Метрология ұғымы


1. Метрология ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

2. Метрологияның түп деректері ... ... ... ... ... ... ... .4

3. Қазақтың өлшем бірліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

4. Қорытынды бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
Метрология - өлшеу системалары туралы ілім. Осы ілімнің бөлігі ретіндегі тарихи метрология өздерінің тарихи дамуында физикалық өлшеулердің (ұзындық, көлем, салмақ) системасын зерттейтін қосалқы тарихи пән болып табылады. Физикалық өлшеу бірліктерінің өзгерістеріне қарай жер алаңдарының, алым-салықтарының және ақша есебінің негізіне осы системалар алынғандықтан, олар да үздіксіз өзгеріп отырды, тарихи метрология әрбір тарихи кезеңде мұндай өлшеулердің нақтылы мазмұнын анықтай отырып, оларды да зерттейді. Метрология ғылымы XVI ғасырдағы Герог Агрикола және джуз есімді Европа ғалымдарының атымен байланысты.
Өлшеулерді зерттеуге тарихи тұрғыдан қараудың қажеттілігі өткен өлшеу системаларының қазіргіден өзгешелігімен анықталады, әрі уақыт өткен сайын ол үнемі өзгеріп отырады, ал бір тарихи дәуірдің шегінде әр түрлі территорияларда оның түрліше болатындығы да жиі кездеседі. Мәселен, орыс ұзындық өлшемдерінің XVI ғасырдың аяғына дейін дерлік шынтақ алынды, ол 38-46см-ге тең еді. Содан кейін негізіне 71,12-72 см-ге тең аршын алынған система келді. Ақырында, XIX ғасырдың аяғынан өлшеудің метрикалық системасы орныға бастайды, метр негізгі сызықтық өлшемге айналады. Бұдан басқа көптеген өлшеулердің аты біркелкі болды, ал мазмұны әр дәуірде және әр территорияда әр түрлі болды. Оның үстіне тарихтың ежелгі дәуірлерінде тіпті бір өлшемнің үлгілерінің өзінің бір-бірінен айырмашылығы көп болатын.
Европаның кейбір елдерінде тарихи метрологияның жеке мәселелерін талқылап, қайта қарау XVI ғасырдың өзінде-ақ басталды. Россияда XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдың басында тарихшылар бұл мәселеге белгілі бір ынта қойды, ал 1849 жылдың өзінде-ақ Ф. И. Петрушевскийдің «Жалпы метрология» деген ірі еңбегі пайда болды. Бұл кезде метрологияның басты мәселесі кейбір өлшеулерді сипаттау және әр түрлі тарихи дәуірлердегі олардың арасындағы қатынастарды табу болып саналды.
XIX ғасырдың екінші жартысынан Д. И. Прозоровскийдің, А. И. Никитскийдің, И. И. Кауфманның өлшеу системаларын зерттеуге арналған еңбектері пайда болады. Бұл жұмыстың қорытындылары С. К. Кузнецовтың 1918 жылы шыққан «Древнерусская метрология» кітабында жасалды.
Совет кезінде тарихи ғылымның тез дамып, барлық қосалқы пәндерге назардың күшеюіне байланысты метрология бойынша Б. А. Рыбаковтың, В. Л. Яниннің, И. И. Смирновтың, В. И. Шунковтың, Е. И. Каменцеваның т.б. бірқатар бағалы еңбектері пайда болды. 30 – 40 жылдары Н. В. Устюговтың және Л. В. Черепниннің метрологияның жалпы курсы жарияланды. 1965 жылы Е. И. Каменцева мен Н. В. Устюговтың «Русская метрология» оқу құралы жарыққа шықты.
1. Қазақ совет энциклопедиясы
Алматы, 1975 8-том

2. А. П. Пронштейн
В. Я. Кияшко
« Қосалқы тарихи пәндер »
Алматы: « Мектеп » баспасы, 1978

3. « Введение в специальные исторические дисциплины »
Москва: МГУ баспасы, 1990


3. С. Кенжеахметұлы
« Жеті қазына »
Алматы: « Ана тілі » баспасы, 1997

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Жоспары:

1. Метрология ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

2. Метрологияның түп деректері ... ... ... ... ... ... ... .4

3. Қазақтың өлшем бірліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

4. Қорытынды бөлім ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... .9

Метрология - өлшеу системалары туралы ілім. Осы ілімнің бөлігі
ретіндегі тарихи метрология өздерінің тарихи дамуында физикалық өлшеулердің
(ұзындық, көлем, салмақ) системасын зерттейтін қосалқы тарихи пән болып
табылады. Физикалық өлшеу бірліктерінің өзгерістеріне қарай жер
алаңдарының, алым-салықтарының және ақша есебінің негізіне осы системалар
алынғандықтан, олар да үздіксіз өзгеріп отырды, тарихи метрология әрбір
тарихи кезеңде мұндай өлшеулердің нақтылы мазмұнын анықтай отырып, оларды
да зерттейді. Метрология ғылымы XVI ғасырдағы Герог Агрикола және джуз
есімді Европа ғалымдарының атымен байланысты.
Өлшеулерді зерттеуге тарихи тұрғыдан қараудың қажеттілігі өткен өлшеу
системаларының қазіргіден өзгешелігімен анықталады, әрі уақыт өткен сайын
ол үнемі өзгеріп отырады, ал бір тарихи дәуірдің шегінде әр түрлі
территорияларда оның түрліше болатындығы да жиі кездеседі. Мәселен, орыс
ұзындық өлшемдерінің XVI ғасырдың аяғына дейін дерлік шынтақ алынды, ол 38-
46см-ге тең еді. Содан кейін негізіне 71,12-72 см-ге тең аршын алынған
система келді. Ақырында, XIX ғасырдың аяғынан өлшеудің метрикалық системасы
орныға бастайды, метр негізгі сызықтық өлшемге айналады. Бұдан басқа
көптеген өлшеулердің аты біркелкі болды, ал мазмұны әр дәуірде және әр
территорияда әр түрлі болды. Оның үстіне тарихтың ежелгі дәуірлерінде тіпті
бір өлшемнің үлгілерінің өзінің бір-бірінен айырмашылығы көп болатын.
Европаның кейбір елдерінде тарихи метрологияның жеке мәселелерін
талқылап, қайта қарау XVI ғасырдың өзінде-ақ басталды. Россияда XVIII
ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдың басында тарихшылар бұл мәселеге
белгілі бір ынта қойды, ал 1849 жылдың өзінде-ақ Ф. И. Петрушевскийдің
Жалпы метрология деген ірі еңбегі пайда болды. Бұл кезде метрологияның
басты мәселесі кейбір өлшеулерді сипаттау және әр түрлі тарихи
дәуірлердегі олардың арасындағы қатынастарды табу болып саналды.
XIX ғасырдың екінші жартысынан Д. И. Прозоровскийдің, А. И.
Никитскийдің, И. И. Кауфманның өлшеу системаларын зерттеуге арналған
еңбектері пайда болады. Бұл жұмыстың қорытындылары С. К. Кузнецовтың 1918
жылы шыққан Древнерусская метрология кітабында жасалды.
Совет кезінде тарихи ғылымның тез дамып, барлық қосалқы пәндерге
назардың күшеюіне байланысты метрология бойынша Б. А. Рыбаковтың, В. Л.
Яниннің, И. И. Смирновтың, В. И. Шунковтың, Е. И. Каменцеваның т.б.
бірқатар бағалы еңбектері пайда болды. 30 – 40 жылдары Н. В. Устюговтың
және Л. В. Черепниннің метрологияның жалпы курсы жарияланды. 1965 жылы Е.
И. Каменцева мен Н. В. Устюговтың Русская метрология оқу құралы жарыққа
шықты.

Метрологияның түп-деректері және олрады зерттеудің методтары
Қандай да болсын ғылыми пән сияқты метрологияның жоғарыда айтылып
өткендей өзінің зерттеу пәні ғана емес, сондай-ақ ол негізінде өз
міндеттерін шешіп отыратынтүп деректері де болады.
Бұлардың қатарына, ең алдымен заттық ескерткіштер жатады. Неғұрлым
кейінгі дәуірлерден бізге дейін әдетте өлшемдер мен таразылар Палатасында
сақталатын өлшеу эталондары жетті (россияда 1893 жылы Палата құрылғанға
дейін 1842 жылдан бастап өлшемдер мен таразылар Депосы өмір сүрді).
Тарихтың ертеректегі кездерінен эталондар мүлде дерлік сақталмаған,
сондықтан да түп деректер ретінде бізге дейін еткен гирлер, масштабты
сызғыштар, архитектуралық құрылыстар және стандартты өлшемдері бар басқа
да заттық ескерткіштер пайдаланылды. Тарихи метрологияны зерттеу үшін жазба
түп деректерде құнды материал бар. Көптеген маңызды деректер заңдық
актілерде ұшырайды. Мәселен, XVIII ғасырдың бірінші жартысында-ақ Россияда
орыс фунты мен аршинының дәл өлшемдері белгіленген. XIX ғасырдың
метрологиялық системалары 1835 және 1899 жылдарғы заңдарда белгіленген.
Көптеген заңдық актілер арқылы Совет мемлекеті метрология мен ақша есебін
белгілеп берді.
XVIII ғасырға дейін мұндай заңдық актілер болмаған. Бірақ XV – XVII
ғасырларда Торговая книга, Счетные мудрости, Книга сошного письма
сияқты арнаулы анықтамалықтар жасалды. Көпестерге, жер және сауда
орындарының т.б. тізімін алушыларға арналған бұлар елде қолданылып жүрген
өлшемдер мен таразылар туралы бағалы мәліметтерді хабарлады. Осы дәуірдегі
және бұдан ертеректегі уақыттың метрологиясы жөніндегі түп деректер ретінде
жылнамалар, әр түрлі жазу кітаптары, саяхатты суреттеу, шарттар менбасқа
документтер де пайдаланылды.
Жоғарыда келтірілген метрологиятүп деректерінің бәрі бірдей құнды
емес. XVIII ғасырдың және кейінгі кездердің материалдары әр дәуірдің
кейбір өлшемдері туралы және метрологиялық системалары жайында неғұрлым дәл
ұғым береді.
Түп деректердің ерекшелігі оларды зерттеудің методикасын да анықтайды.
Ең алдымен олардың әрқайсысының төл дүние екендігін анықтап алу керек.
Содан кейін көрсетілген деректердің растығына көз жеткізген жөн. Егер бұл
заттық ескерткіш болса, онда тоттан тазалау, оның үстіндегі таңбаның бар-
жоқтығын анықтау қажет т.с.с., егенрбұл жазба ескерткіш болса, оның алғашқы
редакциясын тапқа жөн.
Бүкіл XVIII ғасырдың бойында ұзындықөлшемдері нақтыланып
унификацияланды: салмақ, сұйық және сусымалы денелер өлшемдерінің
бірыңғайлығын жасау жөніндегі жұмыс ғасырдың аяғына қарай аяқталды. Осы
кезде бүкіл ел үшін дәл де бірыңғай фунт пен аршын өлшемдері белгіленді.
Өлшеулер мен таразыларды унификациялау жөнінде XIX ғасырда аса маңызды
шаралар жүргізілді. 1835 жылғы заңмен сажень, фунт өлшемдері, сұйық дене
өлшемі – шелек пен сусымалы дене өлшемдері – четверика орнықтырыла түсті.
1899 жылы Россия өлшемдерінің системасын анықтаған Өлшемдер мен таразылар
туралы ережеге қол қойылды.
XIX ғасырдың екінші жартысында Россия бірыңғай метрологиялық система
жасау жөніндегі бірқатар елдердің қызметіне қатысты. Бұл үшін XVIII
ғасырдағы буржуазиялық революция жылдарында Францияда жасалған метрикалық
система неғұрлым дұрыс деп танылды. 1875 жылы Россияда өлшемдердің жаңа
системасын енгізу туралы халықаралық конвенцияға қол қойды. Д. И. Менделеев
орыс және метрикалық өлшемдер арасындағы дәл қатысты ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Метрология
Метрология пәнінен
Метрология басы, құрылғылардың класстары
Стандарттау сертификаттау,метрология туралы ұғым
Метрология- өлшем туралы ғылым
Метрология және техникалық өлшеу
Жылуэнергетикадағы Метрология, стандарттау және сапаны басқару
Метрология басы, құрылғылардың класстары жайлы мәлімет
Қазақстан Республикасының метрология саласындағы заң шығарушы базаға талдау жасау
Стандарттау және метрология,экология, сапа, денсаулықты қорғау, еңбек қаупсіздігі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь