Эмигрант және эмиграция ұғымы

1. Кіріспе.
2. Оралмандар ұғымы.
3. Оралмандар құқықтары.
4. Миграция бойынша халықаралық ұйым.
5. Қазақ диаспорасы.
5.1. Ресейдегі қазақтар.
5.2. Алтай Республикасындағы қазақтар.
5.3. Өзбекстандағы қазақтар.
5.4. Қырғызстандағы қазақтар.
5.5. Түркменстандағы қазақтар.
5.6. Моңғолиядағы қазақтар.
5.7. Қытайдағы қазақтар.
5.8. Түркиядағы қазақтар.
5.9. Еуропадағы қазақтар.
5.10. АҚШ.тағы қазақтар.
6. Эмигрант және эмиграция ұғымы.
7. Қорытынды.
8. Пайдаланған әдебиеттер.
Репатрианттар дегеніміз – «Репатриация» (лат. repatrіatіo — отанға оралу) деген сөзінен шыққан, яғни түрлі себептермен бөгде мемлекет аумағында қалған адамдарды отанына қайтару. Әскери тұтқындар жайы туралы Женева конвенциясына (1949) сәйкес соғысушы мемлекеттер әскери қимыл кезінде шені мен санына қарамастан ауыр науқас не ауыр жаралы әскери тұтқындарды жол жүруге жарайтын жағдайға жеткізіп барып отанына қайтаруға міндетті. Әскери қимылдар тоқтаған соң соғысушы мемлекеттер Репатриацияға жатпайтындарынан (қылмыс жасағандары, жазасын өтеп жатқандары) өзгесін сөзсіз Репатриациялауға тиіс. Репатрианттар деген, жалпы айтқанда, оралмандар, эмигранттар, әскери тұтқынға түскен және жер аударылған тұлғалар.
1. Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
2. Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. - Алматы: Жеті жарғы, 2008.
3. Қазақ энциклопедиясы, 7 том.
4. Қазақ энциклопедиясы, 10 том.
        
        Жоспар
1. Кіріспе.
2. Оралмандар ұғымы.
3. Оралмандар құқықтары.
4. Миграция бойынша халықаралық ұйым.
5. Қазақ диаспорасы.
5.1. Ресейдегі ... ... ... ... Өзбекстандағы қазақтар.
5.4. Қырғызстандағы қазақтар.
5.5. Түркменстандағы қазақтар.
5.6. Моңғолиядағы қазақтар.
5.7. Қытайдағы қазақтар.
5.8. Түркиядағы қазақтар.
5.9. ... ... ... ... ... және эмиграция ұғымы.
7. Қорытынды.
8. Пайдаланған әдебиеттер.
Кіріспе
Репатрианттар дегеніміз – ... (лат. ... ... ... ... сөзінен шыққан, яғни түрлі себептермен бөгде мемлекет
аумағында қалған адамдарды отанына қайтару. Әскери тұтқындар жайы ... ... (1949) ... ... ... әскери қимыл
кезінде шені мен санына қарамастан ауыр ... не ауыр ... ... жол жүруге жарайтын жағдайға жеткізіп барып отанына қайтаруға
міндетті. Әскери қимылдар тоқтаған соң соғысушы мемлекеттер ... ... ... ... өтеп ... өзгесін
сөзсіз Репатриациялауға тиіс. Репатрианттар деген, ... ... ... ... ... түскен және жер аударылған
тұлғалар.
Оралмандар ұғымы
Оралмандар деген - ... ... яғни ... қазақ-репатрианттар. Оралман ұғымының заңдағы анықтамасының екі-
ұшты болуы олардың мәртебесін толық айқындауға қауқарсыздық танытты. Осыдан
барып заң ... ... ... мен ... ... ... айырмашылық, алшақтық пайда болды. 
Қазақстан Республикасында «Көші-қон ... Заң, ... ... бекітілгенге дейін ресми құжаттарда да, баспасөз ... ... ... ұғым, атау қалыптасқан жоқ. “Отандастар”, ... ... ... ... диаспорасынан байырғы Отанына
оралушылар сияқты тіркестер ... ... ... ... ... мағынасы жақын халықаралық термин де ... ... бұл ... ... тура ... бола алмады, тек жақын синонимі ғана. Әрине,
шетелден ... ... жеке ... топ ... ... түрлі
шаралар белгілеу үшін оған қысқа да нұсқа атау беру қажеттілігі мемлекеттік
іс қағаздар, құжаттар үшін де, ... ... үшін де, ... ... де қажеттіліктен туындағаны белгілі. Осы ... ... ... ... 1992 ... ... ... туралы” алғашқы
Заң арқылы өмірге келді. Ресми түрде де, баспасөзде де, ... ... ... қалыптасты. Тіпті Қазақстандағы өзге ұлт өкілдері де оралман ... ... ... ... ... ... ... оралман атауы
шетелден келген қандастарымыздың өзіне ұнай бермейтіні жайлы көп ... ... ... ... ... ... ... бір ізге
түспегендіктен, заңды анықтама мен халықтың санасындағы анықтама жер ... ... ... ... ... ... 1997 ... 13-
желтоқсанындағы бекітілген “Халықтың көші-қон туралы” ... ... ... ... ... қолданып: “репатриант (оралман) жалпы
саяси қуғын-сүргін, заңсыз реквизициялау, күштеп ұжымдастыру, ізгілікке жат
өзге де іс-әрекеттер салдарынан тарихи Отанынан тысқары жерге ... ... ... ... Республикасына тұрақты тұру мақсатымен
ерікті ... ... ... ... ... сондай-ақ оның ұрпақтары” деген
анықтама берген болатын. Мәселе қайда жатыр. Бұл ... ... ... қазақ диаспорасы түгелдей жоғарыда аталған қуғын-сүргіндерге
ұшырап, жат жұртқа кеткен қандастарымыздың ұрпағы ... ... ... ... ... еді. Ол кезде келген оралмандар ата-бабаларының репрессияға
ұшырағаны туралы анықтама қағаз ... ...... ... 2002 жылы ... ... ... Заңына өзгерістер мен
толықтырулар енгізіліп, онда оралман ... ... ... ... ... ... әрі жаңа түсінік, анықтама беріледі. Ол
анықтама төмендегідей: “оралмандар” – Қазақстан Республикасы ... ... оның ... тыс ... тұрақты тұрған және Қазақстан
Республикасына тұрақты тұру мақсатында ... ұлты ... ... ... жоқ ... ... ... сөзінің анықтамасы заң, қағаз жүзінде
өзгерсе де, ... ... ... ... ... Сөйтіп, баспасөз
беттеріндегі мақалалар мен халықтың арасындағы қалыптасқан түсінік бойынша
оралмандар дегеніміз – ... 1931 ... ... пен 1937-38 ... нәубеті кезінде шетелдерге бас сауғалаған (тіпті қара ... ... ... ... ... ... ретінде қалыптасқан. 
Қазір жоғары білімді зиялыларымыздың көбі ... ... ... ... ... ... ... оралман едім» десеңіз,
«Сонда сіздердің ата-бабаларыңыз 1931-37 жылдардағы аштықта, нәубетте қашып
кеткен бе?» деп ... ... ... ... ... Нұргелді
Уәлиұлы деген зиялы азаматтың өзі “Оралман сөзін олқы ... ... 2009 ... 21-27 ... саны) атты мақаласында “Қазақ тілінде
оралман деп Қазақ халқының тарихында ... ... ... ... ... ... қашып, саяси сауға сұрап, жат елге
жаппай қоныс аударған ... ... ... таңы жаңа ... ... өз ... ... оралғандарын
айтады” деген анықтама берген. 
Оралмандардың намысына тиіп, оралман сөзінен ат тонын ала қашатыны ... ... ... ... анықтама мен қарапайым халықтың
санасындағы анықтама екі басқа ... ... ... тұр. Мақала авторы
қарапайым халық ... ... ... ... ... ... заңда
берілген анықтама ешкімнің санасында жоқ екенін байқаймыз. Шын мәнінде,
бүгінгі ... ... ... жатқандардың барлығы нәубет жылдарында
шетел асып кеткендердің ұрпағы емес екені ... ... ... ... ... ... Г.Меңдiқұлова “Қазақ диаспорасының тарихи тағдыры. Пайда болуы мен
дамуы” атты еңбегінде: “Осы жерде шетелдердегi ... ... ... атүстi айта салудың өзi қай жағынан болсын ... заң ... ... дұрыс болмайтынын ескерген жөн. Себебi, “диаспора” деген сөз ұлттың
өз ... ... елге ... ... ... ... Өз атамекенiнде
қалып қойған Ресей, Өзбекстан мен ... ... ... деп ... ... ... пiкiр ұсынады. 
Сөйтсе жоғарыдағы елдерден келіп жатқан қандастарымыз оралманды қойып,
шетелдегі қазақ диаспорасының ... де емес екен ғой ... ойға ... ... бұл ... де әлі заң жүзінде қолдау тапқан жоқ.
Оралман атауы баспасөз беттеріндегі бірер мақала арқылы ғана ... ... ... ... ... емес. Бұл атау Елбасымыз Нұрсұлтан
Назарбаевтың да көңіліне ұнамаған. 2008 жылы ... ... ... ... ... бір ... жергілікті және оралман деп екіге
бөлудің қажеті жоқ деп өз көзқарасын білдірген болатын.
Оралмандар құқықтары
Қазақтарды тарихи ... ... ... ... ... басымдықтарының бірі болып табылады. Мемлекеттік ... ... елге ... ... ... ... соның ішінде оларды
ұйымдасқан түрде ... және ... ... өмір сүру ... ... ... 1991 ... бастап Қазақстан Республикасы 706
мыңнан ... ... ... ... ... жылдарынан бастап көші-қон процестерін ... ... ... ... ... жатады. 2007 жылы
Қазақстан Республикасының 2007-2015 ... ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің 2007 жылғы
28 тамыздағы № 399 Жарлығы).
Бағдарламаның құқықтық негізін ... ... 1997 ... 13 ... ... ... ... Республикасының Заңы, Қазақстан Республикасы Президентінің 2007
жылғы 28 тамыздағы № 399 ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасы туралы», 2006 жылғы 28 тамыздағы
№167 «Қазақстан Республикасының 2015 ... ... ... ... туралы» (бұдан әрі - Қазақстан Республикасының 2015 жылға
дейінгі ... даму ... және 2003 ... № 1149 ... дамытудың 2004-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
туралы» Жарлықтары құрайды.
Қолданыстағы заңнамалық базаның шеңберінде мемлекет оралмандарға
қажетті әлеуметтік көмек пен ... ... ... ... ... ... үй ... алуға арналған қаражатты, жүрген жолы ... ... ... ... ... ... ... 5 адамнан
тұратын әрбір отбасына 833 мың теңге бөлінеді.
Елде 14 ... ... ... орталықтары (бұдан әрі –
орталықтар) жұмыс ... 2008 ... ... ... ... және ... ... облысының Ақсукент ауылында
оралмандарды бейімдеу және кіріктіру орталықтары жұмыс істей бастады. ... ... ... ... құрылысы басталды. Орталықтарда
жүзеге асырылатын бейімдеу бағдарламалары ... ... ... ... мемлекеттік тілге және қаласа орыс тіліне оқытуды,
кәсіптік дайындауды, қайта дайындауды және біліктілігін көтеруді көздейді.
Барлық ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыруға қол жеткізу мүмкіндіктері қамтамасыз
етілген; олар жұмыспен ... ... ... ... мақсатты
топтардың біріне жатқызылған. Жұмысқа қабілетті жастағы оралмандардың 66%-
дан астамы өндірістің ... ... ... ... ... ауыл ... ... істейді. Оралмандарға көмек көрсету
үшін облыстық әкімдіктер ... ... ... ... олар
оралмандардың жаңа жағдайда өмір сүруінің мәселелерін зерделеумен және
шешумен ... ... ... ... құрылып, жетілдірілуде,
ол алдағы уақытта жаңадан құрылатын әлеуметтік саланың бірыңғай ақпараттық
мәліметтер базасына ... ... бұл ... ... ... ... ... толық тізбесін жедел көрсетуге мүмкіндік
береді. Қазіргі кезде республикада этникалық ... ... ... ... шешу ... ... іске ... Оңтүстік Қазақстан
облысының Шымкент қаласында Өзбекстан ... 2 ... ... келушілер отбасын көшіріп алу жөніндегі жоба ... ... ... ... ... үшін көшіп келушілердің өздерін құрылыс
жұмысына тарту және жергілікті құрылыс материалдарын пайдалану ... ... ... ... ... ... ... қаласында 185 үй салу жөніндегі
«Байбесік» жобасы жүзеге асырылуда; Астана қаласының ... ... ... ... салу ... әзірленді. Этникалық көшіп келушілерді
көшіруді ұйымдастыруда және жаңа қоғамдық жағдайларға кіріктіруде белгілі
бір проблемалар бар.
Оралмандарды бөліп қоныстандыру ... ... ... ... орын алады. Қазіргі уақытта көшіп ... 60 ... ... ... ... өңірлерде – Оңтүстік Қазақстан,
Маңғыстау, ... және ... ... ... бұл ... еңбек
ресурстарын бөлу саясатына барлық уақытта бірдей сәйкес келе бермейді.
Оралмандардың жұмыспен ... ... ... өз тұрғын
үйлерімен қамтамасыз етілуі төмен. Осыған орай ... ... ... ... көш» бағдарламасы әзірленді (Үкіметтің 2008 жылғы
2 желтоқсандағы №1126 қаулысы). Бағдарламаның ... ... ... жүзеге
асырылатын этникалық қазақтарды, Қазақстанға қайтып оралғысы келген
еліміздің ... ... және ішкі ... ... және ... ... және қатысушылардың
әлеуетін жүзеге асыру мүддесіне оңтайлы ... ... және ... мен ... ... болып табылады.
Бағдарламаны жүзеге асыру этникалық, ішкі және сыртқы көші-қон
процестерін реттеуге, оларды ... ... ... бағындыруға мүмкіндік береді; қандай да бір ... ... ... әртүрлі ұлт азаматтарының елге ... ... ... ... практикада Қазақстанның қолданыстағы
заңнамасында кепілдік берілген оралмандардың ... ... ... ... ... ... Адам ... комиссияға оралмандардың шағымдарын, сондай-ақ прокуратура
органдары жүргізген ... ... ... ... ... ... ... аумақтық органдары «Жеке және ... ... ... тәртібі туралы» ҚР Заңының талаптарын, сондай-
ақ оралман мәртебесін ... және ... ... ... келу
квотасына қосудың Нұсқаулықтарын жиі бұзатынын көрсетіп отыр. Сонымен
бірге, кейбір оралмандар Адам ... ... ... ... ... Республикасының азаматтығын алғанға дейінгі зейнетақылық
төлемдерді алу құқықтарының ... ... үй ... ... мен ... тағайындаумен
байланысты мәселелер жөніндегі Қазақстан Республикасының қолданыстағы
заңнамасын талдау «Қазақстан Республикасында ... ... ... ҚР Заңының 2-бабына сәйкес шетелдіктер мен ... ... ... өмір ... ... жоқ адамдар егер
де заң мен халықаралық келісім-шарттарда өзгеше көзделмесе ... ... ... ... Республикасының азаматтарымен бірдей
пайдаланатынын көрсетті. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 ... ... №1063 ... бекітілген Қазақстан Республикасының халқын
құжаттандыру және тіркеу ережелерінің (бұдан әрі – Ережелер) 1 тармағына
сәйкес ... ... ... ... ... ... ... Республикасында өмір сүретін шетелдік азаматтар мен азаматтығы
жоқ адамдардың жеке басын ... ... 1) ҚР ... 2) жеке ... куәлігі; 3) шетелдіктің ҚР-да тұруына ықтияр
хаты; 4) азаматтығы жоқ ... ... ... көзделген.
Жеке басын куәландыратын басқа құжаттар Ережелерде көзделмеген.
Мұндай жағдайда Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... өмір ... құжат арқылы (бір
жерде тұруға ықтияр хат) ресімдемеген оралмандарға зейнетақылық төлемдер
мен ... ... ... ... ... ... ... заңның 14-бабына сәйкес оралман деп ... ... ... ... ... Оралман куәлігі қатаң
есепке алынған құжат және ... ... ... мен ... ... ... табылады.
ҚР Үкіметінің 2000 жылғы 28 қаңтардағы №136 қаулысымен бекітілген
«Шетел азаматтарының Қазақстан ... ... ... жеке ... 18 тармағының талаптарына орай Қазақстан
Республикасында тұрғылықты тұратын ... боп оған ... ... сондай-ақ
ішкі істер органдары берген бір жерге ... ... хат ... ... танылады.
ҚР Ішкі істер министрінің 2004 жылғы 9 сәуірдегі №215, ҚР Сыртқы
істер министрінің 2004 ... 14 ... ... және Қазақстан
Республикасының Көші-қон және ... ... ... 2004 ... ... №35-п ... ... «Шетел азаматтарының Қазақстан
Республикасына кіруі мен жүріп-тұруы, ... ... ... тәртіптері және ішкі істер органдарының шетел ... ... ... ... ... алдын алу және жолын кесу
жөніндегі жедел-қызмет жұмыстарын ұйымдастыру туралы» ... ... ... 68 ... ... ... келу квотасы бойынша
республикаға келген ... ... ... ... тұрғылықты
тұруға рұқсат беру туралы өтініштерін тікелей ҚР ЕХӘҚМ Көші-қон комитетінің
аумақтық бөлімшелеріне ... ... бір ... ... ... ... қабылдау туралы «Қазақстан Республикасының
азаматтығымен байланысты мәселелерді қарау тәртібі ... ... ... Жарлығы қолданылатын өтініштері берілген кезде
оларға тұрғылықты тұру құқығына құжаттар ... де ... ... мен Бұйрықта оралмандарға тиісті жеңілдіктер
мен өтемақы (тұрғын ... және ... да ... ... ... ... болатын куәлік беруді көздейтін норманың
болмауы оралмандардың құқықтарын айтарлықтай шектейді.
Сонымен ... ... жеке ... ... ...
оралманның куәлігі деп көрсетіп жоғарыда аталған ... 2 ... мен ... ... ... ... Отанына көшіру жөніндегі ынталандыратын іс-
шаралардың бірі оларға жеке тұрғын үй ... ... ... ... беру ... табылады. Бұл ретте Қазақстан ... ... 405, 502 және 506 ... талаптары жиі бұзылады, бұл
баптарға сәйкес жылжымайтын мүлік ... ... және ... ... сондай-ақ Қазақстан Республикасының азаматтығын алған кезде
оралмандар мемлекеттік баж салығын төлеуден босатылады.
Алматы қаласында, ... ... ... ... Қазақстан, Шығыс
Қазақстан, Маңғыстау және Қостанай ... ... ... баж ... ... ... ... келу квотасы бойынша тарихи ... ... ... ... ақша қаражатын бөлу мәселесін және олардың ... ... ... ... ... алған ақша қаражаттарын мемлекетке өз
еркімен қайтаруын заңнамалық тұрғыда реттеу қажет.
ҚР Президентінің жанындағы Адам ... ... ... ... бөлісе және қазақтардың тарихи Отанына ... ... ... ... ... оралмандардың көші-қон қатынастары
саласындағы мемлекеттік ... ... ... бірқатар идеяларға
бастамашы болып отыр. Комиссия ... сан ... және ... ... көзқарастар мен ұстанымдарды келісіп алу қажеттігін
ескеретін саралап жіктеу ... ... ... ... ... және ... кезекте алыс шет елдерге өзінің еркінен
тыс ... ... ... беру ... деп ... ... ... жинақы тұратын қазақтарға келер болсақ, олардың ... атам ... осы ... ... ... әйтсе де олардың арасына
зұлмат жылдарында – ... ... үшін ... ... болған төңкеріс пен
ұжымдастыру кезеңдерінде келіп ... да бар. ҚР ... Адам ... жөніндегі комиссия Хатшылығының Санкт-Петербург
қаласында, Саратов облысында және Омбы ... ... ... осы ... ... ... ... Ресейде еңбек етіп, өмір сүргенді қалайды.
Оралмандардың көшіп келу квотасы бойынша және ... ... ... ... ... ... ... құқықтарын
қамтамасыз ету мақсатында Мемлекет басшысының ... Адам ... ... ... ... ... шекараны кесіп өткенде
заттары мен мүліктеріне қарамай кедендік баж ... ... ... акті әзірлеп, қабылдауды ұсынады. Сонымен бірге Көші-
қон туралы Заңға тиісті толықтырулар енгізуді ұсынады.
Мемлекеттік ... үй ... ... ... ... ... ... да мүдделерін ескере отырып, осы салада салиқалы
теңдес саясатты жүзеге асыру қажет. Шешім тек қоғам мен ... ... ... ғана ... ... ... ... жасау
басқа азаматтардың мүдделерін шектеп, олардың құқықтарын бұзбауға тиіс. Бұл
жағдай мемлекеттің ғана емес, азаматтық ... ... ... да ... ... Оралмандар проблемалары – бұл
елдің ортақ проблемасы. Оларды шешу үшін қоғам мен ... ... ... ... ... ... азаматтық алу мәселелерін шешуге, жұмысқа
тұруға, мамандық алуға көмектесуге ... ... ... ... құру ... бейімделу проблемаларын шешуге жәрдемдесуі
мүмкін.
Миграция бойынша халықаралық ұйым
Миграция бойынша ... ұйым (МХҰ) - ... for ... ЮМ] - 1951 ж. құрылған халықаралық үкіметаралық
ұйым, штаб-пәтері Женевада (Швейцария). Алғашқыда Еуропадағы ... ... ... аударушыларға көмек көрсету мақсатында құрылып, Еуропадағы
көші-қон мәселесі бойынша Үкіметаралық комитет деп ... 1980 ж. ... ... ... ... ... ... қон мәселелері бойынша
Халықаралық ұйым аталды. Қазіргі кезде ... 101 ... ... 30
мемлекет бақылаушы дәрежесінде. МХҰ бюджеті мүше- мемлекеттердің ... ... және ... ... ... және ... ... Өз қызметінде МХҰ адамгершілікті әрі реттелген
миграция қоғам мен мигранттардың мүдделерін ... ... ... ... миграциялық процестерді тиімді басқару үшін оған мүдделі
елдердің күшін біріктіру шарт. МХҰ қызметінің негізгі ... ... ... ... ... ... ... көші-қонын
қамтамасыз ету; заңсыз көші-қонды болдырмау; мемлекеттердің экономикалық,
әлеуметтік және мәдени дамуы ... ... ... ... ... мәжбүрлі қоныс аударушыларды ұйымдасқан түрде ... ... ... емес ... тәжірибе және ақпарат алмасу мүмкіндіктерімен
қамтамасыз ету. Жалпы МХҰ өз ... ... ... 11 млн. ... ... ... аса ірі ... Таяу ... өз ... ... ... 800 мың. көшіп кеткен
ирактық курдтардың қайтып оралуы (1991), бұрынғы Югославиядан көшіп кеткен
отбасылардың ... ... және ... ... ... Югославиялық
төтенше бағдарлама (1992), ТМД елдеріндегі ... ... ... (1993- 1997), ... ... 1, 2 млн. ... ... оралуы (1994), 190 мың босниялық босқындардың (1996) және 150 мың
Косово тұрғындарының еліне қайта оралуына жәрдем жасау ... ... ... ... бойынша қазіргі уақытта Ресей Федерациясында 1
310 000 этникалық қазақ тұрады, олардың 70%-дайы ауылды ... ... ... ... ... ... ... 12 субъектілерінде жинақы тұрып жатыр. Бұл - ... ... ... ... ... Шелебі, Омбы, Сарытау, Волгоград,
Новосібір және Түмен облыстары. Қазақтардың белгілі бір саны Мәскеуде, ... ... ... ... ... ... ... өмір сүруде.
Алтай Республикасындағы қазақтар
1989 жылғы мәліметтер бойынша Таулы Алтай ... ... ... ... 39,6% – төлеңгіттер мен алтайлықтар, 54,4 % (9
000 адамдай) – қазақтар. 1989 жылы ... 8 200 ... және 7 ... (алтайлықтар) болған; 1993 жылы – тиісінше 6 377 және 7 264
адам. Соңғы ... ... келу ... кері ... ... 1995 ... халқы 15 748 адам болса, ... 7 999 ... 7 555 ... ... қазіргі кезеңінде қазақ диаспорасына жалпы екі ... ... ... ... және Қазақстанға оралу. Этникалық өзін-
өзі тану ... ... ... ... ... ... шыққан тектерін, немесе рулық топтарын білуін, өзінің тарихи ... ... ... қарауға болады. Мысалға, Көшағаш ауданының
қазақтары бұл мәселеге хабардар екендігін атап өтеді, ... ... ... ... сақтаған. Көшағаш ауданындағы қазақтардың негізгі
бөлігі өздерін орта жүзге жатқызады – 48%, ал 2% - ұлы жүзге және 1% - ... ... ... ... ... ... жауап беруге қиналады.
Алтай қазақтары өз салт-дәстүрлерін тұрмыстық, ... ... ... ... ... ... тұрмысы салт-дәстүр
ерекшеліктерінің жақсы сақталуымен ерекшеленеді. Ұлттық ... ... ... ...... ... ... ұлттық
аспаптарды пайдаланатынын айтады, шамамен сонша адам ... кием ... ... ... ... үй нысаны - киіз үйлер де кең тараған. Алтайдағы қазақ
халқының арасында нуклеарлық отбасылар ... ... екі ... ... ... ... саны ... ауданындағы алтайлықтарда да,
қазақтар да ... Үш ... ... ... ... ... арасында анағұрлым сирек кездеседі. Төртұрпақты отбасылар ... ... ... ... ... саны ... ғана – бар-жоғы бір
пайыз. Отбасылық рөлді ұстау бұрынығыдан қатаңдау бола бастады. Отбасындағы
адамдардың мінез-құлқы ... ... ... жаңа ... ... ... ... ауыса бастады. Әдетте қазіргі отбасыларда
«ерлердің» және «әйелдердің» ісі деп нақты бөліп ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлік сипаттар бар,
мысалға отбасындағы ерлердің бас болуы туралы ... ... ... ... халықтың метистену деңгейінің төмендігі де жағдай
жасауды. Алтай қазақтарының арасында ... ... ... көбі бір ұлт адамдары ішінде жасалады. Этникалық біртекті некеде
76% қазақтар ... ... 9% ... ... ... ... ... санының арту үрдісі басым: қазақтардың 40% өзге ... ... ... (23% - ... және 17 % - ... ... тағы бір ... – діни фактор. Алтайлықтар
«лауазымды» этнос мәртебесін алған, ал ... ... ... ... ... ... рөліне түсіп қалған қазіргі жағдайда өзін-
өзі анықтау нысанына айналған діни фактор ерекше маңызға ие боп отыр. Ислам
әлемімен ... ... ... ... ... байланыс
орнауына орай соңғы жылдардағы ауданның қарқынды «исламдануы» тек діни ғана
емес, этникалық сананы да ... етіп отыр және ... ... бірігуіне жағдай жасайды. Көшағаш ауданының этно-локалды
топтары бабаларының діни ... ... ... ... ... басым бөлігі өздерін дінге сенетіндер деп ... ... ... ... ... ... ... сияқты
қазақтар да мәдени және тілдік егемендігін алды. Республиканың заңнамалық
актілері алтай және орыс ... ... тіл деп ... және ... ... ... ... жерлерінде ресми деңгейде пайдалануға
болады деп көрсетті. Қазақтардың 90%-дан астамы өз тілін ана тілі ... ... ... тілінде сөйлесіп, оны жақсы білетіндігін көрсетеді.
Басқа этникалық топтармен өзара ... ... ... қазақтары
орыс тілін ғана емес, алтай тілін де меңгеріп, ол ... көп ... ... ... ... ... ... әкімшілік-саяси
факторлармен және күнделікті өмір қажеттіліктерімен, білім беру жүйесінің
ерекшеліктерімен ... ... ... ... бойы ... ... орыс тілі ... келді. Ұлттық білім беруді ... ... ... ... ... ... ... үш бастауыш, он орта, бір орталау мектеп бар) 1-4 сыныптарда ана
тілінде (кенттің этникалық көпшілігінің ... ... 5-11 ... ... тілі ... ... отырып орыс тілінде оқыту ... ... ... мәдениеттерді сақтау мен дамытуға жағдай жасауда. Оның
жәрдемімен Көшағашта Қазақ ... ... ... ... ... ерекшеліктерін сақтаудың басқа да шаралары жасалып
жатыр. 2001 жылы ... ... ... ... ... ... ... Құрылтайға Қазақстан Президенті Н.Назарбаев пен Ресей
Президенті ... өз ... ... ... басқа мәселелермен
бірге қазақ тіліндегі жергілікті телевидение, баспасөз және ... ... ... Іс ... ... ... (95%) өз ... бар, олар ет мен сүт өндірісінде жетекгі рөл атқарады.
Өзбекстандағы қазақтар
Өзбекстан Республикасы Статистика орталығының ресми мәліметтері
қазақтардың санын өте ... 1 ... ... ... ... Алайда
қазақтардың саны 1 млн. 660 мың адам деп сеніммен айтуға болады, ... ... ... ... ... ... Олардың Өзбекстандағы
жинақы тұратын жерлері Қарақалпақстан, Ташкент қаласы, Ташкент, ... ... және ... ... ... ... ... істер
министрлігі өзбек тарапына азаматтық алудың оңайлатылған тәртібі туралы
келісім жасауды ... ... ... ... ... істер
министрлігі қолданылып жүрген ішкі заңдарына сілтеме жасай отырып оны
кейінге ... ... оны ... бас тартты. «ҚР Азаматтығы туралы»
Заңға қажетті түзетулер енгізілгеннен кейін бұл мәселе шешілді. Мамандардың
болжамы ... ... ... ... ... саны таяу ... ... көшіп шығу жаппай бұқаралық ... алуы ... ... ... оқу ... ... байланысты 2002 жылы Елшілік ҚР
Білім және ғылым министрлігімен бірлесе ӨР Халыққа білім беру министрлігіне
5 млн. ... ... ... 2005 жылы алыс және ... ... ... Өзбікстан, қазақ диаспорасының балалры үшін 5 ... үшін ... ... ... үшін 19 300 дана ... пен ... кекшн
жіберілді. Өзбекстанның білім беру министрлігі қазақ мектептеріне арналған
оқулықтар шығаруды ұйымдастырды, ... ... ... ... ... ... ... көшуінен қазақ мектептері қысқарып
жатыр. Көрші Өзбекстанда тұратын қазақтардың проблемалары аз емес, бұл ... ... ... байланысты проблемалар, ана тіліндегі мерзімді
баспасөздерге жазылуға шектеу қою, мәдениет, ... өнер ... ... ... Өзбекстанның аудандары
мен қалаларында Қазақстан телевидениесінің хабарлары біртіндеп экраннан
түсіп қалуда. ... беру ... де өз ... бар, қазақ тіліндегі
оқулықтар жетіспейді, ... ... ... ... саны жыл ... ... келеді, Өзбекстанның жалпы білім беретін ... ... ... ... ... қосымша қиындықтар туғызады. Диаспораның 60%-
дайы ауыл тұрғындары. Олар мақта мен ... ... мал ... ... ... ... өсірумен айналысады. Қалалықтар негізінен білім беру,
денсаулық сақтау, тұрмыстық қызмет көрсету және басқа да ... ... ... ... ... қазақтардың мемлекеттік билік
органдарындағы өкілділігі ... ... ... өте ... ... ... орналасқан өңірлері – Қарақалпақстанда,
Ташкент, Навои облыстарында диаспора өкілі басшылардың саны ... ... ... ... ... ... жалақысы жоғары немесе беделді
лауазымдардан босатып жатыр. Қазақ диаспорасы бұларды өздерінің ... ... ... деп ... ... биліктегілердің
мұндай әрекеттері республикадағы, әсіресе қазақтар жинақы ... ... ... әкеп соғуы мүмкін. Тұрмыстық ... ... ... ... ... ... ... бола алады.
Диаспораның әлеуметтік мәртебесінің төмендеуі, оның материалдық жағдайының
нашарлауы, ... ... ... ... ... ... – ауыр тиетін процесс, алайда оны республикадағы қазақ халқын ғана
шеттету деп қарамау ... Бұл ... ... ... ... және ұлтына қарамастан елдің барша халқын қамтиды. Әлеуметтік
мәртебесінің ... ... ... этносының жоғары бейімделу
мүмкіндіктері оған жаңа жағдайда да ... ... ... ... қазақтар
Соңғы халық санағына (1999 жылғы сәуір) сәйкес мұндағы этникалық
қазақтардың саны 42 657 адам. 2004 жылдың басында ... ... саны ... шамасында. Анағұрлым жинақы орналасқан жерлері Шу облысы (17 510 адам),
Бішкек қаласы (12 064 адам), Ыстықкөл (6979 адам), ... (3604 ... ... (1 130 адам), Ош (1200 адам), Нарын (394 адам) және Баткент (376 адам)
облыстары. Білім деңгейі: жоғары ... ... – 4 234 ... ... - 678, ... – 4 346, орта – 13 366, қалғандарында – бастауыш
білім. Қазақтардың ішінде 47 ғылым кандидаты, 8 ... ... бар. ... Қырғызстандағы біздің отандастарымыздың әлеуметтік-экономикалық
жағдайы мақтанарлықтай емес. Қазақтардың бір бөлігі аралас ... ... ... ... 1999 жылғы ұлттық халық санағы мәліметтеріне
сәйкес 42 657 ... ... ана ... ... тілі деп, 2449 – орыс ... - ... тілі деп ... Мұның себептерінің бірі қазақ диаспорасы
жинақы тұратын аудандарда қазақ орта мектептері мен балалар мекемелері ... ... ана ... ... және радио бағдарламар таратылмайды.
Түркменстандағы қазақтар
1995 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша Түркменстанда 86 987
қазақ тұрады (елдегі халықтың ... ... 4%). Олар ... (33 ... Балкан (22 000 адам), сондай-ақ Марый және ... ... ... ... және ... мал ... тамақ және мұнайөңдеу салалары мен ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша 2003 жылы мұнда 110 ... ... ҚР ... ... ... ... 16 000 оқулықтар мен оқу ... ... ... ... келген қазақтардың азаматтығын ауыстыру мәселесі ерекше
өткір болғандықтан, сондай-ақ бұл процедураның ұзақтығы мен ... ... ... ... ... министрлігі түркмен
тарапына Азаматтықты оңайалатып алу мен ... ... ... ... ... Түркменстанның Орталық Азия елдерінен бөлектенуіне және
біздердің елдеріміздің ... ... ... ... ... бұл
проблема әлі күнге өзінің оң шешімін таппай отыр. Осы үшін ... ... ... ... ... ... ... қазақтар
Моңғолияның Ұлттық статистикалық басқармасының мәліметтері
бойынша этникалық қазақтардың жалпы саны 102 983 ... яғни ... ... орынды иеленеді. Олардың ішінде Баян-Өлгей аймағында 83 776
адам, Хобда аймағында — 12 215, Улан-Батор мен оның ... – 7 504, ... ... Бэрх және ... өнеркәсіптік аудандарында – 4 245 адам
тұрады. Қазақстан Республикасы Елшілігінің нақтыланған ... ... 126 ... астам қазақтар тұрады. М.Тәтімовтың мәліметі бойынша
Моңғолияда 157 000 қазақ тұрады, Қазақстардың ... ... ... ... – 90 000 ... Мәліметтердің алшақтығы бұл мәселені
арнайы зерделеуді талап етеді. Қазақтардың 90%-нан астамы Моңғолияның батыс
бөлігінде, ... ... ... ол ... 1600 км қашықтықта
орналасқан. Баян-Өлгейдегі мал шаруашылығының ... ... ... шекара маңындағы қарқынды сауда (РФ Алтай республикасы мен ҚХР ШҰАА)
отандастарымыздың әлеуметтік-экономикалық жағдайының ... ... ... ... болуына жағдай туғызды. Республикаға
қазақтардың қоныс аударуы Қазақстан мен Моңғолия ... ... ... ... жұмыспен қамту саласындағы өзара ынтымақтастық туралы Селісімге
сәйкес 1991 ... ... ... ... 83 000 адам ... ... 12 ... астам қазақ Моңғолияға кері оралды. 70 278 адам
Қазақстанда өзінің жаңа отанын ... ... ... ... ... ... Қытайдағы қазақ
диаспорасы 1 200 000-нан 2 000 000 адамға ... ... ... саны ... әртүрлі мәлімет көздері бір-біріне сәйкес келмейді.
Отбасында үш баладан бес балаға дейін ... ... ... ... ... ... дәл анықтауға кедергі жасайтын факторлардың бірі
отбасылардағы ... ... ... Қытай үкіметінің жүргізіп отырған
демографиялық саясаты. Осыған ... ... көп ... ... сияқты Қытайда тұратын халықтың жалпы саны ... дәл ... ... да ... туғызады. Қытайда қазақ ирредентасы, яғни
өзінің тарихи ... ... ... ... ... Қытай
мәліметтері бойынша Қытайдағы қазақ диаспорасы саны 1 млн. адамнан асатын
он ірі ... ... ... ... барлығы 56 ұлт өмір сүреді.
Қазақ диаспорасы біздің шетелдегі отандастарымыздың ең көбі болып ... ... ... өсу ... айтарлықтай жоғары: 1949 ж. - 443
000-нан көп 1979 ж. - 848 000 ... 1982 ж. - 907 000 1985 ж. - 964 ... ж. - 1 200 000 2005 ж. - 1 млн. 296 ... 1 млн. 500 ... ... Халық Республикасының жүргізген ұлттық аумақтық автономия саясатының
нәтижесінде 1954 жылы Іле Қазақ ... ... ... ... Алтай, Іле, Тарбағатай аймқтары кіретін автономиялық облыста,
сондай-ақ ҚХР ШҰАР Мори-Қазақ, Баркөл-Қазақ аудандарында, ... ... ... ... және аз ... ... ... ҚХР құрылған кезде оның аумағында 420 000 қазақ өмір ... ... 000 – ... ... бұл 9% ... үш ... ... қазақ онымен
шекаралас Ганьсу және Цинхай ... ... ... Шыңжанда
қазақтар негізінен Алтай (ортаығы Алтай қаласы), Іле (орталығы Құлжа
қаласы,қытайша ... ... ... ... (орысша Чугучак,
үйғырша Чочек,қытайша Тачың) қаласы) ... ... ... ... бұл барша қазақ көштерінің 3/5 бөлігін құрайтын.
Шағындау топтар ... ... ... ... мен ... ... автономиялық облысы) және Баркөл-Қазақ автономиялық ауданының
(Хамий округі) аумағында ... ... ... көш ... ... құрылатын
болған. ШҰАР аумағында қазақтар саны жағынан ханьдар мен ... ... ... иеленіп, жалпы халықтың 7,4% ... ... ... 54 ... ... асты еліндегі қазақтардың саны ... ... ... ... ... ... ... табылатын ІҚАО басқа да
автономиялық құрылымдар бар: ... ... ... ... Хамий округіндегі Баркөл-Қазақ автономиялық ауданы және
Ганьсу өлкесіндегі Ақсай-Қазақ автономиялы ауданыі. Цинхай өлкесінде Хайси-
Тибет-Моңғол-Қазақ автономиялы ... бар, оны ... жай ғана ... деп ... Сондай-ақ оншақты автономиялы қазақ болыстары бар.
Үрімшінің арғы жағындағы ... мен ... ... ... 1917 жылғы
қазан төңкерісінен кейін көшкен. ІҚАО қазақтары автохтонды ... ... Бұл ... ... ... екі ... ... күресте
қорғап қалды. Басқа елде өмір сүре отырып, қазақтар бұл жерде басқа тарихи
шеңберде, басқа әлеуметтік-экономикалық және саяи ... ... ... ... өмір сүрді. Қазақстандық зерттеушілер мәліметтері бойынша
Қытайдағы қазіргі қазақ ... ... ... ... ҚХР ... тұратын қазақтардың 80% ҚХР құрылғаннан кейін
туылғандар, оның 70% - 1962 жылдан кейін және 50% - ... ... ... Бұл, бір жағынан, «тууды реттеу» саясатын жүзеге асыруда
хань емес халықтарға жасалған белгілі бір ... ... ... ... ...... халқының басым бөлігі ҚХР өз отаны ... ... ... ... ... ... үшін
«мәдени революция» кезеңінің эксперименттері өз тәжірибелерінен таныс және
оларда жалпы ... ... ... тән ... бәрі бар. Екіншіден, ҚХР-дағы қазақ этникалық тобының
мәдени және жалпы білім беру деңгейін ... ... қол ... ... ... ол төмен күйінде қалуда. 1982 ... ... ... ... алты ... ... қазақ ұлты (725 130 адам) арасында
әртүрлі жоғары оқу орандарының түлектері тек – 2 547 ... ...... ... ... орта мектеп түлектері – 41 599; бірінші ... ... – 124 781; ... ... – 351 272; ... мен ... – 203 448 адам ... автономиялық райондағы қазақтардың жалпы
санының 28,66%, оның ішінде алты жастан он бір жасқа дейінгілердің арасында
– 81 325 ... ... ... ... ... құрайтын әйелдер арасында
сауатсыздық деңгейі ерлерге ... 1,5 есе ... Бұл ... ... ... тиісті жұмыспен қамтылуы саласына әсері ететіні сөзсіз.
Елдің халық шаруашылығында ... ... 294 923 ... 243 ... ... ... ... халқының 82,58% - жер өңдеуде, мал,
балық және ... ... ... ... ағаш ... ... – 3659; зауыттар мен фабрикаларда – 3781;
құрылыста – 2016; ... және ... – 2224; ... мен ... ... – 9152; ... сақтау мен әлеуметтік
қамсыздандыруда – 16045; мемлекеттік және партиялық органдарда – 9460 қазақ
жұмыс істейді [3]. 80 ... ... ҚХР ... ... ... ... ... кәсіпорындардың техникалық персоналы – 32 ... ... ... ... және ... ... ... – 5 821, іс қағаздарын жүргізушілер ... ... ... – 5 809, ... ... – 3 816, ... ... қызметкерлері – 4 812, жер өңдеушілер, мал өсірушілер,
орманшылар – 219 752, өндіріс жұмысшылары, ... ... және ... ... ... – 21 295 ... ҚХР халық шаруашылығындағы
жұмыс істейтін қазақтардың 7,43% ]. 1982 ... ... ҚХР ... ... құрылымы және олардың ҚХР-ның 56 ұлты ... ... ... ... ... ... бұл ... айтарлықтай
өзгеріске ұшырай қойған жоқ; сөз жоқ, ҚХР қазақ халқының мәдени және ... ... ... ... ... байқалады. Техника
саласындағы ұлттық кадрларды дайындау, ана ... ... ... ... дамыту және т.б. бұған куә. ҚХР-дағы қазақтардың мәдени және жалпы
білім деңгейі өсіп ... ІҚАО ... ... ... және ... басқа да ірі қалаларындағы, шетелдерде, соның ішінде
Қазақстанда жоғары оқу ... оқып ... да бар. ... қазақтардың әлеуметтік те, кәсіби де, саяси да құрылымдары ҚХР
қазақ қауымдастығының даму үрдісі туралы куәландыратын және оның ... ... ... ... ие ... ... ... уақытта
Қазақстан тарапынан қазақтардың бұрынғы өткені ... ... ... ... ... деген қызығушылық артып келеді. Осыған
байланысты Қытайдағы қазақтардың мұрасын зерделеу жұмыстары басталып кетті.
Мүдде ортақ, өйткені ... ... ... ... ... ... олар ... жобалардың бастамашысы болды және оларды жүзеге асыруға
жәрдемдесуде. Олардың қатуымен қазіргі ... ... ... ... тарихи
материалдарды жинау және т.б. жұмыстар ұйымдастырылды. Бұл бағытта
Қазақтардың ... ... ... ... ... Мысал
ретінде «Шыңжандағы қазақ сазгерлері» ... ... ... оның ... ... ... Мұхамед, Майра Мұхамедқызының әкесі.
Мұнымен қатар белгілі күйшілерге, суырып салма ... ... ... ... компакт-дискілер шығарылады. Мысалға,
Қытайда тұрған күй ... ... ... ... ... арнайы
компакт-диск шығарылды. Суырып салма ақын Т.Жолдыұлының 100 жылдығына жас
орындаушылардың орындауындағы оның ... ... ... ... Қытайда би өнері өте дамыған. Осыған байланысты Қытайда тұрған
атақты Тайыр ... қызы ... ... ... ... ... кеткен жөн. Ол көптеген талантты бишілерді тәрбиеледі. Н.Тайырқызы
Алматы қаласына келіп тұрады, онда облыстық ... ... ... ... ... және СІМ ... сыртқы саяси ... ... ... позициясында Қазақстанның саясатына деген
белгілі түсіністік байқалады. Елшілік ... ... ... және ... ... ... объективті ақпарат береді,
оларды қызықтыратын көші-қон, демографиялық ... ... ... түсіндіреді. Соңғы жылдары Қытайда жергілікті билік
органдарында қазақ тілінің қолданылу аясы тарылып ... ... ... ... ... ... бала тууын шектеу саясаты да
алаңдатуда, ол қазақ ... ... ... әкеп ... ... қазақ диаспорасы негізінен өткен ғасырдың 50-ші
жылдары Шыңжан-Ұйғыр автономиялық ... ... ... ... көшіп барған, сондай-ақ ХХ ғасырдың 80-ші жылдары Ауғанстан мен
Ираннан босқын ретінде қоныс аударған қазақтардан тұрады. Стамбул консулдық
округінде алтай (3450 ... және ... (740 ... ... ... ... қазақтар жинақы орналасқан. 1972 жылы олар түрік үкіметіне
өтініш жасады, сол жылы ... ... ... алу және ... салу ... ... Біздің отандастарымыз бұл ауданды «Қазақкент» деп атады, ... ... ... ... ... ... «Күн сәулелі». Стамбулда
қазақтар басқа аудандарда да тұрады (мысалға, Зейтинбурну, Кучук Чекмеджи,
Сафра-кой, Орнектепе), ... олар ... ... ... ... тұратын
қазақтардың саны туралы мәліметтер де әралуан, сан ... өте ... ... 25 000-ға ... сандар аталады. Мысалға, Сайлау Батыршаұлының
мәліметі ... ... ... ... ... саны ... 19 мың адам ... 2005 жылғы мәліметтер бойынша 25 000 адам ... ... ... ... (2750 ... ... теңізінің
жағасында, Стамбулдың “Зейтинбурну” ауданында шоғырланған, 120 отбасы –
Эгей теңізінің жағасында ... ... 80 ... шамасында - Нигде
провинциясында, 60 ...... және ... ... ... ... бойынша, көп жағдайда Түркиядағы қазақ қауымдастығы
қазақ диаспорасы өкілдері үшін үлгі ... бұл ... ... емес, түрік үкіметінің түсіністікпен жауап қату әрекетімен де мүмкін
болды, ... ... ... ... қазақтар бұл жерден екінші Отанын
тапты. 1990 жылдардағы Түркиядағы қазақ қауымдастығын ... ... ... қазақтардың аға буыны қалап кеткен, қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... сәттерді атап
өтуге болады. 1960 жылдары қазақтар қаланың әүрлі аудандарына қоныстанды,
олардың балалары түрік мектептеріне бара бастады, бұл ... ... ... ... жоқ, ... қазақ жастарының бір бөлігі
«түріктену» процесіне ұшырады, ... ... ... ... ... ... ... қалай да бір тоқтату үшін аға ... ... ... және орта ... ... ... бірге, бір
ауданға қоныстану идеясы туды. Стамбулдың Гюнешли ауданында «Қазақкент»
осылай пайда ... оның ... ... 1973 ... 15 тамызда өтті. Алғашқы
үйлер Отаны туралы естелік ... ... ... ... ... ... 1986 жылы Алматыдағы желтоқсан ... ... ... қазақтарының «Вакиф» мәдени-ағарту қоғамы ... ... ... 10 адам ... және ... ... ... Токтоубай
Топлу сайланды. 1988 жылғы наурыздан ... ... ... қазақтары
қоғамының бюллетені» шыға бастады. «Бюллетеннің» екі ... ғана ... Бұл ... ... мен ... халқының тарихы бойынша
материалдар, Түркия мен Батыс Еуропадағы қазақ қауымдастықтарының ... ... орын ... ... ... ... танымал
қайраткерлермен және кәсіпкерлермен сұхбаттар жарияланды. Диаспораға
әлеуметтік және ... ... ... ... ... қоғамы» айналысады, оның мәртебесі ұлттық-мәдени орталыққа
тең. Түркияда басқа да қоғамдық ұйымдар жұмыс істейді: ... ... және ... ... қолдау қоры», «Қорқыт Ата ... ... ... және «Ахмет Иассауи» қоры. 1991 жылдан ... ... мен ... ... ... тығыз жан-жақты байланыстар
дамып келеді. Түркияда тұратын қазақтар үшін соңғы ... ... бірі 1997 ... 28-29 ... ... Кіші Құрылтай болды.
Сонымен қатар, Түркияның қазақ қауымдастығында сепаратизм жоқ, ... ... және ... ... қарым-қатынасы жақсы.
Түркияда жоғары білім алу қымбат, сондықтан оған көптеген қазақ жастарының
қолы жете ... ... оқу ... ... ... ... өкілдері
негізінен ең озат студенттердің бірі болады. Кейбір қазақтардың екі жоғары
білімі бар. ... ... ... ... қыздары мен ұлдары Түркиядағы
жоғары оқу орындарында экономика, құрылыс, журналистика, ... ... ... бойынша білім алып жатыр. Алайда Түркиядағы қазақ
жастарының көпшілігі өздерінің этникалық: тері ... ... тігу ... ... ... Түркиядағы қазақ отбасыларының көбі күрделі
(бөлінбеген) және моноэтникалық болып келеді, әйтсе де ... ... ... ... татарларымен, қырғыздармен, ұйғырлармен
некелесу де онша аз емес. Қазақтың жігіттері үшін ... тұру ... ... ... ... 30-ға ... ... құруға және
толық жауап беруге материалдық ... ... ... ... ... Түркияда отбасы үшін бар жауапкершілік ерлерге жүктелген. Жоғары
білім алмаған қыздар көп жағдайда кәмелетке тола ... ... ... отбасылық өндірісте көмектеседі. Қазақ жастарының өкілдері
Батыс Еуропа, Солтүстік Америка ... ... пен ... өмір ... ... жиі ... кетіп жүр және соңғы алты ... ... ... ... ... ете ... ... қазақтары тұрған елінің жағдайына
көбірек бейімделген диаспора болып табылады. Түркия ... ... ... анағұрлым жақын ел. Еуропада тұратын қазақ диаспорасының ... әлі ... ... Шын ... ... диаспора – бұл Түркия
аумағынан көшіп келгендер. Бұл тұрмыста, ... ... ... қазақ диаспорасының өкілдері өз балаларына негізінен түрік
есімдерін береді, салт-дәстүрлер мен мерекелер ... ... ... Бұл заңды да, өйткені түркі халықтарының жақындығы ежелден
тығыз болды және Түркияда ұзақ өмір сүру, ... ... ... ... ... ... Қазақстанға қарағанда Түркиямен ... ... ... ... көпшілігі Түркияда, Қытайда,
Алтайда тұрады. Қазіргі уақытта Стамбулда Түрік қазақтарының қоры ... ... ... қаласының муниципалитеті Қорға арнап үй-жай бөлген.
Қор басшылары қазақ тілін ... ... ... Стамбул
қазақтарының Қазақстан ... ... ... кездесулерін
ұйымдастыруға тырысады, Қорда Қазақстан ... ... ... қайтты. Қордың кабинеттерінде қазақтың ұлттық тұрғын-үйі
– киіз үй қойылған, қазақ тұрмысының заттары, Қазақстан туралы әдебиеттер
жинақталған, олар ... ... ... концерттерде
көрсетіледі. Қордың жанында балалар би ансамблі ұйымдастырылған, ол әртүрлі
концерттерге, тұсау ... ... ... ... ... ... шығып тұрады. Материал таңдауда қиындықтар бар, елдегі өмірді толық
қамтып жазатын авторлар жоқ. ... ... ... ... ... ... тап ... Қазақ диаспорасының аудан мен қала
муниципалетитімен қарым-қатынасы ... ... ... ... өкіметтің
қазақтарды ерекшелендіріп тұратын заңға ... ... ... ... атап ... ... өз ... институтын (кішкене өзгерген түрінде) жүргізеді. Жергілікті
биліктегілер басқарудың бұл жүйесін ... ... ... ... ... ... ... полицияға ұсталған, қылмыс ... және т.б. ... жоқ. ... ... ... ... істей алады және ... бар. ... ... ... оқу орындарында түрік тілінде білім алады. Қазақ ... ... өз ... ... 2005 жылы ... ... қазақ
тілінің оқытушысы келіп, студент жастар арсында тілді оқытуды ұйымдастырды.
Оқу-әдістемелік әдебиет ... ... ... ... ... ... бар. ... келетін оқулықтар кириллицада
жазылған. Тілді үйрету үшін осы графиканы білетін мамандар жоқ. Бұл ... ... ... ... ... ... жоқ етуде.
Қазақ диаспорасы Стамбулдағы қазақстандық елшілікпен өте тығыз байланыста.
Олардың қолдауымен ... ... ... өнер ... ұйымдастырылған. Түркияда қазақтар негізінен тері ісімен
айналысады, дербес ... ... ... ... ... ... көрмейді. Олардың айтуынша қазақтарды адамгершілігі
мен ... үшін ... ... және ... ... силайды.
Қазақстан нарығына жұмыс істейтін кәсіпорандар бар, Алматыда 13, Шымкентте
30–ға жуық ... ... ... олар аз, ... санын көбейту
қажет. Түркияда тұратын қазақтар қазақ тілінің жоғалуына, ... ... ... ... ... ... ... алаңдаулы. Эфирде қазақ тіліндегі хабарлардың жоқтығынан
қанағаттанбаушылық сезімде. Қазақ ... ... ... және дамытатын
ақпараттық орта жоқ. Аға буын балалары мен немерелерінің болашағына қатты
алаңдайды. Түркия қазақтары ... ... ... ... ... тіркелу (прописка), ТИБ-нан анықтама сияқты ... ... ... ... ... ... қазақтардың
пікірінше, шетелдегі ... ... ... ... позициясын күшейте алар еді, ... оң ... ... ... ... көзі ... ... шарттардың бірі мәдени орталық құру, оған мемлекеттің көмегі қажет.
Еуропадағы қазақтар
АҚШ пен ... ... ... ГФР, ... ... қазақ диаспорасы оқуға бару нәтижесінде және «еңбек» көші-қоны
толқынында қалыптасқан. Қолайлы әлеуметтік-экономикалық өмір ... ... ділі ... ... ... тұр. ... елдерде қазақ ұлтының
өкілдері саны аздығынан жергілікті халыққа ... ... ... ... қазақ диаспорасы өкілдерінің саны аз болуы ... ... ... ... ... ... салдары болды.
Ұлыбританияда қазақтар негізінен Лондон мен Редингте ... бұл ... ... қызмет аясына байланысты. Ұлыбританиядағы ... ... ... некені қалайды және оларға тұрып жатқан
еліне өз отбасын көшіріп алып келу тән. ... ... ... ... және ... ... тілі мен қазақ халқының
мәдениетіне ... ... Ол үшін 1992 жылы ... ... ... ... ... өйткені 1985 жылы бұл елге Түркия
мен ҚХР қазақтары оқу және жұмыс ... үшін ... келе ... ... ... ... ... қазақтардың арасында бір-бірімен
байланыс орнату, сондай-ақ этникалық Отаны – ... ... ... ... ... қадамдардың бірі 1995 жылғы маусымда
Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Ұлыбританияға ресми сапары ... ... ... ... ... қабылдап, олармен әңгіме
барысында олар өз проблемаларын талқылады. Өкінішке орай, ... ... ... ... нәрсе олардың бастарының
бірікпеуі, қазірге дейін ҚХР-да, Түркияда және ... ... ... байланыс орнатылмаған. Қазақ қоғамы берген ... ... ... ... ... ... 65 өкілі тұрады.
Бұған ҚХР, Қазақстаннан және басқа елдерден келген қазақтар кірмеген, олар
қазақ диаспорасының санын 100-120 ... ... ... ... ... ... ... бөлігі ретінде 1960-жылдардың ортасында көшіп
келе бастады. Сонымен қатар, ... ... ... ... бастап
Алманияда екі қазақ – түрік азаматтығы бар бұрынғы легионерлер тұрады. ГФР-
да қазақтар Рура мен Рейн ... ... ... ... ... ... ... соның ... ... ... ... ... ... істеді. ГФР-дағы қазақтар мына
жерлерде тұрады: Мюнхеньде - 60 отбасы ... 300 ... ... - 90 ... ... - 4 немесе 20, Батыс Берлинде - 20 немесе 100, Хайдельбергте
- 1 немесе 5, Майнцте - 2 ... 10, ... ... - 1 ... ... 178 ... немесе 890 қазақ. ГФР-да өскелең қазақ жастарының
арасында мәдени-білім беру ... ... үшін ... мен ... екі
қазақ қоғамы ұйымдастырылған. ГФР-дағы бұл қоғамдардың қызметінің жанданбай
тұрғанын іс жүргізу мен ... ... ету ... жоқтығымен
түсіндіруге болады. ГФР-дағы қазақ диаспорасы үшін өткір мәселелердің бірі
тілдік проблема болып табылады. ... ... ... түрікше,
балалары немісше сөйлеседі. Қазақстаннан қазақ тіліндегі кітаптар, газеттер
мен журналдар ... осы ... ... ... ... ... еді. 1993
жылы Мюнхеньде «Еуропалық қазақ түріктерінің бюддетені» шыға бастады.
Бірінші нөмірі түрік ... ал ... ... ... ... ... ... Франциядағы, Швециядағы, Австриядағы,
Ұлыбританиядағы, Швейцариядағы және ... ... ... ... оқиғалар туралы ақпараттар басылды, Қазақстандағы жетістіктер
туралы хабарламалар жарияланды. Екі жылда (1993-1994) екі нөмірі ғана ... ... ... ... ... ... білім деңгейі мен
әлеуметтік мәртебесі ерекшелендіреді, өйткені көшіп келген ... ... өз ... ... ... бере алды, қазір олар заңгер,
стоматолог, инженер болып жұмыс істеуде. ГФР қазақтарының отбасылық ... ... ... ... ... консерватизм басым.
Қалыңдықтарын Түркияда тұратын қазақ отбасыларынан әкелуге тырысады. Түрік
қыздарымен жиі ... және ... емес ... ... ... ... ... мәліметтеріне сәйкес қазіргі кезде Швецияда 30-
дай қазақ отбасы тұрады, негізінен Түркиядан ... Олар ... ... ... тұрады. Соңғы уақыттары олардың саны осы
елдің азаматтарымен некеге тұрған Қазақстаннан келген қазақтармен толығуда.
АҚШ-тағы ... ... ... ... ... кейін көшіп бара
бастады. Негізінен, АҚШ-тың қазақ халқын бірнеше топқа ... ... ... КСРО ... ... дүниежүзілік соғыс кезінде тұтқынға түсіп,
Алмания аумағындағы концентрациялық ... ... ... азат ... ... және ... өткен соң өздерінің
өтініштері бойынша Түркияға тұруға жіберілген, сосын ... ... ... онда ... ... екінші және үшінші ұрпақтары тұрып жатыр;
2) Түркиядан келген ... ... ... ... ... ... тапқан, бес жыл тұрақты (ешқайда шықпай) тұрғаннан кейін АҚШ азаматы
мәртебесін алған; 3) ... ... ... ... Жапония, Тайвань
арқылы Тынық мұхитты кесіп өтіп, Тынық мұхит жағалауында оқуға немесе жұмыс
істеуге қалып қойған, сосын елде ... ету ... ие ... 4)
Қазақстан Республикасынан келген қазақтар, оқуға немесе жұмыс ... 5) АҚШ ... ... некеге тұрып, азаматтық алғандар.
АҚШ мультимәдени және полиэтникалық ел ретінде көшіп-қонған ... ... ... бастап, 1965 жылғы көші-қон заңын ... ... ... ... этникалық топтарының Гарвард
Энциклопедиясына» сәйкес 1960-жылдары АҚШ-та 20 шақты қазақ ... ... 20 ... 13-і осы елге ... ортасында көшіп келіп, Нью-
Йорк, Вашингтон (Колумбия округі) метрополиінде және Калифорния штатында
қоныстанған ... ... ... ... Бұл ... мына ... бойынша таңдаған: 1) жұмыс табу ... онда ... ... өз этникалық топтарының өкілдерінің болуы; 3) бұрынғы
тұрған жеріне шамалы болса ұқсас ... ... 4) ... оқу орындарының
болуы. АҚШ қазақтарында моноэтникалық және ... ... ... ... аға буынға тән. Керісінше, диаспораның екінші, үшінші
буын жастары өмірлік серіктерін қазақ ... ... ... ... сәйкестілікті сақтауға арналған стратегия айқындалады. Басқа
диаспораларға ... ... ... саны ... және ... тіршілігінің барлық саласына ықпал ету мүмкіндігі болмағандығынан
маңызды проблемаларын бірлесе шешуге болатын өз қоғамы да жоқ. ... ... ... да басы ... тән. 1996 жылы ... ... ... Қазақ студенттік ассоциациясы құрылды,
ол жыл сайын Наурызды тойлайды, қазақ халқының салт-дәстүрлерімен және ... ... ... ... өткізеді. АҚШ-тағы
қазақ диаспорасы Қазақстан Республикасы қазақтарының АҚШ ... ... ... ... ... ... ... ғалымдары мен мамандарына осы елде тұрып, қызмет ету
мүмкіндігін беруі арқасында өз ... ... ... және ... ұғымы
Эмигрант (лат. emіgrans – қоныс аударушы) – экономикалық, саяси,
діни себептер немесе басқа да ... ... өз ... басқа елге ерікті
түрде немесе мәжбүрлі жағдайда қоныс аударушы.
Эмиграция (лат. emіgzaze – елден кету деген мағынаны білдіреді) ... ... ... ... ... елдегі тұрғылықты жерге айырбастау.
Адамдардың ... ... ... себептері бар. Соғыстар, этн.
қайшылықтар, экон. дағдарыс, экол. техногендік апаттар, революциялар ... ... ... себебі болуы ықтимал. Мыс.: Қазақстандағы
зорлықпен ұжымдастыру және сталиндік қуғын-сүргін саясаты салдарынан 2 млн-
нан астам қазақ қырылса, 1,5 ... ... ... ... ... Кеңес
үкіметі бос қалған қазақ жеріне Ресейдің ішкі ... ... ... Бір ... ... халықтың көшіп-қонуы
миграция болса, халықар. және мемлекетаралық көшіп-қонуы Эмиграцияға болып
саналады. Әлемдік саяси тарихта ... ның ... 19 ... ... 20 ... ... қамтиды. Атап айтқанда, 1- және 2-дүниежүзілік
соғыстар салдарынан 100 млн-нан астам адам ... ... ... ... мәжбүр болды. Сонымен қатар осы кезеңде ... ... ... ... жер ... ... пен алтын іздеп
Эмиграцияғалануына 35 млн-ға жуық адам ... Әлем ... ... ... ұлы ... деп те атайды.
Қорытынды
Қорытындылай келгенде, репатрианттар, яғни оралмандар - Қазақстан
Республикасы егемендік алған кезде оның шетінен тыс жерлерде тұрақты ... ... ... тұру ... ... ұлты ... шетелдіктер
немесе азаматтығы жоқ адамдар. Репатрианттар тек қана ... ғана ... ... ... бар. Олар өз отанында
тұрмаса да, немесе ... ... да, ... ... құқық
мәртебесі бар деп санауға ... ... ... ... ... ата-бабалары қиыншылықтардан өз отанынан айырылуға ... енді сол ... ... ... ... ... ... Сондықтан, репатрианттардың халықаралық қүқық мәртебесі
жоғары деп және олардың құқықтары қорғалу керек деп санаймын.
Пайдаланған ... ... ... ... ...... ... Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. - Алматы: Жеті
жарғы, 2008.
4. Қазақ энциклопедиясы, 7 том.
5. Қазақ энциклопедиясы, 10 том.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
АҚШ-тағы және Оңтүстік-Шығыс Азияның ірі мемлекеттеріндегі қытай диаспорасының мысалында Қытай Халық Ресубликасы мен шетелдік қытай диаспорасының қарым-қатынас тәжірибесін сараптау50 бет
Бұғы, еліктің тәуліктік белсенділігі. Миграция.Түлеу. Реттелген және реттелмеген миграция. Қарақұйрықтылар отрядының морфофизиологиялық мінездемесі5 бет
Джон Локктың педагогикалық теориясы5 бет
Мектепте өзгеріс не үшін керек6 бет
Мұстафа Шоқай және тұтас Түркістан идеясы51 бет
Мұстафа Шоқай өмірі9 бет
Мұстафа Шоқайұлының Тәуелсіздік жолындағы саяси қызметі34 бет
П. Сорокиннің жалпы әлеуметтік теориясы10 бет
Популяцияның динамикалық, статикалық қасиеттері. санын реттеу4 бет
Халықаралық жұмыс күшінің қозғалысы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь