Мұхаметжан Cералин (1871— і929)

Қазақ халқының белгілі коғам қайраткері, ақып, журналисг Мүхамет ІІІ Сералин 187І жылы бұрынгы Қостанай уезі Шұбар болосында бесінші ауылында (кәзір Қостанай облысы Қарабалық ауданы, Өрнек колхозы) туған. Мухаметжанның әкесі атасы Түрсынбай; әке-шешесінен жастан жетім қалады, кедейшілікпен күні өтеді, өзінің әкесі сияқты, Сералы да пысық, шешен өлеңші болған, кейде ол ауыл қыдырып, өлең айтып, түрлі ақындармен айтысады
Сералының өлеңдері ауыздан ауызға, елден елге тарайды. Оның осындай ел аузында сақталған екі өлеңі 1915 жылы «Айқап» журналында жарияланды. Ол өлеңдерінде өзінің жастай жетім қалғаның, кедей болғанын, өлең құмарлығын баяндайды:
Күдайым Сәби шақта жетім етті,
Жетімдік, жарлылықпен қатты дертті.
Ата-анамды жақсы көрген арқасында
Көрген жан баршасы да құрмет етті.
Мен келдім сол құрметпен отыз жасқа,
Әй кәпір, атанбадым қарындасқа.
Алдағы келетұғын өмірімде
Әртүрлі істер түсті біздің басқа...
Жақсылар қоршап келгенде,
Бөге жектеп,таймадым,
Сералы сөйле дегенде,
Сауықтық айтып, сайрадым — дейді.
        
        
МҮХАМЕТЖАН СЕРАЛИН
МҮХАМЕТЖАН СЕРАЛИН
(1871— І929)
ӨМІРІ МЕН ҚОҒАМДЫҚ ҚЬЗМЕТІ
Қазақ халқының белгілі коғам қайраткері, ақып, журналисг Мүхамет ІІІ
Сералин 187І жылы ... ... уезі ... болосында бесінші ауылында
(кәзір Қостанай ... ... ... ... ... туған.
Мухаметжанның әкесі атасы Түрсынбай; әке-шешесінен ... ... ... күні ... өзінің әкесі сияқты, Сералы да пысық, ... ... ... ол ауыл ... өлең ... түрлі ақындармен айтысады
Сералының өлеңдері ауыздан ауызға, елден елге тарайды. Оның осындай ел
аузында сақталған екі өлеңі 1915 жылы ... ... ... Ол
өлеңдерінде өзінің жастай жетім қалғаның, кедей болғанын, өлең ... Сәби ... ... ... ... ... дертті.
Ата-анамды жақсы көрген арқасында
Көрген жан баршасы да құрмет ... ... сол ... отыз ... ... ... қарындасқа.
Алдағы ... ... ... ... біздің басқа...
Жақсылар қоршап келгенде,
Бөге жектеп,таймадым,
Сералы ... ... ... ...... қайтыс болғанда Мұхаметжан үш-төрт жаста екен. Мұхаметжанның
шешесі ері өлгеннен ... үш ... ... ... келіп, өзінің
сондағы туысқандарының қолында тұрады. Мүнда бір ... жүн ... ... ... жүмыс істейді. Жүмыстан колы бос кезінде ол ауқатты адамдардың
кірлерін жуады, үйлерін ақтайды. Осылай, көп ... бойы ... ... 8 жасында медресеге оқуға түседі. Медреседе оқып журіп,
шыны сауыттарды жамауды үйренеді. ... ... ... ... ... ... ... ақшпа тауып, шешесіне көмектеседі.
Мүхаметжан медреседе алты-жеті жыл оқып, мүсылманша орта ... ... ... ... 1887 жылы, 16 жасында ол Қостанай ... ... ... ... ... бай ... ... келеді. Онда
Мұхаметжан жазда Арысганның үй ... ... ... ... ... ... бірге Қостанайға барып, орысша оқып жүреді.
Осылай ол 1891 жылы Қостанайдағы екі кластық ... ... өте ... ... 1891 жылы Арыстан өзінің бір баласы мен ... ... ... ... де ... ... әзірлейтін училищеге оқуға
түсірмек болады. Мұхаметжан емтиханды жақсы ... ... ... ... ... ... өте ... училищеге түсе алмайды.
Өз баласы алынбаған соң ... ... да ... ... ... қайтады.
1891—1900 жылдар арасында Мұхаметжан біраз уақыт Арыстанның үйінде
тұрады, соның түрлі жұмыстарын атқа-рып жүреді; ... ... ... ... ... сонан кейін Арал теңізі жағына барып, мүғалім
болады.
1900 жылы ... ... ... ... ... ... миллионер
татар Яушевқа қызметке түрады. Әуелі ... жыл оның ... ... ... ... ... ... кейін, бірнеше жыл оның
магазиндерінің бірінде сатушы болады. Ақырында, ... ... ... жылдары оныд сенімді адамды болады. Ол ел ара-
лап, Яушевтің әркімге қарызға, несиеге берген тауарларыныд
ақшасын жинайды. Бул, соңғы жұмысы оның ой ... ... зор ... Өйткені ол, осының арқасында, халыкпен араласады, елдің тұрмысымен
танысады: дала-жайы мсп қала ... дала халы қала ... ... Дала халқьның саясат, шаруашылық, мәдениет жөнінен мүлде артта
калғаыдығын амқын ... ... ... ... ... ... ол ... татарша газет, журналдар алып, жұмыть- қолы бо сағанда
кітапханаға барып, түрлі ... ... ... ... көтереді,
әдеби-творчестволық және саясіг-әлеумет-тік қызметке әзірленеді: орыстыд
классикалык әдебиетер ... ... ... ... ... ... ... социал-демократтардын Қотанай,
Троидкідегі үйымының ... ... ... ... ... ... жолына іштартады, жумыстарынл кәмектеседі. Әсіресе
1905—1907 жылдардағы революция ... онан ... де ... ... ... ... аударысады, қазақ арасына
таратысады. Большевиктердід қупия тобы қазақтың оқығал ... ... мен ... ... ... ... ... қабылдайды.
Қазақ арасында көбіне: солар аркылы жұмыс ... ... ... І ... ... ... ... М. Сералин оқыІы,
көр-гені көп, шешеи ... ... ... ... еді дегенді айтады С.
Уженнің.
1906 жылы Мемлекеттік бірінші думага депутаттар сайлауы жүреді. Торғай
облысына окі орып боріледі. Оның бірі ... ... ... ... сайлануға тиісті болады. Сонда большевиктер қазақ ... ... ... деп ... жасайды.
Бірақ большевиктердің бұл ұсынысы өтпейді. Казақтыд би-болыстары, бай-
феодалдары және бірқатар окығандары Мұхаметжан Сералинге қарсы болады: ... ... ... орыс ... үгіттеп жүрген адам деген сияқты өтірік
жалалар жабады.
Яушевтің сенімді адамы болып істеп жүріп, елдің ... ... ... ... ... ... Сералин казақ тілінде журнал
шығару қажет екен деген ойға ... ... ... ... ... ... сөйлесіп, сол журналды шығаруға әрекет жасайды: ... ... ... ... баспахана ашуды қарастырады.
Мүхаметжанның қазақ тілінде журнал шығару жәніндегі ізгі ойы 191 1
жьлы орындалды: сол жылы ... ... ... ... қаласында «Айқап»
журналы шыға бастайды. Оның шығарушысы да, ... да ... өзі ... ... ... ... ... бола тұрып, Троицкідегі қазақ
оқушылары арасында тәрбие ... да ... Бүл ... ... ... ер және қыз балалар ... бар еді. ... ... ... ... ... ... сол окушы
жастардың басын қосып, оларға қазақ халқының тарихы, сол ... хәлі ... ... баяндамалар жасап, лекциялар окып жүреді.
«Айқап» журналы 1915 жылы, сентябрь айында жабылды. Журнал жабылған
соң Мұхаметжан біраз ... сол ... орыс ... ... ... ... ... қызмет істейді. 1916 жылы өз ... ... ... ... ... ... сонда тұрады.
Мұхаметжан Сералин «Айқап» журналында халықты оты-рықшы болуға, егін
шаруашылығымен айналысуға көп наси-хаттайды. Еліне келгенсоң ол өзінің ... ... ... ... ... өз ... және кейбір кәршілес
ауылдарды жинастырып, Ақсор деген ... жер ... ... ... ... ... салдырады, оған Сералы поселкасы деп ат қойғызады.
Поселканың көшелеріне ол ... ... ... мектеп,
медресе, монша, диірмен салғызады.
Кітапханаға өз кітаптарынан біраз кітаптар береді, ... ... ... Уфа, ... ... ... бір қатар ... ... ... ... ... ... оқытушыларды
Уфа Қазань, Орынбор, Троицк сияқты қалалардан шақырттырады. Поселкенің
жанындағы Ақсай деп ... бір ... ... ... су ... ... жүртқа бау-
бақша, огород, ағаш егудің пайдасын түсіидіреді, әр үйге бау-
бақша, огород ағаш ... ... ... ... ... ... ... шығарды;
халыққа баспасөз арқылы қызмет етті. «Журнал шығарудағы мақсатымыз... Тек
ғана журттың көзі, құлағы ... еді» — ... ... ... ... ... ... бола тұрса да, ол жалпы
алғанда, демократтық-ағартушылық ба-ғытта болды, қазақ тарихында прогресшіл
роль аткарып: халықтың ояпуына, саясат, шаруашылық, мәдениет ... ... әсер ... сол кезде жада құрала бастаған зыялыларыпа «Айқап» қазақша
ойлауды, ойлағанын казакша жазуш үй-ретті, ... ... ... ... да ... ... жұмыс екенін дәлелдеді.
Мұхаметжан Сералип «Айкап» арқылы, өз шығармалары аркылы қазақ
халқыны4 Абай мен ... ... ... жаңа ... XX ... басында
өркендей тусунуге ат салысты. «Тойжарған», «Гулхашима» деген поэмалары
жаңа, ... ... ... ... ... ... ... Социалистік рсволюциясынан кейін Мұхаметжан Сералин
коммунист партиясы катарына енді; партия, совет ... ... жыл ... ... болды.
Мүхаметжан Сералин қазақтың тұңғыш советтік баспа-сөздеріне «Үшқын»,
«Еңбекші қазақ» газеттеріне қатынасып, 1923—1926 жылдары ... ... ... ... Ол ... ... ... мен өкіметтің жолын, кунде-
лікті саясатын, ауылды советтендіру жөнінде жүргізғен ... ... ... ... ұлы ... В. И. Ленин туралы
бірнеше көркем шығарма жазды. Сонымен, Мүхаметжан Сералин ... ... ... ... әрі ... қоғам кайраткері, әрі көрнекті журналист ақыны
болды.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұхаметжан Тынышбаев жайлы4 бет
Мұхаметжан Қожаcбайұлы Қаратаев – әдебиет сыншысы15 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
Алашорда10 бет
Мағжан Жұмабаев9 бет
Төребайұлы Қыздарбек10 бет
Қоғам қайраткерлері10 бет
ENRC компаниясы үшін РРЖ негізінде резервтік арна құру37 бет
ENRC корпорациясы үшін радиорелейлі жүйелер негізінде резервтік радиоарна құру16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь