Наурыз — халық мейрамы

НАУРЫЗ — өте көнеден келе жатқан шығыс халқының көпшілігінің жаңа жыл мейрамы. Наурыз фарсы тілі, ноу— «жаңа», руз—«күн» деген сөздерден қалыптасқан. Көшпенділердің байырғы астрономиялық түсінігі бойынша, әрбір жыл алты ай жаз бен алты ай кыска бөлінеді. Демек Наурыз - жаз беп қыстың, жаксылык пен жамандықтың, суық пен жылының, кайрымдылық пен қатыкездіктің, т. б. күрес тартысының тоғысқан жері.
Қазақтар бір жылдын әркайсысын отыз күн етіп, он ек! айға бөлген. Жыл соңындағы санатка косылмаған 5 (6) күнді — «бес конак» деп атайды. Ежелгі сенім бойынша жақсыльқ пен жамандықтың жан алып, жан берісіп, өмір үшін күресуі осы санатка кірмей калған уакыт аралығына тура келіп, сондықтан да халык бүл кезді «өліара» деп те атаған. Қазақтар ежелден осы 5 (6) кунді өткізіп жібермей жолаушы шықпаған, қоныс аудармаған жиын-той жасамаған, мал
сатып, қонақ шақырмаған. Өткен кундерден соң 21-нен 22-не қараған түнінеп жақсылык жеңген күн — Наурыз келді, «Үлыстың үлы күні» келді деп халық куанышқа бөленген.
Наурыз мерекесі дүние жүзі халықтарының көпшілігінде бағзы замандардан бері тойланып келеді. Ежелгі гректер оны «Патрих», бирмалықтар «су мейрамы», тәжіктер «Гүлгардон», «Бәйшешек», « Гулнаурыз », хорезмдіктер «һаусарджи», татарлар «нардуған», буряттар «Сағаан сара», соғдалықтар «Наусарыз», армяндар «Навасарди», чуваштар «Норис ояхе» т. б. түрлісіе атаған.
Ежелгі түркілер улыс күніне жаңа киімдерін киіп, сақал-мұрттарын түзеп, шашта-рын алдырып зор мереке сияқты дайындалып, қала сыртына шығып алты күн садақ тартып машықтанып, жетінші күні алтын теңге жамбы атып жарысқан. Жамбыны бірінші атып түсірген адамға билік беріліп, ол бір күн патшалық құрған.
Қазақтар ұлыс күнді «жыл басы» санағандықтан тілімізде: «жер бетінде жақсылық үялаған күн», «үлыстың ұлы күні - ұлы күн», «ұзақ ұшып келген күн», «жыл басы - жылқышы торғай (наурізек) келген күн», «көк құт көзін (өсімдік) ашқан күн», «жылдың жерге түскен күні, «жер-ананың тоң кеудесі жібіп, тас емшегі иіген күн», «Самарқанның көк тасы еріген күн» т. б. бейнелі сөз орамдары сақталады.
        
        НАУРЫЗ — ХАЛЫҚ  МЕЙРАМЫ
НАУРЫЗ — өте көнеден келе жатқан шығыс ... ... жаңа ... Наурыз фарсы тілі, ноу— ... ... ... сөздерден
қалыптасқан. Көшпенділердің байырғы астрономиялық түсінігі бойынша, әрбір
жыл алты ай жаз бен алты ай ... ... ... ... - жаз беп ... пен ... суық пен жылының, кайрымдылық пен қатыкездіктің,
т. б. күрес тартысының ... ... бір ... ... отыз күн ... он ек! айға ... Жыл
соңындағы санатка косылмаған 5 (6) күнді — «бес ... деп ... ... ... ... пен ... жан ... жан берісіп, өмір үшін
күресуі осы санатка кірмей калған уакыт аралығына тура келіп, сондықтан да
халык бүл ... ... деп те ... ... ... осы 5 (6) кунді
өткізіп жібермей жолаушы шықпаған, қоныс аудармаған жиын-той жасамаған, мал
сатып, ... ... ... ... соң ... 22-не ... ... жеңген күн — Наурыз келді, «Үлыстың үлы ... ... деп ... ... ... дүние жүзі халықтарының көпшілігінде бағзы замандардан
бері тойланып келеді. Ежелгі ... оны ... ... ... ... «Гүлгардон», «Бәйшешек», « Гулнаурыз », хорезмдіктер
«һаусарджи», татарлар «нардуған», ... ... ... ... ... ... чуваштар «Норис ояхе» т. б. түрлісіе
атаған.
Ежелгі түркілер улыс күніне жаңа ... ... ... шашта-рын алдырып зор мереке сияқты дайындалып, қала сыртына шығып
алты күн ... ... ... жетінші күні алтын теңге жамбы атып
жарысқан. ... ... атып ... ... ... ... ол бір ... құрған.
Қазақтар ұлыс күнді «жыл басы» санағандықтан тілімізде: ... ... ... ... «үлыстың ұлы күні - ұлы күн», «ұзақ ұшып
келген күн», «жыл басы - жылқышы торғай (наурізек) ... ... ... көзін (өсімдік) ашқан күн», «жылдың жерге ... ... ... ... ... тас ... ... күн», «Самарқанның көк тасы еріген
күн» т. б. бейнелі сөз ... ... Осы ... яғни 22 ... сағат үште Ұлыстың ұлы күні келеді де сол түні ... ... баба ... Сол түні әр үйде «жалғыз шала сәуле
болмас, жалғыз шырақ ... ... деп ... ... қос ... Ал ... шейін «жаңа жыл ... таза ... ол үй ... дан, ... аман ... ... ... үй ішіндегі жиһаз - мүліктердің шаңы қағылып, ... ... ... ... ... ... ... басы жаксы басталса, аяғы да жақсы болмақ», Сондықтан ... жыл бойы мол ... дән ... ... көп ... ... түні ыдыс ... бәріне ак (сүт, айран, қымыран, қымыз, шалап,
уыз т. б.), ырыс ... деп дән ... ... жүгері, ар-па, сүлы, мақсары
т. б.) және кәусәр бүлақ суын толтырып қоятын болған.
Бұл түні ауыл бойжеткендері соғымньң соңғы етін ... ... ... ... жас жігіттерге арналған ерекше дәм дайындай-ды. Ал
жігіттер мен ... ... қол ... ... ... ... судан тұратын «селт еткізер», «дір еткізер» сыйлықтарын үсынған.
Тағы бір дәстүр: ауыл ... бір асау ... ... ... ... ... оған ... куыршақты байлап, түнгі сағат 3-те қорадағы малды
үркітіп, иттерді шулатып, елді ұйқыдан ояту үшін тайыншаны бос жіберетін
болған. Қуыршақ елімізге келе жатқан жаңа жыл ... ... ... ұлы күні не кар, не ... ... «нұр ... «туар жыл
жақсы» болады деп аталарымыз қуанған. Наурыздың қары «ақша қар» деп
аталады. Наурыз күні масайраған жұрт жаңа ... ... ... ... бір ... ... іледі.
Ұлыс күні кісілер бір-бірімен кездескенде:
Ұлыс бақытты болсын!
Төрт түлік ақты ... ... ... ... ... — деп ... тілеседі де ер адамдар қос қолдасып,
төс соғыстырады, ал әйелдер құшақтасады, ерлер мен ... ... ... Қос ... ... төс ... — «өмір тірегім-төсім,
тіршілк көзім — екі қолым аман-сау болсын» дегенді білдіреді. Рәсім бойынша
жаңа жылда бір-ақ рет ... ... ... ... ақ-тан (сүт тағамдары), көк ырыстан (дән
тағамдары мен жеміс - жидектер), қызылдан (еттен істелген тағамдар) жеті
түрлі дәм ... жеті ... ... (ет, тұз, су, ... ... сөк, күріш,
пияз сәбіз т. б.) наурыз көже қайнатыла-ды. Қалыптасқан жоралғы бойынша
барлық адамдар бір-бірінің үйіне кіріп наурыз көжені тоя ішуі ... ... «жыл бойы ... ... ... ... Наурыз күнгі қасиетті дәмнен
алыс сапарда, түзде жүрген адамдарға, қадірменді қарияларға сыбаға
сақталады.
Наурыз күні таң ертеқ ертемен ерлер ... ... ... ал қыз-
келіншектер құрт, ірімшік, пісірген ет алып далаға шығып, жігіттер
айналадағы бастаулардың көзін ... ... ... талдар егеді. Әйелдер
болса атып келе жатқан күнге тәу ... ... ... күн — Ана!» деп
иіліп сәлем беріп, «Кеудесі түкті жер — Ана, құт дарыт, ... ... ... май ... жаңа ... ағаштарға ақ шашады.
Ақ түйенің қарны жарылған бұл күні ... де ... ... ... ... баласы қайын енесімен жарасымды емін - еркін әзіл айтып,
қалжыңдасса, мұндай істер бұл күні ... ... ... ұлы ... ... батасын алсам, болашақ ұрпағыма олардыд күш-қуаты
дариды» деген сеніммен жас келіндер көп ... ... ... ... ... ... Олар ... бас берсін,
Бақытты ас берсін.
Ұлыстық ұлы күнінде
Ұлың оңға қонсын,
Қызың қырға ... ... ... ... ... ... бұл батам,
Үлыс күнге сақтап жүрген
сүр батам — деп тілеу ... ... ... өгіз сою ... ... ... таман ауыл
адамдары қотан ортасына міндетті түрде нар-қазан алып шығып, астына от
жағады. Жас жігіттер ошақ басында ... ... да, ... қанымен ойнап
жүрген жас балалардың маңдайьна дөңгелек ою салады. Наурызда өгізді
құрбандыққа шалу қадым заманнан келе жатқан астрономиялық түсініктерге
байланысты болуы ықтимал. Төрдегі ... ... қос ... тартылып,
ол сыбағалы табақ «бел көтерер» деп ата-лады. Тай қазан көтеру де ежелден
келе жатқан үрдіс. ... ... жеті ... бірі —
қара қазан. Қала берді ежелгі құдіретті сақ елінің бірлігі бұзылып, ішін
алауыздық жайлағанда ел көсемдері халықтың басын біріктіру үшін ... ... ... ... ... құятын мыс жуыр маңда табылмай
сарбаздарыныц жебелерінің мыс масағын жинатып, содан ... ... ... ... ... дәм ... сақ елі өзара өкпелерін ұмытып,
қазан қасы, от басында қайтадан татуласын, осылайша ел бірлігі сақталып
қалыпты мыс дейді.
Осы дәстүр ары жалғасып, қылышыман қан ... ... ... де ... ... ... ... құйдырып, жалпақ даланы мекендегеп ру-
тайпалардың ба-сым біріктіру үшін, ру басшы-ларып осы қазаннан ... ... ... ... ... бір рет дәм ... осылай үрдіске анналил, ел
ішіндеоны «шүлен тарту» деп атап кетті.
Наурыз мейрамы үстінде аузы ... ... ... мен ел ... ұрпақтары ұмытпай айта жүретіндей аталы, үлағатты сөз қалдыруға
тырысады екен. Бір күн ойланып, ойлы сөз таппаған адамды кәп алдында
айыптап, ағынды ... ... да зац ... ... сынға ұшырап,
қанша ой-ланса да жүйелі сөз айта ... бір ... суға ... ... ... ... ... деген сөз аузынан шығып, жазадан аман
қалған екен ... аңыз ... ... ... ... Наурыз күні адамдар бақай есеп, пендешілік
атаулы
дан тазарып, ар-ұжданы алдында арылуы керек. ... күні ... ... ... ... ... жай ... ісі, жақмандыкқа жақсылық ср
жігіттің ісі».
«Тас атқанға ас ат» секілді накылдарды өзек етіп, ту ... ел ... ат ... ... ... жік түскен бауырлас ел, руларды,
туыскан ағайын, дос жарандарды бір дастарханнан дәм таттырып, табыстырған,
осылайша ел бірлігін ... ... ... ... жібергендерді қайта қосып,
жалғыз жа-рым жетімдерді көп болып үйлендіріп, жеке отау ... ... етке ... ... деп кембағал, мүге-дектерді жақын туыстарының
карауына арнайы міндеттеп ... ... ... ... ұстап қалғандарға
«дүние кезек», «адамның күні адаммен» деп жылу жинап берген.
Жаман әдстке үйір ... ... ... ... ... ... жол ... уәделерін алған т. с, с.
Қаранғы түсе екі ... ... от ... Басына майлы шүберек ораған
таяқтары бар аламан топ жас ерек-шеліктеріне карай осы екі от ... ... ... ... «Алас, алас, пәледен қалас!» деп хор-
мен айтып, төңіректі отпен та-залап шығады. Бүл рәсім «аластау» деп
аталады.
Алтыбакан басында жастар ... тан ... ... ... ән
айтады, күй тартады, айтысады.
Тап ата көпшілік биік төбенін басына шығып, атқан таңды карсы ... ... ... ... ... беріп, «Құт дарысын!» деп айнала
төңірекке ағарған шашып, үйлеріне тарасады.
Халык аңызына сүйенсек, казақ елі Наурызды 3 күннен 9 күнге дейін
тойлаған.
Қазақстан территориясының ... өте кең ... бір ... жаз
шығып жатқан кезде, екінші бөлігінде кыстың қуаты әлі қайтпай түрады.
Сондыктан, ... ... 22 ... — жаңа жыл деп жай атап ... ... той етіп ... Көшпенділер жаңа жылды жерден қар кетіп, көк
қыл-тиып, мал төлдей бастағанда карсы алып, тойлаған.
Біздін ... VII-VIII ... ... ... территориясы
мен Қазақстанның оңтүстік аймағын арабтар жаулап алды да, мұсылма дінін
зорлап, ата салт, әдет - ... да ... ... ... Олар жер ... аттарын өзгертіп, мәдени мұраларды талқандауға барынша ат салысты.
Соның ішінде ...... ... ... көп ... жұмсады.
Сонымен,
араб шапқыншыларының қол астында қалған Орта Азия халықтары Наурыз тойын
бір ғасыр шамасында бүкіл ... ... ... ... қалды. Бірақ халық өз
мейрамын жадынан шығармай кей-де жасырын, кейде ашық, қала берді ошақ
басында, өз ... ... ... ... ... ел санасынан өшіре
алмаған отаршылдар енді тә-сілді өзгертіп, Наурызды ислам дінінің беделіи
арттыру үшін пайдалануды мақсат етіп, наурыз мерекесі хали-фатты басқарып
отырған Әли ... ... ... той, ал 22 наурыздағы берілетін
тағам Мұхаммед пайғамбарға бағышталған қасиетті тағам болып жарияланды.
Арабтар наурыз мерекесіне ислам дінінің кейбір элементтерін күштеп
енгізгені-мен, бүл ... ... ... ... кала ... ... Кеңес үкіметі тұсында да қысым көрді. 1920 жылы Кеңес
үкіметі оны халыққа қайта тарту ... ол ... 1925 ... дейін келді. Осы
жылы Наурыз мерекесінде «Еңбекші қазақ» газеті бірінші бетіне ... ... қар ... жаз ... кенелген
Мейрамы ежелдеп
Қүтты болсын, бүл Наурыз! деп жазды.
Ал 1926 жылы кейбір асыра сілтеуші «әулиелердің» ... ... ... Одан ... ... ... жадында еміс-еміс, үзік-
үзік болып сақтал-ған Наурыз кейбір өңірлерде мүлдем ұмытылып, бұны бірде
«діни мейрам», бірде «ескіліктің сарқыншағы» деп үстірг бағалады. Енді
қайта құру ... ... мен ... ... ... ... ... Наурыз үлттық қана смес, интернационалдық мерекесі
болып тойлануда.
Мұсылмандығымыздың белгісі — ораза мен қүрбан айттар. Бұл ... бен ес ... ... май ... ... ... шығарып», дастарқан жайып, сары самаурында-рын бұрқылдата қайнатып,
айттап келушілерді күтеді. Иығына шапан жамылып, мәсілері мен етіктерін
жылтырата майлап, әр ... бас ... ... ауыл ... ... ... деп, ак дастарқашіан дәм татады. Арғы-бергіні
қозғап, алндынғы өткен ұрпақты дастар-қан иелерінің есіне ... ... ... ... ... ... татпаған дәмді сеыдер татып,
бақытты вмір сүріңдер, үбірлі-шүбірлі болыңдар деп ... ... ... ... ... ... десе ... «Айттық сізден
болсын!» деп қыздар мәре-сәре болады. Ауыл-үйді аралап, жарамазан
айтқан ... ... ... болады.
Сол дәстүр-салтымыз қалада да, далада да қайта ... ... ... қара ... ақ ... ... ... жол беріп, айтқандарына ден қоя ... ... ... ... берілген-беріл-мегенімізде емес.
Мәселе көңілде, ниетте, ... ... ... ғана еріп ... бір уақ Қүранға да бас ... ... жоқ. Ұран — бір ... ... Соны ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Наурыз мейрамы туралы7 бет
Наурыз мерекеcі4 бет
Наурызнама4 бет
Бәйге8 бет
Жылдам тамақтандыру мейрамханаларының түрлеріне сипаттама16 бет
Қымызмұрындық12 бет
Ұлыстың ұлы күні наурыз жайлы27 бет
Наурызбай батыр4 бет
Наурызым қорығындағы қорғауға алынған өсімдіктердің биологиялық ерекшеліктері17 бет
Наурызым қорығының өсімдіктері мен жануарлары74 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь