Тұлғаның психикалық дамуы


I. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
II. Негізгі бөлім
а) Тұлға туралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
ә) Тұлғаның психикалық дамуының факторлары ... ... ... ... .6
б) Тұлғаның қалыптасуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
в) Тұлғаның психологиялық құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ...10
III. Қорытынды:
IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
«Тұлға» ұғымы тек психологияға тән емес, ол барлық қоғамдық ғылымдармен зерттеледі, оның ішінде философиямен, әлеуметтанумен, педагогикамен, т.б. Осы орайда И.С.Кон былай деп жазады: « Бір жағынан ол индивидтің әрекет субъектісі ретінде, екінші жағынан, тұлға индивидтің әлеуметтік қасиеттері ретіндері, осы адамның басқа адамдармен тура немесе жанама өзара әрекеттесуі нәтижесінде түзілген бойындағы әлеуметтік маңызы бар қасиеттердің жиынтығы ретінде түсіндіріледі. Тұлғамен қарым қатынасқа түсетін адамдар оны еңбек, таным жіне қарым қатынас субъектісінде көреді».
Тұлға деп жиі әлеуметтік даму барысында бойына әлеуметтік және қмір үшін маңызды қасиеттерді жинаған адамды айтамыз.
Сонымен, тұлға дегеніміз – ол тұрақты психологиялық сипаттамалар жүйесінде алынған нақты адам. Ондай сипаттамалар қоғамдық байланыс пен қптынастарда көрініс беріп, адамның өзі мен оны қоршағандар үшін маңызжы орын алады, оның адамгершілік қылықтарын айқындайды және оның өзіне, ортасы үшін маңызды мәнге ие.
Тұлға – табиғат, қоғам және өзін өзі белсенді меңгеретін және бағытталған түрде түрлендіретін адам, оның бойында кеңістік уақыттық икемдердің, өзін өзі анықтау бостандығын және табиғат алдында өзінің қылықтары үшін жауапкершілік мөлшерін қамтамасыз ететін өажеттілік еріктік бастан кешірулердің ерекше динамикалық қатынасы болады.
Л.И.Божович тұлғаның екі негізгі критерийлерін бөліп көрсетті. Біріншіден, адамды тұлға деп санауға болады, егер оның мотивтерінде иерархия болса, яғни ол өзінің мінез құлқына саналы түрде басшылық ету қабілеті болса.
Кеңес психологиясының дәстүріне сәйкес, тұлға индивидтің қоғамдық игерілген тәжірибені, яғни адам өміріндегі өлшемдер мен құндылықтар туралы көріністерді игеру жолымен қалыптасады. А.Н.Леонтьевтің айтуынша, тұлға « екі рет туылады».
Қазіргі даму психологиясы биологиялық, әлеуметтік, мәдени факторлардың адамның психикасының дамуының түсініктерінің қарама – қайшылығынан бас тартты. Бірақ, психологияның алдында оладың бірлігін сипаттау керекдеген үлкен тапсырма тұр. Бұл сұрақтарға жауаты психогеника жан жақты қарастырып, зерттеп, әр түрлі эксперименттер жүргізіп отырумен айналысады. Міне, көз жетерліктей генетикалық және орта факторлардың адамның интеллекттісінің дамуытуралы дәлелдемелер алынды, кейбір ауруларға байланысты ( мысалы, алкоголизм, аутизм) адамның жеке қасиеттері мен темпераментінің интенсивті түрде зерттеулер жүргізілді.
1. В.Н.Дружинин Психология.
2. Леонтьев А.Н. Деятельность, сознание, личность. М., 1997.
3. Первин Л., Джон О. Психология личности. Теория и исследование. М., 2000.
4. Хьелл Л., Зиглер Д. Теория личности. М., 2000.
5. Платонов К.К. Структура и развитие личности. М., 1986.
6. Психология личности. Тексты. Ред. Ю.Б.Гиппенрейтер., А.А.Пузырей. М., 1982.
7. Жалпы психологияғв кіріспе: Оқу құралы. Жауапты редактор: С.М.Жакыпов. - Алматы: Қазақ университеті, 2007. – 230 бет.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




әл - Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті
Философия және саясаттану факультеті
Жалпы және этникалық психология кафедрасы

Реферат

Тақырыбы: Тұлғаның психикалық дамуы

Орындаған: Төреханова А.Т
Тексерген: Тоқсанбаева Н.Т

Алматы, 2011ж
Жоспары:

I.
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... .3
II. Негізгі бөлім
а) Тұлға туралы жалпы
түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
ә) Тұлғаның психикалық дамуының факторлары ... ... ... ... .6
б) Тұлғаның қалыптасуы мен
дамуы ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... 9
в) Тұлғаның психологиялық құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... 10
III. Қорытынды:
IV. Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13

Кіріспе
Тұлға ұғымы тек психологияға тән емес, ол барлық қоғамдық
ғылымдармен зерттеледі, оның ішінде философиямен, әлеуметтанумен,
педагогикамен, т.б. Осы орайда И.С.Кон былай деп жазады: Бір жағынан ол
индивидтің әрекет субъектісі ретінде, екінші жағынан, тұлға индивидтің
әлеуметтік қасиеттері ретіндері, осы адамның басқа адамдармен тура немесе
жанама өзара әрекеттесуі нәтижесінде түзілген бойындағы әлеуметтік маңызы
бар қасиеттердің жиынтығы ретінде түсіндіріледі. Тұлғамен қарым қатынасқа
түсетін адамдар оны еңбек, таным жіне қарым қатынас субъектісінде көреді.
Тұлға деп жиі әлеуметтік даму барысында бойына әлеуметтік және
қмір үшін маңызды қасиеттерді жинаған адамды айтамыз.
Сонымен, тұлға дегеніміз – ол тұрақты психологиялық сипаттамалар
жүйесінде алынған нақты адам. Ондай сипаттамалар қоғамдық байланыс пен
қптынастарда көрініс беріп, адамның өзі мен оны қоршағандар үшін маңызжы
орын алады, оның адамгершілік қылықтарын айқындайды және оның өзіне, ортасы
үшін маңызды мәнге ие.
Тұлға – табиғат, қоғам және өзін өзі белсенді меңгеретін және
бағытталған түрде түрлендіретін адам, оның бойында кеңістік уақыттық
икемдердің, өзін өзі анықтау бостандығын және табиғат алдында өзінің
қылықтары үшін жауапкершілік мөлшерін қамтамасыз ететін өажеттілік еріктік
бастан кешірулердің ерекше динамикалық қатынасы болады.
Л.И.Божович тұлғаның екі негізгі критерийлерін бөліп көрсетті.
Біріншіден, адамды тұлға деп санауға болады, егер оның мотивтерінде
иерархия болса, яғни ол өзінің мінез құлқына саналы түрде басшылық ету
қабілеті болса.
Кеңес психологиясының дәстүріне сәйкес, тұлға индивидтің қоғамдық
игерілген тәжірибені, яғни адам өміріндегі өлшемдер мен құндылықтар туралы
көріністерді игеру жолымен қалыптасады. А.Н.Леонтьевтің айтуынша, тұлға
екі рет туылады.
Қазіргі даму психологиясы биологиялық, әлеуметтік, мәдени
факторлардың адамның психикасының дамуының түсініктерінің қарама –
қайшылығынан бас тартты. Бірақ, психологияның алдында оладың бірлігін
сипаттау керекдеген үлкен тапсырма тұр. Бұл сұрақтарға жауаты психогеника
жан жақты қарастырып, зерттеп, әр түрлі эксперименттер жүргізіп отырумен
айналысады. Міне, көз жетерліктей генетикалық және орта факторлардың
адамның интеллекттісінің дамуытуралы дәлелдемелер алынды, кейбір ауруларға
байланысты ( мысалы, алкоголизм, аутизм) адамның жеке қасиеттері мен
темпераментінің интенсивті түрде зерттеулер жүргізілді.

Тұлға туралы жалпы ұғым

Психологиялық ғылымда тұлға категориясы іргелі ұғымдардың қатарына
жатады. Бірақ, тұлға ұғымы тек психологияға тән емес, ол барлық қоғамдық
ғылымдармен зерттеледі, оның ішінде философиямен, әлеуметтанумен,
педагогикамен, т.б. Осы орайда И.С.Кон былай деп жазады: Бір жағынан ол
индивидтің әрекет субъектісі ретінде, екінші жағынан, тұлға индивидтің
әлеуметтік қасиеттері ретіндері, осы адамның басқа адамдармен тура немесе
жанама өзара әрекеттесуі нәтижесінде түзілген бойындағы әлеуметтік маңызы
бар қасиеттердің жиынтығы ретінде түсіндіріледі. Тұлғамен қарым қатынасқа
түсетін адамдар оны еңбек, таным жіне қарым қатынас субъектісінде көреді.
Тұлға деп жиі әлеуметтік даму барысында бойына әлеуметтік және қмір
үшін маңызды қасиеттерді жинаған адамды айтамыз.
Сонымен, тұлға дегеніміз – ол тұрақты психологиялық сипаттамалар
жүйесінде алынған нақты адам. Ондай сипаттамалар қоғамдық байланыс пен
қптынастарда көрініс беріп, адамның өзі мен оны қоршағандар үшін маңызжы
орын алады, оның адамгершілік қылықтарын айқындайды және оның өзіне, ортасы
үшін маңызды мәнге ие.
Адамды жұйелі түрде зерттеу сұрақтарын қарастырғанда психологияның
өзіндік түсініктері қалыптасады. Б.Г.Ананьев бойынша ада ұйымдасуының төрт
деңгейі ғылыми зерттеулер үшін қызығушылық тудырады. Олардың қатарына
индивид, іс әрекет субъектісі, тұлға, деке даралық жатқызылған.
Биологиялық түр болғандықтан әр адамның туа біткен ерекшеліктері бар,
мысалы, дене құрылысы тік жүруге мүмкіндік береді, ми құрылымы интеллекттің
дамуын қамтамасыз етеді, қол құрылысы еңбек құралдарын пайдалануға
мүмкіндік береді. Осы белгілер адам баласын хайуаннан ажыратып тұрады.
Индивид ұғымы адамды белгілі бір биологиялық қасиеттерді иеленуші ретінде
сипаттайды.
Индивид ретінде туылған адам қоғамдық өзара қатынастар пен процестер
жүйесіне қосылады, нәтижесінде ерекше әлеуметтік сапа иеленеді, тұлға болып
қалыптасады. Бұлайболу себебі, қоғамдық байланыстар жүйесіне қосылған адам
– субъект, іс әрекет процесінде қалыптасатын және дамитын сананы иеленуші.
Тұлға – табиғат, қоғам және өзін өзі белсенді меңгеретін және
бағытталған түрде түрлендіретін адам, оның бойында кеңістік уақыттық
икемдердің, өзін өзі анықтау бостандығын және табиғат алдында өзінің
өылыөтары үшін жауапкершілік мөлшерін қамтамасыз ететін өажеттілік еріктік
бастан кешірулердің ерекше динамикалық қатынасы болады.
Л.И.Божович тұлғаның екі негізгі критерийлерін бөліп көрсетті.
Біріншіден, адамды тұлға деп санауға болады, егер оның мотивтерінде
иерархия болса, яғни ол өзінің мінез құлқына саналы түрде басшылық ету
қабілеті болса.
Кеңес психологиясының дәстүріне сәйкес, тұлға индивидтің қоғамдық
игерілген тәжірибені, яғни адам өміріндегі өлшемдер мен құндылықтар туралы
көріністерді игеру жолымен қалыптасады. А.Н.Леонтьевтің айтуынша, тұлға
екі рет туылады.
Бірінші рет өмірге келу мектепке дейінгі жасқа жатады, яғни бала
өзінің мінез құлқын социумның талап тілектерібойынша құрастыра бастағанда
және т.б. баланың мотивтерге бағынуы қалыптаса бастағанда. Қатар бағынған
мотивтердің қалыптасқанын, егер баланы мотивтердің конфликтісі жағдайына
қойғанда бақылауға болады: ойыншығын өзінің қолы жетпейтіндей биігірек
жерге іліп, бірақ қасына орындық қойып, бөлмеден шығып кету. Ал балаға тек
қана орындыққы шығудан басқа кез келген әдіспен ойыншықты алуға тапсырма
беру керек. Бала берілген тапсырмаға қарамастан, ойыншықты қатты алғысы
келеді де, орындыққа тұрып, ойыншыққа қол жеткізеді. Тапсырма берген адам
бөлмеге кіріп, балаға тапсырманы орындағаны үшін кәмпит ұсынғанда, бала бұл
ойыншықты заңсыз түрде алғанын, демек, кәмпиттің еңбексі келгенін түсініп
жылай бастайды. Мектепке дейінгі жас кезеңі тұлғаның қалыптасуындағы өте
маңызды саты болып табылады, себебі бала әлеуметтік өлшемдер мен талаптарды
игеру механизмін жүзеге асырады.
Тұлғаның қалыптасуының екінші сатысы жеткіншек жаста, адам өзінің
мотивтерін ұғынуға тырысқанда басталады. Бұл саты өзіндік санамен, өзіндік
тәрбиемен байланысты.
Тұлға екі механизмдер әрекетінің нәтижесінде қалыптасады: стихиялық
және арнайы.
Тұлға құрылымын қарастырғанда оған қабілеттерді, темпераментті,
мінезді, мотивацияны, әлеуметтік нұсқауларды енгізеді.
Қабілеттер дегеніміз – бір түрлі іс әрекеттердегі табыстарын анықтаушы
адамның жеке басының тұрақты қасиеттері.
Темперамент – адамның психикалық процестерінің динамикалық
сипаттамасы.
Мінезде бір адамның басқа адамдарға қатынасын анықтайтын қасиеттер
бар.
Мотивация дегеніміз - әрекет етуге деген ынтаның жиынтығы болса,
әлеуметтік нұсқаулар – адамдардың наным сенімдері.
Бұдан басқа, кейбір автрлар тұлға құрылымына ерңк пен эмоция
түсініктерін қосады. Психикалық құбылыстардың құрылымында психикалық
процестерді, психикалық күйді және психикалық қасиеттерді бөліп көрсеті
керек. Психикалық процестер, өз кезегінде танымдық, еріктік, эмоционалдық
болып бөлінеді. Ерік пен эмоция өзіндік құбылыс ретінде психикалық
процестер шебінде қарастырылуға лайықты.
Алайда, осы құбылыстарды тұлға құрылымы шебінде қарастыру үшін де
авторларда негіз бар. Мысалы, сезімдер – жиі әлеуметтік бағдары бар
эмоцияның бір түрі, ал ерік қасиеттері өоғам мүшесі болып табылатын адамның
қылықтарын реттеуге қатысады. Осы айтылғандардың бәрі қарастырылып отырған
мәселенің күрделі екендігін және тұлға мәселесінің кейбір аспектілеріне
қатысты белгілі келіспеушіліктердің болатындығын көрсетіп отыр. Көбірек
кліспеушілік тудыратын мәселелер: ада ұйымдасуы құрылымының иерархиясы,
тұлғадағы биологиялық пен әлеуметтің қатынасы.
Тұлғаның психикасының даму факторлары
Адамның психикасы бүкіл өмірінің ағымында үздіксіз дамып отырады. Бұл
өзгерістер жаңа туған нәрестені, мектеп оқушысын, ересек адам мен қарт
кісінің психикасын салыстырғанда айқын көрінеді. Өздеріңіз білетіндей,
нәресте анасының жатырында қалыптаса бастаған сәттен бастап оның өлгенге
дейінгі ағзасының дамып, қалыптасуы отогенез ( грек тілінен аударғанда
онто - тіршілік, генез - шығу тегі, пайда болуы) деп аталады.
Онтогенез терминін алған рет ғылымға неміс ғалымы Эрнест Геккель енгізген
болатын. Сан ғасырлардан бері сананың пайда болғаны, эмоционалды уайымдары,
творчествалық дамулары, адамның ішкі әлемінің қиындықтары жұмбақ болып
келген.
Психология әрдайым психикалық дамудың мәселесін басты жолға қойып
отырды. Психика қалай пайда болады?, оның дамуын не қалыптастырады, не
себеп болады деген сұрақтарға жауап бере алады. Философиялық
концепциялардың тұрғысынан бұрынғы замандарда психикаға деген
қарсыкөзқарастар айтылып, соны құптағандар саны көп болды. Бір оқымысты
ғұламалар адамның табиғаты психиканың дамуына, тұлғасынан берілген
бологиялық факторлардың дамуында көп үлес тигізді деп айтса, ал
кейбіреулері, керісінше, табиғат ол керемет дүние, және балалар туылғаннан
бері жақсы табиғатпен өсіп келеді, тек соған сену қажет, оның табиғи
дамуына кедергі келтірмеуіміз керек деп есептеген болатын.
Қазіргі даму психологиясы биологиялық, әлеуметтік, мәдени факторлардың
адамның психикасының дамуының түсініктерінің қарама – қайшылығынан бас
тартты. Бірақ, психологияның алдында оладың бірлігін сипаттау керекдеген
үлкен тапсырма тұр. Бұл сұрақтарға жауаты психогеника жан жақты қарастырып,
зерттеп, әр түрлі эксперименттер жүргізіп отырумен айналысады. Міне, көз
жетерліктей генетикалық және орта факторлардың адамның интеллекттісінің
дамуытуралы дәлелдемелер алынды, кейбір ауруларға байланысты ( мысалы,
алкоголизм, аутизм) адамның жеке қасиеттері мен темпераментінің интенсивті
түрде зерттеулер жүргізілді.
Генетикалық зерттеулерге даму психологиясынан екі сұрақ бағытталады:
Адамның даму барысында тұқым қуалаушылық процесі өзгеріп отыра ма? және
Қалай генетикалық факторлар әр түрлі жастық бөлшектерге бқлінген?. Көп
адамдар және тіпті дамудың мәселесімен айналысатын мамандар мұраның рөлі
адамның жасы ұлғайған сайын оны өызыөтырмай, өзінің алдағы жоспарларынан
ысырылып қалатынын айтқан. Өмірлік оқиғалар, оқу – білім, жұмыс және т.б.
тәжірибе өмірлік ағым барысында қалыптасады.
Мінез –құлықпен айналысатын генетиктер бұл екі сұраққа тіпті басқаша
жауап береді. Генетикалық фактрлар қалыптаса келе маңызды рөл атқара
бастайды., әсіресе жалпы когнитивтік қабілетке.
Психикалық дамудың периодтары әр адамда өзінше жеке дамиды. Оның
онтогенезінде дамуын Homo Sapiens, яғни, саналы адам ретінде көрсетеді.
Әрбір адам генетикалық бағдарлардың шебер вариацияларына және осы
бағдарлардың орындалуына әсер ететін жағдайларға ие. Осылайша адамдардың
дамуында өмірлік циклдардың шебер және индивидкалды заңдылықтарын
қарастырады. Адамның даму заңдылықтарының бірі болып - оның циклділігі
болып табылады. Психикалық дамудың периодизациясы – бұл ортақ заңдылықтарды
бөлектеп көрсетуге алғышарт.
Даму уақыт бойынша күрделі ұйымды қамтиды. Әр жылдың, тіпті әр айдың
адамның дамуы үшін маңызды рөл атқарады.
Екінші ерекшелік гетерохронность ( грек тілінен гетерос - басқа,
хронос - уақыт) дамуыан тұрады. Бұл дегеніміз, адамның дамуы әр түрлі
психикалық процестерге байланысты қалыпты емес, солай сияқты адам дамуының
индивидуалды аспектілері.
Психологтар үшін қауіпті кезеңдерге байланысты бірдей пікірлер
болмайды. Л.С.Выготский былай деп ойлады: баланың психикасының дамуында
стабильді және кризисті этаптар болады деді. Кризисті этаптар – жаңа
психикалық білімдердің пайда болуындағы психикалық дамудың бұрылуы.
Сөйлеудің дамуы ойлаудың сөйлеуге айналуына әкеліп соқтырады, ал сөйлеу –
балалардың екі жасынан бастап ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тұлғаның дамуы
Жеке адамның психикалық дамуы
Нәрестенің психикалық дамуы туралы
Жеке тұлғаның дамуы
Педагогикадағы тұлғаның дамуы
Адамның психикалық дамуы
Балалардың психикалық дамуы
Баланың психикалық дамуы
Бөбек жасындағылдардың психикалық дамуы
Нәрестенің психикалық дамуы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь