Психика мен сана мәселелері

Кіріспе
І. Психика мен сананың қазіргі таңдағы маңыздылығы.
1.1 Психикалық даму туралы ұғым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1.2 Психолоия ғылымында психиканың қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ..6
1.3 Жан туралы түсініктің дамуы туралы кесте ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
ІІ Психика мен ғылым
2.1 Психиканы ғылыми тұрғыдан түсіну ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.2 Психикамен жан топтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
2.3 Психикамен сананы зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
ІІІ Қазіргі кездегі психикамен сананың міндеттері
3.1 Психикамен сананың қазіргі кездегі міндеті ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
3.2 Қазіргі кездегі психологиядағы психикамен сананың ғылымдар жүйесіндегі орыны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
3.3 Психология ғылымындағы психикамен байланысты салалар ... ..18
Өзектілігі: Психика мен сана екеуіде адам өміріндегі ең маңызды қажет дүниелерінің бірі. Біз әлі күнге дейін санамызбен ойланып, санамызды тыңдау арқылы жұмыс істей алмаймыз. Біз тек бер жағымызбен түйсініп сол арқылы іске асырамыз. Ал ол кейбір жағдайларда ол бізді қателесіріп те жібереді. Психика болса біздің ақыл кеңесшіміз, психика арқылы біз өз істерімізді, қимыл әрекетімізді дұрыс жолға қоя аламыз.
Мақсаты: Қазіргі таңдағы қоғамға сана арқылы жұмыс жасап, сана түбіндегі ойды тыңдай білуін, психиканың адам өміріне қаншалықты маңыздылығын түсіндіре білуді, жеткізе білу.

1.1Психикалық даму туралы ұғым
Даму дегеніміз өзгерілудің бір түрі. Бірақ өзгерілудің бәрі даму болып есептелінбейді. Даму деген ұғымды көпшілік әдебиеттерде қарапайым түрден күрделі түрге көшу деп түсінеді. Бұл негізінде бөтен болмағанымен даму тек алға қарай өсу ғана емес. Даму кейде регресшіл тұрғыда кездесуі ықтимал. Кейде осының солай болып кездесетінін Ф.Энгельс аранйы ескертіп былай деген болатын: «Бұл заманда прогресс атаулының бәрі, сонымен бірге бірнеше регрес болатынында көрсетеді »
Психика дегенімз тіршілікті қамтамасыз етуге арналған қасиеттің бір түрі болғандықтан, оның кейде кері кетуге байланысты дамуын (психикалық аурулардың кейбір түрлерін) еске алмағанда, әсіресе тіршілік дүниесінде даму прогрессивтік түрде өріс алатыны рас. Бірақ психиканың алға қарай дамуын дұрыс түсінген жөн.
Психиканың дамуымен оқытудың дамуымен оқытудың баланың тигізетін әсерін таладап көрейік. Жан-Пиажэ 192І—1922жж француз тілінде еңбегінде (22) баланы оқытсаңда,оқытпасаңда писихиканың дамуына, ақьл-ойның өріс алуына
1. Ж.И. Намазбаева «Психология» Алматы 2005 (28-33 б)
2. Қ. Жарықбаев «жалпы психология» Алматы 1962 (5-16 б)
3. Қ. Жарықбаев «Ұстаздық еткен жалықпас» Мектеп баспасы1986
(36-48)
4. Щербакова А. И. «Практикум по общей психологии» Москва 1979
(9-14)
5. Қ.Б. Жарықбаев «Психология» Алматы 1982-1993 (26-27)
6. Ганаболин Ф.Н. «Психология» Алматы 1977 (112)
7. Ә.Ж.Алдамұратов «Қызықты психология» Алматы 1992 (38-42)
8. Ә.Ж. Алдамұратов «Психология пәнінен лабараториялық және парктикалық сабақтар» Алматы 1978ж І-бөлім (68)
9. А.Темірбеков, С.Балабаев «Психология» Мектеп 1966 (43-44)
10. М.Мұқанов «Педагогикалық психологиялық очерктер» Алматы 1967 (39-40)
11. Куртецкий В.А «Психология обучнеие ивоспитание школьников» Москва 1976 (18-19)
12. Теплов В.М. «Психология орта мектепке арналған оқулық» Алматы 1948-1953 (16-17)
13. Мектептегі психология № 5, 2006 (3-4)
14. Мектептегі психология № 4, 2006 (5-6)
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институты
Жалпы психология кафедрасы
050103Педагогика және психология мамандығы
Тақырыбы: Психика мен сана ... ... ... ... ... ... Психика мен сананың қазіргі таңдағы маңыздылығы.
1.1 ... даму ... ... ғылымында психиканың қалыптасуы..........................6
1.3 Жан ... ... ... ... ... мен ғылым
2.1 ... ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі кездегі психикамен сананың міндеттері
3.1 ... ... ... ... ... кездегі психологиядағы психикамен сананың ғылымдар жүйесіндегі
орыны.......................................................................
............17
3.3 Психология ғылымындағы психикамен байланысты ... ... мен ... қазіргі таңдағы маңыздылығы
Өзектілігі: Психика мен сана екеуіде адам өміріндегі ең маңызды ... ... Біз әлі ... ... ... ... санамызды тыңдау
арқылы жұмыс істей алмаймыз. Біз тек бер жағымызбен ... сол ... ... Ал ол кейбір жағдайларда ол бізді қателесіріп те ... ... ... ақыл ... ... ... біз өз ... әрекетімізді дұрыс жолға қоя аламыз.
Мақсаты: Қазіргі таңдағы ... сана ... ... ... ... ойды тыңдай білуін, психиканың адам ... ... ... ... ... ... даму туралы ұғым
Даму дегеніміз өзгерілудің бір түрі. Бірақ өзгерілудің бәрі ... ... Даму ... ... ... әдебиеттерде қарапайым
түрден күрделі түрге көшу деп түсінеді. Бұл негізінде бөтен ... тек алға ... өсу ғана ... Даму ... ... тұрғыда кездесуі
ықтимал. Кейде осының солай ... ... ... аранйы ескертіп
былай деген болатын: «Бұл заманда прогресс атаулының ... ... ... регрес болатынында көрсетеді »
Психика дегенімз тіршілікті қамтамасыз етуге арналған қасиеттің бір
түрі болғандықтан, оның кейде кері ... ... ... (психикалық
аурулардың кейбір түрлерін) еске алмағанда, әсіресе тіршілік дүниесінде
даму прогрессивтік түрде өріс ... рас. ... ... алға ... ... ... ... дамуымен оқытудың дамуымен оқытудың баланың ... ... ... Жан-Пиажэ 192І—1922жж француз тілінде еңбегінде (22)
баланы оқытсаңда,оқытпасаңда ... ... ... өріс алуына
ықпалын тигізбейді деді. Пікір сол кездегі ... ... ... ... ... ... алушылар
тек
ай- қарай .
әр елде көбейе бастады, соның бірі - бІздің
елдегі Л.С.Выготский Ж.Пиаженің пікіріне қарсы шығып бала ... ... ... қалыптасады. Осыған орай баланың ықпалын дамыту үшін
алдымен оны ... ... ... ... ... ... ... яғни оны алға қарай сүйрейді.
Егер баланы ақылды етемін десеңіздер, - деді ... - ... ... қолы ... даму дәрежесіне дәл ықшамдамай, шамалы алға қарай ... ... ... ғана ... баланың ой өрісін алға қарай сүйрейтін
болады, - дейді. Бұл пікірді сол кездегі ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... оқыту бала психикасын сүйрейді дейтін қағйда аса
орынды көрінді.
Шетел психологтарының ішінен Д.Ж.Брунер ... осы ... ... ... аңғармаған сияқты болып өзінің осы пікірін онан әрі
ұлғайта бастады, келіспеушіліктің осы түрінің ... ... ... ... адам ... буын ғалымдардың зерттеу пәні болып
табылады. Ал қазіргі ... ... ... өзгерістерге
байланысты адамды зерттеу мәселесінде психология ғылымы орталық орын алады.
Психология дамуының ... , ... ... ... ... ... қоғамда оның дамуымен қалыптасу ... ... ... ... ... ... жатады. Бүгінгі таңда,
психологиялық заңдылықтардың ... мен ... ... ... ... ... ... спорт саласында
әртүрлі іс әрекеттерді жүзеге асыру мүмкін емес. Алайда адам әр түрлі
ғылымдардың өз ... ... ... ... ... түрде зерттеуінің обьектісі болып табылады.
Психика-көптеген ғалымдардың зерттеу тақырыбы ... ... ... ... шығу ... тілдерімен салт дәстүрлерін тануында психика
ерекше орын алады. Ежелгі ойшылдар адам үшін ... ... ... қызық
обьект болмайтынын қателеспей айтқан. ... ... ... адам болмысының табиғаты, психикалық құбылыстар, үрдістер,
қасиеттер ... Адам ... ... және оның ... ғылыми ілімдердің жүйесі жалпы қоғамның дамуы үшін қажет.
Психиканың ерекшеліктерін, ежелден, адам ... ... ... ... келе ... , оларды ғылыми ... ... ... ... бір заттың қабылдануы заттың өзінен түбегейлі
айырмашылықта болатыны айдан анық. Тәннен ... ... ... ... ... ... ретінде келтіруге болады. Адамдар мен ... ... түс ... ... адамдарда білген. Осыған байланысты
адам екі бөліктен тұрады ... ... ... ... ... ... және
сезілмейтін жаннан ; адамның тіпі кезінде жаны тәнінде ... ал ... ... адам ... Адам ... ... жаны ... жерге уақытша
орын ауыстырады. Осылайша психикалық үрдістер , ерекшеліктер, күйлер ғылыми
талдаудың пәні болмас бұрын , ... ... ... психологиялық
қарапацым ілімдер жинақталған.
Адамның психика туралы нақтылы көзқарасын оның жеке өмір тәжірибесі
қалыптастырады. Қоғамдық және жеке ... ... ... ... ... ... ету үрдісінде, бірлесіп өмір сүру
кезінде басқа адамның әрекеттері мен ... ... ... ... ... болып саналатын, ғылымға дейінгі психологиялық ілімдерді
құрайды. Бұл ілімдер қоршаған адамдардың ... ... ... дұрыс ықпал етуі мүмкін. Алайда, олар дәлелсіз, тереңдетілмеген жүйе
болып табылады. Біз оларды тек өз тәжірибеміз ... ғана ... ... ... ... ... ертегілер, аңыздар, мысалдар арқылы
меңгереміз. Міне осылар қазіргі заманғы психиканың барлық ... мен ... ... ... ... ... ... нені сипаттайды? Оның ғылыми ілімдеріне ... Бұл ... ... беру ... оңай ... Бұл ... жауап беру
үшін ғылыми психология тарихының әрбір даму ... ... ... мағынасы туралы көзқарастың қалайша өзгеретініне үңілу
қажет. Психика енді ғана етек алып келе ... ... ... ... ... ... ... қалаптасуы.
ХІХ ғасырдың соңы –ХХ ғасырдың басында, белгілі психолог ... ... ... , ал ... алдындағы кезеңдері ұзақ деп
психология туралы ... да ... ... Бұл ... ... ... ... табиғи ғылымдарға жақындау және жеке эксперименттік
әдістерді ұйымдастыру кезеңі деп ... ... ... ... Бұл ХІХ ... соңғы ширегінде болды, бірақ психолгияның қайнар
бұлағы ғасырлар қойнауында жатыр. /1/
Жан туралы ғылыми түсінік ежелгі гректердің әмбебап ... ... 384-322) ... ... Екі ... мың ... созылған осынау
кезеңде психолгия басқа ғылымдармен (философия, ... ... т,б) ... ... ... келеді. ХІХ ғасырдың екінші
жартысынан былай қарай жан құбылыстарын ... ес, ... ... ... ... әр түрлі, құрал-жабдық аспаптардың көмегімен зерттей
бастады. Осы ... ... ... өз алдына дербес отау тігіп
тәжірибелік ғылым ретінде дамыды.
Психолгия ғылымының тарихы да біріне-бірі ... ... ... аталған екі бағыттың үздіксіз ой пікір тартысына ... ... грек ... бірі ... ... 460-370) сол
кездің өзінде-ақ жанды оттың атомдарындай қозғалмалы қасиет деп түсіндірді.
Ол жанның ... ... , оның ... өшіп ... ... ... ... Сол заманның екінші бір ойшылы, идиялист
Платон (427-347) керісінше «жан-мәңгі ... , ... ... ... ... осылайша екі түрлі көзқарас тұрғысынан түсіну,
қоғам ... ... ... әсіресе орта ғасыр заманынан бермен
қарай кең өріс ала бастады. Шығыстың ұлы ... Әбу ... ... ... ... материадан құралады, ол жойылмайды, бір түрден екінші түрге
көшіп, өзгере ... жан ... ... өмір ... бір денеден екінші
бір денеге барып орналаса да алмайды,- деп материалистік тұрғыдан ... , ... ... Фома ... (1225-1274) жанның мәңгі
өлмейтіндігі , оның денеден бөлек өмір сүретіндігі жайлы ... ... ... осы ... кең өріс ... ... береді.
Психологияляқ ғылыми білімдердің тарихы екі кезеңге ... ...... 2500 ... ... көш басы ... басталатын
жан дүниесі жайлы түрлі ой ... ілкі ... Осы ... ... ... ... , әсіресе, философиямен қосақтаса ... Оның ... ... 1879 жылдан басталады. Осы жылы неміс ғалымы
В.Вундт (1832-1920) Липицйгте ... ... ... ... ... ... ... себепкер болды.
1.3Жан туралы түсініктің даму жолын
көрсететін кесте
Психологияның даму тарихы жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... Әбуәлі Ибн Сина , Декарт, Гоббс, Спиноза ... ... ... ... Вольф, Галлер, т.б. оқымыстылардың есімімен
тығыз байланысты.
Жан дүниесінің сыры ... ... ... ... ойшылдары да
айтқан. Тіпті мүндай ой-пікірлер фольклорда, әсіресе, мақал-мәтелдерде
көптеп кездеседі. Мәселен, «Тән ауырса, жан ... ... ... ... «Тән ... демек жан да өледі», «Жан бар жерде қаза бар», ... ... т.б. ... ... жан мен ... ара ... ... дұрыс пайымдалғанын байқау қиын емес. Жан ... ... адам ... ... беретін рух. Ал Асанқайғы, Шалкиіз,
Жиембет, Ақтамберді, Бұқар, Шал, Дулат, Махамбет т.б. қазақ ... ... ... да ... ... жан
дүниесінің сырлары әр қырынан сөз ... ... ... ... ... ... биік, материалистік психологиялық ой- пікірлерді Шоқан,
Ыбырай, Абай, Сұлтанмахмұт шығармаларынан да көптеп ... ... С. ... (1893-1920) жан мен тән ылғи да бірлікте, байланыста
болады, адамның тәні өсумен қатар , жаны да ... ... ... ... ... қоса өзгеруінің негізі тәнде , адам өлгеннен кейін, онда
қимыл жоқ... жек көру жоқ, ... жоқ ... Өмір жоқ, яғни , бір ... , ... ... ... еш уақытта өмір болмайды деп тамаша
материалистік қорытынды жасайды. Осы іспеттес пікірді Шәкерім ... ... ... ... ... ... , ақыл ... матылып тұр»).
Психикалық құбылыстың табиғи ғылыми негізін ... , оны ... ... орыстың ұлы ғалымдары И.М. Сеченевтоң (1829-1905)
рефлекстер жөніндегі пікірлерімен И.П. Павловтың (1849-1936) ... ... ... ... ... зор ... ... мен ғылым
2.1 Психиканы ғылыми тұрғыдан түсіну
Психологиялық әрекеттері ... ... ... ... ... ... ... еңбектерінде алғаш сөз болған («Сыртқы
әсерлердің әсерімен...заттардың облыстары ... ... ... ... ... 1973, ... Бұл теория
бойынша сыртқы дүние біздің сезімде мида түйсік, қабылдау, елестеу, ой-
сезім түрінде ... ... ... ... бір ... ... ... психикасы деп те атайды. Сана – сыртқы дүниенің бейнесі дегенді
қалай ... ... ... ... ... әсерлердің бәрін қабылдауға,
бейнелеуге қабілетті. Мидағы бейне, образ сол бейнеленген зат
8
пен құбылысқа дәл ... ... ... әр ... өмір ... ... білім деңгейіне, мақсат-мүддесіне, ... ... ... толы ... материяның (өлі табиғат) өзінде де ... ... ... заттың айнадағы сәулесінен біз оның суретін көреміз. Ал
егер затты алып кетсек, оның суретінің де айна ... ... ... ... ... де осы іспеттес, яғни сыртқы орта әсер етпейінше,
мида ешқандай психикалық құбылыс пайда болмайды. Айна бетіндегі ... ... ... ... де ... ... бір ... аталғанымен бұл екеуінің
арасындағы айырмашылық жер мен көктей. Айна бетіндегі сәуле «жансыз» сәуле
болып табылады. Ал адам миында ... ... ... айна бетіндегі
сәуледен бір ерекшелігі – соңғы бейне өте ... ол ... ... ... Мидағы бейненің екінші бір ерекшелігі – сөздің жәрдемімен
бейнеленуі. Бейнеленудің осы түрі ұзақ ... ... ... ... еңбек ету қызметінің негізінде пайда болған.
Айналадағы заттар мен ... адам ... ... ... ... ... ... түрде сөздің көмегімен жүзеге
асады. Адам қоғамдық-әлеуметік өмірдің жемісі болғандықтан, оның ... ... ой ... ... көрінеді. Ол белсенді әрекеттену
негізінде, әртүрлі объектілермен қатынас жасап, өзі ... ... ... ... заттың миға әсер етуінен ғана ... ... емес , ... ... пен ... ... ... өзара
байланысының нәтижесі. Адам сыртқы ортаның тигізген ... ... ... ... бейнелейді. Бейнелену ми қабаты жықпылдарында адамның
жас мөлшері ... ... ... ... орай ... деңгейде көрініп
отырады.
Бейнелену теориясының мәнін басқаша түсінетіндер де кездеседі.
Неміс ғалымы Г. ... ... ... ... ... ешқандай ұқсастығы жоқ, бұлар заттың бейнесі емес, оның символы»,-
дейді. Бұл теория ... ... ... ... ... ... дүниені жоққа шығарады.
Адам санасының табиғатын осылайша ... ... ... ... Мәселен, ХІХ ғасыда өмір сүрген ... ... ... ... ... ... өтті өзінен қалай бөліп
шығарса, ми да солай бөліп ... деп ... сана ... ... ми ... ... ... бір түрі деп түсіндірді. Бұл өте
тұрпайы түсінік. Шынында, сана сол материаның өзі ... ... ... ... ... ... жойылады да бұл екеуі бірдей ... ... ... ... ... сана зат ... оны ... де, суретін
түсіріп алуға да болмайды. Сана – сыртқы ... ... мен ... бейнесі. Ол материалдық бейне емес, ол идеалдық бейне.
2.2 ... мен жан ... ... ... ... ... үшін ... оларды белгілі
топтарға жіктеуіміз керек. Мұны жан қуаттарының топтастырылуы деп ... ... ... ... ... ... ... үш топқа
бөлінеді. Олардың бірі психикалық процестер деп аталса, екіншісі психикалық
қалып, үшіншісі психикалық қасиетер деп аталады.
Психикалық ... ...... үрлі ... ... ... абыржу т.б.) тұрақты компоненттері. Жан қуаттарының осы
екінші тобы ғылымда әлі де толық зерттелмеген.
Психикалық қасиеттер – бір ... ... бір ... ... ... ең ... ең ... ерекшеліктер. Бұған әрбір адамның
мінезі мен темпераменті, қабілеті мен дүниетанымы, сенімі мен ... ... ... қасиеттерінің қалыптасуында адамның өскен
ортасымен қатар, оның ... ... ... жас ... мамандық
ерекшелікері де бір сыдырғы орын алады.
Психикалық процестер – сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы
түрлі бейнелері.
2.3. Психика мен ... ... ... ... де белгілі мақсатқа байланысты жоспарлап, арнайы
белгіленген және ... ... ... ... ... адамның көп рет қайталанған іс-әрекеттерімен қылықтары, ... бет ... ... ... ... оның ... ... мен еркінің , темпераменті мен мінезінің ерекшеліктерін
білуге біршама жәрдемдеседі.
Ғылыми психология адамның ой-өрісі, сана сезімі дәрежесі іс-
әрекеттен, оның ... ... ... ... рет ... Сана іс-
әрекеттің бағыт бағдарлы сипатта ... ... ... Сана мен ... бір ... тығыз байланысты. Кейбір психологтар:«Адамның психикалық
құбылыстарын зерттеуде оның өзі ... ... ... орын ... да ... байқау әдісінің деректеріне ерекше көңіл ... ... ... ... ... ... ... Олардың бір тобы негізгі әдіс, екінші тобы қосалқы әдіс деп аталады.
Осындай ... ... ... ... ... ... ... жоспар бойынша жүйелі түрде біраз ... ... ... ... ... қадағалауды байқау әдісі деп атайды.
Ғылыми-зерттеу жұмыстарының ... ... ... байқау әдісінде
түрлі аспаптар қолдануға болады. Мәселен, зерттелінетін объектіні суретке
түсіру үшін – ... ... ... сөз ... ... кейін оны пластинка бойынша қайтадан жаңғырту үшін магнитафон т.б.
пайдаланылады.
Байқау әдісінің нәтижелі болып шығуы үшін қолданылатын ... ... ... ұзақ ... ... ... және бір фактының
өзі бірнеше рет қайталанып, зерттелуін қамтамасыз етуі;
2) зерттелетін объектіні айқын ... және ... ... білу ... Мысалы, байқау объектісі ретінде сабаққа
нашар ... ... ... ... – оның ... ... ... кейбір ерекшеліктерін білу;
12
3) байқалған фактілерді сол сәтте жазып отыру, зерттелушінің ... ... ... оған ... ... ... фактілерді іріктеп алу – осы әдіске қойылатын негізгі
талаптардың бірі.
Байқау әдісі арқылы оқу-тәрбие ... әр ... ... ... ... мен ... ерекшеліктерді білуіне кейін
оларды жақсарта түсу ... ... ... ... ... болады. Бұл
әдіс адамдардың психологиялық ерекшеліктерін зерттеуде өте кп қолданылаын
әдістердің бірі.
Байқау әдістеріне ... жан ... ... ... біраз артықшылығы бар. И.П.Павлов: «Байқау табиғаттың ұсынғанын
жинайды, ал тәжірибе табиғаттан ... ... ... ... ... ... ... өзіне қажетті жан қуаттарының көлденеңіне
кез болуын ... ... сол ... ... өзі ... жасайды.
Психологияда тәжірибе лабораориялық және табиғи болып екіге бөлінеді /2/.
ІІІ. Қазіргі кезеңдегі психикамен сананың міндеттері
3.1 Психика мен сананың қазіргі ... ... ... ... ... және ... ... байланысты қазіргі уақыттағы психология ғылымы қарқынды даму
үстінде. Психикалық әрекеттердің даму барысындағы оның заңдылықтарын ... ... ... міндеті болып табылады. Соңғы онжылдық
көлемінде психологиялық зерттеулер шеңбері айтарлықтай кеңіп, жаңа ... мен ... ... ... ... ... ұғым ... өзгеріп,
жаңа жорамалдар мен
тұжырымдамалар үздіксіз пайда ... ... жаңа ... ... Б.Ф.Ломов «Психологияның әдіснамалық және теориялық
проблемалары» деген еңбегінде қазіргі кезеңдегі ғылым жағдайын ... ... ... ... ... ... мәселелерін және
оның жалпы теориясын өңдеуге қажетілік ... ... деп ... зертейтін құбылыстар аумағы өте кең. Ол күрделілік деңгейі
әртүрлі – ... ... әсер ... ... жеке ... ... ... тұлғаның мативтік күресіне дейін адамның
күйлері мен қасиетерін, үрдістерді ... Бұл ... ... зерттелген, албасқаларын сипаттау ... ... ғана ... ... ... мен олардың байланыстарын
жалпы және дерексіз сипаттау – теория болады деп көпшілік санайтынын ... ... жөн. ... ... ... ... бітпейді, сондай-ақ бұған
жиналған білімдерді салыстыру мен интеграциялау да, оларды ... ... ... Бұл ... негізгі мақсаты болып зерттелген құбылыстардың
мағынасын ашу саналады. Осыған байланысты әдіснамалық ... ... Егер ... ... айқындамаған әдістемелік принципке сүйенсе,
онда теориялық білімнің эмпирикалықпен алмастырылуының қауіпі туады.
Психикалық құбылыстардың ... ... ... дәрежесінің рөлі маңызды болады. Б.Ф. ... ... ... ғылымдардың негізгі дәрежелері анықталып, олардың
жүйелік өзара байланысы, әрқайсысының жалпыға ортақтығы, ... ... ... ... Психологияның төмендегідей негізгі
дәрежелері бөлініп ... ... ... ... ... ... сондай-ақ жалпыламалық деңгейі бойынша дәрежеге теңелетін ұғымдар
бұл «әлеуметтік » және «биологиялық» ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік және биологиялық
детерминанттарының даму барысындағы қатынасын ... ... ... ... ... Алдыңғы онжылдықтардағы психолгия пәнінің
теориясы басым болғаны белгілі. Оның ... ... ... ... ... ... ... Ол өнеркәсіптегі, мемлекеттік ... ... ... білім беру жүйесіндегі, және т.б.
ерекше кәсіби практикалық ... ... ... ... ... міндеттерді шешуге енгізу, оның теориясының ... да ... ... ... ... психологиялық құзырды
талап ететін, адам факторының рөлінің көтерілуімен анықталатын мәселер
қоғам өмірінің барлық ... әр ... ... ... ... ... деп адамдардың нақтылы әрекеттерінен көрінетін адам бойындағы
әлеуметтік-психолгиялық және психофизиологиялық ... кең ... ... Бұл ... біз ... ... ... тәжірибе (олардың
саны өте көп, өйткені адам бар жердің ... ... ... ... ... ... бар) қойып отырған барлық міндеттерді атап айтпаймыз, бала
рсихикасының дамуын ... ... ... ... ... ағарту жүйесінің ... ... ... беру, орта, жалпы білімберу мектебі, арнайы орта білім беру,
жоғары мектеп) психологияға ... ... ... ... ... тұлғаның қарапайымсезінулерінен бастап, психикалық
қасиеттеріне дейін зерттеу олар бағынатын ... ... ... Бұл ... ... негізін жасаудағы, қоғамдық мәселені
шешудегі, оқу және тәрбие ұйымдарын жетілдіруге маңызы зор.
Психолгия ... ... ... ... ролін қоғамның
мойындауы білім беру мекемелерінде тармақталған психолгиялық қызыметті
қалыптастыру идеясына әкеледі. ... ... ... ... ... даму ... өтудежәне ғылыммен оның нәтижелерінің тәжірибеде
қолданылуы арасындағы байланыстырушы қатар болады деп ойластырылуда.
3.2. Қазіргі ... ... ... мен сананың ғылымдар
жүйесіндегі орны.
Психолгиялық мәліметтердің басқа ғылымдарда ... ... ... ... ... ... шамада қолдануға құрылы
екні, психологияның ғылымдар жүйесінде алатын ... ... ... ... кезеңдегі ғылымдар жүйесіндегі психолгияның алатын орны
психологиялық білімдердің даму деңгейін өзінің ... ... ... ... ... ... Қоғамның рухани дамуының тарихындағы
білімінің ешбір саласы, ғылымдар ... ... ... ... ... Қазіргі кезде академик Б.М. Кедров ... ... ... жалпыға ортақ болып саналады. Ол тақырыптар ұқсас ... ... ... көптігін көрсетеді. Ұсынылған үлгі
бұрыштары табиғи, әлеуметтік және философиялық ғылымдарды білдіретін үш
бұрыш ... ... ... ... осы ... ... ... пәнінің, қойылған міндетке байланысты үш бұрыштың бір бұрышына
бағытталған, ... пәні мен ... ... ... ... жалпы ғылыми білімдер жүйесіндегі негізгі қызыметінің мағынасы
мынада: ғылыми білімнің ... ... ... бір ... ... отырып, Б.Ф. Ломовтың айтуы бойынша
зерттеуінің обьектісі адам ... ... ... ... ... ... ... психолог Б.Г. Ананьев психолгия адам туралы
мәліметтерді ... ... ... ... ... ... екенін көрсете
отырып, бұл мәселені толығымен өңдеді.
Психолгияның аталмыш ... үш ... ... ... ... Психологиянығ негізгі міндеті болып ... даму ... ... ... ... Бұл
заңдылықтар даму миындағы обьективтік дүниенің бейнеленуін, ... оның ... ... реттелетінін, психикалық әрекеттер қалай
дамитынын және тұлғаның психолгиялық қасиеттері ... ... ... Психика обьективтік шындықтың бейнеленуі екені белгілі,
срндықтан ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінің обьективті жағдайларына
байланысты болатынын білдіреді.
Сонымен біпге адамдардың кез-келген іс-әрекеті әр ... ... ... ... ғана ... ... ... субьективтік
сәттерімен арақатынасына байланысыт болады. ... ... және ... ... ... ... ғылыми
негіз береді. Қандай күрделі болсада барлық психикалық ... ... ... бас миы қабыршағындағы уақытша байланыстар
жүйесы атқарады. Осы ... ... және ... ... ... ... адамның іс-әрекетіне ықпал етуі мүмкін-
оның қылықтарын ... ... ... ... ... ... ... психикалық құбылыстардың адам өмірімен іс-әрекетінің
обьективтік жағдайларынан ... ... ... ... ... осы ... ... физиологиялық механизімдерінде ашу
керек. Психология физиологиямен, ... ... ... жүйке әрекетінің
физиологиясымен тығыз байланысын сақтауы қажет.
Физиология ағзаның қызыметін жүзеге асыратын механизімдерін, ал ... ... ... ағзаның қошаған ортамен ... ... ... жүйесі жұмысының мезанизімдерін қарастырады. Осы
үрдістерді қоздырумен тежелудің ... ... ... ... ... заңдылықтарының, жүйке жүйесінің әртүрлі «қабаттарының» және күрделі
жүйке құрылымдарының атқаратын ролдерін оңай байқауға болады. ... ... ... жүйке байланыстарының түйісуіне себепші болатын бұл
құрылымдар ... ... ... ... ... ... ... қарапайым сипаттаумен ғана шектеп қоймай, әрекеттің ... ... ... ... ... қандай аппараттар арқылы
жүзеге асырылып, жүйелерде білінетінін көрсету үшін қажет. Бірақ психология
ғылымдарының ... ... үшін ... ғана меңгеру жеткіліксіз
болады.
ХХ ғасырдың екінші жартысынан ... ... жеке ... оның ... ... бірлесуі себеп болды. Бұған ... ... ... ... болады. ... ... ... ... ... рефлекторлық құрайды(И.М.
Сеченов, И.П. Павлов, сондай-ақ ірі физиологтардың еңбектері: Л.А. Орбели,
П.К.Анохин, К.М. Быков, ... А.А. ... ... ), ... ... психологияның негізгі мәселелерін
өңдеуге Ч.Дарвиннің эволюциялық еңбектері үлкен ықпал ... Олар ... ... ... ... ... кезіндегі психиканың ролін
анықтауға, психикалық әрекеттің төменгі ... ... ... мүмкіндік береді.
Психолог өсімдіктер мен ... ... ... анық ... ... ... біркелкі ортадағы бір
жасушалардың тіршілігінен, ... ... ... жоғары
талапар қойылатын, жер үстінде тіршілік ететін көп жасушалардың күрделі
өміріне өту ... ... не ... анық білу қажет. Жоғары
омыртқалар иен жәндіктер дүниесінің арасындағы айырмашылықта жете ... ... ... ... ... ... ... мінез құлықтарының ерекшеліктерін анық түсіну мүмкін емес,
адамның психикалық ... ... ... ... ... ... ... жоғалтады. Психология ғылымының пәнін құрайтын
айғақтарды ... ... ... мүлдем болмайтынын естен
шығармау керек.
Психологияның қоғамдық ғылымдармен байланыста болуы аса ... ... ... ... ... және т.б. ... оқытатын құбылыстар мен үрдістерді ... ... ... ... әкеледі. Адамның жеке және топтағы мінез-
құлықтарының механизімдерін білмей, ... ... ... ... ... ... заңдылықтарын білмей, көңіл-
күйді, сезімді, психологиялық ... ... ... ... ... оның ... ... мінезін,
тұлғааралық қатынастарын және т.б. зерттемей, әлеуметтік құбылымтармен
үрдістерді ... ашып ... ... ... Қысқаша айтқанда: әлеуметтік
үрдістерді зерттеу кезінде ... ... ... ... ... ... ... үрдістерді өздігінен
анықтамайды,керісінше, олардың өзі осы үрдістерді ... ... ... ... Адамның
психикалық әрекетінің негізгі түрлері қоғамның тарихы барысына пайда болып,
тарихта қалыптасқан заттық әрекеттер жағдайында ... ... ... ету
барысында құрал мен тілді пайдалану кезінде ... ... ... ... ... қоғамдық ғылымдармен байланыста болуының
қаншалық маңызды екенін көруге болады. Егер ... ... ... шарттар негізгі ролді атқарса, ... ... ... ... ... ... ие ... Адымен
психикалық әрекеттердің адамға тән болатын түрлерін зерттейтін, қазірігі
заманғы психология ... ... ... ... ... даму
заңдарын біріктіретін тарихи материализімнен – алынатын мәліметтерді есепке
алмай ... ... ... алмайды. Адамның психикалық әрекетін
қалыптастыратын қоғам жағдайларын тиянақты ... ғана ... ... ... ие болуына мүмкіндік береді.
Психологиямен педагогиканың байланысына ... ... ... ... ... кезде болатыны анық, К.Д.Ушйнский былай деп аитқан: «Адамды
жан-жақты тәрбиелеу үшін, оны жан-жақты зерттеу ... Егер ... ... ... жайлы білімеге сүйенбесе, онда ол
педагогикалық кеңестермен рецептердің ... ... ... ... ... ... ғылым болуын тоқтатады. ... ... ... ... дидактиканың, жеке әдістемелердің,
тәрбиелеу теориясының) дамуы кезінде, психологиялық зерттеуді қажет ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуының, дағдымен икемділіктің, мотивтермен қабілеттер
табиғатының, адамның ... ... ... заңдылықтарын ілу, білім
берудің түрлі сатысындағы білімнің мазмұнын анықтау, біліммен ... ... ... ... ... және т.б. ... негізгі
педагогикалық мәселелерді шешу үшін маңызы зор.
Қазіргі заманғы оқушыға нені үйрету ... ... ... ... кең көлемді ақпараттарының ішінен нені, қалай алу керек? Деген
сауалдар ... ... ... ... тудырған мәселелер тобы жиналып
қалды. Әр түрлі жас ... ... адам ... ... резервтері қандай екенін және олардың шегі қайда екенін
психология анық тау қажет.
Педагогика ... ... ... ... ... ... Даушы қоғамның талаптарына сәйкес ... ... ... болып табылады. Ал бұл мақсатқа жету
тұлғаны қалыптастырудың заңдылықтарын зерттеуді қажет етеді: оның ... ... ... және т.б. ... ... ... психология ғылымдар түйісінде ... ... ... философиялы; екіншіден, табиғат; үшіншіден, әлеуметтік ғылымдар
арасындағы аралық орынды алады.
Психология басқа ғылымдар байланысының барлығынад өзінің ... және ... ... ... ... ... ... осы мағынаны зерттеу әдістерін сақтайтынын ... ... ... ерекше саласы ретіндегі психолгияда арнайы пәндердің бірқатары
бірігеді ... ... және ... ... Олар ... сай емес ... ... де, ғылымның бір саласына жатады. Олардың
ортақ міндеті – ... ... ... ... ... пәндердің бірігетін базасы болып, ... ... ... және ... ... өңдейтін, жалпы психология
саналады. Психологиялық пәндер жүйесінің зерттейтін басты обьектісі біреу.
Бұл-адам, оның
психикалық ... ... және ... ... даму ... ... ... байланыста болуына ғана тәуелді болмайды. Алғашында психология
теориясы басым пән болғаны белгілі, ал қазір өзінің танымдық ... ... ... мемлекетті басқарудағы, білім беру жүйесіндегі,
денсаулық сақтаудағы, мәдениеттегі, спорттағы және т.б. кәсіби практикалық
іс әрекеттің ... ... ... ... ... ... байланысатын салалар
Сонымен, қазіргі кезеңдегі психология-қалыптасудың әр түрлі сатысында
тұрған және тәжірбиенің түрлі салаларымен байланысқан ... ... ... ... ... ... ... жіктеудің
негізі ретінде адамның іс-әрекетінің сан алуан түрлерін пайдаланады. Осының
негізінде психологияғылымының мынадай салалары психикамен байланысады.
Даму психологиясы - әр ... ... ... ... ... тұлғаның психологиялық қасиеттерін және әр
түрлі психикалық ... ... ... Бұл сала ... құралады: балалар психологиясы, жеткіншектер психологиясы,
жасөспірім психологиясы, ересек адам психологиясы, ересек адам ... ... Осы сала ... мен ... ... және ... ... мен іргелі мәселелерін зерттеп, оқыту ісіндегі адамның ақыл-
ойын, сана-сезімін жетілдірудің иімді жолдарын ... ... ... ... ... ... ... психология – бұл адам дамуының ... даму ... ми ... ... ... осы саладағы
әр қйлы аурулардың себептерін қарастырады.
Аранайы психологияның мына ... атап ... – ми ... ... ... адам ... ... – саңырау не керең болып туған ... ...... ... мен соқырлардың
психологиялық дамуын зерттейді.
Салыстымалы психология – ... ... ... Мұнда адам мн хайуанаттар психикасын салыстыра отырып
зерттейді. ... ... ... ... Бұл ... жануарлар психологиясын зерттейтін тармағы әрбір
түрмен тектің, олардың тобындағы жан-жануарлар, жәндіктердің құлқын, ... ... ... ... – адаммен қоғам ... ... ... Бұл сала ... белгілі бір негізде
ұйымдасқан топтарымен кездейсоқ топтары арасындағы өзара қарым-қатынастағы
психологиялық құбылыстардыңсырын ... ... ... әлеуметтік
психология қарқынды түрде дамуда. ... ... ... ... ... Сонымен қатар үлкен ірі топтардағы психологиялық-
әлеуметтік жағдайлар. Бұл ... ... ... ... радио, теледидар, баспасөз, т.б. түрі кіреді.
ХХ ғасырдың алғашқы ширегінде жан қуаттарының заңдылықтарын ... ... ... ... ... ... ... алынған есепсіз көп нақты материалдар сана құбылыстарын теориялық
тұрғыдан ... ... бере ... ... деректердің практика үшін
елеулі маңызы бола тұрса да, осы ғылымның әдіснамалық астары әлсіз болып,
психолгияды бір-біріне ... ... ... бола ... бірі – Американ психологы Джон Уотсон(1878-1958) негізін салған
бихевиоризм бағыты еді. «Бихевиор» - ағылшын ... ... ... -құлық»
деген мағына білдіреді. Бихевиористер психиканы мінез –құлықтың әр ... ... ... ... ... ... ... деп түсіндірді.
Осы кездері жан қуаттарының құрылысын тұтастай зерттеудің қажеттігіне
ерекше мәне берген гештальтпсихология ...... ... ... ... түр, ... деген ұғымдарды білдіреді) Оның негізін салған
неміс ғалымдары Макс Верттеймер (1880-1943), Вольфанг Келлер (1886-1940),
Курт Коффка (1886-1940), Курт ... ... т.б. ... ... ... ... пайда болған негізгі бағыттардың
бірі – Фрейдизм еді. Осы ілімнің негізін қалаған Австрия психиаторы Зигмунд
Фрейд (1856-1939) жан ... ... ... табиғатын зерттеді.
Кейінірек шет ел психологиясында необизевиоризм, ... ... ... ... ... ... пайда
бола бастады.
Бұрынғы кеңес (қазіргі орыс) психологиясында адамның іс әрекеті,
сондай-ақ ... ... т.б.) ... қарым-қатынас
жасауы (Б.Ф. Лонов т.б.) оның бағыт-бағдары (Д.Н.Узнадзе т.б.) туралы
теориялар қалыптасты.
Әдебиеттер
1. Ж.И. ... ... ... 2005 (28-33 б)
2. Қ. Жарықбаев «жалпы ... ... 1962 (5-16 ... Қ. ... ... еткен жалықпас» Мектеп ... ... А. И. ... по ... ... ... ... Қ.Б. Жарықбаев «Психология» Алматы 1982-1993 (26-27)
6. Ганаболин Ф.Н. «Психология» Алматы 1977 (112)
7. Ә.Ж.Алдамұратов «Қызықты психология» Алматы 1992 (38-42)
8. Ә.Ж. ... ... ... лабараториялық және парктикалық
сабақтар» Алматы 1978ж І-бөлім ... ... ... ... ... 1966 (43-44)
10. М.Мұқанов «Педагогикалық психологиялық очерктер» Алматы 1967 (39-40)
11. Куртецкий В.А «Психология обучнеие ивоспитание школьников» ... ... ... В.М. «Психология орта мектепке арналған оқулық» Алматы 1948-
1953 (16-17)
13. Мектептегі психология № 5, 2006 ... ... ... № 4, 2006 (5-6)
Ұсыныстар
1.Психика мен сана адам өміріндегі қажетті дүние ... ... ... ... ... ... мен ... жасауды үйрету.
3.Психика, сана, және т.б. психология жайлы материалдарды ... ... ... – жан туралы ілім (мұндай түсінік ерте замандардан ХҮІІІ
ғасырдың басына дейін өктемдік етіп келеді.)
Психолгия сана ... ілім ... ... ... ... философы Джон
Лок)
Психологияның басқа ғылымдардан бөлініп , мінез-құлықты зерттейтін дербес
білім бола ... ... ... ... ассоциациалық психологиясы (ХҮІІІ
ғ. Ортасы) )
Психолгияның өз алдына дербес эксперименттік ғылым борлып бөлініп шығуы
(В.Вундтың 1879 жылы Лейпцигте тұңғыш лабаратория ... )

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Прокуратура органдарының жүйесі, құрылымы және оларды ұйымдастыру."75 бет
Азаматтық құқықтағы мерзім, мерзім түрлері, талап қою мерзімі, азаматтық құқықтағы мәселелер90 бет
Ауыл аумақтарының мәселелерін шешу жолдары және дамыту88 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Еңбек биржасы мен жұмыссыздықтың теориялық мәселелері25 бет
Инфляцияның әлеуметтің экономикалық зардаптары30 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь