер телiмiнiң,
мектеп ғимараттарының тазалығын қатаң тәртiпте ... ... ... ... балалардың оқуы мен тәрбиесiн, оқушылардың тамақтануын,
жасөспiрiмдердiң денсаулығын қадағалайды.
Мектеп гигиенасы мектеп ғимаратындағы жылу және ауа ... ... мен оқу ... ... ... ... және оқу ... жұмысының гигиеналық негіздерін зерттейді. Сондықтан мұғалімнің осы
мөселелерді терең түсініп, меңгермейінше педагогикалық ... ... ... мүмкін емес.' Баланың организмі бүкіл өмірінде әр
түрлі дене және психикалық өзгерістер арқылы ... ... ... ... ... мінез-құлқының қалыптасуы жатады. Осындай
өзгерістердің барлығы табиғи жөне өлеуметгік ортаның, төрбие мен өзін-өзі
тәрбиелеудің ықпал етуіне байланысты.
Адам – ... ... ... ... да мектеп гигиенасы адамның
адам болып қалыптасуындағы ... және ... ... ... ... ... ... орыс ғалымы И.М.Сеченов 1861
жылдың өзiнде былай деген: «Ағза, оны ... ... ... ... ... ... ... сол себептен де ғылыми нұсқау бойынша, ағзаға қоршаған
орта да, оған әсер ... ... да кiру ... ... ... адам өмiрi
үшiн – орта ма әлде дене ме ... ... ... ... ... ... көптеген ғылымдармен байланысты. Ғылымдардың ... өте ... ... ... жас ... ... өсiп,
дамуын қарастырады. Сондай-ақ медицина ғылымымен де байланысты, мұнда жалпы
гигиенаға, тұрғын үй және ... ... ... ... ... ... және эпидемиологиямен де тығыз байланысты. Мектеп
гигиенасы әсiресе, педагогикалық ғылымдармен ... көп, ... әр ... ... ... әдiстемелерi, мектепке дейiнгi педагогика
және психология. Ал, ендi талдап қарасақ, мысалы, дене тәрбиесi, бұл ... ... ... ... дене бiтiмiн шынықтырады. ... ... ... дене ... ... ... ... гигиналық тазалығын талап етедi. ... ... ...... мен балаларды оқыту мен
тәрбиелуде үлкен роль ... ... ... ... әсiресе
педагогикалық психологиямен тығыз байланысты. Мұнда балалар ... ... ... ... мәселелерiн оқытады.
Психологиямен байланысы психикалық процестердiң, қасиеттердiң балаларда
түзiлуiн зерттейдi.
Мектеп гигиенасы ... ... де ... ... ... ... Мектеп гигиенасы мектеп ғимаратындағы жылу және ауа
режимдерін, iшкi және ... ... ... ... мен ... қойылатын гигиеналық талаптарды және оқу мен төрбие жұмысының
гигиеналық негіздерін зерттейді.
Лекция№2
Тақырыбы: Адам организмi өсуiнiң және дамуының негiзгi заңдылықтары.
Жоспар:
1. Оқушы ... ... ... ... ... негiзгi заңдылықтары.
Жас организмнiң дұрыс өсiп, жетiлуi үшiн бала ... ... ... бiлу мiндеттi. Яғни ... ... ... ... ... баланың өсiп-дамуындағы белгiлердi бiлу - педагог маман үшiн ... ... ... ... бұл ... қоғамдық жұмыстар
атқарғанда, сабақ бергенде, түрлi тәрбие сағаттарын ... аса ... ... жасөспiрiмнiң ағзасы ересек адамдарға қарағанда анағұрлым
өзгеше болады. Ең басты өзгешелiк сол, жас ... ... өсiп, ... яғни бұл ... сәби болып туылғаннан басталады да жасы 22-25
келгенде ... Даму ... адам ... ... ... ... бiр дене мүшелерiнiң жетiлуi, сондай-ақ қарым-қатынасы
тұтас ағзаның дамуын құрайды.
Ағзаның өсуi күрделi процестi құрайды, ... үш ... ... ... ... 1) өсу, яғни дене ... мен бойдың өсуi; 2) ... ... мен ... өзгеруi; 3) форма қалыптасуы. Жалпы адам бойының ... ... ... ... әр ... әркiмге әрқалай әсер етедi.
Оқу-тәрбие жұмысы мен гигиеналық мiндеттердiң ... ... ... ... өсу процесi мен басқа мүшелер жүйесiне керi әсерiн тигiзедi.
Ал егер балалар мен жасөспiрiмдердiң қоршаған ... ... сай ... ағза ... ... ... дамуы бiр-бiрiмен байланыста дамып отырады.
Ф.Энгельс Ч.Дарвинның «өсу ... ... ... ... «қандай
да дене мүшесi әрқашанда белгiлi бiр формада қалдыптасып, бiр-бiрiмен
байланыса дамиды».
Жоғарыда ... ... ... сыртқы түрi ересектерге
қарағанда өзгеше болады деп. Жаңа туылған ... ... ... денесiнiң
үлкендiгiмен және аяғының қысқалығымен ерекшеленедi. Бас бөлiгiнiң ... 4\1 ... ... екi ... баланыкi 5\1, алты жастағыныкi 6\1,
он екi жасар 7\1 және үлкендердiкi 8\1. Жасы ұлғайған ... адам ... ... ... ... өсуi ... болмайды. 6-7 жас аралығында жылдам өсу ретi
байқалады да, ... ... ... ... қыздың да, балалардың да
өсу жылдамдығы 10 жасқа дейiн бiрдей дамиды. Бiрақ 11-12 жасқа ... ... ... тез ... Бұның себебi қыз баласының жыныс
мүшелерiнiң жетiлуiмен байланысты. Ұл балалардың жыныс ... ... олар 13-14 ... ... ғана өсе ... алты ... кейiн жасөспiрiмдердiң бой өсуi бәсеңдей бастайды, қыздар
шамамен 18-ге дейiн, ал ... 20-ға ... ... ... кей ... ... әсерi ме, әлде организм дамуының солай жетiлуiнен бе, әйел
баласыныкi 21-23, ал ер адам 23-25 жасқа ... ... ... өсуi жыл ... де байланысты, көктем-жаз айларында, яғни
наурыз айынан бастап тамыз айы аралығында қарқынды түрде өседi. ... ... ... бiрқалыпты тамақтану мен дәрумендердiң жеткiлiктi болуы
да әсер етпей қоймайды.
Машықтану ... ... ... ... ... Жеке ... ... денсаулығын анықтай бiлуге, алынған
өзiн-өзi бақылау деректерiне сәйкес қорытынды түйiн жасай бiлуге үйрету.
Қажеттi құрал-жабдықтар: Бақылау кестесi үлгiсi.
|р\с|Толық тәулiк бойында ... ... ай ... ... |
| ... ... ... | ... |
| ... | | |
1 ... және ... ұйқы | | | | | | | | | | | | | | | | | ... ... ... ренiштi жағдай | | | | | | | | | | | | | | | | |
|3 ... (оқу) ... ... ... | | | | | | | | | | | | | | | |
| |4 ... ... (оқу), қолайсыз қызмет, жағымсыз еңбек | | | | | | | |
| | | | | | | | | |5 ... ... ... ... ... шу | |
| | | | | | | | | | | | | | | |6 |3 ... ... қою кофе, 4 кеседен
артық шай | | | | | | | | | | | | | | | | | |7 |10 ... ... ... | | | | | | | | | | | | | | | | | |8 ... ... ... ... | | | | | | | | | | | | | | | | | |9 ... ... жаяу ... ... жеткiлiксiздiгi | | | | | | | | | | | | | | | | ... ... ... ... ас | | | | | | | | | | | | | | | | | |11 ... ... ...... конфет, балмұздақ | | | | | | | | | | | | |
| | | | |12 ... ... ... көп (өз ... аз ... | | |
| | | | | | | | | | | | | | |13 ... (сабақтан) тыс тапсырмалар бастан
асады) | | | | | | | | | | | | | | | | | |14 ... ... ... ... тiрлiк | | | | | | | | | | | | | | | | | |15 ... ... ...... ... | | | | | | | | | | | | | | | | | ... жиi ауырады | | | | | | | | | | | | | | | | | |17 ... ... | |
| | | | | | | | | | | | | | | |18 | ... ауырады | | | | | | | | | | |
| | | | | | | ... ... ... ... | | | | | | | | | | | | | | |
| | ... ... ... күн ... ... ... бiр уақытта толтырылады,
яғни сiзге қатысты өткен күн оқиғаларының әрбiр тұжырымға сәйкестiгiн
сараптап, мәнбiрмен келiсiп, менiң өткен күнгi жай-күйiме ... ... «ия, ... ... ... күнге сәйкес торшаға + қоясыз.
Жұмыс тәжiрибесiн талдау: Жол және ... ... +тер ... ... ... + ... ... Жағдайыңыз жақсы. Бақылауды тағы да осынша уақытқа
жалғастырыңыз. Бiрiншi толтыру кезiнде әсерi ... екi ойлы ... ... ендi байыптап қайта қараңыз, олардың қатерлi әсер ету
себептерiн саралап, ... ... ... жүрекке жақын қабылдау-
қабылдамау қажеттiгiн екшеп, өз тұрмыс қалпыңызға түзетулер ... ... ... ... ... белгiлеңiз. Iске сәт.
21-40 +(ұпай) жинасаңыз: Әзiрше қатерлi стресстi күйге толық өте қойған
жоқсыз. Дегенмен апта ... ... ... яғни жол ... көп +
салынған баптар бойынша әсер ... ... сiз үшiн ... ... ... ... болдырмау немесе алдын алу, ... ... ... сол ... ... ... ... зиянды
әсер сiзге кесел келтiретiндей шекке жақын тұр.
41-60 +(ұпай) жинасаңыз: Жағдайыңыз қатерлi!? ... ... ... ... ... ... ... тәуелсiз және қатысы шамалы
әрекеттерiне ... ... ... ... ... өте келе тым ... ... мүмкiн. Өз жаныңызды өзiңiз күтпесеңiз,
сiздi қоршаған барша ... ... ... ... ... ... ... сыйлап, кешiрiмшiл өзара пiкiр сыйластығына құрылған
қарым-қатынас жасамасаңыз, алған бiрбеткей «түзетушi, мiншлi» ... ... ... да ауыр ... тап ... ... + ... жинасаңыз: сiздiң денсаулығыңыз аса қатерлi аймақта.
Дәл қазiрден бастап ьек қана өз денсаулығыңызды күтуге ... ... ... ... + ... көп түскен жолды ... ... ... Кiнә өз ... және ... гөрi өзiңiздi
түзеу сiздiң ғана қолыңызда. Сол +тердiң сiздiң жеке басыңызға тiкелей
байланысты түсу ... ... оны ... тiптi ... ... жолын қарастырыңыз. Сiздiң денсаулығыңыз, түптеп келгенде, тек сiзге
қажет және оны ... өз ... ... ... көзқарасыңызды,
ортаға, өмiрге құштарлығыңызды, алаңсыз қуанышты өмiрiңiздi тек ... ... ... ... ... әр ... әр ... қорытынды жасап,
нәтижесiн талдап, өзара пiкiр ... ... ... баса ... ... анықтап, келесi аптаға стресс күйiн азайту ... ... ... және ... ... ... ... маңызы.
2. Балаларда жүйке жүйесiнiң даму құрылысы.
3. Жүйке жүйесiнiң және сезем мүшелерiнiң ... ... ... адам ... өмiр сүру ... бақылайды. Ең
басты бөлiмi – бас миы. Бұл – сана мен ... ... ... ... ми ... ... роль ... Мұнда адам санасымен сөйлеу және
еңбек әрекеті бір-бірімен байланыста ... Ал ... қоса ... те.
Жүйке жүйесі үнемі қозғалыста бола бермейді, сондай-ақ іркіліс те болады.
Осы екі процесс үнемі қарым-қатынаста ... ... ... ... ... болады. Осы екі ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Балалар да жүйке жасушаларының түзілуі өте жай болады және бір ... ... бұл ... ... өмір бойы ... береді.
Жүйке жасушасының ағзаның басқа жасушаларынан өзгешелігі олар көбеймейді,
олардың жалпы саны туылған сәтте ... еді, ... өмір бойы ... Бірақ
өсу кезеңінде жүйке жасушалары ... даму ... ... ... яғни ... ... ... байлайды.
Бас ми жүйке жасушаларының дамуы жасөспірімдерге қатты әсер ... ... ... ішкі секреция бездері ... ... ... ... Яғни жастар осы кезеңде ашуланшақ, тұрақсыз және әртүрлі жағдайларға
ұрыншақ болып келеді.
Адам жасы ... ... ... оның бас миы ... және ... ... ... қатаң түрде қадағалау керек болады.
Жүйке жүйесінің балалар мен жсөспірімдер де қалыпты дамуы үшін ең ... бас ми ... ... ... атқарады. Қалапты даму үшін
балаға не керек дейтін болсақ тұрақты күн ... ... ... , ... ... ... мағыналы қимыл-әрекеттер қажет. Мұнда
еңбектің де ролі зор, бірақ шкетен тыс асып кетпеуі ... ... ... ... ... ... бастаса, бір уақытта үйге берілген
тапсырманы орындаса, егер де белгілі ... ... ... ... онда ... ағзасында болатын барлық процесс бірқалыпты дамып, ... ... мен ... ... ... ... барлық оқу-тәрбие
жұмысының қызметімрен байиланысты. Жүйке жүйесінің қалыпты дамуына қоршаған
ортаның да әсері бар. Үйде болсын, ... ... жақс ... ... ... түрде сақталу керек. Жанұяда болып жататын әртүрлі кикілжің,
қолайсыз жағдайлар баланың жүйкесіне тікелей әсер етіп ... шегу ... мен ... өте зиян. Темекі құрамындағы
никотин жүйке ... кері әсер ... ... ... жүрегін айнытады
және т.б. Сондықтан да мектеп және жанұя ... ... ... ... болғанын қадағалауы қажет.
Сезмі мүшелері арқылы адам ... ... ... ... бәрін
қабылдай алады. Туылған кезден бастап оның тәрбиесі мен оқуы осы ... ... ... Егер бір ... ... зақымданған жағдай
болса, онда ол қоршаған ортаны қабылдауда толық жағдай көрсете алмайды.
Лекция №4
Тақырыбы: Сүйек және бұлшық ет ... ... ... ... ... ... ет жүйесiнiң дамуы мен маңызы.
3. Сүйек және бұлшық ет жүйесiнiң гигиенасы.
Қаңқа тұтас ағзаның тiрегi. ... жеке ... ең ... ... болады, мысалы үшiн олар: ми, жүрек, өкпе және ... ... мен ... ет ... ... адам ... қалыптастырады.
Сүйек ұлпасының химиялық құрамы үнемi өзгерiсте болады. Жас балада сүйек
ұлпасында кальций тұзы мен ... өте аз ... ... Осының салдарынан
балаларда сүйек өсу немесе сүйектiң әлi де қата қоймағандығынан қисаю, сыну
жағдайлары көп ... 12 ... ... ... ... ұлпасы ересек
адамдардыкiндей болады.
Ересек адамның омыртқасы төрт бөлiмнен тұрады:
1. мойын омыртқа, алға қарай ... ... ... ... бел омыртқа
4. жамбас тұсы.
Баланың бойы өсуi мен қатар, омыртқада сүйек өсу ... ... ... ... сүйек өсiдiң жаңа нүктелерi пайда бола бастайды. Жалпы сүйек
өсу процесi 20-22 жасқа келгенде тоқтайды. Сүйек ... ... үшiн таза ауа, ... күн ... барлық ағза мүшелерiнiң еркiн
қимылы және ... ... ет ... сүйек жүйесiмен байланысты. Бұл екi жүйе адам қимылы
үшiн маңызды. Бұлшық ... ... бас миы мен ... мүшелерiмен қоса
әрекетте.
Балаларда бұлшық еттiң дамуы бiркелкi болмайды. Ең алдымен iрi ... ... ... үшiн, иық ... ет ... ... бұлшық еттерi онша
қатты дамымайды. Себебi бұл кезеңдерi балалар қолмен көп ... ... ... бұлшық етi бала жасы 6-7-ге келгенде дами бастайды, яғни
бұл кезде балаларсурет салу, әртүрлi қол ... көп ... ... ... тыс көп ... бұлшық еттерге керi әсер бередi.
Жалпы адам жасы өскен сайын, оның ағзасындағы барлық бұлшық ет ... ... ... ... ... 14-15 жасқа келгенде, жедел дамиды.
Сүйек және бұлшық ет жүйесi гигиеналық мiндеттердi ... ... ... ... ет пен ... өте ... ... тым асыра дене
қимылдарын жасау ... өкпе және ... да ... ... шалдықтыруы
мүмкiн. Артығынан iс тiгумен айналысу немесе музыкалық құралдарда ойнау ... күш ... Еш ... бiр ... көп ... отыру жалпы қан
айналымдарының жұмысын бұзады. Сол себептен де ... ... ... ... жасау керек.
Лекция №5
Тақырыбы: Табиғи орта факторларының гигиеналық маңыздылығы.
Жоспар:
1. Сыртқы орта факторларының адам ағзасына ... ... ... ... ... және судың маңызы.
Адам ағзасы сыртқы ортамен ... ... ... ... ... ... ... және су жатады.
Ауа. Ауасыз адам өмiр сүре алмайды. Ауада қалыпты түрде оттегi құрамы
болады, жеткiлiксiз ... адам ... ... төндiредi. Атмосфераның
электрлiк қалпы және күн сәулесi, дымқыл ауа, ауа ... ауа ... ... осының барлығы бала ғазасының өсуiне, өмiр сүруiне үлкен
әсер етедi.
Ауа температурасы адам денесiнiң ... ... ... ... ... етмпературасы 360-дан 370-ге дейiн болады.
Адам ағзасында зат алмасу кезiнде жылулық тепе-теңдiкте болу ... жылу ... ... ... ... ... ... ыстығы
көтерiледi, ал асып кеткен жылудан ағза мұздайды.
Жылу аламсу процесiне ауа қозғалысы да әсер етедi. Мысалы, жел қаншалықты
қатты тұрса, ... ... ауа ... ... отырады. Сол себептен де
желдi күндерi адам терiсi құрғап, қабыршықтанады.
Атмосфералық қысым адам ағзасының өмiр ... ... әсер ... атмосфералық қысымның өзгерiп отыруы барлық адамдарға әсер ... тек өте ... ... науқас адамдарда түрлi ауру белгiлерi
байқалады.
Таулы аймақтарда қысымның төмендеуi: бас айналуына, пульстiң жиi ... ... ... әкеп ... ... ... қан кету және естен тану
жағдайлары да ... ... ... ... ... ... өмiр сүруiне зор пайдасы
бар. Күн ьрдиациясының ... ... және ... ... ... сәулесi толқынының ұзындығына қарамастан терiнiң ... ... де ... ... ... жол ... ... гигиеналық маңыздылығы жоғары. Бұл сәуленiң әсерiнен ... ... ... ол қан ... ... жақсартады, иммунитеттi
жоғарылатады, асқа тәбетiн ашады, түнгi ұйқыны қалыптастырады. Сондай-ақ,
ультрафиолет сәулелерi ... ... ... ... адам ... әлсiрейдi, қауiп-қатерге
қарсы тұра алмайды, әртүрлi ауруға шалдығады және қан ... ... ... аса күн ... ... адам ... ысуына, жылу алмасу
процесiнiң бұзылуына әкелiп соғады. Терiнiң күйiп ... көз ... ... ағзасына шаң мен түтiннiң зияны мол. Атмосфераның ... мен ... ... ... әртүрлi газ, шаң, түтiн
қалдықтарын тастаудан болады. Атмосфераның ластануы бiрiншi ... ... ... қабылданбауына керi әсер бередi. Ал ол түрлi ауруларға
жол бередi.
Топырақ.
Лекция №6
Тақырыбы: Дене тәрбиесiнiң бала ... ... ... Дене ... ... Дене ... сабағы.
Мектептегi дене тәрбиесi оқушының ойлау және қозғалыс қимылының дамуын
жетiлдiредi. Еркiн қимылдауды, күш-жiгерiн дамыту, денсаулығын ... ... ... ... және дене тәрбиесiне қатысу адамға
қажет дағдыларды бойына сiңiредi.
Осы ... ... ... үшiн ... ережелердi дұрыс
қаадғалап, мектептегi дене шынықтыру сабағына қатысу ... ... ... ... ... кезiнде жеңiл гимнастикалық қимылдарды
жасаудың да зор ... бар. ... бәрi ... ... ... ... бойы немесе апта бойында баланың еңбекке деген құлшынысын ... ... ... ... ... ... дене тәрбеисiне қатысуын
қадағалап отыруы керек, себебi ... ... ағза ... ең ... болып табылады.
Дене жаттығулары жасы , жынысы бойынша жүйелi түрде болу ... ... ... ... ал егер ... ... онда ол ... ағзасына керi әсерiн бередi, яғни ... Егер ... адам ... басы айналып, дем ала алмаса онда ... ... ... ... ... ... ... жағдайда ол дәрiгердiң
көмегiне жүгiнуi керек.
Жалпы жаңа оқу жылы ... ... ... ... ... ... ... әсiресе жалпақтабанға, омыртқа
құралысына, жамбас бөлiгiне қатты көңiл ... ... ... ... осы
аталған дене мүшелерi көп ... ... ... жөнiндегi
мәлiметтi оқышының арнайы жеке картасына тiгедi.
Алынған нәтиженiң қорытындысына қарап, дәрiгер баланың дене ... ... ... ма , ... ма екенiн шешедi.
Дене шынықтыру сабағы мектептегi дене тәрбиесiнiң ең негiзгi формасы
болып табылады. Негiзгi ... ... ... оқу ... ... сабағы аптасына екi сағаттан өтiледi. Дене ... ... ... және ... ... ... керек. Сабақтың жалпы
қабылдоанған уақыты мынадай үш түрден тұрады: ... ... ... ... (5-7 ... ... рет ретiмен тұруы, тексеруi яғни
ұйымдастыру кезеңi болып ... ... (35-40 ... сабақты қамтылатын барлық жаттығу жұмыстары
жасалады, яғни жүгiру, ... ... ... ... спорттық
ойындар барлығы кiредi.
Қорытынды бөлiм (3-5 минут) тыныштық қалыпты ... ... ... ... болып саналады.
Лекция №7
Тақырыбы: Дене қозғалысының гигиеналық маңыздылығы.
Жоспар:
1.Таңғы жаттығудың маңызы.
2. Дене тәрбиелiк үзiлiс.
3. Сыныптан тыс дене жаттығулары.
Таңғы жаттығу ... ... және ... әсер ... ... ... ... бас миының жұмыс iстеуiне, шымырлықты және оқу-
еңбек жұмысына деген талпынысты арттырады.
Төсектен жылдам тұрып, ... ... ... соң суға ... ... үлгi бередi. Таңғы жаттығу жасауға керектi ... ... ... ... ... қойылу керек. Олар: кiлемше, спорттық киiм,
тазик, орамал және т.б. ... ... ... ... ... пайдалы әдетiне айналып, алға қойған мақсатының орындалуы үшiн
талпына бередi.
Жаттығу жасайтын ... ... ... керек, үстiндегi киiмi
жеңiл әрi ыңғайлы болуы мiндеттi.
Жалпы жаттығу 5-8 түрлi болуы керек және 4-6 рет ... ... 10-15 ... ... ... түрi ... түседi. Сосын қайтадан
жеңiлдетiлуi керек.
Жаттығу түрлерiн таңдар алдында жас мөлшерi, жынысы, денсаулығының
қалып жағдайы ... ... ... ... алдында балалардың бiраз
сергiп, жеңiл дене жаттығуларын жасап алғаны өте пайдалы, ол ... ... дем ... ... ... және белсендiлiк танытып отыруына
көмек ... ... ... ... ... барлық сыныптағы оқушылар үшiн
де қажет нәрсе. Егер ... 100 С ... ... онда таңертеңгiлiк
жаттығуларды таза ауада жасаған дұрыс болады.
Сабақ арасындағы үзiлiстерде де ... ... жүру ... ... ... ойнауға болады.
Дене тәрбиелiк үзiлiсте мынадай жаттығулар жасауға болады: бiр орында
жүрiп, қол қимылдату; терең дем алыспен ... ... ийық және ... ... ... ... алдыға дененi еңкейту.
Музыка тыңдай жүрiп жасалған дене ... да ... ... ... ... ... жұмыстан шаршап келген жағдайда ... ... ... ... ... қойып, сол әуеннiң ырғағымен би ... ... ... жасаса, адам миы, ... ... ... тыс түрлi спорттық үйiрмелерге қатысу бала денесiнiң
шымырланып, дамуына көп ... ... ... ... ... ... гимнастка, жүзу, шаңғы тебу, ... ... ... ... және ... айналысатын балалар күн тәртiбiн, ... ... ... ... ... керек. Күн тәртiбiн жаттықтырушы
мұғалiммен дәрiгермен келiсе отырып құрады.
Бала ... терi ... де баса ... ... ... ... олар суға түсiп немесе жуынып отыруы керек. Жаттығу кезiнде қолданылған
құралдар қолға сүйел пайда етедi. Сондықтан да ... соң ... ... ... ... №9
Тақырыбы: Тамақтанудың физиологиялық маңызы мен маңыздылығы.
Жоспар:
1. Оқушылардың тамақтану гигиенасы.
2. Азық-түлiктiң химиялық құрамы.
Адамның қалыпты өмiр сүруi мен дамуы үшiн тамақтанудың ... зор. ... және ... ... алу ... бой ... жұмысқа деген
құлшынысының төмендеуiне, түрлi ауруларға қарсы тұра алмауына, ... ... ... ... бере ... ... соғады.
Рационалды түрде тамақтану екi маңызды функцияны атқарады:
1. Сәби туылған кезден бастап оның өсуi мен ... үшiн ... ... ... ... Яғни ол ... ақуыз, майлар
және минералды заттар.
2. Тамақтың құндылығы өте сапалы және жоғары болуы керек. ... ... және ... осы ... ... ... өiр ... қажеттi құндылықтар.
Оқушының тамағы мынадай гигиеналық мiндеттердi атқаруы керек:
1. Тағам ағзаға қажеттi мынадай құрамды бөлiктерден тұруы керек: ақуыз,
майлар, және ... ... ... ... ... ... ... әртүрлi болу керек. Бұған өсiмдiк және жануарлардан алынатын
тағамдар ... сүт, ет, ... ... нан, ... ... ... және т.б.
3. Тағам сапалы болып, ешқандай зиянды және ауру ... ... ... Тағам көлемi мен калориясы жағынан да сiңiмдi және тойымды болуы
қажет.
5. Тамақтанудың уақытын белгiлеп алу ...... және зат ... ... ... ... ... тағамдар түрлi өзгерiстерге ұшырап барып, жасуша мен ұлпа
қызметiне кiрiседi. Осындай тамақты қорытып, олардан жаңа ... ... ... процесi ассимиляция деп аталады. Органикалық заттардың
ыдырауынан және энергияның ... ... ... ... деп
аталады.
Ассимиляция мен диссимиляция құбылысы бiр-бiрiнен ажырамас құбылыстар.
Минималды энергия бөлiну, адамның толық тыныштықта болған кезiнде болады.
Тамақтанғаннан кейiн 12 сағаттан соң, +200С ауа ... ... ... өтедi. Әр түрлi жағдайларда, мысалы қимыл-қозғалсыта,
жұмыста, сөйлегенде, ас қорытқанда адамда көп энергия бөлiнедi.
Толық ас ... ... 3-6 ... соң аяталады.
Ақуыздар. Ақуыз адам ағзасына өте ... зат. ... ... адам ... ... ... тап ... Олар: бой өсуiнiң
тоқтап қалуы, орталық жүйке жүйесiнiң әлсiреуiне әкелiп соғады. ... ... ... ... ... жай ...
аминқышқылдарына айналып кетедi. Осы аминқышқылдарының әсерiнен ағзада ... ... ... ... ... етте, балықта, сүтте,
жұмыртқаның ақуызында, ... ... және ...... қалыпты өмiр сүруiне қажеттi органикалық
бiрлiктер тобы. Май құндылығының себебi онда А,Д,Е дәрумендерi бар.
Майларда ақуыздар сияқты өсiмдiк және ... ... ... ... ... ... майы пайдалы деп келдi, бiрақ соңғы уақыттарда өсiмдiк
майының бала ағзасының өсуiне пайда әкелетiнiне көз ... Онда Е және ... бар, және тез ... ... соя майында). Майдың сондай-
ақ, кулинарлық және дәмдiк маңызы зор.
Липоидтер – май iспеттес органикалық зат, қалапты өмiр сүру мен ... ... ... ... екi ... топтан тұрады: фосфатидтер және стериндер.
Фосфатидтер ағзада түзiледi, мысалы көбiне бауырда.
Стериндердiң негiзгiлерi болып – холестерин, бүйрек гормондары, ... ... ... ... сары уызында, етте, салода,
баурыда болады.Бала үшiн холестериннiң пайдасы зор оның ... ... ... Д3 ... ... Бұл ... көздерiнiң негiздерiнiң бiрi боп саналады. Бiр
күндiкте 60-70%-ды құрау керек.
Көмiртегi негiзiнен нанда, быламықта, ... ... ... ... көкөнiсте, жемiс-жидекте болады.
Дәрумендер (лат.тiлiнен аударғанда vita - өмiр) – органикалық заттардың
әртүрлi химиялық ... ... адам ... ... ьрөлдi
атқарады, ағзаның дамуы мен өсуiне, ... ... ... ... ... етедi.
Жалпы дәрумендердi керек ету адамның бойы мен ақыл-ойының өсуiнде, ... ... алу ... ... ... (ретинол) балық майында, жұмыртқаның сары уызында, сүтте, сары
майда, сәбiзде, қызанақта, асқабақта, сары өрiкте ... Бұл ... келе ... ... аты «өсу мен көру дәруменi» болып саналады.
Д көктем және жаз уақыттарында кун ... ... ... ... ... балық бауырында, жұмыртқада және жаздық сүт құрамында болады.
В1 ... қара ... ... өте көп ... ... ... бауырда, етте, жұмыртқаның сары уызында, дәнде, сүтте,
бұршақта алмұртта, бидайда болады.
С ... ... ... синтетикалық жол арқылы алынады. Аскорбин
қышқылы iшек арқылы қанға түседi. С дәруменi көк шөпте, көкөнiсте, жемiс-
жидекте, әсiресе итмұрында және қара ... көп ... ... ... ... ... да ... №10
Тақырыбы: Жұқпалы аурулардан қорғану жолы және иммунитет.
Жоспар:
1. Инфекциядан қорғану және ... ... ... және ...

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жасерекшелік физиологиясы және мектеп гигиенасы пәнінен дәрістер31 бет
Информатикада Adobe Photoshop программалық оқыту құралын үйрету технологиясы66 бет
Электрондық оқу-әдістемелік кешендері53 бет
Жарық табиғаты ғылымының даму тарихы және оның физика пәнін оқытуда қолдану63 бет
Физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық және логикалық ойлау қабілетін дамыту20 бет
Қазақстан, Ұлыбритания және Канада елдерінде жалпы білім беретін мектепте жаратылыстану пәнін оқыту ерекшеліктері (салыстырмалы сипатта)71 бет
Интерактивтік әдістерді қолданып оқыту41 бет
Информатикадан сыныптан тыс жұмыстар әдістемесі4 бет
Сұрақ кітапшасы 3804 нұсқа 8 сынып12 бет
"Ірі қара малының гигиенасы."7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь