Метрология ұғымы

1. Метрология ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

2. Метрологияның түп деректері ... ... ... ... ... ... ... .4

3. Қазақтың өлшем бірліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

4. Қорытынды бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
Метрология - өлшеу системалары туралы ілім. Осы ілімнің бөлігі ретіндегі тарихи метрология өздерінің тарихи дамуында физикалық өлшеулердің (ұзындық, көлем, салмақ) системасын зерттейтін қосалқы тарихи пән болып табылады. Физикалық өлшеу бірліктерінің өзгерістеріне қарай жер алаңдарының, алым-салықтарының және ақша есебінің негізіне осы системалар алынғандықтан, олар да үздіксіз өзгеріп отырды, тарихи метрология әрбір тарихи кезеңде мұндай өлшеулердің нақтылы мазмұнын анықтай отырып, оларды да зерттейді. Метрология ғылымы XVI ғасырдағы Герог Агрикола және джуз есімді Европа ғалымдарының атымен байланысты.
Өлшеулерді зерттеуге тарихи тұрғыдан қараудың қажеттілігі өткен өлшеу системаларының қазіргіден өзгешелігімен анықталады, әрі уақыт өткен сайын ол үнемі өзгеріп отырады, ал бір тарихи дәуірдің шегінде әр түрлі территорияларда оның түрліше болатындығы да жиі кездеседі. Мәселен, орыс ұзындық өлшемдерінің XVI ғасырдың аяғына дейін дерлік шынтақ алынды, ол 38-46см-ге тең еді. Содан кейін негізіне 71,12-72 см-ге тең аршын алынған система келді. Ақырында, XIX ғасырдың аяғынан өлшеудің метрикалық системасы орныға бастайды, метр негізгі сызықтық өлшемге айналады. Бұдан басқа көптеген өлшеулердің аты біркелкі болды, ал мазмұны әр дәуірде және әр территорияда әр түрлі болды. Оның үстіне тарихтың ежелгі дәуірлерінде тіпті бір өлшемнің үлгілерінің өзінің бір-бірінен айырмашылығы көп болатын.
Европаның кейбір елдерінде тарихи метрологияның жеке мәселелерін талқылап, қайта қарау XVI ғасырдың өзінде-ақ басталды. Россияда XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдың басында тарихшылар бұл мәселеге белгілі бір ынта қойды, ал 1849 жылдың өзінде-ақ Ф. И. Петрушевскийдің «Жалпы метрология» деген ірі еңбегі пайда болды. Бұл кезде метрологияның басты мәселесі кейбір өлшеулерді сипаттау және әр түрлі тарихи дәуірлердегі олардың арасындағы қатынастарды табу болып саналды.
XIX ғасырдың екінші жартысынан Д. И. Прозоровскийдің, А. И. Никитскийдің, И. И. Кауфманның өлшеу системаларын зерттеуге арналған еңбектері пайда болады. Бұл жұмыстың қорытындылары С. К. Кузнецовтың 1918 жылы шыққан «Древнерусская метрология» кітабында жасалды.
Совет кезінде тарихи ғылымның тез дамып, барлық қосалқы пәндерге назардың күшеюіне байланысты метрология бойынша Б. А. Рыбаковтың, В. Л. Яниннің, И. И. Смирновтың, В. И. Шунковтың, Е. И. Каменцеваның т.б. бірқатар бағалы еңбектері пайда болды. 30 – 40 жылдары Н. В. Устюговтың және Л. В. Черепниннің метрологияның жалпы курсы жарияланды. 1965 жылы Е. И. Каменцева мен Н. В. Устюговтың «Русская метрология» оқу құралы жарыққа шықты.
1. Қазақ совет энциклопедиясы
Алматы, 1975 8-том

2. А. П. Пронштейн
В. Я. Кияшко
« Қосалқы тарихи пәндер »
Алматы: « Мектеп » баспасы, 1978

3. « Введение в специальные исторические дисциплины »
Москва: МГУ баспасы, 1990


3. С. Кенжеахметұлы
« Жеті қазына »
Алматы: « Ана тілі » баспасы, 1997
        
        Жоспары:
1. Метрология ұғымы ..............................................3
2. Метрологияның түп деректері .............................4
3. Қазақтың өлшем бірліктері ..................................8
4. Қорытынды бөлім...................................................9
Метрология - өлшеу системалары ... ... Осы ... бөлігі
ретіндегі тарихи метрология өздерінің тарихи дамуында физикалық өлшеулердің
(ұзындық, көлем, салмақ) системасын ... ... ... пән болып
табылады. Физикалық өлшеу бірліктерінің өзгерістеріне қарай ... ... және ақша ... ... осы ... олар да ... өзгеріп отырды, тарихи ... ... ... ... ... ... мазмұнын анықтай отырып, оларды
да зерттейді. Метрология ғылымы XVI ғасырдағы Герог Агрикола және ... ... ... ... ... зерттеуге тарихи тұрғыдан қараудың қажеттілігі өткен өлшеу
системаларының қазіргіден өзгешелігімен анықталады, әрі уақыт өткен сайын
ол ... ... ... ал бір тарихи ... ... әр ... оның түрліше болатындығы да жиі ... ... ... ... XVI ғасырдың аяғына дейін дерлік шынтақ алынды, ол 38-
46см-ге тең еді. Содан кейін негізіне 71,12-72 см-ге тең ... ... ... ... XIX ... ... өлшеудің метрикалық системасы
орныға бастайды, метр негізгі сызықтық өлшемге айналады. ... ... ... аты ... ... ал мазмұны әр дәуірде және әр
территорияда әр түрлі болды. Оның үстіне тарихтың ежелгі ... ... ... үлгілерінің өзінің бір-бірінен айырмашылығы көп болатын.
Европаның кейбір елдерінде тарихи метрологияның жеке ... ... ... XVI ғасырдың өзінде-ақ басталды. Россияда XVIII
ғасырдың екінші жартысы мен XIX ... ... ... бұл ... бір ынта ... ал 1849 жылдың өзінде-ақ Ф. И. Петрушевскийдің
«Жалпы метрология» деген ірі еңбегі пайда ... Бұл ... ... ... ... өлшеулерді сипаттау және әр ... ... ... ... ... табу ... ... ғасырдың екінші жартысынан Д. И. Прозоровскийдің, А. ... И. И. ... ... системаларын зерттеуге арналған
еңбектері пайда болады. Бұл жұмыстың қорытындылары С. К. ... ... ... ... ... ... ... кезінде тарихи ғылымның тез дамып, барлық қосалқы пәндерге
назардың күшеюіне байланысты метрология бойынша Б. А. ... В. ... И. И. ... В. И. ... Е. И. Каменцеваның т.б.
бірқатар бағалы еңбектері пайда болды. 30 – 40 ... Н. В. ... Л. В. ... ... ... курсы жарияланды. 1965 жылы Е.
И. Каменцева мен Н. В. Устюговтың «Русская метрология» оқу ... ... ... және ... ... ... да ... ғылыми пән сияқты метрологияның жоғарыда айтылып
өткендей өзінің зерттеу пәні ғана ... ... ол ... өз
міндеттерін шешіп отыратынтүп деректері де болады.
Бұлардың қатарына, ең алдымен ... ... ... Неғұрлым
кейінгі дәуірлерден бізге дейін әдетте өлшемдер мен таразылар Палатасында
сақталатын өлшеу эталондары жетті (россияда 1893 жылы ... ... 1842 ... ... ... мен ... ... өмір сүрді).
Тарихтың ертеректегі кездерінен эталондар мүлде ... ... да түп ... ретінде бізге дейін еткен гирлер, масштабты
сызғыштар, ... ... және ... өлшемдері бар басқа
да заттық ескерткіштер пайдаланылды. Тарихи метрологияны зерттеу үшін жазба
түп ... ... ... бар. ... ... ... ... ұшырайды. Мәселен, XVIII ғасырдың бірінші жартысында-ақ ... ... мен ... дәл ... ... XIX ... ... 1835 және 1899 жылдарғы заңдарда белгіленген.
Көптеген заңдық актілер арқылы Совет мемлекеті метрология мен ақша ... ... ... ... ... ... актілер болмаған. Бірақ XV – XVII
ғасырларда «Торговая книга», ... ... ... ... ... ... ... жасалды. Көпестерге, жер және ... т.б. ... ... ... бұлар елде қолданылып жүрген
өлшемдер мен таразылар туралы бағалы мәліметтерді хабарлады. Осы ... ... ... ... ... ... түп ... ретінде
жылнамалар, әр түрлі жазу кітаптары, саяхатты суреттеу, шарттар ... де ... ... ... ... бәрі ... құнды
емес. XVIII ғасырдың және кейінгі ... ... әр ... ... ... және ... системалары жайында неғұрлым дәл
ұғым береді.
Түп деректердің ерекшелігі оларды зерттеудің методикасын да анықтайды.
Ең алдымен ... ... төл ... ... ... алу ... ... көрсетілген деректердің растығына көз жеткізген жөн. Егер бұл
заттық ескерткіш ... онда ... ... оның ... ... ... ... қажет т.с.с., егенрбұл жазба ескерткіш болса, оның алғашқы
редакциясын тапқа жөн.
Бүкіл XVIII ... ... ... ... ... ... және ... денелер өлшемдерінің
бірыңғайлығын жасау жөніндегі жұмыс ғасырдың ... ... ... ... ... ел үшін дәл де бірыңғай фунт пен аршын өлшемдері белгіленді.
Өлшеулер мен таразыларды унификациялау ... XIX ... аса ... ... 1835 ... заңмен сажень, фунт өлшемдері, сұйық дене
өлшемі – ... пен ... дене ...... орнықтырыла түсті.
1899 жылы Россия өлшемдерінің системасын анықтаған «Өлшемдер мен таразылар
туралы ережеге» қол қойылды.
XIX ғасырдың ... ... ... бірыңғай метрологиялық система
жасау жөніндегі бірқатар елдердің ... ... Бұл үшін ... ... ... ... Францияда жасалған метрикалық
система неғұрлым дұрыс деп ... 1875 жылы ... ... жаңа
системасын енгізу туралы халықаралық конвенцияға қол қойды. Д. И. Менделеев
орыс және метрикалық өлшемдер арасындағы дәл ... ... 1899 ... ... ... ... ... де қолданылды. 1918 жылы 14
қыркүйекте Халық ... ... ... ... Ұлы Октябрь
социалистік революциясы жеңісінен ... ... ... ... ... ... системаны енгізгенге дейінгі Россиядағы ... ... ... ... ... Ұзындық өлшемдері (сызықтық өлшемдер). Ежелгі орыс мемлеектінің
пайда болуынан XVII ғасырға дейін: верст (шақырым), ... ... ) ... ... ... біраз ұзындау; сажень = 4 локоть (шынтақ), ... 1м 52см; ... = 2 ... ... ... дейін. XVI ғасырда
72см-ге тең аршын пайда болды.
2. Алаң ... Түп ... ... ... қарағанда Киев
Русінде жерді селолармен және плугтармен ... ... Е. И: ... және Н. В. ... ... село = 2 ... 16 десятинаға жуық, плуг 8 десятинаға жуық,
ал С. Г. Струмилин плуг 16 десятинаға тең деп ... ... ... жер ... ... ... ... алу бірліктеріне айналады. XII
– XV ғасырларда жер алаңының негізгі өлшем бірліктері ... ... ... Салмақ өлшеулері Ежелгі орыс мемлекеті пайда болғаннан кейін XVI
ғасырға дейін төмендегідей ... ... ... ... = ... = ... шағын гривна = 48 золотник = 204,756г. ... ... ... ... скалва гривенкасы дей
бастайды.
XVI – XVII ғасырларда, XX ғасырдың ... ... ... ... дейін өмір сүрген, салмақтың орыс өлшеулер системасы
қалыптасты; ласт = 72 пуд = 1т 179кг ... ақша ... мен ... елде 1918 жылы ... 1927 ... ... түрде бірден-бір
метрикалық система болып алған өлшем ... ... ... ... ... метр ... Сырт ... негізіне квадрат метр,
ал көлемге куб метр алынған. ... ... ... ... ал
салмақтың негізгі бірлігі грамм алынып отырды.
1921 және 1922 жылдары ... ... ... үшін ... ... ... ... ауыстырды, яғни нольдерін жоюарқылы
жүргізді. Ескі ... іс ... ... нақтылы құндылығы
болмағандақтан, 1 млн. Ескі ақша жаңа 1 ... ... 1975 ... ... ... ... ... жұмыс істей бастады.
XIX ғасырға дейін метрология әр түрлі өлшеуіштерді сипаттап ... 1875 ... ... ... ... және ... ... жөніндегі халықаралық бюро ұйымдастырылды. Ғылым мен
техниканың, өндірістің ... ... ролі ... ... ... аяғы мен XX ... басында көптеген елдерде метрологиялық ғылыми-
зерттеу институттары ашылды. Россиядағы өлшеуіштер мен ... ... (1893); ... ... ... (1887);
Ұлыбританиядағы ұлттық физикалық лаборатория (1899).
Қазақ өлшем ... ... – ұлт ... мен ... ... ... бірі
болып саналады. Өйткені оны ата-бабаларымыз бірнеше ғасырлар бойы қолданып
және сол арқылы өлшем негіздерін жасаған. Енді халық ... ... ... ... ... Мұны ... ... ұзындық, қашықтық
деп бөлуге болады.
Салмақ өлшемдерін ... ... ... ... (1гр), ... (750гр),
келі (1кг). Бұл өлшемдермен бірге халық «салмағынан жер ... ... ... ... ... өлшемдері бір заттың немесе малдың саны, көлемі мен мөлшерін,
аумағын шамамен белгілеген. Мал саны мен ... ... бір ... бір ... ... бір үйір т.б. Ал ... аумағы мен көлеміне қарай бармақтай,
шынашақтай, жұдырықтай деген теңеулер пайдаланған. Халық ... ... Мұны ... олар ... ... көбінесе елімен, яғнми саусақ
қырымен өлшеген. Ұзындық және қашықтық өлшемі екі ... екі ... ... ... ... бір ... ... анықтайды және
ол: елі (1; 5см), екі елі, сүйем (17-18см), қарыс (20-22см), аршын ... (2м) ... ... жердің қашықтығына қолданылатын өлшем бірлігі. Бұл
өлшемтөмендегіше аталады: адым (1м), таяқ ... жер ... ... ат ... жер ... сонымен қатар, күндік жер, айшылық жол
дегендері бар.
Қорытынды
Метрология тарихшыға документтердің мазмұнын ... ғана ... ... ... түп дерек тану мәселелерін шешуге де көмектеседі. ... ... түп ... ... ... отырып, зерттеуші, мұнда келтірілген
метрологиялық деректердің қаншама дәлдігін және ... ... ... сай ... ... ... дерек тану жұмысының аса маңызды міндеті ... ... ... табу. Мұны шеше отырып зерттеушілер бұл мәселені ... үшін ... ... жиі ... де, ... ... бой бұрады.
Бұлардың ішінде метрология едәуір роль ... ... ... ... ... түп ... ... болған орны туралы мәселені
шешуге де көмектеседі.
Метрология мен ақша есептерінің деректерін пайдалану тек түп ... ғана ... ... ... ... ... ғалымға көп көмегін
тигізе алады.
Метрология мен ақша ... ... ... оны ... көптеген маңызды мәселелерін шешу үшін де пайдаланады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. ... ... ... 1975 ... А. П. ... Я. ... ... тарихи пәндер »
Алматы: « Мектеп » баспасы, 1978
3. « Введение в специальные исторические ... ... МГУ ... ... С. ... Жеті ... ... « Ана тілі » баспасы, 1997

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
GPS құрылғылары және геодезиялық аспаптар мен жабдықтар51 бет
«KEGOC» АҚ сапа менеджментінің біріктірілген жүйесі27 бет
«Алекс» ЖШС ыдысқа құю бөліміне сапа менеджмент жүйесін әзірлеу және енгізу негізінде сапаны басқару процесін жетілдіру70 бет
Автоматтандырылған ақпараттық жүйесіне арналған тесттер17 бет
Бір ретті жаңама өлшемдер нәтижелерін өңдеу27 бет
Биологиялық ырғақтар4 бет
Буденовск уран кенорны60 бет
Геодезиялық аспаптардың метрологиялық сипаттамасы, стандарттары44 бет
Дәрілерді сынауды метрологиялық қамтамасыз ету51 бет
Еңбек қауіпсіздігі23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь