Шыңғысхан

1. Кіріспе
2. Шыңғысханның дүниеге келуі
3. Шыңғысханның өлімі
Көтеген жүзжылдықтар бой Шыңсханның Ұлы да қанды бейнесі, оның өмірі мен кезеңіне бүкіл әлемдегі көп адамдар назарын аударған.
Бұл кітапта Ұлы Әлемді дүр сілкіндірушінің басшылық етуінің негізгі кезеңдері бсйнеленген сондай-ақ кітап, біздің күндерге дейін сақталып қалған монғол. қытай, мұсылман авторларының алғашқы деректері және алғашқы Еуропа саяхатшыларының Азияның шеткері аймақтарына саяхаты деректеріне негізделген. Темүжін-Шынғысханның өмір тарихына арналған. Бұл кітапта Шынғысханның өмірі оның жеке басының және ол өмір сүрген ортанын мінездемесі бейнеленген.
Монғол тайпасы қият-боржығындардың жетекшісі Темүжін, Есугей-баходырдын ұлы, талапты да батыл қолбасшы Керей талпаларының күшті одағынын басшысымен қарым-қатынасқа қол жеткізді және уақыт өте келе, бірде дипломатиялық жолмен бірде әскери күштің көмегімен барлық тайпаларды керейлермен қоса өз қол астына алуға қол жеткізді. 1206-шы жылы монғол шонжарларының құрылтайында Темүжін, ұлы хан -Шынғысхан болып жарияланды. Жаңа монғол мемлекеті, айқын көрінген. шонжарлық сипатқа ие болды. Ол орталықтандырылған әскери-әкімшілік жүйеге негізделген болатын. Олардың ең кішісі, жорықтар мен тұтқындауларға он әскер шығаруға міндетті, көшпенділер отбасыны» тобы болған. Ең ірісі - ханға 10000 әскер жинақтау мүмкіншілігін беретін иелік болатын.
Шынғысханға әлемнің түрлі тілдеріндегі көлемді әдебиеттер арналғаны бәрімізге белгілі. Біреулер Шыңғысханды ұлы жаулап алушы жәнс мықты тұлға деп, бұл қолбасшының жаулап алуларын таңданарлықтай бейнеледі. Келесі біреулері Шынғысханнын жеке бас жетістіктерін, әскери және ұйдастырушылық қабілетін мақтады. Бір жағынан кейбір авторлар Шыңғысханның қызметін даттады және оны жабайы аң ретінде суреттеді. Алайда, көптеген авторлардың ойынша. Шыңғысханның қызметін, болып жатқан тарихи аясын есепке ала отырып бағалап, қарастырған жөн. Шынғысханның қитұрқы саясатпен астасқан стратегиялық және тактикалық өнері қандас тайпалардың бірігуінде, сондай-ақ басқа елдерді жаулап алуда табысқа жетудің басты факторларының бірі болып табылады.
        
        Жоспар:
Кіріспе
Шыңғысханның дүниеге келуі
Шыңғысханның өлімі
1. КІРІСПЕ
Көтеген жүзжылдықтар бой Шыңсханның Ұлы да қанды бейнесі, оның өмірі
мен кезеңіне бүкіл әлемдегі көп ... ... ... ... Ұлы ... дүр ... басшылық етуінің негізгі
кезеңдері бсйнеленген сондай-ақ ... ... ... ... сақталып
қалған монғол. қытай, мұсылман авторларының алғашқы деректері және алғашқы
Еуропа саяхатшыларының Азияның ... ... ... ... ... өмір тарихына арналған. Бұл кітапта
Шынғысханның ... оның жеке ... және ол өмір ... ... бейнеленген.
Монғол тайпасы қият-боржығындардың жетекшісі ... ... ұлы, ... да ... ... Керей талпаларының күшті одағынын
басшысымен қарым-қатынасқа қол жеткізді және ... өте ... ... ... ... әскери күштің көмегімен ... ... қоса өз қол ... ... қол жеткізді. 1206-шы жылы монғол
шонжарларының құрылтайында Темүжін, ұлы хан ... ... ... ... ... ... ... шонжарлық сипатқа ие болды. ... ... ... ... болатын. Олардың ең
кішісі, жорықтар мен тұтқындауларға он әскер ... ... ... тобы ... Ең ... - ... 10000 әскер жинақтау мүмкіншілігін
беретін иелік болатын.
Шынғысханға әлемнің түрлі тілдеріндегі ... ... ... ... ... ... ұлы ... алушы жәнс мықты тұлға
деп, бұл қолбасшының жаулап алуларын таңданарлықтай ... ... ... жеке бас ... ... және ... мақтады. Бір жағынан ... ... ... ... және оны жабайы аң ретінде суреттеді. Алайда, ... ... ... ... ... ... ... аясын есепке ала отырып
бағалап, қарастырған жөн. Шынғысханның қитұрқы ... ... және ... ... ... тайпалардың бірігуінде, сондай-ақ
басқа елдерді жаулап алуда табысқа жетудің ... ... бірі ... ... ... ... ... кіш-кентай тәртіп бұзушылық
үшін өлім жазасына бұйыру қаупімен астасты. Шыңғысхан қолбасшылардың ... ... ... ескеретін. Татарлармен шешуші шайқас
алдында ол өз қолбасшыларына: ... біз ... ол ... болудан
ығыстырсақ, онда соңғы талқандаудан кейін біз бұл олжадан айырылмаймыз».
Сіздің қолыңыздағы кітапта артық ... сол ... ... ... ... ... қызықты деректері, Шыңғысханның жаулап алу
соғыстарының сұмдықтары мен талқандаулары, оның тағдырының ... ... ... ... ДҮНИЕГЕ КЕЛУІ.
Болашақ Шыңғысхан бір деректер бойынша 1162-ші, ал ... бір ... ... жылы ... ... ... татар басшысы -Темүжін-
үгені тұтқынға алғандықтан, ұлына Темүжін деген ат қойған.
Есугей Бартан-баходырдың ұлы және Қабылханның немересі болған. Ол ... жоқ, ол ... ... ... ... ... Хұтұл-ханның
цзиньцзалармен соғысына белсенді қатысты.
Ол 1161-ші жылы болған талқандаудан ес жиған моңғол қолбасшыларының
алғашқыларының бірі болды. Есугей-баходыр ... ... ... ... сәттілікпен аяқтап, көптеген қызметшілер мен үлкен мал
отарларын иеленді. Байқалғанындай, оның қол ... ... да ... ... ... Рашид-ад-діннің оны моңғол тайпаларының
көпшілігінің басшысы деп атауы да бекср емес. Есугей бірде өз ... ... ... құда ... ... көне ... ... ұлын белгілі
бір уақытқа құдасыың үйінде қалдырып кету үшін, қоңырат ... ... ... ... ... жолда оны, жауласып жүрген татарлар танып
қойып, оған у беріп өлтірді.
Темүжінің, болашақ Шыңғысханның әкесі, ... ... ... ... Есугей-баходырдың түрлі тайпалардан шыққан көптеген әйелдері болған.
Олардың үлкені Меркіттің Эке-Чиледуінен еді. Ол ... ... ... ... ... өзенінің бойында құс аулап жүріп, өзіне
алқоңыт тайпасынан қыз алып үйлену ... келе ... ... ... кез ... Күймеге үңіліп, ерекше сұлу қызды көріп таңырқаған ол,
үйіне барып өзінің үлкен бауыры Некүн-тайшы мен кіші ... ... ... ... ... ... көрген Чиледу шошып кетті,
бірақ оның астында Құрдұн-құба сәйгүлігі ... Ол ... ... ... ... ... шауып кетпекші болғанымен, анау үшеуі қалар емес.
Чиледу ... ... өз ... ... ... оған ... деді:
- Бұл адамдардың ойын түсіндің бе? Істің сенік өмірің жайында екендігі
беттерінде тұр ғой. Сен Аман-есен ... қыз ... әйел әр ... ... Оэлун деген атпен басқа қызды атауыңа тура келіп тұр-ау
деймін Сақтан, мені сүй де, кет бұл ... ... соң ол өз ... ... және тіпті аттан түспей оған
иілген жігітке ұмтылған еді, қыраттың ар жағынан анау ... ... ... ... ... Чиледу Онону өзенін бойлай, жоғары қарай қаша
жөнелді. Қуғыншылар оның алыстығына көз жеткізіп, ... ... ... ... атын ауыздығынан ұстады, үлкен бауыры Некүн-тайшы алдында,
ал ... ... дәл ... ... отырды. Олар осылайша келе
жатты, ал Оэлун болса:
- Көкем Чиледу! Сенің бұйра ... ... ... жел де жаза ... жерде сен ешқашан ашықпадың. Енді қалай болды? Қос ... ... ... ... ... ... ... артына лақтырған ол, енді
қалай кетесің деп ыңырси айғайлағаны соншалық,
Оноң-өзен тсрбелді,
Жаңғырығы ту ... ... ... ... оның ... ... басты:
Қалағаның сенің көп асудан асты.
Жоқтағаның сенің көп сулардан асты.
Қанша бақырсаң да ол саған келмейді!
Қанша шақырсаң да оның ізі де ... ... оны ... ... Дәл ... Есуген Оэлунды өз үйіне алды.
Есугейдің Оэлунчжинаны алып қашуы осылай ... ... ... ... ... ... ... Олардың тағдырын
әкелері немесе соқыр жағдай шешті. Монғол руы ... ... ол, ... өз руы ... үйлснуге тыйым салынды деген сөз, ... ... ... ... жердс басқа рудар болмағандықтан, әйел ... ... ... тура ... Сондықтан қыздарды, ыңғайы келгенде
алып-қашып кетті. Оэлун Чиледуға ата-анасының келісімімен барды ма, әлде ол
оны алып-қашып ... ме, ... ол ... Бірақ Чиледудің Оэлунға
ұнағандығы сөзсіз. Олай болмаса, ол ... ... ... өз ... ... еді, ... және оның тағдырын былай жоқтамас еді:
Онон-өзен тербелді,
Жаңғырығы ту орманнан естілді.
Жылап отырған оны ... ... алып келе ... ... оның ... көз ... ... оның сүйіктісі
Чиледуден тартып алып кеткенде оның атының жүгенін батылдықпен ... ол, ... оған ... ... ... мұхитына дейінті кең-
байтақ аумақтағы халықтарды тек өзінің ... ғана ... ... анасы
болуды жазғанын білген жоқ.
Темүжін Оэлун мен Есутей-баходырдың тұңғышы болды. Оның дүниеге
келуінің ... ... ... ... ... - ... қарсы
моңғол жорығына қатысты. Бұл тайпалардың қастасуы күшейе түсті, өйткені,
осыным аз алдында ... ... ... ... ... Цзинь (Алтын)
династиясының императоры, оны конс татар-монғодар атағандай, қытайлық Алтан-
қағанға моңғол хандарының бірі - Амбағай-қағанды сатқындықпен ұстап ... ... бұл ... риза болды. Олар баяғыдан бері өз
елшілерін өлтіргені үшін, ... ... ... ... ... жағдайын ойластырған еді. Жүржендердің үлкендігін мойындаған
татарлар, жүржен ... ... ... ... үшін өзінің қызын
татар тайпаларының біріне ұзатуға келген Амбағай ханды сатқындықпсн ... оны ... ... алып ... ... ... ... ағаш
орындыққа тірідей шегслеп, қатаң жазалады. Аңыз ... ... ... ... «Бес ... тырмағы түскенше тұрмақ, он саусақтан
түгсл айырылғанша мсн үшін кек ... - дсп ... ... ... Амбағай
ханның өлімі туралы хабарды моңғолдарға жүржендердің ... ... ... ... ... ... ... Цзинь империясынын
шекарасының тыныштығын бұзуға ұмтылғандарды қорқыту үшін ... ... ... ... ... хан үшін ең ... кек алу ... татар
сатқындарына қарсы жүргізілген жорық болды. Татарлар жеңіліске ұшырады, ал
тұтқындардың ішінде татар қолбасшыларының бірі ... дс ... Дәл ... ... жәнс ... моңғол хандары тұтқындар мсн үлкен олжаларын алып,
жеңіспен үйіне, Делиұн-бұлдақ жайлауына (қазіргі ... ... ... жсрдсгі, Онон өзенінің оң жағындағы Делиүн-бұлдақ) оралған ксзде
Оэлунның ұлы дүниегс келді. "Ал оның ... ... ... ... өзінің оң қолында қатқан қан ұйындысын алақанына қыса дүнисге
келді. Есугей батыр баласының ... ... жеңу ... ... келуін
бақыттың белгісі деп санап, оған өзінің беделді тұтқыны Темүжіннің есімін
бсрді. Ксйбір ғалымдардың пікірінше ... ... ... ... ... «ұста» дсгснді білдіреді екен.
Бұл оқиға 1155 жылы болды.
Монғол жазбаларының ... ... ... ... ... ... ... шөбересі болған атасы Хайду руының
рубасы, моңғолдардың аңыз анасы Алан-құбаның ұлы, өз екі ... ... ... ... ... ... ... оның ұлдары әр түн сайын киіз үйдің түндігі арқылы ... ... ... ... аққұбаша адамнан туылған болатын. Хайдудын
ұлы, Байшынғор-доқшын Түмбінай-сешеннің, Темүжіннің арғы атасы Қабыл он
екінші мыңжылдықтың ... хан ... ... ... ... ... тыныштығын алған.
1135-ші жылдан кейін Қабыл-хан Цзинь императоры Холомнын (1135-1149)
таққа отыру салтанатына барды. Басында жүржендер моңғолдарды ... ... ... ... той ... ... қайтар жолда оның сарайға қайта
оралуын ұсынған хан ... ... ... ... ... ... ұсныстан бас тартты. Ал жүржендер оны күштеп алып кетуге әрскет
жасағанда қашты. ... жылы ... ... ... ... Хан елшілерді
өтірді. Сол уақытта жүржендер моңғолдарға қарсы жорық бастады. Манчжуриядан
шығып Нолли өзеннің бойымен олар ... ... ... аймақтарына
кіріп кетті. Бірақ дала жорықтарының қиыншылығына шыдай алмаған ... кері ... ... болды. Хайларгөл өзенінің маңында оларға
монғолдар лап қойып, жайратты. Қабыл-хан өлген соң билік оның айтуынша ... ... ... ... немсресі жәнс Темүжіннің арғы атасы
Түмбінай-шешеннің немере ағасы Амбағай-қағанның қолына өтті. Амбағай ... ... ... ... ... Есугей-баходырдың нсмере ағасы
Қабылдың баласы ... хан ... ... аз ... ... ... ... жасап, Цзинь
импсриясының шскаралық аудандарын тонап алғаны белгілі. Егер бұл Амбағай
үшін кек алу болса, онда ... ... ... он бсс жыл ... ... жылы қаза ... ... жауап ретіндс Цзинь қолбасшысы Үшжу ... ... ... ... ... ... аяқталды, жәнс 1147 ... ... ... ... ... ... ... Моңғолия территориясындағы өз бекіністерінсн бас тартып, жыл
сайын моңғолдарға ... бір ... мал - қой, сиыр және ... ... ... (Ш.Сандаг). Темүжіннің атасы Бартан батыр -
Қабылдын баласы және Құтлықтың ағасы болды. ... ... ... XII
ғасырдың ортасында моңғолдардың бірлестігі бұзылып, оның ... ... өмір ... жылы ... ол кезде алты жаста еді) жүржендер татарлармен
одақтаса отырып, ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы өшпенділікті терсңдете түсті.
Есугей-батыр, бірнеше моңғол ұлыстарын біріктірген ұлыстың ... Оның ... ... мен ... етті және оның ерлігі мен
тегеурінінен қорыққан достары мен дұшпандарының кепшілігі өз ... ... үшін ... сондықтан оның жағдайы мен ісі түгелдей өз жөнімен
жүріп, ... ... ... ... ... жасқа келгенде, Есугсй оған Оэлунның руынан (Темүжіннің
шешесі) алқоңыт руынын қызына құда түспекші болды. ... ... ... ... ол ... шықты. Жолда оларға қоңырат руынан шыққаң Дай-сешен
кездесті:
- Есугей құда, қайда жол ... Мен ... ... ... қыз ... бара жатырмын,- деді Есугей.
Дай-сешен Темужінге қарады:
- Сснің ұлының көзі ... ал жүзі ... ... Құда ... ... ... менің қолыма күн мен айды тырнағына ілген қыран ... ... ... дсп ойладым мен Қарасам, ұлыңды ертіп сен келе жатырсың
Қоңырат ... ... ... ... ... немерелеріміздің көркі мен
қыздарымыздың сымбаты мен сұлулығына тсң түсетіндер жоқ. Құда Есугей, менің
үйіме соға кет. Қызым менің қызғалдақ, ... құда ... ... ... ... қызы он ... ... көз салды, жүзі жарқып, көзі
оттай жанып тұр екен! Қонақтар түнеп, ал ... ... ... ... ... ... Дай-сешен, Есугеймем құда болғысы келіп,
сыпайылықпен саудаласты.
Саудаласты да, былай деді: ... ... ... ... ... талайына жазылмаған. Қызымды беруге келісемін. Ұлыңды күйеу жігіт
етіп қалдырып кет. Солай келісті. Есугсй Дай-сешенге өз ... ... ... бас-көз болуын сұрады:
- Менің ұлым иттен қатты қорқады. Сен ... ... ... қорға.
Есугсй тоғыз жасар ұлы Темүжінді он жасар қалыңдығына моңғол халқының
ежелгі салты бойынша күйсу-жігіт етіп қоңырат руының ... ... ... ... ... ... жүргсн татарлар көздесті. Шөл қысып келе
жатқан Есугей, бұл татарлардың ешқайсысы оны жүзбе-жүз танымайды дсп ... ... ... ... ұйғарды. Олардың біреуі Есугенді танып
қалып, оны ашықтан-ашық ... ... ... ... у ... Жол ... ... бір сұмдықты сезіп үш тәуліктен соң ... ... ... ... ... ол өзінің жақыны Мұңлықты шақырып:
— Балам, Мұңлық! Менің балаларым жас қой. Мені татарлар ... ... ... ... жақындарымды, балаларымды, жетім қалған інілерімді,
жесірімді, ... өз ... ал. ... ... ... ... жеткіз.Осы сөздерді айтып, ол 1165-ші жылы дүние салды. Мұңлық
Есугейдін сенімді серігі болған және оның ... ... ... ... ол ... ... бірден хабарламады. Ал Дай-сешенге;
- Есутей батыр қатты ауырып, Темүжінді сағынып жүр, мен соған келдім,—
деді.
Құда баласы үшін қайғырып ... ... ... ... ... ... ... Есугей-батырдың қол астындағы моңғолдар оның
жанұясынан кетіп бара жатқан қиын сағатта әкесінің ... ... ... алып ... Әркім өз жолымен кстті.
Монғолия елге шеттен келушілердің қиялын таңғалдырды. «Қайда қарасаң
да, таулар мен ... ұшы ... ... ... жел мен ... ағып ... өзсндер. Не үшін Жаратушы әлсмді қалыптастырғанда бұл
елдің халқына сиыр мен жылқы бағуды ... дсп ... Чан ... орай біз дс ... татар-моңғолдар туралы оның ... ... ... ... ... ... білуміз екіталай. XII ғасырдың екінші
жартысындағы моңғолдар туралы мәліметтср бізге жетпегсн десек тс ... ... ... ... «Қытайдың Таң династиясы тарихындан» (638-
907 ... атап ... ... ... ... ... ... жазбаларында
(732 жыл) сол кездері Моңғолия территориясында билік жүргізген ұйғырлардың
«сиыр бағушылары» болған татарлар туралы айтылған. Кейінірек ... ... ... бір ... мен ... ... Ляо мемлекетін құрып ... ... ... ... ... ... «Қидан мемлекетінің жазбаларының» (1180
жылғы) мәліметтсрі бойынша «моцңғолдардың тұрақты мскені болмаған, ... төрт ... бойы ... ... Тек қана ет және қымызбен
тамақтанған. Қидандармен соғыспаған, оларды ... ... ... етіп отырған».
Егср біз XII ғасырды олардың замандастарының көзқарасымсн ... ... ... ... ... ... ұмтылған даос монахы Чан
Чуньнің, Сун елшілері Чжао Хун Пэн Дай. Сүй Тин және Чжан ... ... ... елшісі, Францискан Монахы итальян Плано Карпинидің,
басқа монах, мипорит, француз королі IX ... ... ... Гильям Рубруктың, әкесімен бірге жаңа хан ... ... ... ... ... ... ең соңында атақты
венециялық Марко Поло, Моңғолияға келген осы адамдардың бәрі, Чан-Чунь ... ... Хун 1221ж, Пэн Дай 1233 ж, Сүй Тін ... жылдар, Плано
Карпини 1246-47 ж.ж., Чжан Дэ-Хой 1248ж, Гильям Рубрук 1253-55 ж.ж., ... ... 1251 ... ... және Марко Поло 1274 жылдан бастап -
Моңғолияның күшті және гүлденген кезеңін жазды, алайда тек қана олар ... және оның ... ... ... ... ... болғандығын
көздерімен көрді. Осылардың бәріне қытай даосы мсн ... ... ... мен ... ... ... ... парсы патша
сарайшысының баласы үшін бұл жана әлем, «бейтаныс та бөтен ел» ... ... ... ... ... ... нандыра «біздің сіздердің пайдаларыңыз
бен қауіпсіздіктеріңіз үшін жазғанымыздың барлығына ... біз ... нс ел ... ... өз ... ... не ... болдық,
соншалықты сенулеріңіз керек» дсп, бүкіл әлсмге жариялағысы келді ... ... ... ... тұр ... Плано Карпини «Олардың бет әлпеті ... ... ... ... ... ... мен ... арасы, басқа адамдарға
қарағанда жалпақ беттері жақтарынан бөлектеніп тұрады, мұрындары ... ... ... ... ... ... ... белдері кейбір
азғантайлары болмаса жалпы жіңішке, барлығының дерлік бойы биік емес,
баршасының ... ... ... ... өседі, алайда кейбіреулерінің
жоғарғы ерні мен иегінде әдсттс олар қырмайтын ... ... ... қос ... ... ... ... байлап қояды, аяқтары да үлкен
емес»- деп жазды.
«Көп жағдайларда ... онша биік ... олар бес ... ... цунь-
нан биік смес, басқаша айтқанда 162-165 см», деп хабарлаған Чжао ... ... ... ... моңғол-татар тайпалары Азияның шеткері
аймақтарының бос жсрлерін алып ... ... үйі мен ... ... ... да ... дс жеті ... сегіз айлық жолға тең алып алқап
болған. Шығысында олар Қытай ... ... ... ... қырғыздармен және Селенга өзенімен, ал оңтүстігінде таңғүттар
мен тибеттіктермен шекараласты» деп жазды Д.Жувейни.
Темүжіннің бозбала ... бұл ... ... атауы болмады. Бірақ
кейбір көрші халықтарда, мысалы қытайларда, таңғұттарда олар татар деген
атпен белгілі болды. XII ... ... ... ... және ... бірі ... және басқа да моңғол-татарлар тайпалары қытай,
моңғол, ... ... аз ... ... өз руы ... ... өздерін татарлар, немесе тайпалық бірлестіктер болып
өмір сүрді. XII ғасырдың ... ... ... ... ең ... мен Керулен өзендерінің бассейнінде өмір ... ... ... орталығы болған. XIII ғасырдың басында өздерінің ортақ
атына ие болған моңғол тайпалық тобы болды, ... - Онон ... ... тайшуыттар - Онон мен Селенга өзенінің алқабында,
керейіттер - ... ... ... ... және ... ... ... наймандар - Хакғай және Алтай жоталарының арасында,
татардар - Бүйір-Нұр және Құлын-Нұр өзендерінің ... және Ұлы ... ... жүржендер
-Цзинь мемлекетінің шекарасын, меркіттср - Седенга өзенінің бассейнін
мекендеді.
Шыңғысханның өлімі
Өмірді сақтап қалудың әдістері бар бірақ,
өлімнен құтылу әдісі жоқ.
Чан Чун, Сиюцзи
1219 жылы ... ... ... ... ... ... 63-64 ... еді. Моңғолия, Таңғұт мемлекеті, солтүстік Қытай өліктерінің
үйінділері арқылы өз ... ... оның өмір мен өлім ... лажы ... Ол адам ... оңайлықпен қыршын қиылып жатқанын
көріп, өз өмірін ұзартқысы келді, ... ... ... ... құпиясын
білуге ұмтылды. Солтүстік Қытайда-ақ ол бұл құпияның сырын ... ... ... ... ... көне ... философиялық
даосизмінің ерекше бөлшектері мен Шығыс Азияда ... ... да ... ... ... псн ... ... байланыстыратын Қытай
діндерінің бірі. Даостар магия, алхишня және белгілі бір мөлшерде қытай
медицинасын ... ... ... қол ... ... ... монахы Чан Чун (Цю Чуцзи) өте атақты да танымал еді. Шыңғыс Чан ... ... ... ... ... оны ... ... өмір» туралы
құпиясын білу үшін Ертіс жағалауларынан өзіне шақыртты. Бір ... ... ... ... ... ... қанішерлігіне тосқауыл болуға
үміттенген Чан Чун Шыңғысханның тұрағына келуге келісті. Чан Чун ... және ... ... бара ... ... өз ... ... сипаттайды:
«Мен билеуші отырған, әсем жерге соғыстарға ... ... ... болу үшін ... ... екеуі де - қанішер жаулап алушы да магия сырын ашқан ақылгөй
ақын да қателесті. Олардың әрқайсысы ... ... емес ... ... Чун ... ... Моңғолия, Шығыс Түркістан, жетісу жерлерін
жүріп өтіп, 1222-ші жылы 16 ... ... ... Шыңғысханға
келіп жетті. Кәдімгі амандасудан кейін Чан Чун ... ... ... ... ... де Шыңғыс жауап алуға асыққан өзінің дайындап жүрген сауалын
қойды:
- Әулие ар! Сен ... ... ... ... ... ... дауасы
сенде бар ма?
Монах былай деп жауап берді:
- Өмірді сақтап ... ... бар, ... ... құтылу әдісі жоқ.
Оның жауабы қарапайым да шынайы еді. Оны талқылау қиын емес еді және
Шыңғыс, оны - Шығыс пен ... ұлы ... де ... жазым күтіп
тұрғанын түсінді. Чан Чунның Шыңғысқа ез ... ... ... ... оның ... ... нәрсесі жоқ екенін ол түсінді. ... ... соң, ол ... деп ... ... ... ... бара жатқан адамдар мұрындарын жабады.
Қырық жыл қырғын болса ... ме, кеш пе, ... ... ... тек қана ... ме, кеш пе» жерде бәрібір бейбітшілік
орнайды деген үміті ғана оған дем берді. Ол ... ... ... ... жанның құпиялары мен достардың оқулары туралы әңгімелесті,
бірақ қайырымдылық туралы сөз қозғалған ... ... де ... ... Шыңғыстың алдында Шандұн тұрғындары үшін жақтасуын өтінген кезде ол
былай деп жауап берді: «Жақтассам да, ... ... ... ұзақ ... Чан Чун ... ... жараларын көріп былай деп жазды:
Бір кездері бұл ... шөбі ... ... енді ... өзі ... ... ... тіршілік өлді
Қаншама тұрғын үйлер күлге айналды!
Шыңғысхан Чан Чун мен оның оқушыларына қалаған жерлеріне қоныстанып,
оның өмірінің ұзақтығын ... ... ... түста, Қазақстан жерінде көптеген өзгерістер болып
отырды. Қарапайым халықты қырып жойып, ... ... ... ... ... бытыратып жіберді. Бұндай іс қимылдар тек қана ... ... қана ... жоқ, ... ... мен ... ... осындай әрекетке бару себебі, бүткіл дүние ... ... ... өзін ... ... ... ... беделін ғана
ойлады. Шыңғысханның бұл әрекеті іске ... өзін ... ... ... ... хан ... ... өзінің билігіне араласқан адамдарды жеп көрді, өзінің іс-
әрекетіне арласқан бауырларында ... ... Ол ... ... ұлын ... ... ... біреу білмейді, осы әрекетіне қарап қан
ішер деп айтсақ, үлкен қате болады, себебі Шыңғысханнан ... ... ... ... жоқ ... деп ... ... болмайды. Баласының
өлу себебі өзінің әкесін ... ... ... өз ... алу ... сезген Шыңғысхан оны өлтіруге бел буды. Осылайша өз ... одан ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XII – XIII ғасырдағы Моңғолдың тарихындағы Шыңғысханның билік құру кезеңі13 бет
Еуразия даласындағы Шыңғысхан тұлғасы7 бет
Шыңғысхан және Алтынорда9 бет
Шыңғысхан империясы11 бет
Шыңғысханның алтын әулеті21 бет
Шыңғысханның дүниежүзін жаулап алу саясаты және моңғол – татар шапқыншылығының тарихта алатын орны17 бет
VI-XII Көшпенділер мәдениеті200 бет
Алтын Орда 6 бет
Алтын Орда дәуіріндегі 6 бет
Алтын орда тарихы2 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь