Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858-1931)

1. Кіріспе

2. Ойшылдың өмір жолы мен шығармашылығы

3. Қорытынды

4. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Тәуелсіздікке қолы жеткен қазақ жұртына есімдері тарихта беймәлім болып келген біртуар, дара тұлғаларының өмірін, халық үшін атқарған қызметтерін жан-жақты терең зерттеу, олардың әрқайсысын халық арасында насихаттау – бүгінгі күн тәртібінде тұрған көкейтесті мәселе.
Өйткені дара тұлғалардың өмірін, олардың халық игілігі мен болашағы үшін сіңірген еңбектерін және жалпы философиялық, қоғамдық саяси құқықтық көзқарастарын зерттей отыра, бүкіл тарихи процесті, эволюциялық және революциялық даму тұрғысынан жете бағалау қажет.
Себебі коммунистік – тоталитарлық жүйе заманында қазақ халқының тарихы бұрмаланып, көптеген ірі қайраткерлеріміз ақтай қараланып, тіптен олардың есімдерін атауға да тиым салынды.
Міне, осындай кертартпа кезеңде өмір кешіп, қоғамдық саяси, құқықтық ой-пікірді дамытуға үлес қосқан, қазақ халқының ұлы ойшылы, ағартушысы, артына өшпестей мұра қалдырған білімді тарихшы – Шәкәрім Құдайбердіұлы.
1.Ш. Құдайбердиев „Шығармалар” жинағы А-1988ж
2. А. Құнанбаев „Мақалалар мен зерттеулер”. А- 1967ж
3. Б.Әбдіғазиев „Асыл арна” А-1992ж
        
        Жоспар
1. Кіріспе
2. Ойшылдың өмір жолы мен шығармашылығы
3. Қорытынды
4. Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Кіріспе
Тәуелсіздікке қолы ... ... ... есімдері тарихта
беймәлім болып келген біртуар, дара ... ... ... үшін
атқарған қызметтерін жан-жақты терең зерттеу, олардың әрқайсысын халық
арасында насихаттау – бүгінгі күн ... ... ... мәселе.
Өйткені дара тұлғалардың өмірін, олардың халық игілігі мен ... ... ... және жалпы философиялық, қоғамдық саяси ... ... ... ... ... процесті, эволюциялық және
революциялық даму тұрғысынан жете бағалау қажет.
Себебі коммунистік – тоталитарлық жүйе ... ... ... ... ... ірі қайраткерлеріміз ... ... ... есімдерін атауға да тиым салынды.
Міне, осындай кертартпа кезеңде өмір кешіп, қоғамдық ... ... ... үлес ... ... халқының ұлы ... ... ... мұра ... білімді тарихшы – Шәкәрім
Құдайбердіұлы.
Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858-1931)
2. ... өмір жолы мен ... – ең ... ... ақын ... ... - ... Абайдан кейінгі ірі құбылыс. Ол-Абайдың жақын ... ... ... Абай мектебінен өткен нағыз шәкірті. Шығыс, ... жете ... ... ... де ... меңгерген.
Түркі халықтарының жазған („Мұсылмандық шарты”, „Түрік, қырғыз, қазақ Һәм
ханылар шежіресі” ,„Үш анық.”) ғұлама ғалым.
Шәкәрім Құдайбердіұлы 1858 жылы 11 ... ... тау ... Шығыс Қазақстан (бұрынғы Семей) облысының Абай ауданында дүниеге
келген. Шәкәрімнің ... ... ... ... дейтін бәйбішесінен
туған жалғыз ұлы. Құдайбердінің Дәметкен дейтін бәйбішесінен Омар, ... ... ... Ол- ... ... ... бес жасында ауыл молдасынан хат таниды. Әкесі Құдайберді 1866
жылы отыз жеті жасында дүниеден өтіп, ... жеті ... ... ... оның мына өлең ... ... оқу ... деп,
Ата-анам берді сабаққа.
Жеті жаста жетім боп,
Түскендей болдым абаққа.
Шәкәрім әкеден жетім ... ... ... Құнанбайдың ерке
немересі болып өскен. Өзі „ Қажы марқұм мені жетім деп аяп, қысып оқыта
алмай, ... ... ... ... не ... соны істеп әдепсіз, ғылымсыз
өстіп. Әйтсе де түркі танып, орысша хат танып қалдым”, - деп ... ... ... Һәм ... ... атты ... Сөйтіп
білім-ғылымның қадір-қасиетін кештеу болса да терең түсініп, өз ... ... ... көп ... ... ... бай ... қоса, өзге жұрттың да әдебиетін жетік ... ... көп ... ... ... ... ... орыс тілдерін жетік ... ... ... ... Абай ... ... орны бар.
Оның өз заманының ... де ... ... ... Абай ... әсер ... Бұл ... жоғарғы ңбегінде Шәкәрімнің
өзі былай дейді: „Әкеміз бір, ... ... ... мырза – қазақ
ішінде Абай деп атайды- сол мұсылманша һәм орысша ... ... ... ... ... да бұл ... бөлек дана кісі еді, ержеткен соң сол
кісіден тағылым алып, әр түрлі кітаптарын оқып, насихатын тыңдап, аз ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан, қадірі
азырақ білінді. Алай болмағанда дәнішман, хаким философ кісі еді. Қор ... да ... ... жылы ұлы ... ... дүниеден өтуі Шәкәрім
санасына, оның өмірге деген көзқарасына, шығармашылық болмысына ерекше
өзгерістер әкелеі. ... ... ... ... атты ... ... ұлы
мақсатын:
„Байладым белді бекем буайын деп,
Жүректі адалдықпен жуайын деп.
Талпынған мақсат іздеп махрұм қалмас,
Адамдық ғылым жолын қуайын”–
деп айқын білдірген.
Ағасы Абайға берген ... ... шығу ... 1905-06 ... ... қайтады. Сапардағы уақытының көбін Стамбул, Бағдат, Мысыр
кітапханаларындағы ғылыми мұраларды ... ... ... ... ... ... ... естелігі бойынша ол Стамбул
кітапханасында он үш күн отырады.
Шәкәрім ел ... ... ... қаскөйлік
пиғылдарынан түңіліп, ең алғаш рет 1909-1910 жылдары оңаша елсізге кетіп,
оқу, жазумен ... ... ... ... ... өзі ... деп ... жерде еркін өмір сүріп, серуен ... ... ... ... Ол ... өзі былай дейді:
Кейбіреулер безді дейді елден мені,
Есалаң айтады екен сезіп нені...
Елу бес жыл жинаған ... ... ойға ... 1917 ... ... ... қуанышпен қарсы алады. „Бостандық
таңы атты”, „Бостандықтың туы жарқырап” деген өлеңдер жазады. Осы кезде
Алаш ... ... ... ... ... ... ... алдында
беделді ақсақалды өз ортасына шақырады. Шәкәрім алашшылдар съезінің
құрметті ... ... ... ... ақылшысына, кеңесшісіне
айналады. 1917-1925 жылдары аралығында Шәкәрім өмірге қайта ... ел ... игі ... құптайды, газет-журналдар бетінде
замана ағымына үн қосқан өлеңдер бастырады. Алайда оның тыныштық ... ... ... ... ... ойы таяз ... ... бермейді. Жетпіс екі жасқа қараған шағында Шәкәрім
тағы да Шыңғыс тауына ... ... ... ... ... ... бастығы Шәкәрімге сенбейді, оның елсізде жалғыз жүруі сезікті ... ... ... ... деп ... ... ұстауға келе жатқан ГПУ
бастығына аң аулап жүрген Шәкәрім кездеседі. Олар ... ... ... атып ... Мне, осылай 1931жылы 20 қазанда ұлы
ақын қайғылы қазаға ... ... аяғы мен ХХ ... басындағы қазақ әдебиеті тарихында
Абайдан кейінгі ұлы ақынымыз – ... М. ... ... 1934 ... Абай ... ... деген мақаласында: „Біз Абайдың дәл
өз тұсында, өз дәуірінде еңбек еткен бірнеше ақын ... ғана ... ... Мұндай ақын – төртеу. Оның екеуі Ақылбай, Мағауия. Осы төрт ... ... ... ... шәкірттері”, – деп жазады. Шәкәрім өзіің
жарты ... ... ... жолында мол әдеби мұра қалдырды. Оның
өлеңдері мен поэмалары, прозалық ... мен ... ... мен мысалдары, философиялық ой ... ... ... ... ... ... ... қосылған
баға жетпес асыл қазына болып табылады. Жеті жасынан бастап өлең жазған
Шәкірімнің жеті-сегіз ... ғана ... ... ... ... ... білгірі, ғалым Қайым Мұхамеджановтың дерегі ... ... ... ... болса жүруші ем анау сайда,
Өлтірдің одан таптың қандай пайда.
Өлімнің не екенін білмеушіме ең
Өлмесе кеше жүрген әкең қайда?
Менің де ... ... ... ... ... ... жетім, жетімді аясаңшы,
Жоқ екен басыңда ми-саналарың.....
Бұл өлеңнің шығу тарихы әке өліміне байланысты. ... ... ... еш нәрсенің байыбына бара қоймаған жас бала ... үй ... ... ... бәкісімен жұлдыз құртты өлтіріп алады. Әкесі өлімі
мен осы ... ... ... бір ... іздегендей боп әлгі өлеңді
шығарады. Кешке шешелеріне оқып берген де, олар ... енді өлең ... ... ... ... Бала Шәкәрім біраз уақыт өлеңді қойып кетсе
керек. Тағы да ... аға ... ... ... ... бір ... жас шамасында 1888жылы бір айдай тілім байланып, сөйлей ... ... кезе жеті ... ... ... ... өртеп жібердім. Артынан Абай
ұрысты, өзім де ... – деп ... ... ... ... ... ... дейін жазылып, біразы баспада жарияланып,
кезінде өз бағасын ... ... ... ... оның ... кітаптары
жарық көреді. 1878-1909 жылға дейін жазған ... ... ... ... 1912 жылы Семейде „Жәрдем ” баспасынан, „Түрік, қырғыз,
қазақ һәм ханлар ... мен ... ... ”, ... 1911 ... баспасынан, „Қалқаман-Мамыр” поэмасы мен „Еңілік-Кебек”
немесе „Жолсыз жаза, яки кез болған іс” деп ... ... 1912 ... Жәрдем баспасынан жарық көрген.Кеңес дәуірінде Шәкәрімнің бірді-
екілі шығармасы жарық ... ... ... поэмасының еркін
аудармасы алғашқыда Шолпан журналының 1922-1923 жылдардағы 2-3,4-5,6,7,8,
сандарында жарық ... ... 1935 жылы ... ... ... жеке ... ... басылып шықты. А.С Пушкиннен тәржімалаған
„Дубровский әңгімесі”, „Боран” т.б. ... ... мол ... кейін зерттелмей, басылмай келуінің себебі бір ... ... ... ... ... ... жатуынан болатын. Соған қарамастан,
қазақ зиялылары әр тұста ... ... ... аударып келді. 1959
жылы „Қазақ әдебиеті” газетінде ақынның бір топ ... ... ... ... ... ғалым Ы. Дүйсенбаев Ш. Құдайбердиев
туралы әдеби энсиклопедияға ... ... ... М. Базарбаев докторлық
диссертациясында (1968-1969жылары) Шәкәрім мұрасын талдап, 1978 жылы ... ... ... ... ... жинағына Шәкәрім өлеңдерінің
топтамасын орыс тілнде өмірбаянымен қоса ... атап ... ... Қ. ... ... ... Шәкәрім өінің мол мұрасының
ішінен үшеуін нашар деп мойындаған екен. Бірі – ... ... ... ... ... ... хабарым жоқ кезімде, басқа ... ... ... ... бар, ал араб не түрік тілінде жоқ ... ... ... Оны ... еттім”,– деген. Екіншісі „Түрік, қырғыз, қазақ
һәм ... ... деп ... ... қағанында болған хандарды жаздым.
Түркі қауымнан шыққан ханлардың жақсысын да, ... да ... ... ... ... ... ... керек еді”, – дейді. „Нартайлақ пен
Айсұлу ... ... ... ... ... ... ... асығыс
жазылуынан болса керек, егер пьесаға аударылса, қызық болар еді”, – деп
жазған. ... ... ... шығармашылығы күрделі ғылыми –
зерттеу еңбекке арқау ... ... Тек ... ... ғана қолға алынған
жұмыстың нәтижесінде бір қатар ғылыми еңбектер жарық ... Бұл іске ... Ш. ... ... Р.Нұрғалиев, М. Базарбаев, ... Б. ... т.б ... ... ... іс ...... төл перзенті, ұлтының рухынан нәр алған жан. Сондықтан
да қай ақын болмасын оның ... өзі ... ... ... сыр-сипаты
дәуір алға тартқан өзекті мәселелер көрініс табады. Бұл ... ... ... ... ұлы ... ... ... шығармашылығынан
да көреміз.
Шәкәрім шығармашылығының дені – өлеңмен жазылған дүниелер. Өйткені
Шәкәрім – ең ... ... Ақын ... ... ... ... болған ақын. Сонымен қатар ақын поэма жазуды да сырт ... ... оның төл ... ... саналатын үш поэмасы бар. Олар –
„Қалқаман –Мамыр”, „Еңілік-Кебек”, ... ... ... ... ... ... ... Айсұлуды” Шәкәрімнің өзі
көркемдік деңгейі төмен деп бағалаған. Бұл шығармалардың тақырыбы- ... ... әйел ... ... ... мен „Еңілік-Кебек” те өз
дәуірлерінің тарихи болмысы ашылып, өмір шындығы көркемдік ... ... ... ... ... ... мазмұны мынадай. Ағайындас екі жас
Қалқаман мен Мамыр бір-біріне ғашық болып қалады. Шын ... ... ... жетіп, олар қослады. Бұған Мамырдың немерелес ағасы Көкенай батыр
қарсы болып, ақыры ол Мамырды садақпен атып ... ... ... ... ... Әнет баба ... қанша жұмсартқысы келгенімен
одан ештеңе шықпайды. Ақыры жүйрік атпен шауып ... ... ... ... ... шығарады. Көкенай батырдың атқан оғы,
Қалқаманның қара санына тиіп ... ... ... ... Тірі ... ... өкпелеп, Ұлы жүздегі нағашы жұртына жол тартады. Осы кезде,
қалмақ-қазақ соғысы басталып кетіп, бұл оқиға ... ... ... ел есін жиған тұста Қалқаманды іздестіру мүмкін ... ... ... ... , ... ... мұрасының мазмұны өте зор, жанрлық
түрлері, бағыт-бағдарлары, ... өте мол және ... ... және ол ... ... ... үлгі ... қалмақ.
Шәкәрім әлемге белгілі діни әдебиеттермен ертеден жақсы таныс болған.
Ахат Шәкәрімұлы әкесінің кітапханасындағы есте қалған діни ... ... ... ... ... ... діни ... құран, Інжіл,
Тәурат, Забур, Мұхтасар, Нақу, Бидал сияқты ... ... ... ... ... ... Зәрдүш діндері жайында жазылған кітаптар".
Өлімнен кейін атының аталуы мен еңбектерінің басылуына ... ... ... 1958 жылы ... Одағының бас прокуроры Шәкәрімнің жазықсық
екендігін және еңбектерінде ешқандай кінәраттың ... ... ... жоқ ... ... ... оның аты және ... тиім 1988 жылға дейін жалғасты.
Ғұлама қаламгерді өнердегі жолы ұзақ та ұлағатты.
4.Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1.Ш. Құдайбердиев „Шығармалар” жинағы А-1988ж
2. А. Құнанбаев ... мен ... А- ... ... ... арна” А-1992ж

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шәкәрім Құдайбердіұлы ( 1858 – 1931 )10 бет
Шәкәрім Құдайбердиев (1858 – 1931)5 бет
Діни ағартушылық бағыттың қалыптасуы5 бет
Шәкәрім мұрасы Ә.Бөкейханов зерттеуінде. "Әдебиет танытқыш" - ұлттық әдебиет туралы ғылымның алғашқы қарлығашы6 бет
Шәкәрім шығармаларының тарихи сипаты мен адамгершілік үлгісі41 бет
Шәкәрім Құдайбердіұлының тәрбие жайлы ойлары30 бет
1931-1933жж. ашаршылық8 бет
А.С.Пушкиннің шығармаларын аударудағы Шәкәрім Құдайбердіұлының шеберлігі80 бет
Абай және адам мәселесі. Шәкәрім философиясында жан мәселесі. Шокан және географиялык детерминизм. Ыбырай және ағарту идеясы. Ницше және аса кушті адам. Экзистенциализм және өмір философиясы. Фейербах және антропологиялык материализм9 бет
Абай және Шәкәрім – сазгерлік өнер мәселесі61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь