Табиғатты пайдалану құқығы


Кіріспе 4
1 Табиғат пайдалану қүқығының құқығының түсінігі және
жалпы құқықтық сипаттамасы 7
1.1 Табиғат пайдалану қүқығының жалпы түсінігі және түрлері 7
1.2 Табиғат пайдалану құқығының объектілері мен субъектілері 11 Қазақстан Республикасындағы шетел түлғаларының табиғат пайдалану және өзге де құқықтары 22
2.1 Қазақстан Республикасының шетелдік субъектілермен табиғат пайдалану қатынастарының объектілері, субъектілері және 22 мазмұны
2.2 Қазақстан Республикасының шетелдік субъектілермен жер 39 қатынастарын қүдықтық реттеу
2.3 Қазақстан Республикасының жерлерін, өзге табиғи объектілерін 52 шетел мемлекеттерінің пайдалануының құқықтық мәселелері Қорытынды 59 Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 60
Егеменді және тэуелсіз Қазақстан табиғи ресурстарға бай мемлекет болып табылады. Алайда, біздің еліміздің табиғи ресурстарының соншама молдығына қарамастан, оған қамқорлықпен қарау әрқашан туындап отырады. Қоғамның қазіргі дамуы табиғи ресурстардың шаруашылық мұқтаждықтарына кең түрде пайдаланылуына сүйенеді. Бұ_л процесс нарықтық қатынастар дами түскен сайын одан әрі күрделене береді.
Сондықтан, ғалымдар мен бүкіл қоғамның табиғи ресурстарын пайдаланудың адам үшін қажеттілігі мен табиғи ортаны қорғаудың кажеттілігі арасындағы қарама - қайшылықтарға байланысты дабыл қағуы өте орынды болып табылады. Осыған байланысты зор маңызды табиғи ресурстарды өте көп мөлшерде шаруашылық мақсатқа пайдаланудың коршаған ортаға тигізетін теріс зардаптары мен залалдарын жеңілдету, барынша азайту және табиғи байлықтарды молайту жөніндегі шараларды жасау міндеті туындайды. Табиғатты тиімді түрде үнемді пайдалану және оны қорғау шаралары, оның ресурстарын пайдалану кезіндегі тепе-теңдікті оелсенді түрде сақтау, қоршаған табиғи ортаны жақсарту, ал бүл талаптар бүзылған жағдайда оны қалпына келтіру жөніндегі шараларды жүзеге асыру кажеттігін тудырып отыр.
Осыған орай "Қазақстан - 2030" стратегиясының басымдықтарын ескере отырып, Қазақстан Республикасы дамуының 2010 жылға дейінгі стратегиялық жоспарына сэйкес Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздігі түжырымдамасы мақүлданды. Бүл түжырымдамада еліміздің экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін стратегиялық бағыттар көрсетілген - экономиканы, үлттық заңнамаларды және қоғамды экологияландыруға байланысты, экологиялық үгіт-насихат және жүртшылықтың қатысуы, халықаралық ынтымақтастықты кеңейту1 .
Табиғатты қорғау мен оның байлығын тиімді пайдалану мәселесін шешуді қамтамасыз ететін эдіс-тэсілдер жүйесін жасауға әр түрлі қүқықтық институттар белсенді түрде қатысады. Қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды үтымды пайдалану саласындағы қызметке көптеген субъектілер катысады, мемлекеттік органдар, лауазымды түлғалар, заңды түлғалар, азаматтар, қоғамдық бірлестіктер және шетелдік түлғалар мен халықаралық бірлестіктер т.б.
Әлемдік шаруашылықтың соңғы он жылдағы қазіргі жай-күйі түрлі елдердің экономикасын интернационализациялау процесінің кеңеюі және тереңдеуімен анықталады. Шаруашылық өмірді интернационализациялаудың негізгі бағыттарының бірі капиталды, оның ішінде шетелдік инвестицияны экспорттау болып табылады.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 жыл 30 тамыз. (өзгерістер мен толықтыруларды қоса алғанда) - Алматы, 2007. - Жеке басылым.
2. Қазақстан Республикасының Жер кодексі 2003 жыл 20 маусым. -Алматы, 2007. - Юрист баспасы. - Жеке басылым.
3. Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі. 2007 жыл 09 қаңтар. - Алматы, Жеке басылым.
4. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. - 2001. - Жеке басылым. Жалпы және арнайы бөлімдері.
5. Қазақстан Республикасының "Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы" заңы 2006 жыл. - Жеке басылым.
6. Қазақстан Республикасының "Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту туралы" заңы 09 шілде 2004 жыл,
7. Қазақстан Республикасының Орман кодексі 2003 09 шілде // Жеке басылым.
8. Қазақстан Республикасының Су кодексі 2003 08 шілде // Жеке басылым.
9. Қазақстан Республикасы Президентінің өкімімен бекітілген Экологиялық қауіпсіздік түжырымдамасы 09 желтоқсан 2003 жыл.
10.
11. Қазақстан Республикасы. Салық және бюджетке төленетін өзге міндетті төлемдер туралы: 12 шілде 2001 жылғы заңы // Юрист анықтама жүйесі.
12. Постановление Конституционного совета Республики Казахстан от 10 июня 2003 г. N 8 О соответствии Конституции Республики Казахстан Земельного кодекса Республики Казахстан //: «Казахстанская правда» от 11 июня2003 годаК 169.
13. Венская конвенция о дипломатических сношениях от 18.04.61// Постановление Правительства Республики Казахстан от 6 июня 1996 года N 713 «О вопросах выделения земельных участков дипломатическим миссиям в городе Акмоле».
14. Постановление Правительства Республики Казахстан от 23 августа 1999 года N 1224 «О строительстве дипломатического городка в городе Астане».
15. Указ Президента Республики Казахстан от 17 апреля 1995 г. N 2195 «О ратификации Договора аренды комплекса «Байконур» между Правительством Республики Казахстан и Правительством Российской Федерации».
16. Закон Республики Казахстан от 22 декабря 1998 года № 329-1 О ратификации Соглашения между Республикой Казахстан и Российской Федерацией о статусе города Байконур, порядке формирования и статусе его органов исполнительной власти//Казахстанская правда от 26.12.98г. № 243.
62
17. Декларация о соблюдснии суверенитета, территориальной целостности и неприкосновенности границ государств - участников Содружества Независимых Государств, Москва, 15 апреля 1994 гола Международное публичное право. Сборник документов. Том 1. - М.: Изд-во БЕК, 1996.
18. Постановление Правительства Республики Казахстан от 19 сентября 1996 г. N1144 «О приобретении и аренде объектов недвижимости, капитальном строительстве и ремонте зданий и сооружений учреждений Министерства иностранных дел Республики Казахстан за границей».
19. Постановление Верховного Совета Республики Казахстан от 14 июля 1994 г. N 133-ХПІ О ратификации Республикой Казахстан Соглашения между Российской Федерацией и Республикой Казахстан об основных принципах и условиях использования космодрома «Байконур».
ӘДЕБИЕТТЕР
1. Байдельдинов Д.Л., Бекишева С.Д. Экологическое право РК.: Учебное пособие. - Алматы: Издательский центр ОФППИ «Интерлигал», 2004. - 312 с.
2. Архипов Г.И. Земельное право Республики Казахстан Алматы 1997.,
3. Бекишева С. Д. Экологическое право Республики Казахстан. -Алматы 2004.,
4. Назарбаев Н.А. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында. - Алматы, 2005. - 976.
5. Мауленов К.С. Государственное управление и правовое регулирование иностранных инвестиции в РК Алматы 2000
6. Боголюбов В.В. Экологическое право.-М., 2001.
7. Бринчук М.М. Экологическое право России.-М., 1998.
8. Байдельдинов Д.Л. Экологическое законодательство Республики Казахстан.-Алматы, Жеті Жарғы, 1995.
9. Байдельдинов Д.Л. Правовой механизм государственного управления в области экологии.-Алматы, 1998.
10. Абдраимов Б.Ж., Боголюбов С.А. Земельное право России и Казахстана: проблемы развития, процессуальные формы реализации. -М.: Юристъ, 2007.454 с.
11. Ерофеев Б.В. Земельное право право.-М., 1996.
12. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Қазакстан Републикасы Президентінің Жолдауы - 2030: гүлдену, кауіпсіздік және жақсару.
13. Петров В.В. Земельное право России. М., 1997.
14. Еренов А.Е., Мухитдинов Н.Б., Косанов Ж.Х., Хаджиев А.Х. и др. Эффективность природоохранного законодательства.-Алма-Ата: Наука, 1988.
15. Стамқұлов Ә.С. Қазақстан Республикасының экология құқығы. -Тараз, 2003.- 4506.
16. Еркінбаева Л.К. Правовые проблемы вомещения вреда здоровью граждан вследствие неблагополучной экологической обстановки //
63
Материалы международной научно-практической конференции. - Алматы, 1997. -С.12-16.
17. Стамкулов А.С. Правовой режим Экологической информации // Правовая реформа в Казахстане. - 2003. - №1. - С.87-90.
18. Байсалов С.Б. , Ильяшенко Л.В. 200 вопросов и ответов по охране природы., Алматы 1987.
19. Абдраимов Б.Ж. Земельное законодательство и судебная практика// Земельное законодательство Республики Казахстан. Сб. нормативно-правовых актов (с комментариями). Сост. Байсалов С.Б., Стамкулов А.С. и др. - Алматы: Жети Жаргы, 1998. - С.192.
20. Есимкулов С.Т. Правовые проблемы обеспечения рационального использования земель сельскохозяйственного назначения в условиях перехода Казахстана к рынку: Дис. канд. юрид. наук. - Алматы, 1997. - 148 с.
21. Байдельдинов Д.Л. Юридическая ответственность за экологические правонарушения Алматы 1993.
22. Культелев С.Т. Экологическое право Республики Казахстан Общая часть., Алматы 2004.
23. Еренов А.Е., Мухитдинов Н.Б., Насырова Л.Р. и др. Эффективность природоохранительного законодательства. - Алма-Ата: Наука КазССР, 1988. - 156 с.
24. Бринчук М.М. Правовая охрана окружающей среды от загрязнения токсичными веществами: Автореф. дис. д-ра юрид. наук. - М., 1991. - 30 с.
25. Баимбетов Н.С. Проблемы правового регулирования экологической экспертизы в Республике Казахстан: Автореф. дис. канд. юрид. наук. -Алматы, 1999. - 22 с.
26. Сыроедов Н.А. Земля как объект гражданского оборота //Государство и право. 2003 г. № 8
27. Иванов А.А. Права на землю в Российской Федерации: понятие и система //Правоведение. - 1992 г. № 3
28. Земельное право /Под ред.Боголюбова С.А. - М.: Норма, 2000 г.
29. Алимжанов Б.Р. Правовые факторы рынка земли /Абдраимов Б.Ж. Аграрное, экологическое и земельное право: проблемы теории и практики. Научно-практическое пособие. Вьшуск 4. - Алматы, 2003 г.
30. Архив Кызылординского областного комитета по управлению земельными ресурсами за 2004 год.
31. Жариков Ю.Г. Предмет и система земельного права//Земельное право. Учебник для вузов. Рук. авторского коллектива и отв. ред. С.А.Боголюбов. - М.: Изд. группа НОРМА-ИНФРА*М, 1998
32. Сарсембаев М.А. Международное право: Учебное пособие. - Алматы: ЖетіЖаргы, 1996
33. Право и иностранные инвестиции в Республике Казахстан. Алматы: ЖетіЖарғы, 1997
34. Сарсембаев М.А. Дипломатическое и консульское право. - Алматы: Данекер, 2000.
64
әл-Фараби атындағы Қазақ Үлттық Университетінің заң факультетінің
4 курс күндізгі оқу бөлімінің студенті Э. Кабышеваның "Шетел түлғалары мен азаматтардың табиғат пайдалану қүқығы" тақырыбына
жазылған диплом жүмысына

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1300 теңге




РЕФЕРАТ
Ұсынылып отырған дипломдық жұмыста шетелдік заңды түлғалар мен
азаматтардың табиғат пайдалану құқығы қарастырылған.
Жүмыстың мақсаты: Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтары мен заңды
түлғаларының жер учаскелеріне, өзге табиғи объектілерге меншік және өзге
заттық қүқықтардың, шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың Қазақстан
жерін жалға алу ерекшеліктерін қарастырып, негіздеу.
Осы жердегі міндеттер: шет азаматтары мен заңды түлғаларының Қазақстан
аумағындағы жер учаскелеріне меншік және өзге заттық кұкықтардың, басқа
мемлекеттер мен халықаралық үйымдардың жалға алуының ерекшеліктерін
анықтау, осы қатынастарды реттеудегі үлттық және халықаралық құқық
нормаларының арақатынасын айқындау, шет мемлекеттердің Қазақстан жерлерін
(шекаралас жер учаскелері, әскери сынақ полигондары мен "Байқоңыр" ғарыш
айлағы, транзиттік мақсаттағы жерлер) жалға алуының құқықтық аспектілеріне
талдау жасау.
Қазақстан Республикасы халықаралық аренада жедел бедел алып келе жатқан
мемлекет болып табылады. Біздің еліміз элемнің 100-ден астам
мемлекеттерімен дипломатиялық қарым-қатынастарын орнатқан, сэйкесінше шет
мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың тиісті дипломатиялық өкілдіктері
біздің еліміздің аумағында орналасқан. Қазақстанның элемнің жетекші
мемлекеттерімен қатар ұзақ мерзімді ынтымақтастығының болашақ дамуы бірнеше
халықаралық келісім-шарттармен, Қазақстанда дипломатиялық өкілдіктердің
жаңа ғимаратының құрылысы жүруімен айқындалады.
Осы күнгі шетелдік мемлекеттердің Қазақстанда жерді жалға алу құқығына
байланысты жер қатынастары кешеніне қатысты мәселелерді зерттеу өзекті
міндет болып табылады десек, қателеспеген болар едік. Жалға алу мәселесі
мемлекеттің аумақтық тұтастық мәселесімен, жер құқығына қатысты халықаралық
құқық нормаларымен арақатынас мәселелерімен және осыған қатысты
мемлекетішілік қазақстандық құқық нормалары және қатынастарымен, шет
елдердің біздің еліміздің аумағында табиғат қорғау заңнамаларын сақтауына
бақылау жасауда мемлекет араласуының шегі мәселелерімен тығыз байланысты.
Диплом жү_мысы кіріспе, негізгі бөлім және қорытындыдан тү_рады. Кіріспеде
осы тақырыптың өзектілігі, оның зерттелу деңгейі, мақсаттары мен міндеттері
және құрылысы көрсетілген. Негізгі бөлім екі тараудан тұрады. Бірінші
тарауда табиғат пайдалану құқығының жалпы түсінігі және түрлері
қарастырылған. Екінші бөлім Қазақстан Республикасындағы шетел түлғаларының
табиғат пайдалану және өзге де құқықтары мәселелеріне арналған. Қорытындыда
жұмыс барысында қарастырылған барлық мәселелер бір тоқтамға келтіріліп,
тұжырымдалады. Жүмыстың жалпы көлемі 64 бет.
МАЗМҰНЫ

Кіріспе
4
1 Табиғат пайдалану қүқығының құқығының түсінігі және
жалпы құқықтық сипаттамасы
7
1.1 Табиғат пайдалану қүқығының жалпы түсінігі және түрлері
7
1.2 Табиғат пайдалану құқығының объектілері мен субъектілері
11 Қазақстан Республикасындағы шетел түлғаларының табиғат пайдалану және
өзге де құқықтары 22
2.1 Қазақстан Республикасының шетелдік субъектілермен табиғат
пайдалану қатынастарының объектілері, субъектілері және 22
мазмұны
2.2 Қазақстан Республикасының шетелдік субъектілермен жер
39 қатынастарын қүдықтық реттеу
2.3 Қазақстан Республикасының жерлерін, өзге табиғи объектілерін 52
шетел мемлекеттерінің пайдалануының құқықтық мәселелері Қорытынды

59 Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
60
КІРІСПЕ
Егеменді және тэуелсіз Қазақстан табиғи ресурстарға бай мемлекет болып
табылады. Алайда, біздің еліміздің табиғи ресурстарының соншама молдығына
қарамастан, оған қамқорлықпен қарау әрқашан туындап отырады. Қоғамның
қазіргі дамуы табиғи ресурстардың шаруашылық мұқтаждықтарына кең түрде
пайдаланылуына сүйенеді. Бұ_л процесс нарықтық қатынастар дами түскен сайын
одан әрі күрделене береді.
Сондықтан, ғалымдар мен бүкіл қоғамның табиғи ресурстарын пайдаланудың адам
үшін қажеттілігі мен табиғи ортаны қорғаудың кажеттілігі арасындағы қарама
- қайшылықтарға байланысты дабыл қағуы өте орынды болып табылады. Осыған
байланысты зор маңызды табиғи ресурстарды өте көп мөлшерде шаруашылық
мақсатқа пайдаланудың коршаған ортаға тигізетін теріс зардаптары мен
залалдарын жеңілдету, барынша азайту және табиғи байлықтарды молайту
жөніндегі шараларды жасау міндеті туындайды. Табиғатты тиімді түрде үнемді
пайдалану және оны қорғау шаралары, оның ресурстарын пайдалану кезіндегі
тепе-теңдікті оелсенді түрде сақтау, қоршаған табиғи ортаны жақсарту, ал
бүл талаптар бүзылған жағдайда оны қалпына келтіру жөніндегі шараларды
жүзеге асыру кажеттігін тудырып отыр.
Осыған орай "Қазақстан - 2030" стратегиясының басымдықтарын ескере отырып,
Қазақстан Республикасы дамуының 2010 жылға дейінгі стратегиялық жоспарына
сэйкес Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық
қауіпсіздігі түжырымдамасы мақүлданды. Бүл түжырымдамада еліміздің
экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін стратегиялық бағыттар
көрсетілген - экономиканы, үлттық заңнамаларды және қоғамды
экологияландыруға байланысты, экологиялық үгіт-насихат және жүртшылықтың
қатысуы, халықаралық ынтымақтастықты кеңейту1 .
Табиғатты қорғау мен оның байлығын тиімді пайдалану мәселесін шешуді
қамтамасыз ететін эдіс-тэсілдер жүйесін жасауға әр түрлі қүқықтық
институттар белсенді түрде қатысады. Қоршаған ортаны қорғау мен табиғи
ресурстарды үтымды пайдалану саласындағы қызметке көптеген субъектілер
катысады, мемлекеттік органдар, лауазымды түлғалар, заңды түлғалар,
азаматтар, қоғамдық бірлестіктер және шетелдік түлғалар мен халықаралық
бірлестіктер т.б.
Әлемдік шаруашылықтың соңғы он жылдағы қазіргі жай-күйі түрлі елдердің
экономикасын интернационализациялау процесінің кеңеюі және тереңдеуімен
анықталады. Шаруашылық өмірді интернационализациялаудың негізгі
бағыттарының бірі капиталды, оның ішінде шетелдік инвестицияны экспорттау
болып табылады.
Халықаралық экономикалық ынтымақтастықты дамыту үшін шетелден косымша
қаражат тарту мен пайдаланудың, шетел инвестициясының
1 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан - 2030. - Алматы, 2004. - 132 б.
4
Қазақстан аумағында өз қызметін атқаруын заң түрғысынан қамтамасыз етудің
оңтайлы формаларын таңдап алу қажет болды. Сыртқы экономикалық
байланыстарды кеңейту, шетел инвестициясын кеңінен тарту Қазақстанның
экономикалық дағдарыстан шығуына өз септігін тигізді. Қазақстандағы сыртқы
экономикалық қызмет 1993 жылдан 1997 жылдар аралығында ерекше
белсендендірілді. Елімізге АҚШ, Үлыбритания, Оңтүстік Корея, Жапония,
Турция, Франция сия қты тағы да басқа дамыған елдерден ірі-ірі трансүлттық
және шетелдік компаниялар күннен-күнге көптеп келіп жатты. Қазақстанға
инвестиция салуға деген қызығушылықты арттыру үшін заңдарымыз шетелдік
компаниялардың мүддесіне қарай икемделіп, қолайлы жағдай жасалып отырды.
Әрине осы қыруар компаниялардың қай саладағы қызметі болса да жермен тығыз
байланысты. Шетел азаматтары мен заңды түлғалары Қазақстандағы жер
учаскелерін өндірістік-экономикалық мақсаттарда меншіктеніп, уақытша
пайдаланса, жерлер шет мемлекеттер мен халықаралық үйымдарға элеуметтік-
саяси мақсаттарда жалға беріледі.
Бүгінде еліміздің жалпы қүқықтық жүйесі, оның ішінде жер қүқығы біршама
тұрақтанса да, Қазақстан Республикасындағы шетелдік субъектілермен жер
қүқықтық қатынастары қүқықтық деңгейде элі де болса өз толық реттелімін
таппай отыр.
Қазақстан бүрынғы КСРО-ның зиянды эскери-өндірістік кешен қызметінен осы
күнге дейін жапа шегіп келеді. Мысалы, мамандардың айтуы бойынша семей
ядролық сынақ полигонында болған жарылыстардың нэтижесінде қоршаған ортада
жиналған радиактивті қалдықтардың саны Чернобыль атом реакторынан тасталған
қалдықтардан асып түседі. Ғалымдардың айтуы бойынша, бүл жағдайда Семей жоқ
дегенде екі Чернобыльға пара-пар болып отыр.
Осы сынақ полигондарынан тек қана адамдар ғана емес, сонымен қатар, жер де
жапа шегуде. Радионуклеидтардың жылдан жылға шоғырлануы жердің өнімділігін
азайтуда. Мамандардың бағалауы бойынша жер өзінің кұнарлығын қалпына
келтіру үшін кем дегенде 300 жыл керек екен.
Семейден басқа, Қазақстан аумағында ядролық зарядтардың жарылысы
өткізілетін өзге де полигондар және сынақ алаңдары бар: Азғыр, Тайсойған,
Орда, Жанғола және тағы басқалар.
Әскери полигондарда радиоактивті және өзге ластанудан жерді қорғау мәселесі
элі күнге дейін шешілмеген. Қазіргі кезде ол жерлер негізінен шетелдік
мемлекеттермен пайдаланылады. Бүл жағдайда жерді пайдалану халықаралық
келісім шарттармен реттелуде. Бірақ осы халықаралық шарттар мен үлттық жер
заңдарының арақатынасы айқын емес.
Қазақстан дамыған қүқықтық жүйесі бар жаңа егеменді ел болып табылады.
Біздің егеменді елдегі жер қатынастарының қалыптасуы әр түрлі
[қырларынан отандық ғалымдармен сараланған өзінің тарихы бар. Бірақ,
Қазақстан Республикасының жерінің шет мемлекеттердің
дипломатиялық өкілдіктерімен және халықаралық
үйымдармен пайдаланылуы элі күнге дейін реттелмеген сүрақ болып отыр. 5
Қазақстан Республикасы халықаралық аренада жедел бедел алып келе жатқан
мемлекет болып табылады. Біздің еліміз элемнің 100-ден астам
мемлекеттерімен дипломатиялық қарым-қатынастарын орнатқан, сэйкесінше шет
мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың тиісті дипломатиялық өкілдіктері
біздің еліміздің аумағында орналасқан. Қазақстанның элемнің жетекші
мемлекеттерімен қатар ұзақ мерзімді ынтымақтастығының болашақ дамуы бірнеше
халықаралық келісім-шарттармен, Қазақстанда дипломатиялық өкілдіктердің
жаңа ғимаратының қүрылысы жүруімен айқындалады.
Осы күнгі шетелдік мемлекеттердің Қазақстанда жерді жалға алу құқығына
байланысты жер қатынастары кешеніне қатысты мәселелерді зерттеу өзекті
міндет болып табылады десек, қателеспеген болар едік. Жалға алу мәселесі
мемлекеттің аумақтық түтастық мәселесімен, жер құқығына қатысты халықаралық
құқық нормаларымен арақатынас мәселелерімен және осыған қатысты
мемлекетішілік қазақстандық құқық нормалары және қатынастарымен, шет
елдердің біздің еліміздің аумағында табиғат қорғау заңнамаларын сақтауына
бақылау жасауда мемлекет араласуының шегі мәселелерімен тығыз байланысты.
Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтары мен заңды тұлғаларының жер
учаскелеріне меншік және өзге заттық қүқықтардың, шет мемлекеттер мен
халықаралық үйымдардың Қазақстан жерін жалға алу ерекшеліктерін қарастырып,
негіздеу осы диплом жүмысының мақсаты болып табылады.
Осы жердегі міндеттер: шет азаматтары мен заңды тұлғаларының Қазақстан
аумағындағы жер учаскелеріне меншік және өзге заттық кұқықтардың, басқа
мемлекеттер мен халықаралық үйымдардың жалға алуының ерекшеліктерін
анықтау, осы қатынастарды реттеудегі үлттық және халықаралық құқық
нормаларының арақатынасын айқындау, шет мемлекеттердің Қазақстан жерлерін
(шекаралас жер учаскелері, эскери сынақ полигондары мен "Байқоңыр" ғарыш
айлағы, транзиттік мақсаттағы жерлер) жалға алуының қүқықтық аспектілеріне
талдау жасау.
Диплом жұмысы кіріспе, негізгі бөлім және қорытындыдан түрады. Кіріспеде
осы тақырыптың өзектілігі, оның зерттелу деңгейі, мақсаттары мен міндеттері
және құрылысы көрсетілген. Негізгі бөлім екі тараудан түрады. Бірінші
тарауда табиғат пайдалану құқығының жалпы түсінігі және түрлері
карастырылған. Екінші бөлім Қазақстан Республикасындағы шетел тұлғаларының
табиғат пайдалану және өзге де құқықтары мәселелеріне арналған. Қорытындыда
жұмыс барысында қарастырылған барлық мәселелер бір тоқтамға келтіріліп,
тұжырымдалады.
1 ТАБИҒАТ ПАЙДАЛАНУ ҚұҚЫҒЫНЫҢ ҚҮҚЫҒЫНЫҢ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ЖАЛПЫ ҚұҚЫҚТЫҚ
СИПАТТАМАСЫ
1.2 Табиғат пайдалану қүқығының жалпы түсінігі және түрлері
Табиғатты пайдалану адамның жаратылысқа келгелі жалғасып келе жатқан
өмірдің, тіршіліктің материалдық және элеуметтік негізі және ол үзілмейтін
процесс. Қазақстан Республикасының Конституциясында табиғи ресурстарға
мемлекеттік меншік арқылы пайдалану, оны қорғау, оны басқару табиғат туралы
заңның бастамасы болды. Сонымен бірге, Қазақстан Республикасы адамның өмір
сүруі мен денсаулығына қолайлы қоршаған ортаны қорғауды өзіне мақсат етіп
қояды. Менің жалпы түсінігім бойынша
табиғат пайдаланушы деген сөз адам үнемі өзінің тіршілігін қамтамасыз
ететін, адам мен табиғаттың үзілместік қатынасы. Өмірдің және адам мен
коғамның бар болуының негізі табиғатты пайдалануда.
Табиғи ресурстарды пайдалану - қоғам мен табиғат арасындағы негізгі
катынастар. Онда қоғам мүшелері - адамдардың әр түрлі қажеттіліктерін
канағаттандыру үшін табиғи обьектілерін өз бетінше белгіленген тәртіп
бойынша пайдаланады. Осыған орай табиғат пайдалану өмірді үзбеу үшін
маңызды қатынасқа түсу мен бірге қоғамның табиғатқа әрекет етуші қатынас
күралы болып табылады. Табиғатты пайдалану бір жақты дамуына, оны корғауға
кейінгі кездерде мән беріле бастады. Әртүрлі экологиялық шараларды
қолданып, оның ішінде құқық нормаларын бір жүйеге келтіру ұлттық және
элемдік деңгейге жетті. Ең алдымен азаматтардың, кэсіпорындардың,
үйымдардың және үжымдардың құқықтары мен міндеттері табиғат пайдалану
қүқығында көрініс табуы қажет. Табиғат г.айдалану қүқығы ретінде пэнін апгу
қажет, ол толығымен табиғат немесе табиғаттың барлық қүбылыстары деп
танылмайды, нақты айтқанда қүықтық реттеуге жататын обьекті. Мысалы: демалу
үшін атмосфералық ауаны пайдалану, күн энергиясын қолдану, жаунның
ылғалдылығы, климат оарлығы қүқықтық реттеу объектісі емес. Басқаша
айтқанда, табиғат пайдалану философиямен басқа ғылымдарда тар мағынада
қолданылады. Табиғат пайдалану шеңберіне кіретін негізгі
обьектілер жер, оның
ойнауы, су, орман, өсімдік және жануарлар элемі, атмосфералық ауа. Табиғат
байлықтарын қолдану қатынастарын реттеуге ережелер, табиғи ресурстар
заңнамасының мазмүнын қүрайды, ал олардың жүйесі, яғни нормалар жүйесі,
табиғат пайдалану қүқығы деп танылады.
Қазақстан Республикасының Конституциясында табиғи ресурстарына мемлекеттік
меншік және жерге жеке меншік таралады делінген3. Нормативтік актілерде
табиғатты пайдалану, оны қорғау, басқару мәселелері
әзделгенмен, Конституциясында Қазақстан
Республикасының
I" Стамкулов А.С. Қазақстан Республикасының экологиялық құығы. Жалпы бөлім.
Атамұра баспасы., Тараз 1003 жыл.- 113 бет Қазақстан Республикасының
Конституциясы (өзгерістер мен толықтыруларды қоса алғанда) Жеке 5-
ісылым. - Алматы 2007
азаматтарының өмір сүруі мен денсаулығына қолайлы қоршаған ортаны корғауды
өзінің мақсаты етіп қойды.
Осы бастамалар негізінде Экологиялық кодексте қазіргі және болашақ
үрпақтардың мүдделері үшін қоршаған ортаны қорғаудың құқықтық және
экономикалық және т.б. негіздерін белгілейді және өзге де қызметтің
биологиялық түрлілігін сақтау мен табиғатты үлымды пайдалануды
^йымдастыруға бағытталған.
Б.В. Ерофеев өз еңбегінде табиғат пайдалану қүқығы терминінің орнына
экология пайдалану қүқығы үғымын қолданады. Оның айтуынша табиғат
пайдалану қүқығы табиғи ресурстарды халық шаруашылығы мен азаматтардың
экологиялық түтынуын қанағаттандыруға арналған заңды тәртіп, ал экология
пайдалану қүқығы - табиғи обьектілердің жай - күйін экологиялық өзара
байланысын есепке алу, экологиялық құқықтық институт ретінде қарастырылады.
Отандық ғалым Стамкүловтың пікірі бойынша, Қазақстан Республикасының
Экологиялық кодексінде берілген анықтама табиғат пайдалану қүқығының
анықтамасы емес, табиғи ресурстарды пайдалану күқығының анықтамасы деген
пікірді білдіреді. Табиғат байлығының атмосфералық ауа, кеңістік, табиғи
аумақтарды пайдалану объектілеріне жатады. Сондықтан табиғат пайдалану
дегеніміз - табиғи объектілердің, оның ішінде өзара қарым-қатынастағы
атмосфералық ауаны, кеңістікті, аумақты, топырақты, жер, жер қойнауын,
жануарлар мен өсімдіктер дүниесін, сондай-ақ климатты, озон қабатын қоса
алғанда барлық жанда және жансыз табиғи байлықтарды пайдалану. Олардың
ішінде табиғи ресурстар ерекше орын алады. Ал Қазақстан Республикасының
қоршаған ортаны қорғау туралы заңдарында көптеген табиғи ресурстар айтылмай
кеткен.5
Д.Л. Байдельдиновтың пікірі бойынша, табиғат пайдалану қүқығын екі түрлі
мағынада түсінуге болады. Олар: объективтік мағынада және субъективтік
мағынада. Объективтік мағынадағы табиғат пайдалану қүқығы дегеніміз -
табиғат пайдаланушылардың қүқықтары мен міндеттері мен табиғи ресурстарды
беру және алып қою тәртібін реттейтін қүқықтық нормалардың жиынтығы. Ал
субъективтік мағынадағы табиғат пайдалану кұқығы дегеніміз - экологиялық
заңдармен нақты белгіленген табиғат пайдаланушыларды белгілі бір табиғи
объектілерді иелену мен пайдалануға байланысты қүқықтары мен міндеттерінің
жиынтығы. Табиғат пайдалану күқығының табиғи ресурстарға меншік қүқығынан
басты айырмашылығы -табиғи ресурстарға билік ету қүқығының болмауы.
Табиғат пайдалану қүқығының анықтамасын саралай отырып, табиғат пайдалану
қүқығының бірнеше белгілерін анықтап алуға болады. Олар: ғылыми негізділік,
мақсатты пайдаланылуы, үтымдылық, кешенділік, лицензиялау, квота және
лимиттің бөлінуі. Табиғат пайдалану қүқығының
1 Б.В. Ерофеев Экологическое право Россий. Учебник. М.: Юристъ - 1996-624
стр.
: Стамкулов А.С. Қазақстан Республикасының экологиялық құығы. Жалпы бөлім.
Атамұра баспасы., Тараз
ІООЗжыл.- 113 бет
8
ғылыми негізділік белгісі - табиғи ресурстарды пайдалану табиғат дамудың
заңдылығына сүйене отырып, экономикалық және экологиялық мүдделерді
үйлестіретіндігін білдіреді. Табиғат пайдалану қүқығы мақсатты пайдалануды
талап етеді. Мемлекет жекелеген табиғат пайдаланушыларға табиғи
объектілерді, олардың қүжаттарында тікелей көрсетілген мақсаттарға
пайдалануға береді. Мысалы: Қазақстан Республикасының азаматына жер
учаскесін шаруа фермер қожалығын жүргізу мақсатында берілуі. Табиғи
ресурстың, яғни жер учаскесінің пайдалану мақсаты, жер учаскесінің
мемлекеттік актісінде нақты көрсетіледі. Егер жер учаскесін осы мақсатта
пайдаланбаған жағдайда, ол әрекет қүқық бүзушылық ретінде танылып, заңда
белгіленген тәртіп пен шарттарда сэйкес жауапкершілікке тартылады. Табиғат
пайдаланудың үтымдылығы дегеніміз - қоршаған ортаны қорғауды камтамасыз ете
отырып, табиғи ресурстарды үнемді, саналы пайдалану .
Табиғатты пайдаланудың кешенділігі табиғи ресурсты пайдалану барысында
табиғат пайдаланушының кешенді қажеттіліктері канағаттандандырылуы тиіс
екендігін білдіреді. Табиғат пайдаланудың квота бөлу және лимиттеу
дегеніміз - біршама табиғи ресурстарды пайдалану барысында табиғи қалпына
келтірілмейтін болғандықтан, пайдалану кезінде квота немесе лимит бөліну
арқылы жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексіне
сэйкес, лимиттің екі түрі белгіленген:
- Қоршаған ортаны ластауға лимит - яғни қоршаған ортаны ластайтын
заттардың, өндіріс және түтыну қалдықтарының қоршаған ортаға түсуі,
онымен қатар, шудың, тербелістің, магнит толқындарының, зиянды
физикалық эсердің қоршаған ортада болуының лимиті;
- Табиғи ресурстарды қоршаған ортадан алу лимиті - табиғи ресурстарды
пайдаланудың сандық жағынан анықталған мүмкіндігі; Бүл жағдайда табиғи
ресурстардың табиғи биологиялық қалпына келтірушілік хасиеті жойылмайды
және табиғи ресурстарды үтымды пайдалануға кепілдік береді.
Аталған заңға сәйкес, квотаның да екі түрі белгіленген:
- Ластауға квота - белгіленген мерзімге және анықталған табиғат
пайдаланушыға берілген қоршаған ортаны ластауға берілген лимиттің бір
оөлігі;
- Табиғи ресурстарды алуға квота - белгіленген мерзімге және анықталған
табиғат пайдаланушыға берілген табиғи ресурстарды лайдалануға берілген
лимиттің бір бөлігі;
Табиғат пайдаланудың лимиттері және квоталары Қазақстан Республикасының
Үкіметімен белгіленеді.
Табиғат пайдалануды лицензиялау дегеніміз - қоршаған ортаны қорғау және
табиғат пайдалану саласындағы мемлекеттің бақылау және қадағалау жүргізу
мүмкіндігін қамтамасыз ететін шарасы ретінде танылады.
._________________________
Байдельдинов Д.Л. Қазақстан Республикасының экологиялык кұқығы. - Алматы,
Интерлигал баспасы. -2006 жыл
9
Экологиялық кодекске сэйкес, табиғат пайдалануға рүқсат дегеніміз -коршаған
ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік қүзіретті органның табиғат
пайдаланушыға беретін табиғи ресурстарды пайдалануға, қоршаған ортаны
ластайтын заттарды, өндіріс және түтыну қалдықтарын қоршаған ортада
орналастыруға беретін рүқсаты. Табиғат пайдалануға рұқсаттың мазмүны келесі
жағдайлады қамту қажет:
табиғат пайдалануға рүқсат алатын тұлға туралы мэлімет; • табиғи
ресурсты пайдалану мақсаты; • табиғи ресурстың сипаттамасы;
• табиғат пайдалануға рүқсаттың мерзімі және табиғат пайдалану
операцияларын бастайтын уақыты;
• табиғат пайдалануға төленетін төлемнің тәртібі мен шарттары;
• табиғат пайдаланудың түрі, мөлшері, көлемі және тәртібі;
• табиғат пайдалануға рүқсат алған түлғаның қүқықтары мен міндеттері;
• өзге қажетті мэліметтер.
Табиғат пайдалануға алған рүқсатты шартты түрде үш түрге бөлінеді:
а) жекелеген табиғи ресурстарды пайдалануға беретін рүқсат;
б) қоршаған ортаны ластайтын заттарды, өндіріс және түтыну і алдықтарын
орналастыру және көмуге беретін рүқсат;
в) кешенді табиғат пайдалануға беретін рүқсат.
Сонымен қорытындылай келе, табиғат пайдалану - адамның шаруашылық кәне өзге
де қызметіне, сондай-ақ өз түрмыстық, материалдық және өзге кажеттіктерін
қанағаттындыуы үшін табиғи ресурстарды пайдалануы. Адамның күнделікті
өмірінде, жеке және заңды түлғалардың шаруашылык және өзге де кызметінде
табиғи ресурстарды пайдалануы және (немесе) :-;оршаған ортаға әсер етуі
табиғат пайдалану болып табылады.
Табиғат пайдалану жалпы және арнайы болып бөлінеді.
Жалпы табиғат пайдалану түракты болып табылады және халыктың -мірлік
кажетті сүраныстарын канағаттандыру үшін және табиғи ресурстар пайдалануға
берілмей, тегін жүзеге асырылады.
Егер Казакстан Республикасының заңдарында көзделсе, табиғатты жалпы
гтайдалануды шектеуге жол беріледі.
Арнайы табиғат пайдалану - Казакстан Республикасының заңдарында белгіленген
тәртіппен табиғи ресурстарды акылы негізде пайдалануды және і немесе)
коршаған ортаға эмиссияларды жүзеге асыратын жеке және (немесе) заңды
түлғаның кызметі.
Табиғат пайдалану түрлеріне:
1) жерді пайдалану;
2) суды пайдалану;
3) орманды пайдалану;
4) жер койнауын пайдалану;
5) жануарлар дүниесін пайдалану;
Байдельдинов Д.Л. Бекишева С.Д. Экологическое гфаво Республики Казахстан.
Общая часть Учебное -: собие Алматы 2004 С. 312.
,0
6) өсімдіктер дүниесін пайдалану;
7) коршаған ортаға эмиссиялар;
г
8) Казакстан Республикасының заңдарында белгіленетін өзге де табиғат
пайдалану түрлері жатады.8
1.2 Табиғат пайдалану қүкығының объектілері мен субъектілері
Табиғат пайдалану қүқығының объектілері ретінде пайдалануға жататын табиғи
ресурстар танылады. Табиғи ресурстар - қоғамның материалдық, мэдени және
басқа да қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қоршаған ортаның шаруашылық
және өзге де қызметтер процесінде пайдаланатын күрамдас бөліктері. Табиғат
пайдалану қүқығының объектісі ретінде танылу -.тнін бірнеше белгілерге сай
болуы тиіс:
- пайдаланылатын табиғи объектінің материалдық белгісі болуы тиіс. егер
табиғи ресурс материалдық қасиеті болмаған жағдайда, ол кайдаланылуға
жатпайды. Мысалы: атмосфералық ауа.
- кез-келген материалдық қасиеті бар табиғи ресурс табиғт пайдалану
кұқығының объектісі ретінде таныла бермейді. Оның сонымен қатар, табиғи
кайда болғандық белгісі болуы қажет.
- пайдалану объектңісі болып табылатын табиғи ресурсты оның коршаған
ортасынан бөліп алмауымыз қажет. себебі ол табиғтттан бөліп длынғаннан
кейін өзінің табиғилық қасиетін жояды. Мысалы, кунделікті ауыз ; ,
зоопарктегі жабайы аңдар, олар экологиялық қүқықтың объектілері емес,
ізаматтық қүқық нормаларымен реттелетін мүлік ретінде танылады.
Табиғат пайдалану қүқының субъектісі ретінде табиғи ресурстарды өз
хажеттіліктеріне және өзге қажеттіліктерге пайдаланатын жеке, заңды
гүлғалар, мемлекет және халықаралық үйымдар танылады. Аталған түлғалар
табиғат пайдалану қүқығының субъектісі болу үшін келесі талаптарға сай
болуы қажет:
- арнайы нормативтік күқықтық актілерде анықталған экологиялық ^қық
қабілеттігі болуы тиіс. Мысалы Қазақстан Республикасының жеке - әне заңды
түлғаларына толық экологиялық әрекет қабілеттілік берілген. Ал шетел
түлғаларының эклолгиялық әрекет қабілеттіліг шектелген. Мысалы Казақстан
Республикасының Жер кодексіне сәйкес, шетелдік түлғалардың іуылшаруашылық
мақсатындағы жер учаскелерін пайдалану тек он жылдан аспайтын мерзімге ғана
беріледі.
- Аталған субъектілер өздеріне берілген экологиялық құқық қабілеттігін
;?йкес жүзеге асыруы тиіс. мысалы жер учаскесін нысаналы мақсатына сэйкес
пайдалануы.
Табиғат пайдаланушылар - заңды және жеке түлғалар, мемлекеттік және
мемлекеттік емес, үлттық және шетелдік болып бөлінеді. Шетелдік ябиғат
пайдаланушылар олар шетел азаматтары, шетелдік заңды түлғалар, кіетел
мемлекеттері, халықаралық бірлестіктер мен үйымдар жатады.
' Казақстан Республикасының Экологиялық кодексі 09 қаңтар 2007 жыл
Егеменді Қазақстан 26 қаңтар ;:07жыл.-№12
11
Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексіне сэйкес, табиғат лайдаланудың
қүқықтық субьектілерін белгілеп көрсеткен:
- үлттық және шетелдік
- түрақты және уақытша
- бастапқы және кейінгі.
ұлттық табиғат пайдаланушыларға ҚР азаматтары мен қазақстандық заңды
түлғалар жатады, сонымен қатар оның ішінде шет ел қатысатын гұлғалар.
Шетел табиғат пайдаланушылырға - шетел азаматтары, шетелдік заңды түлғалар,
шет мемлекеттер, халық аралық бірлестіктер мен ұйымдар жатады.
Тұрақты табиғат пайдаланушылардың мерзімі шектелмеген. Табиғат лайдалану
кұкығы мерзімі шектелмейтін сипатта болады.
Уақытша табиғат пайдаланушыларға - табиғат пайдалану кұкығы белгілі бір
мерзіммен шектелген.
Менің ойымша, табиғат пайдаланудағы уақытты белгілеу екі негізігі мақсатты
көздейді. Біріншісі, субьект кұқығын уақыт шеңберімен анықтау зрқылы,
тоқтатылу негізін анықтау. Екішіден, эксплуатация кезінде обьектіні ітымды
пайдалануды ынталандыру. Уақытты белгілеу табиғат пайдаланудың түрақтылық
қағидасының нысанын білдіреді.
Бастапқы табиғат пайдаланушы өз құқықтарың мемлекеттен не басқа бастапқы
табиғат пайдаланушыдан құқықтарың айыру тәртібімен алған лайдаланушы.
Қайталама табиғат пайдаланушы - табиғатты ауқытша пайдалану кұқығы бұл
мәртебені өзінде сақтап қалатын бастапқы табиғат пайдаланушыдан шарт
негізінде алу.
Табиғат пайдалану түрлерінің топтастырылуы табиғи ресурстар заңнамасында
және қоршаған ортаны қорғау құқық доктриналарында бірнеше топтастырылуы
көрсетілген.
Табиғат пайдалану құқығы объектілер түрлеріне байланысты келесіге бөлінеді:
жер пайдалану қүқығы, жер қойнауын пайдалану қүқығы, су лайдалану қүқығы,
атмосфералық ауаны пайдалану қүқығы, орман пайдалану :ұқығы, өсімдіктер
әлемін пайдалану қүқығы, жануарлар дүниесін пайдалану :ұкығы, яғни заңда
табиғи ресурстар ерекше орын алады. Су кодексінің 24-бабына сэйкес
Қазақстан Республикасының барлық азаматтары мен заңды ізіымдары, оның
ішінде шетелдіктерде, азаматтығы жоқ адамдарда суды лайдалану қүқығына ие
болады. Су қорын пайдалануды мемлекеттік маңызына қарай екі топқа бөлуге
болады. Бірінші топқа - су қоймаларын халықтың ауызсуы, түрмыстық, және
өзге де мүқтаждарын өтеу үшін 5ерілген сулар жатады. Екінші топқа - мынадай
су қоймаларын сауықтыру I және демалыс мақсаттары үшін пайдалану: - ауыл
шаруашылық мүқтаждары Іүшін пайдалану;- өнеркэсіптік мақсаттар үшін
пайдалану; - гидротехника \сүқтаждары үшін пайдалану;
- су көлігі мүқтаждары үшін пайдалану;
- балық шаруашылығының мүқтаждары үшін пайдалану;
- аң шаруашылығының мүқтаждары үшін пайдалану;
- қорықтар мен заказниктер үшін пайдалану;
- суды өрт сөндіру мүқтаждары үшін пайдалану;
- бірнеше мемлекеттер аумағында орналасқан су қоймаларын пайдалану жатады.
Бірінші топтағы қажеттіктер үшін су қоймаларын пайдаланудың мэні -ол ең
алдымен халықтың ауызсу және түрмыстық мүқтаждарын канағаттандыруға
беріледі және ол сулардың сапасы белгіленегн мемлекеттік стандарттарға
сэйкес келетін долу керек.
Халықты сумен қамтамасыз ету кезінде орталықтандырылған және
орталықтандырылмаған сумен қамтамасыз ету тәртібі қолданылуы мүмкін. Жер
астындағы суды ауызсу және түрмыстық сумен жабдықтауға 5айланысты емес
мүқтаждар үшін пайдалануға болмайды. Бүл судың жеткілікті қоры және жер
бетіндегі қажетті су көздері жоқ аудандарда су ггсурстарын басқаратын
мемлекеттік орган табиғат пен жер қойнауын қорғау органдарымен келісім
бойынша ауызсумен және мақсаттар үшін бүл суды ауқытша пайдалануғ рүқсат
бере алады.
Табиғи, сондай-ақ алдын алу мен емдеуді үйымдастыру үшін қолайлы су
коймаларына жатқызылады. Денсаулық сақтайтын, табиғатты қорғайтын, су
гесурстарын басқаратын, геология және жер қойнауын қорғайтын мемлекеттік
органдардың үсынысы бойынша республикалық маңызы бар емдік су қоймалары
тізбесін - Қазақстан Республикасының Үкіметі, жергілікті маңызы барларын
жергілікті өкілді органдар бекітеді.
Аталған сауықтыру мақсатындағы су қоймалары ең алдымен емдік және хүрорттық
мақсаттар да тиісті органдардың рүқсатымен пайдаланылуы мүмкін.
Сел қауіпі бар аймақтарда орналасқан өзендерден басқа су қоймаларын гемалыс
мақсаттары үшін пайдалануға ерекше рүқсатсыз-ақ жол беріледі. Табиғатты
қорғайтын, су ресурстарын басқаратын, санитарлық қадағалау мемлекеттік
органдарымен келісім бойынша жергілікті өкілді органдар белгілеген
жерлердегі су қоймалары көпшіліктің тынығуы, туризм және спорттық мақсаттар
үшін пайдаланылады.
Суды ауыл шаруашылығының мүқтаждары үшін пайдалану жалпы және ірнайы су
пайдлану тәртібімен жүзеге асырылады. Ауыл шаруашылығында маусымдық су
көздерін (қар суын, жаңбыр суын, тасқын суды) пайдалануды, суды жайылымды
суландыру үшін пайдалану, суды азаматтардың қосалқы паурашылықтары үшін
пайдалану белгіленген тәртіптерді қолдана отырып жүзеге асырылады.
Суды өнеркэсіп мүқтаждары үшін пайдалану арнайы су пайдалану г?ртібімен
іске асырылады. Ауызсуды өнеркэсіп мақсаттары үшін гайдалануға рүқсат
етілмейді. Бірақ ерекше жағдайларда (дүлей табиғи гаксыреттер, апаттар)
тиісті органдар мүндай суларды өнеркэсіп мүқтаждары үшін уақытша
пайдалануға рүқсат беруі мүмкін.
' ;-;азақстан Республикасының Су кодексі 08 маусы 2003 жыл Жеке басылым.
Су қоймаларын гидротехника мүқтаждары үшін табиғатты қорғайтын және су
көліктерін басқаратын мемлекеттік органдармен, ал сел қаупі бар аудандарда
- селден қорғау органдармен келісім бойынша экономиканың оасқа да
салаларының мүдделері, суды кешенді пайдалану талаптарын сақтап
пайдаланады.
Қазақстан Республикасының кеме су қатынасы санаттарына жатқызылған
өзендері, көлдері, су қоймалары мен теңіз суы жалпы пайдаланудағы су
мақсаттар үшін пайдалануға толық немесе берілген реттер кірмейді. Су
қоймаларына эуе кемелерінің үшуы және қонуы үшін, сондай-ақ зуе көлігінің
басқа да мүқтаждары үшін пайдалануға Қазақстан Республикасының Үкіметі
белгілеген тәртіпте және шарт-негізінде рүқсат етіледі. Қазақстан
Республикасы Үкіметі бекіткен тізім бойынша кеме катынасына арналған су
қоймаларында ағашты салсыз ағызуға тыйым салынады.
Республика аумағында орналасқан су қоймаларын және олардың оөліктерін басқа
су пайдаланушылардың қүқықтарына нүқсан келместей 'алық шаруашылығының
мүқтаждары үшін пайдаланылуы мүмкін.
Балықтың бағалы түрлерін сақтау және үдайы өсіру үшін ерекше маңызы бар су
айдындарында немесе олардың жекелеген учаскелерінде және басқа да су
кэсіпшілігі объектілерінде балық шаруашылығының мүдделері үшін су
пайдаланушылардың қүқықтарына шек қойылуы мүмкін. Мүндай су :оймаларының
немесе олардың учаскелерінің тізбесін жіне шек қоюдың түрлерін балық
қорлары мен табиғатты қорғайтын, су ресурстарын басқаратын мемлекттік
органдармен келісім бойынша жергілікті атқарушы органдар белгілейді. Су
қоймаларын спорттық және әуесқойлық балық аулау кәсібі үшін де белгіленген
тәртіптер мен ережелерді қолдана отырып, пайдалануға болады.
Суда жүзетін жабайы қүстардың және терісі бағалы андардың мекені болып
табылатын су қоймаларын немесе оның бөліктерін тбиғатты ?:орғайтын және су
ресурстарын басқаратын мемлекеттік органдармен келісім сойынша жергілікті
атқарушы органдар суды кешенді пайдалану және қорғау талаптарын ескере
отырып, аң шаруашылығының пайдаланылуына бере ілады. Аң шаурашылығының
мүқтаждары үшін берілетін су қоймаларында су пайдалануға аң шарауашылығының
мүддесін ескере отырып, шек :ойылуы мүмкін.
Ерекше ғылыми және мэдени күндылығы бар су қоймалары қорық су
!пындары деп жарияланады және олар табиғат ресурстарының барлық 'шенін
қорғау және ғылыми зерттеулер жүргізу мақсаты үшін қорықтардың :рақты оңаша
пайдаланылуына беріледі. Олар қорық суларын пайдалану ралы ережелерді
басшылыққа алады. Пайдаланылған ақаба суды су шмаларына ағызуға, егер оны
табиғатты қорғау органдары белгіленген ектерге дейін тазартқан жағдайда
ғана пайдалануға жол беріледі. Өрт сөндіру мүқтаждары үшін су қоймаларының
кез келгенінен су алуға лады. Оның тәртібін Қазақстан Республикасының
Үкіметі белгілейді. Су шмаларын (өзен, ішкі теңіз, көл, каналдар,
жерасты суын) жоғарыда
аталған екінші топтағы әр түрлі халық шаурашылығы мүқтаждары үшін су
пайдаланушылардың шаруашылықтың түріне қарай су заңында белгіленген
міндеттері бар. Мысалы, суды ауыл шаруашылығы мүқтаждары үшін пайдаланатын
заңды үйымдар мен азаматтар су пайдаланудың белгіленген лимиттерін,
ережелерін, нормалары мен тәртіптерін сақтауға міндетті. Суды өнеркэсіп
мүқтаждары үшін пайдаланғанда бүларда басқа да және технологиялық
қалыптарын сақтауға тиіс.
Су қоймаларын гидротехникалық кэсіпорын балық қорғау ^рылыстарын,
балықтардың уылдырық шашатын жерлерге өтетін жолдарын тиісті техникалық
күйде үстауға және бсқа міндеттерді орындауы керек.
Су пайдаланудың түрлері: жалпы және арнайы, жеке және бірлесіп, 'ютапқы
және қосалқы су пайдаланудағы бөлінеді:
1. Жалпы су пайдалану су ресурстарын жекелеген азаматтарға бекітіп бермей
және судың жай-күйіне эсер ететін қүрылыстарды немесе техникалық
•^рылғыларды қолданбай халықтың ауызсуға және өзге де мүқтажын
ханагаттандыру үшін жүзеге асырылады. Оның үшін арнайы рүқсат алудың
:;ажеті жоқ. Жалпы су пайдалануға экологиялық, техникалық және :анитарлық,
қауіпсіздік мақсатында шек қойылуы немесе тиым салынуы '•іүмкін.
2. Арнайы су пайдалануға халықтың ауыз суға және түрмыстық \Ерстажын,
ауыл шаруашылықтың, өнеркэсіптің, энергетиканың, су көлігінің
Ісуға деген қажетін қанагаттандыру үшін, өзге де қажеттер үшін, сондай-ақ
енеркәсіп, коммуналдық-түрмыстық, кэзір және басқа да пайдаланылған ;каба
суды төгу үшін, жер бетіндегі және жерастындағы суларды пайдалану катады.
Аталған су пайдалану мынадай қүрылыстар мен техникалық кұрылғыларды қолдану
арқылы жүзеге асырылады.
Су пайдалану мерзімдері су пайдалану қүқығын куэландыратын тиісті :ркат
алынған күнен бастап есептеледі. Қажет болған кезде су пайдалану мерзімі
үзартылуы мүмкін. Жалпы су пайдалану мерзіммен шектелмейді. Уақытша су
пайдалану мерзімідерін өзгертуді немесе доғаруды мүдделі су
-айдаланушылардың өтініш бойынша арнайы су пайдалануға рүқсат берген немесе
сутоғаннын жеке пайдалануға беру туралы шешім қабылдаған емлекеттік орган
жүзеге асырылады.
Сутоғандары халықтың ауызсу, түрмыстық, емдік, курорттық,
I сауықтыру және өзге де мүқтаждарын, ауылшаруашылық, өнеркэсіптік,
энергетикалық, қүрылыс, көлік, балық шаруашылығы мен өзге де қажеттерді I
канағаттандыру үшін пайдалануға беріледі.
Су мүлде азайған, сутоғандарында авариялық жағдайлар болған,
жүкпалы аурулар мен індеттердің пайда болу қауіп туған кезде және
Казақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де реттерде басқа су
-айдаланушылардың мүдделеріне орай су пайдаланушылардың қүқықтарына
Ішек қойылуы мүмкін.
Су пайдаланушылардың қүықытарына: суды жеке пайдалануға -I
сутоғанын жеке пайдалануға берген орган, арнайы су пайдалануға - арнайы
су пайдалануға рүқсат берген орган, қосалқы су пайдалануға
- су ресурстарын басқаратын мемлекеттік орган шек қоюы мүмкін.
Айрықша мемлекеттік немесе ғылыми маңызы, сондай-ақ мейлінше сел кауіпі бар
сутоғандарын пайдалануға беруге ішінара шек қойылуы немесе толық тыйым
салынуы мүмкін. Мү_ндай сутоғандары тізбесін Қазақстан Республикасының
Үкіметті бекітеді.
Су шаруашылық шараларын жүргізуден, сондай-ақ су пайдаланудың доғарылуынан
немесе шарттарының өзгеруінен заңды үйымдар мен азаматтарға келтірілген
зияндар Қазақстан Республикасы Үкіметі белгілеген тәртіпте және көлемде
өтелуге жатады.
Табиғат пайдалану қүқығының ауқымы табиғи ресурстарды пайдалану күқығы
табиғи ресурстардың обьектілерін (жер, жер қойнауы, су, орман, есімдіктер
мен жануарлар дүниесі) пайдаланумен шектеледі. Ал табиғи пайдалану жоғарыда
көрсетілгендей барлық жанды және жансыз табиғи гбьектілерді қамтиды.(оның
ішінде, климат, озон қабаты, атмосфералық ауа, эуе кеңістігі, аумақ т.б).
Сондықтан табиғат пайдалану қүқығының табиғи гесурстарды пайдалану
қүқығының айырмашылығы оның пайдалану сюьектілеріне байланысты болады.
Қоғам мен табиғаттың арақатынасы аясындағы басқару қоршаған орта туралы
заңдардың талаптарын орындауды қамтамасыз етуге бағытталған тиісті
субъектілердің атқаратын әрекеттерінің жиынтығын білдіреді.
Экологиялық басқару - бүл күрделі де көп салалы үғым және ол мынадай
мәселелерден туындайды:
1. Қоршаған ортаны қорғау мен табиғатты пайдалануды бақылау
:*зізметтерінен;
2. Қоршаған ортаны қорғау мен табиғатты пайдалану механизмдерінің
тшмділігінің кепілдемесінен;
3. Заңдылықты қамтамасыз ету тэсілдерінен 10.
Кең мағында экологиялық басқару ретіндегі мемлекеттік және басқа да
гйымдардың мақсаттарын төмендегі қызметтерден түсінуге болады:
1. Қошаған орта мен оның шаруашылық және басқа да қызметтері эсер ететін
жеке объектілердің жағдайын бақылау;
2. Қоғамның барлық заңды түлғалары мен азаматтарының қоршаған сртаны
қорғауда экологиялық ережелер мен заңды талаптардың дүрыс юындалуын
тексеру;
3. Қоршаған орта мен оның жеке объектілерін, адамны өмірі мен
тенсаулығына зиянды әрекеттерден сақтау және оны болдырмау мақсатында :-
лОЛОгиялық қауіпсіздікті қаматамасыз ету.
Тар мағынада экологиялық басқару - қоршаған орта мен оның жеке
гбъектілеріне, заңды түлғалар мен азаматтардың зиянды
әрекеттерден тудыратын жағдайларын болдырмау мақсатындағы экологиялық
заңдардың алаптары мен ережелерінің орындалуын тексеру болып табылады.
^алиев А.Е. Қоршаған ортаны корғау саласындағы мемлекеттік баскарудың
құкықтық негіздері: Заң . канд ... автореферат. - Алматы, 2002. - 29 б. 16
Табиғат объектілерін тиімді және кешенді түрде пайдалану мәселесін шешуге
әртүрлі құқықтық институттар қатысады. Олардың кейбірі табиғатты
пайдаланудағы қоғамдық қатынастардың пайда болу, өзгеру және тоқтатылу
тәртібін белгілейді. Басқалары табиғат байлықтарына мемлекеттік меншік
^қығын бүзушыларға ықпал ету тэсілдерін, мемлекеттік кэсіпорындар мен
үйымдардың т.б. бүзылған қүқықтар мен мүдделерін орнына келтіру тэсілдерін
реттеумен айналысады. Бүлардың бәрінің де мемлекеттік әлеуметтік-
экономикалық даму бағдарламасының дер кезінде және сапалы орындалуына
белгілі бір эсері болғандықтан маңызы жоғары. Олардың әрқайсысы белгілі бір
қызмет атқарады. Ондай қызметсіз қоғам мен табиғи орта арасындағы өзара
қатынастың реттелуі қоғамның экономикалық және зкологиялық мүдделерінің
ғылыми негізделуі екі талай мәселе. Сонда да, табиғатты пайдалану
саласындағы қатынастарды дамытып жетілдіруде чемлекеттік басқарудың рөлі
ерекше. Басқару міндетіне интенсивті даму эакторларын біріктіру, ғылыми -
техникалық революцияның жетістіктерін мемлекеттік шаруа жүйесімен
байланыстыру кіреді11.
Сонымен қатар, басқару міндетіне өндірістің, ғылымның және білім беру
:аласының тиімді қызметі мен дамуы кіреді. Ал басқарудың ең басты міндеті
ғылыми жетістіктерді техника мен технологияга дер кезінде енгізу болып
табылады.
Жердің, жер қойнауы мен орманның, судың пайдалануға берілуі мен кайтып
алынуының белгілі бір тәртібін үсына отырып, оларға есеп жүргізу, :-
:әсіпорындар мен үйымдардың, азамттардың іс-әрекетін бақылауға алып,
мемлекеттік басқару институты негізінен бүкіл табиғатты пайдалану :аласының
тиімділігін қамтиды. Жер қорын мемелкеттік басқару - жер гікығы
институттарының бірі. Жер қүқық қатынастарының ішінде өзіндік егекше сипаты
бар. Оның негізгі бағыты жерді үтымды пайдалану мен корғауды үйымдастыру,
олардың әлеуметтік және экономикалық қасиеттерін 5Г\"зеге асыру шараларын,
соның ішінде қүқықтық шаралар, тәртіптер мен егежелерді белгілеу, олардың
орындалуын жүзеге асырумен бірге бақылау зіысын атқару болып табылады . Ал
табиғатты дүрыс пайдалану дегеніміз уемлекеттің табиғи байлықтарын тиімді
пайдалануды, адамдардың табиғатқа кері эсер тигізбеуін қамтитын белсенді
қызмет.
Жалпы экологиялық басқару мына мәселерді жүзеге асырады:
1. Экологиялық заң талаптарының тексерумен қатар қоршаған ортаны корғау
жөніндегі шараларды өткеру эдістерінен;
2. Қоршаған ортаның сапалық нормативтері мен зиянды әрекеттердің л-
імиттерін анықтау;
3. Экологиялық зиянды іс - әрекеттерді тоқтату;
4. Кінэлі адамдарға әкімшілік жолмен шаралар қолдану.
1 Афанасьев В.Г. Общество: системность, познание и управление. - М.:
Политиздат., 1981. -432 с.
~ Бектұрғанов Ә.Е. Қазақстан Республикасындағы жер құқық қатынастары. -
Алматы: Жеті Жарғы, 1997. -
17
Қорыта келгенде, қоршаған табиғи ортаның тиімділігі мен сапасын еактау -
мемлекеттің және оның атқарушы органдарының істейтін израларына байланысты
болады. Біріншіден, мемлекет табиғи байлықтардың иесі және шаруашылықпен
айналысатын субъект болып табылады. Бүл жағдайда мемлекетке басқа түлғалар
иелерінде болмайтын экономикалық, материалдық және қүқықтық қүралдардың
арақатынасын реттеуге мүмкіндік береді. Табиғи байлықтарды тиімді және
кешенді түрде пайдалану үшін мемлекет экономикалық жағдайды ескере отырып,
өзіне керекті қүқықтарды аеленеді. Билік жүргізуші органдары мен басқару
органдары мемлекет ағынан табиғи байлықтарды игеру үшін жоспарлау мен
қаржыландыруды ійымдастырады, олардың пайдалану қарқыны мен мерзімін
анықтайды. Ол табиғи байлықтарды пайдалану түрлері мен тэсілдерін таңдауға
ерікті.
Екіншіден, мемлекет барлық үлттар мен халықтардың қалауын, иүдделерін
қорғайды. Ол бүкіл халықтың саяси үйымы болып табылады.
Қоғамдық қатынастардың көрінісі ретінде, табиғатты тиімді пайдалануды
емлекет тарапынан басқару, белгілі бір элементтердің жүйесі мен
селіктерінің арақатынасы арқылы жүзеге асырылады.
ІСандай да болмасын қоғамдық қатынастың болу онда екі жақтың болуын
жөрсетеді. Басқарудың екі жағы - басқару субъектісі мен басқару объектісі
іолып табылады. Ғылыми эдебиеттерде көрсетілгендей, әлеуметтік басқару
алеуметтік-қызметтік реттеу ретінде, екі жүйе бөліктерінің үзілмейтін, екі
жакты өзара қатынасы болады. Оның біреуі басқарады, екіншісі
оған
1 д
бағынады, яғни басқарылады . Бүлардың арасында басқару сипатын
іа-гықтайтын өзара байланыс пен өзара қатаң тәуелділік болады.
Табиғи ресурстарды пайдалану мен қорғаудағы қоғамдық қатынас саласындағы
басқарылатын жүйе бөлігіне - кэсіпорындар, үйымдар, хекемелер және
азаматтар, яғни байлықты тікелей пайдаланушылар кіреді. Баскаратын жүйе
бөлігіне - мемлекеттік билік органдары, министрліктер, і-гіомстволар және
т.б. кіреді. Бірақ нақты өмірде объекті мен субъекті ■расын бөліп қарастыру
мүмкін бола бермейді. Айналасып жүрген ка:зметінің сипаты мен мазмүнына
сэйкес қайсыбір заңды түлғаны саекаратын не басқарылатын жүйе бөлігіне
жатқызуға болады. Мысалы, ■уыл шаруашылығымен айналысатын заңды түлға жер
пайдаланушы ретінде, саекару объектісі болады және де осы заңды түлға жер
пайдалануға қатысты саскару субъектісі де бола алады. Бүның бәрі заңды
түлғаның жасайтын ігғамдық қатынастар сипатына байланысты болады. Бірақ бүл
жағдайда гле\"меттік басқарудың қүрылымдық - қызметтік сипатының
маңыздылығын ескермеуге, басқарушы және басқарылатын жүйе бөліктерінен де
бас тартуға I Еегіз бола алмайды.
Бірақ, бір түлға бір қоғамдық қатынаста бір мезгілде басқарудың ^убъектісі
және объектісі бола алмайды. Басқару қатынастарына гатысушылар арасындағы
байланыс сипаты, қорыта келгенде, олардың
Фактуллин. Ф.И. Проблемы общей теории социальной надстройки. - Казань,
1980. - Т.1. — 189 с.
18
иерархиялық орнымен емес, басқару мен билеудегі атқаратын қызметі және
қатынастарындағы жалпы әлеуметтік рөлімен айқындалады.
Жалпы басқару объектісі мен субъектісін бөліп қарастырудың теориялық кана
емес, тэжірибиелік те маңызы бар. Ең алдымен, ол кез келген ұжым кызметінің
негізгі мазмұнын дұрыс анықтауға мүмкіндік береді. Адамдарға билік арқылы
ықпал ететін жүйе, негізінен экімшілІк - құқықтық ыңғайында жұмыс атқарады.
Бүл жүйедегі түлғалар қызметінің ең басты мазмүны олардың адамдар, үжымдар
т.б. қатынастарын үйымдастыру және реттеу кабілеті болып табылады.
Әрине, бағыну тәртібіне сэйкес бүлар да басқарылады. Алайда, олар
басқарудың объектісі емес, субъектісі ретінде бағаланады. Басқарушы
субъектілерді басқару олардың қызметінің түрлері мен тэсілдерін жетілдіру
болса, объектіні басқару - адамдар өмірінің материалдық қызметі және мәдени
деңгейін жоғарлатуға байланысты қызметі мен олардың белсенділігін
арттыруына, жағдайын жақсартуына және дамытуына негізделеді14.
Мүнда басқару субъектілері мен объектілері арасындағы тығыз байланысты,
олардың басқару қызметінің сипаты мен мазмүнына тигізетін ықпалын үмытуга
болмайды. Басқару тиімді болу үшін басқарушы субъекті мен объектінің
ерекшеліктерін ескеріп, әртүрлі факторлардың эсеріне дер кезінде назар
аударып, басқару қатынастарынан даму болашағын көре білуі кажет.
Субъекті мен объекті арасындағы диалектикалық өзара байланыс коғамдық
процестерді басқарудың объективті қажеттілігенен өз көрінісін табады. К.
Маркс атап көрсеткендей, қоғамдық өмірдің объективті кағдайлары мен
талаптардың күресуі жазылған бағдарламалар игі тілектерден күштірек болады.
Бүл жағдайдың табиғатты тиімді пайдалануға тікелей қатысы бар.
Бірішіден, табиғи байлықтарды пайдаланушылар - мемлекеттік кәсіпорындар мен
үйымдар, мекемелер, мемлекеттік басқаруға объективті түрде мүдделі болады.
Табиғат объектілерін қорғау мен пайдаланудағы қоғамдық атынастардың
субъектілері дербес органдар болып табылады. Олардың күқықтары басқа
кәсіпорындар мен үйымдардың алдында ғана емес, заңда белгіленген
жағдайларда, мемлекеттік органдар алдында да қорғалады. Табиғи байлықтарды
басқару органдары, олардың келісімінсіз жерді, жер койнауын, орманды, т,б,
бөліп бере алмайды. Сондай-ақ тиісті пайдалану ережелері бүзылмаған
жағдайда табиғи ресурстар тартылып алынбайды. Бірақ кэсіпорындар мен
үйымдардың табиғи ресурстарды дұрыс іайдалануын үйымдастыру үшін, олардың
қызметтерін байланыстыру және мемлекет органдары тарапынан қайсыбір
өндірістік мәселереді жылдам шешу үшін оларға көмектесуі қажет. Мемлекет
органдары кэсіпорындарды, мекемелерді, ауыл шаруашылқ үйымдарын
қажетті техникамен,
Атаманчук Г.В. Сущность советского государственного управления. - М.:
Юридическая литература, .980. -256 с.
19

материалдық, ақшалай қүралдармен дер кезінде қамтамасыз ету үшін шаралар
қолданады, табиғатты пайдалануды жоспарлайды. Табиғи ресурстарды тиімді
пайдалануды қамтамасыз ету басқару органдарының осындай және т.б.
мәселелерді дұрыс әрі нэтижелі шешілуіне байланысты болады.
Екіншіден, мемлекет табиғи байлықтардың иесі болғандықтан, оасқарудың
жақсаруы мен оның дамуына мүдделі. Ол халық шаруашылығының, табиғи ортаның
пайдаланылуымен байланысты минералды шикізат, орман, су ресурстарына деген
өсіп келе жатқан кажеттіліктердің өтелуін қамтамасыз етеді. Сонымен бірге,
болашақ үрпаққа табиғи байлықтардың сақталып қалуын да қамтамасыз етуі
дүрыс.
Өзінің көп салалы қызметінде мемлекет әртүрлі қатынастар жасады, гаардың
ішінде басқару қызметтерді жүзеге асыру жалғыз ғана қүралы емес. Мемлекет
елдің әлеуметтік-экономикалық өмірінің
негізгі
ійымдастырушысы болып табылады. Бірақ басқару - мемлекеттің өзінің
шаруашылық үйымдастыру қызметін өтеудегі ең маңызды қүралы болып табылады.
Басқару арқылы нарықтың бүгінгі және болашақ үрпақтың мүддесіне сэйкес
экономикалық дамуы, табиғаттың игерілуі, қорғалуы және езгеруі қамтамасыз
етіледі.
Қазіргі кезеңде біздің қоғам дамуында мемлекеттік басқару, жеке
хәсіпорындар мен үйымдардың, министрліктер мен ведомстволардың табиғатты
пайдаланудағы қызметтеріне ғана емес, сонымен бірге, қоғамдағы коршаған
ортаны қорғау және пайдалану процесіне де эсер етеді.
Мемлекеттік басқарудың негізгі міндеті - барлық мемлекеттік гргандардың,
шаруашылық субъектілердің, лауазымды түлғалардың меншік түріне және
бағыныштылыққа қарамастан, экологиялық заңның нормалары мен талаптарының
орындалуын қамтамасыз етеді.
Заң эдебиеттерінде мемлекеттік басқару үғымы әрқалай түсіндіріледі. Кейде
басқару - қоғамдық қатынастарды реттейтін барлық өкілетті және атқарушы
органдар жүйесінің үйымдастырушы және күқықтық қызметі, ідамдардың іс -
әрекеттері мен қылықтарына мемлекет тарапынан басшылық ету қызметі деп
танылады. Ал кейде мемлекеттік басқару демократиялық коғамды қүру
мақсатында заңдардың орындалуына негізделген мемлекеттік кызметтердің бір
түрі ретінде қарастырылады.
Келтірілген анықтамалар, жалпы алғанда, басқарудың мазмүнын дүрыс
ійқындайды. Бірақ олар тым жалпы және оларға сүйеніп халық тларуашылығының
нақтылы саласын басқарудың ерекшеліктерін пайымдауға киындық туғызады.
Табиғи ресурстарды қорғау мен пайдалану саласындағы мемлекеттік оасқару
дегеніміз - мемлекеттің табиғи байлықтарға меншік қүқығынан, 2%-мақты
билеушілік қүқығынан туындайтын табиғат қорғау қызметін жүзеге ісырудағы
мемлекет органдарының атқарушы - билік қызметі. Бүл анықтама табиғи
ресурстарды пайдалану мен қорғау саласындағы мемлекеттік 'асқарудың
мазмүнын толық айқындамайды. Бірақ, біріншіден, басқару -мемлекеттік
органдарының ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Табиғатты пайдалану құқығы түсінігі
«Табиғатты пайдалану құқығы»
Табиғатты пайдалану құқығы: құқықтық сипаттамасы
Жалпы табиғатты пайдалану
Табиғатты пайдалану экономикасы
Табиғатты пайдалану құқығының тәртібі
Табиғатты тиімді пайдалану
Табиғатты пайдалану жүйесін реформалау
«Табиғатты пайдалану экономикасы»
Табиғатты ұтымды пайдалану негіздері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь