Теледидардағы музыкалық хабарлардың ұлттық психологияны қалыптастырудағы ролі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .1


1 тарау. Қазақ телеақпарат кеңістігіндегі музыкалық формат және ұлттық психология ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

2 тарау. Телеаудиторияның ұлттық мүддесі және теледидардағы ұлттық музыка проблемалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26


3. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45

4. Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49

5. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...50
Ақпаратты бұқараға жеткізудің мүмкіндігі мол, жолы да сан алуан. Жекеменшіктің елге дендеп енуімен, сондай-ақ, демократияның желеуімен сөз бостандығының ноқтасы ағытыла беруі мұң екен, жекеменшік телеарналар дүр етіп, бірінен кейін бірі электрондық ақпарат әлемінің төріне ентелеп еніп, әне-міне дегенше әуе толқынын жаулап алды. Бұл осы кезеңдерден бастап қазақ телеэфирінің көгінде талай дүниенің өзгергенін көрсетсе керек.
Ал енді диплом жұмысыма арқау болған тақырып- «Теледидардағы музыкалық хабарлардың ұлттық психологияны қалыптастырудағы ролі».
Диплом тақырыбымның өзектілігі – музыкамен бүтіндей бір ұлттың ұрпағын тәрбиелеуге болатынын ескерсек, теледидардан таралып жатқан музыканың ұлттық психологияға айрықша әсер ететіні мәлім. Сондықтан бүгінгі қазақ телеарналарының ұсынатын музыкалық хабарларының ұлттық мүддеге қызмет ету керектігі.
Бұл тақырыпты таңдаудағы мақсат - бүгінгі отандық телеақпарат кеңістігіндегі музыкалық формат қандай, ол телеаудиторияның ұлттық психологиясына қалай ықпал етуде, музыкалық бағдарламаны жасаушылар қандай мүддені көздейді, олар үшін ұлттық музыка деген ұғым қаншалықты маңызды, ұлттық идеологияға қызмет етудегі музыкалық бағдарламалардың үлес салмағы қандай болмақ деген сауалдарға жауап іздеу
Бітіру жұмысымның дерек көзі - Әл-Фараби бабамыздың «Музыканың ұлы кітабы» трактаттары, М. Барманқұлов «Телевизия: билік әлде бизнес?», Қ.Тұрсынов «Көгілдір экран құпиясы», Қ.Жарықбаев «Этнопсихология-ұлт тәрбиесінің өзегі», Е.Брусиловский «Дүйім дүлдүлдер», Ж.Әбдіжәділқызы «Тікелей эфир табиғаты», Қ.Жарықбаев «Қазақ психологиясының тарихы», «Образование, личность, культура: процессы взаимадействия в 21 веке»,
А. Сейдімбек «Қазақ әлемі», Н.Назарбаев «Тарих толқынында», Ахмет Жұбанов «Замана бұлбұлдары» , А.Сейдімбек «Күңгір, күңгір күмбездер», Ахмет Жұбанов «Ән-күй сапары», А. Сейдімбек «Күй шежіре», Д. Кабалевский «Музыка туралы әңгіме», Қ.Тұрсын «Қазақ тележурналистикасы: даму мен қалыптасу жолдары», Қ.Тұрсын, Ж.Нұсқабайұлы «Тележурналист анықтамалығы» (теледидар сөздігі) секілді еңбектер және газет материалдары қолданылды. пайдаланылды.
1. Қ.Тұрсын. Көгілдір экран құпиясы. Алматы: Қазақ университеті, 1998 - 45-
б.
2. Ж.Әбдіжәділқызы. Тікелей эфир табиғаты. Алматы, 2003 - 28 б.
3. Б. Дәулетбаева. Жаһандану және ұлттық музыка. Мәдениет журналы. 2006,
қазан.
4.Қ.Жарықбаев. Қазақ психологиясының тарихы. Алматы: Қазақстан, 1996 – 47 б.
5. Ертай Айғалиұлы. Қазақты отын етіп жаққыларың келмесе, оның әнін сақтаңдар! Қазақстан – Заман. 2008, 10 сәуір.
6. Ахмет Жұбанов. Ән-күй сапары. Алматы, 1976 – 7-б.
7. Қ.Жарықбаев. Этнопсихология - ұлт тәрбиесінің өзегі. Алматы: Білім, 2005 – 123-б.
8. К.Тасболатова. Телеарналар және ұлттық болмыс. Түркістан. 2005, 16-маусым.
9. Орынбасар Дөңқабақ. Тележүргізуші, көңілден шығып жүрсің бе? Дала мен қала. 2005, 8 шілде.
10. Қ.Мұхаметқали. Жүргізуші мәдениеті, «жұлдыз ауруы» және телетәрбие. Дала мен қала. 2007, 23 ақпан.
11. Сұлтанқызы Л. Әлем мен эфирді құтқаратын - әдемілік. Айқын. 2008, 6 наурыз.
12. Жанар Әбдісадық. Дәурені жүріп тұрған эстрада. Қазақ әдебиеті. 2008, 29 ақпан.
13. Мырзан Кенжебай. Әннен қашты сұлулық пен ұлылық. Ана тілі. 2008, 1 мамыр.
14. Сәкен Сыбанбай. Ән мен әншінің айнасы - «Ән мен әнші». Жас Алаш. 2002, 13 сәуір.
15. Мұхан Исахан. Мұсылмандық дүниетаным және қазақтың сал-серілік дәстүрі. Қазақстан – Заман. 2008, 3 сәуір.
16. Назым Дүтбаева. Сахнада кие, әнде жүйе жоқ. Қазақ әдебиеті. 2004, 17 қыркүйек.
17. Мұхан Исахан. Қазақ өнері – қазақтығымызды сақтаудың жалғыз жолы. Қазақстан-Заман. 2008, 3 сәуір.
18. Сіздің қазақ телебағдарламаларына көңіліңіз тола ма? Адам ата Хауа ана. 2008, сәуір.
19. Жазира Байсымбек. Алтынбек Қоразбаев: Даланы тербеген әдемі әуенді іздеймін. Дала мен қала. 2007, 8 ақпан.
20. Е.Биеке. Дені дұрыс шоу-бағдарлама жасай алмай- ақ қойдық-ау. Жас Алаш. 2008, ақпан.
21. Жұмагелді Нәжімеденов. Әлем үні - әсем саз. Мәдениет» журналы. 2006, қазан.



ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Әл-Фараби. «Музыканың ұлы кітабы» трактаттары. Алматы, 1992.
2. М. Барманқұлов. Телевизия: билік әлде бизнес? Алматы: Қазақ университеті, 2007.
3. Қ.Тұрсынов. Көгілдір экран құпиясы. Алматы: Қазақ университеті, 1998
4. Қ.Жарықбаев. Этнопсихология - ұлт тәрбиесінің өзегі. Алматы: Білім, 2005
5. Е.Брусиловский. Дүйім дүлдүлдер. Алматы: Ана тілі, 1995
6. Ж.Әбдіжәділқызы. Тікелей эфир табиғаты. Алматы: Қазақ университеті, 2003
7. Қ.Жарықбаев. Қазақ психологиясының тарихы. Алматы: Қазақстан, 1996
8. Образование, личность, культура: процессы взаимадействия в 21 веке. Алматы, 2005
9. А. Сейдімбек. Қазақ әлемі. Алматы: Санат, 1997
10. Н.Назарбаев. Тарих толқынында. Алматы: Атамұра, 1999
11. Ахмет Жұбанов. Замана бұлбұлдары. Алматы: Жазушы, 1975
12. А.Сейдімбек. Күңгір, күңгір күмбездер. Алматы, 1995
13. Ахмет Жұбанов. Ән-күй сапары. Алматы, 1976
14. А.Сейдімбек. Күй шежіре. Алматы: Ғылым, 1997
15. Д. Кабалевский. Музыка туралы әңгіме. Алматы, 1989
16. Қ.Тұрсын, Ж.Нұсқабайұлы . Тележурналист анықтамалығы (теледидар
сөздігі). Алматы: Білім, 2001
        
        Жоспары
Кіріспе………………………………………………………………………….1
1 тарау. Қазақ телеақпарат кеңістігіндегі музыкалық формат және ұлттық
психология………………………………………………………......7
2. тарау. Телеаудиторияның ... ... және ... ... проблемалары………………..…………………………………...26
3. Қорытынды…………………………………………………………….45
4. Сілтемелер……………………………………………………………...49
5. Пайдаланылған әдебиеттер…………………………………………...50
Кіріспе
«Музыка миллиондаған жүректерді біріктіреді»
Л.Бетховен
Ақпаратты бұқараға жеткізудің мүмкіндігі мол, жолы да сан ... елге ... ... ... ... ... сөз
бостандығының ноқтасы ағытыла беруі мұң екен, жекеменшік телеарналар дүр
етіп, бірінен кейін бірі электрондық ақпарат әлемінің ... ... ... ... әуе ... жаулап алды. Бұл осы кезеңдерден бастап қазақ
телеэфирінің көгінде талай дүниенің өзгергенін көрсетсе ... енді ... ... ... ... ... ... музыкалық
хабарлардың ұлттық психологияны қалыптастырудағы ролі».
Диплом тақырыбымның өзектілігі – музыкамен бүтіндей бір ... ... ... ... ... таралып жатқан музыканың
ұлттық психологияға айрықша әсер ететіні ... ... ... ... ұсынатын музыкалық хабарларының ұлттық мүддеге қызмет ету
керектігі.
Бұл тақырыпты таңдаудағы мақсат - ... ... ... ... ... ... ол ... ұлттық
психологиясына қалай ықпал етуде, музыкалық бағдарламаны жасаушылар қандай
мүддені көздейді, олар үшін ұлттық ... ... ұғым ... маңызды,
ұлттық идеологияға қызмет етудегі музыкалық бағдарламалардың үлес ... ... ... ... ... іздеу
Бітіру жұмысымның дерек көзі - Әл-Фараби бабамыздың ... ... ... М. ... ... ... әлде ... «Көгілдір экран құпиясы», ... ... ... ... «Дүйім дүлдүлдер», Ж.Әбдіжәділқызы
«Тікелей эфир ... ... ... ... тарихы»,
«Образование, личность, культура: процессы взаимадействия в 21 ... ... ... ... Н.Назарбаев «Тарих толқынында», ... ... ... , ... ... күңгір күмбездер»,
Ахмет Жұбанов «Ән-күй сапары», А. Сейдімбек «Күй шежіре», Д. ... ... ... Қ.Тұрсын «Қазақ тележурналистикасы: даму мен
қалыптасу жолдары», Қ.Тұрсын, Ж.Нұсқабайұлы ... ... ... ... ... және газет
материалдары қолданылды. пайдаланылды.
Сонымен, отандық телеақпарат ... көз ... ... ... ... арна (бұл ... «ұлттық» сөзіне кейінірек тоқталамыз),
20-ға жуық ... ... ... бар ... көз
жеткізесіз. Олар: «ХитТВ» ұлттық музыкалық арнасы, «Қазақстан» ұлттық
арнасынан көрсетілетін - ... ... ... ... ... (музыкалық танымдық хабар), «Қымызхана» (ойын-сауықтық, ... ... таң, ... ... ... «Ауыл сазы» (музыкалық танымдық хабар), «Хабар» ... ... ... ... ... - ... бағдарлама), «31 арнадан» -
«Муз зон» (музыкалық бағдарлама), «Жизнь ... ... ... ... ... ... «НТК» арнасынан- «10 – ... ... ... ... - ... ... ... жаңалықтарына шолу), «Рахат» телеарнасынан- «Ән - көңілдің ажары»,
«Горячая семерка» ... ... - ... (музыкалық бағдарлама)
т.с.с. Бұл 15 млн. ... бар ... үшін аз ба, көп пе, ... ... ... ... аталған музыка әлеміне саяхат жасамас бұрын
алдымен «музыка» деген ұғымның адам өміріндегі ... орны ... ... ... ... көрелік.
Сонау ғасырлардың ұлысы Аристотель: «Музыка арқылы біз өзімізді үлгілі
өнегеге бейімдеп өркендете аламыз…музыканың моральдық мәні сол, біз ... таза нәр ... яғни ... сүйеміз, немесе жиренеміз…музыканың
шын мәнінде біздің жан дүниемізді толқытып, ... ... ... ... ... «Музыканың негізгі мақсаты-адамның эстетикалық қажетін
қанағаттандыру, бұл ... да ... ... ... тіл мен ... ... ... қатысқан кезде музыканың әсерлілігі арта түседі, ал
адамзатқа тән ерекше ... ... ... ... ... содан рухани ләззат алу, өзінің нәзік сезімдерін образдар ... ... деп ... ... ... ұлы ... ... еңбегінде баға
берген. Музыка –жүрек тілі, ол сезімдер мен көңіл-күй әлемі, ол ... ... жан ... ... тыңдау арқылы адам ... ... бір ... байланысып тұрғандай сезінеді, оның жүрегі өз
замандастарымен қатар соғып ... ... ... адамды біріктіріп және
әрбір адамға өзін -өзі терең түсінуге көмектеседі, ол адамның сезімі ... ... ... ... ... бойындағы эмоциялық сезімдерді
аса тегеурінді қуатпен оятады.
Музыка - сезім мен алуан құбылыстарын ... ... ... ... пен ... ... бату…) дыбыс екпіні мен ырғағына
негізделген үндер арқылы сипаттап беретін көркемөнер түрі. Музыкадағы ... адам ... ... ... ... ... ... құдіретке ие алапат
күштің жүрек жарып шығып, күллі тіршілік иесінің жан ... ... де бір ... мән бар /1/. Әл ... баланың «іңгә» деп жарық
дүниеге жылап түсіп үн шығаруын, жер ... ең ... үн ... ... ... ... ... мәдени-тәрбиелік және
ұйымдастырушылық роль атқарады. Музыка алуан құбылыстарды суреттеп, олардың
эмоциялық ауқымын аша отырып, қалың ... ... ... ... ретінде қызмет етеді /2/.
Музыка сазгерден басталып орындаушыға ұласады. Ал ол сазгер ... асып ... ... жол ... ... өнерге айналғаны.
Оған қоса ол әнге бейнебаян түсіріліп шартарапты шарлап ... ... ... ... ғана ... ... сазгері мен әншісін көзбе көз көріп
көзайым болып, ... ... ... нұр ... нұр. ... ... себепкер болатын - көгілдір экран. Теледидардың басқа ... ... ... ... ... ... мен эмоцияның басым
болуы десек, ... ... ... ... ... ... ... ықпалдырақ болатынын мамандар жиі айтады. Сондай-ақ оның
оң, теріс әсерлерін зерттеуші әлемдік ... да ... ... ... Адамның ішкі дүниесіндегі кейбір жақсы сезімдерді ... ... ... ... шаршағанда жүйкені демалтып, ойына көркем
пікірлер салатын, болмысына жақсы әсер ететін ... мен әуен ... ... Ал ... ... теріс бағыттағы музыканың жасөспірім тәрбиесіне,
ұлттық санаға нұқсан ... ... баса ... ... мұнша
дабыл қағуына себеп жоқ емес. Музыка арқылы ... ... ... ... бір ... ... ... жіберуге қауқары жетеді. Оған кезінде өзінің
сұмпайы саясатына музыканы ұтымды пайдаланғысы келген Адольф Гитлердің мына
сөзін ... ... ... ... Ол ... ... алған жерлердегі
халықтың санасын да бағындырғыңыз келсе, мәнсіз, мағынасыз музыканы күндіз-
түні құлағынан кетірмей тыңдата беріңіз. Ол ... ... ... ... ... ... ... кітап оқуға мүмкіндік бермеген жөн. Ал
рухани кембағал жан өзін әмәнда ... ... ... ... ... бір ұлтты оқ шығармай тарихтан өшіру деген осы емес пе? ... - ... ... ... ... ... жөргектегі сәби қандай
ананың, қай ұлттың, қай мәдениеттің әлдиімен өссе, қай елдің әніне ... төл ... ... - ... тарауда-
- Біздің бүгінгі электронды ақпарат құралдарында музыкалық ... ... Қай арна ... ... ... ... озық үлгісін көрсете алып
отыр?
- Олар қаншалықты ұлттық психологиямызға ықпал етіп, қазақ аудиториясының
қажетін ... сай ... ... сауалдарға жауап іздеуге тырыстым. Сондықтан бұл тарауға («Қазақ
телеақпарат кеңістігіндегі музыкалық ... және ... ... ... телеарналарымыздың музыкалық форматы жайында, арналардың музыканы
берудегі өзіндік пішіндері туралы т.б. сөз болады.
Екінші тарауда-
- Телеарналарымыздағы ұлттық музыкамыздың үлес - ... ... ... ән ... ... ... Олар үшін ұлттық музыканың ролі қандай?
- Жалпы осы біздің ... ... ... ... санасып
отыр ма?
- Музыкалық бағдарламалардың жүргізушілері қандай болу керек?
деген осы сауалдарға жауап іздеу үшін ... ... ... әлімізше талдау жасауға тырыстық. Тура осы тарауда ... ... ... ... ... кім ... жібереді,
жүргізушілердің кәсіби деңгейі қандай, олар үшін ұлттық менталитет деген
ұғым қаншалықты маңызды ... ... да ... ... ... ... де ұлттық наным-сенімін баураған мұрат тұтқан асыл жолы,
рухани тірек етер темірқазық бағыт-бағдары, яғни, ... ... ... ... асыл ... жоқ ... – ой-санасы мен қабілеті, тілі, мен
ділі ... ... пен ... ... хақ. ... ұлттық нышандар – шығармашылық топтың ізденісі
нәтижесінде этникалық рухтың ... ... мен ... ... көрермен
жүрегіне әсерлі, қажеттілерін талғампаздықпен екшеп ала білу. Миллиондаған
ақыл-ойға қозғау ... ел ... ... ... ұлы істерде
біліктілік пен парасаттылық, көрегенділік пен ұлағаттылық танытуларын
ұлттық рухтан ... ... ... ... болу ... ... өн ... сипатты қаншалықты сіңісті ете аламыз? Хабарларды барынша ... ... ... ... ... ... ... көшері күмәнсіз
деген пікірдің де жаны бар. Дегенмен осылай ма? ... ... ... ... ... негіздерді таба алмай жататынымызды неге
жасырамыз. « ...Бүгін ұлттық сана ... ... ... ... ... ... ... түгіл, өзінің көсегесін көгерте
алмайды. Онсыз ұлттық сана мен ... ... ... еді ... /1/.
Эфирдегі хабарлардың берер тағылымы мол. Отан, жер, тәрбие, ... бәрі де ... ... тауып жатады. Бірақ автордың
ізденісі мен ақыл-ойынан, режиссердің өзіндік қолтаңбасы мен ... ... ... шектелген дүние ғұмырының келтелілігі неде? Ұлттық
сипатпен астасқан хабарлар легінің тым ... ... ... пен оның кадр ... де қатыстылығы тікелей байланысты.
Басшы не журналист өз ойы, өз пікірі, өз жобосымен келеді. Бұрын көрерменге
көзтаныс ... ... ... бола ... ... ... де ... айтысады. Мәселен, Шерхан Мұртаза ағамыздың кезіндегі ұлттың исі
аңқыған хабарлардың көрермен ... ... да ... ... ... өзі ... ... орай, аудиторияға жаңа бір, соны ... ... ... ... не оны уақыттың сұранысы тудырады. Сондықтан
бағдарламаның өзгеріп, түрленіп, қажет болса сипатын да, ... де ... да ... ... бүгінде алыс-жақын шетел арналарының түрлі
бағыттағы бағдарламаларының көптігі. Олардың техникалық шектеусіздікті
мұрат ... өз ... ... ... ... мен ... ... көпшіліктің хабармен бүтіндікке айналуы ... ... ... ... ... ... діл, ұлттық сезім, ұлттық рух, ұлттық тәрбие, ұлттық сана,
ұлттық болмыс-бітім бойымызға ... ... ... ... ... салт-дәстүрімен қалыптасса, соны сырт елге бар ... ... ... ... ... Осы айтылғандарды
жинақтай келгенде, телеарналардан тарайтын бағдарламаларымыз ең ... идея мен ... ... ... мен ... толы хабарлар болса
деген ойымыз бар. Бүгінгі ұрпақтың қазақы ортада өсуіне сеп ... ... ... ... ... ... ада ... да қылаң
беретіні жиі кездеседі. Осы тұрғыдан жас ... ... ... әрі жалғасуын тоқтату, ... ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдарының, соның ішінде
теледидардың атқарар ролі зор. Теледидар кеше де, бүгін де шын ... ... ... ... Тек, ... ғана ... ол күллі
елдің тәрбиешісі болуда. Ақпарат құралдары арқылы халық санасына кез келген
идеяны сіңіруге болатындығы дүниежүзділік тәжірибеде толық дәлелденіп ... ... ... ... ... жаңғыруы, оның бірігуі, ұйысуы,
мемлекеттігін ... ... аса ... қарекеттер ақпарат құралдары
арқылы жете түсірілетіні орынды. Осы бағытта теледидарға жүктелер ... ... ... ... ... ... музыкалық хабарлардың
мейлінше ұлттық мүддеге сай болғаны абзал. ... ... ... қару ... есте ұстаған ләзім.
1 тарау
Қазақ телеақпарат кеңістігіндегі музыкалық формат және ұлттық психология.
Біз өмір сүріп ... ... ... дәуірі деп аталады. Осы бір
құбылыстың жақсы жақтары дегенді жиі ... ... ... ... ... ... ... біле де бермейтін секілдіміз. Бұл да баяғы
орыстандыру саясаты тәрізді біртіндеп ... ... Ол ... қан
тамырын – тілі мен ... ... мен ... мәдениетін байқатпай
бойлайды. Бойлайды да ұлттың қалыптасқан формасын ... ... ... ... ... ... ұрпаққа ұгындыру оңай шаруа емес. Себебі,
біздің қоғамның адамдары ... ... ... ... қазіргі кезде
халық санасына тек телевидение мен музыка арқылы әсер ете ... ... ... адам ... әсер етеді десек, оның артында тек бір
ғана адам емес. бақандай бір ұлт, ... бір ... ... ... келіп теледидардың ұлттық психология, мен ұлттық идеологияға
қаншалықты ықпалдыдығы бар ... ... да ... ... бүгінгі жетіп
отырған тәуелсіздігін өз қолында берік ұстап, одан әрі жетілдіріп, ана
тілін дамытып, ... ... ... үлес ... басты алғышарты -
өзінің ұлттық сипатын сақтап қалу болса оны дамытудың басты құралы - ұлттық
психология. Ұлттық ... - әр ... ... Мәселен, «ұлттық
мінез», «ұлттық қасиет», «ұлттық мақтаныш», «ұлттық намыс», «ұлттық
дәстүр», ... ... т.б. ... қазақ ұлтының бүкіл дүниежүзілік
мәдениетке үлес қосуында белсене қызмет істейтінін, ұлттық таланттың көзін
ашатын ... ... ... бір ... ... катализатор дер
едік.
Осыдан бірнеше жыл бұрын жасалған «Жаһандану ... ... ... телевидение, кино) басқа ұлттарға төндіретін қаупі бар
ма?» деген сауалнамаға италиялықтардың 20 пайызы, Германия халқының ... ... 27 ... «Иә, өте ... деп ... берген.
Осы сауалнама нәтижесінде жоғары қауіпті сезінген тағы да ... ... 35 ... бұл ... түбі ... ... айтқан
/4/.
Мәселен, канадалықтар ұлттық мәдениетті өгей мәдениеттің ықпалынан
сақтау ... өз ... ... ... шектеу қойған.
Осының бәрі - түбі ұлтсыздануға әкеліп соғатын ... ... ... ... ... деген атты иемденген осы құбылысқа
ешбір ел айқайлап қарсылық көрсетпегенімен, ішкі ... олар ... ... ... ұстанып отыр. Ұлттық мәдениетті жаһандануға
жұтылып кетуден сақтап отыр.
Ал енді кешегі түкірігі жерге түспеген Кеңес ... ... ... ... ... туа ... ұлттық сана-сезім деген сөз
қаншалықты ескерілді? ... қан ... ол ... бізге тіпті «ұлт»
деген ... ... ... бермегені бесенеден белгілі. ... ... өз ... ... ... өз ... ... біздің
ұлттық үнімізді өшіруге тырысқанына тарих дәлел. Орыс империясының басында
отырғандар ән-күйге, сазға атүсті қараған жоқ. ... ... ... ... екі ... ... зор рухани қуат дарытып отырған өте ғажайып ... Олар ... ... елін нағыз санасыз, сезімсіз мәңгүрт отар ел ... оның ... ... ... құрту қажет екенін жақсы білді. Ең алдымен,
олар қазақты өз ... ... жек ... ... ... ғасырлар
бойы өсіп-өркендеген, ғаламат ... ... ... ... ауылдық деңгейдегі өнер деп үнемі айтып, солай насихаттады.
Нағыз ... ... өнер деп ... ... атады. Тіптен,
қазақтың ән-күйін , оның ұлттық саз аспаптарын ескіліктің көздеріне теңеді.
БАҚ-ынан тек европалық, орыстық әндер бірінші ... ... , ... насихатталды. Қобыз бақсы-балгерлердің, молда - дүмшелердің халықты
арбап - алдайтын аспабы ... ... ... ... ... ... ... оны құрту жөнінде қаулы да шыққанын біріміз білсек
біріміз біле бермейміз. ... ... ... үнін ... ... ... ... көп-ақ. Сұлтанмахмұт Торайғыров: «Қазақты отын
етіп жаққыларың келмесе, оның әнін сақтаңдар!» -деп босқа дабыл қақпағанын
байқаймыз. Бір таңқаларлығы осы ... сөз ... ... ... ... Ал ол ... әлі де ... әнінің қаймағы бұзылмаған,
ұлттық бояуы қанық, төрт құбыласы тең кезі еді ғой. ... ... ... ... бүгінгі әндерімізді тыңдаса жынданып кетер ме, кім
білсін?)/5/
Әнсіз - өмір тұл. Ән - ... ... зор ... Ұлтты ұлт етіп
тәрбиелейтін де, оны намысшыл, ... ... де ... ... әні ... . ... өзбектің әшуләсін күні-түні барлық жерден сайратып қоятыны
да осыдан. Өткен ғасырдың 50-ші ... ... ... қос ... ғана ... ... ... махаббат әуендері мен биіне де ынтық
еткен үнді фильмдерін алыңызшы. Сол фильмдерді көріп өскен қазақ арулары өз
ғашықтарын Төлеген кейпінде ... ... ... деп ... Ал ... ... ... телесериалдары жаулағалы бәріміз тілін түсінбесек те ... ... ... ... ... ... «Жау жағадан алғанда ,
бөрі етектен» демекші соңғы кездері оңтүстіктегі ала шапанды ... ... ... кетті. Фильмдерін өткізу мақсатында киноға
Шахзода, Севинч сынды әншілерін түсіріп, жандары қалмай жарнамалап ... соңы сол ... бір ... екі рет ... бас сарайында концерт
қойып, теңгелерді теңгеріп қайтуына ұласты. Бұдан ұтқан кім? Әрине, ... ... ... ... ... сәулет өнері, сахна өнері
жоққа тән халқымыз рухани ... ... ... ... мен ... ... ... Сондықтан да ұлы дала тұрғындарының туғаннан
өлгенге дейінгі ажырамас серігі өлең, ән-күй ... ... ... ... ән ... тұрғандай көрінген (Г.Н. Потанин).
«Қазақтың аса бай ән-күйі шындықты көркем бейнелеуде адамгершіл нәзік
сипатымен, саф тазалығымен, ... ... ... ... ... қойындасып жататын шынайылығымен – халық жаратылысын ерекше
асқақ адамгершілікпен толғаған, терең философиялық әсерге ... ... ... ... ... менің алдымда «Қазақ халқының 1000 әні» атты жинақ ... ... ... әуез – ... Моцарттар, Бетховендер, Шопендер,
Мусоргскийлер, Григтер үшін бай қазына ғой»-, деп бағалапты халқымыздың
асыл қазынасын ... ұлы ... ... ... ... көз ... эстетикалық түйсік
талғамын саралауда музыканың айрықша мән беруге тұратынын пайымдау үшін
осы бір ... ... ... ... Қазақ халқының музыка сарыны
бабадан атаға, атадан балаға мирас болып келе жатқан ... ... ... сарыны болуымен ерекшеленуі тиіс. Ата-бабаларымыз күмбірлеген күміс
күйімен, сыбызғы үнімен, ... ... әсем ... ғашықтық лиро - эпос
жырымен, мақал - мәтелімен, шешендік сөз, айтыс жырларымен сан ғасырлар
бойы өз ... ... ... бір ... ... де өнерлі, имандылық-
адамгершілік ар-ожданы ... ... ... етіп ... ... Ал ... ше???
1996 жылы ақпанда қабылданған нөмірі 56-1 «Мәдениет туралы» Заңның
27-бабында мәдени құндылықтарды шет елге ... мен ... ... ... мемлекеттің бақылауымен, кімнің бергенін, құны мен сипаттамасын
көрсете ... ... ... ... ... осы заң өмір ... ... жылдың ішінде қай әннің қайдан келгенін сұрап шулатып жатқан ешкімді
көрмеппіз. Сол ... ... дәл бір ... ... ... ... тұр. /1/«...Жақында бір кітаптан Америка ғалымдарының мынадай бір
зерттеулеріне зейін салдым. Мәселен, екіқабат әйелдің ... ... ... ұрықтың дамуына ғылыми талдау жасап көріпті. Сонда жаңағы кішкентай
ұрықтың өзі рок музыкалары ... ... ... ... ... ... екен де, Моцартты ойнағанда бостандыққа
шыққандай жазылып, рахаттанғандай кейіп байқатады екен...» дейді педогогика
мен ... ... ... Құбығұл Бозайұлы. Міне, Құдайдың
құдіреті, құрсақтағы сәбидің өзі жиреніп ... ... он екі ... ақыл – есі ... біздің жирене алмай отырғанымыз ұят-ты.
260 жылдай отаршылдық тепкісінде болған қазақ халқының қазіргі ... ... ... батпандап кірген аурудың мысқылдап
шығатыны сияқты, санамыздан көпке дейін арыла қоймайтыны, сондықтан ... ... ... тәлім тәрбие саласында шет жұрттық идеологиядан
біртіндеп арылу ... ... ... ... ... ... ... мемлекет болу мүмкін емес. Оның үстіне қырық жыл
қырғын деген қазаққа кем ... ... ... ... ... бері
қарай 300 жылдай езгінің небір зіл ... ... ... ұлт тарих
сахнасында некен саяқ ... Сол ... бері ... ... ... үшін ... ұлттық сананы , ұлтжандылықты, ұлттық
менталитетті барлық тәрбие арналары арқылы бойға сіңіру ... ... ... ... көрініс табары хақ. ТМД мемлекеті ішінде
мәңгүрті көп ел біз ... ... өзі ... 8 ... ... ... барлығы 13 миллион қазақ бар деп жүрміз. ... ... ... ... ... ... ... қазақтар екені бәрімізге жұмбақ жай
емес қой. Ал ... ... қосу үшін ... ... ... ... рухын мақсатты түрде көтерудің жолын іздестірулері
керек»,- деп қынжылады ұлттық ... деп ... ... ... ... «Бір жылы жол сапармен Ташкентте болғанымда телеарналары
батыстың «алқын-жұлқынын» көрсетпейді екен. Барлық хабарынан өзбектің
рухын ... риза ... ... дейді. Ал бізде ше?
«Қазіргі қазақ психологтары үшін тұлғаның ... ... ... ... ... аудару маңызды. Халқымыздың
өзіндік санасын зерттеу барысында «маргиналдық ... ... ... ... бөгделер» немесе «Масанов синдромы» іспеттес ... ... ... ... оның ... тілі мен ... жүйесін, салт-дәстүрін игермеген, өз этномәдениетінен алшақтаған ұлт
өкілдерінің – ... ... ... ... ... ... болмауы – тұлғаны іштей психологиялық
қайшылықтарға, қарым-қатынаста өз ... ... мен оған ... ... ... әртүрлі әлеуметтік фрустрацияға әкелді
(ұлттық ... ... Бұл ... тек жеке ... ... ... ол ... трагедия »,- дейді педагогика және психология
ғылымдарының докторы, профессор Құбығұл Бозайұлы Жарықбаев /7/. Иә, ... ... ... ... жат ... мойынсұнып барады.
Ұлттық құндылықтарды менсінбеуге айналды дегенді жиі айтатын болып жүр.
Оған себеп те жоқ ... ... ... ... ... ... киініп,
басқаның әуеніне елтитін жастар күн санап көбейіп келе ... Оған ... ... ... ... ... да өтірік емес.
Біздің БАҚ-та жүйелі музыкалық формат бар ма? Қай арна ... ... ... озық ... ... алып ... Олар
қаншалықты ұлттық психологиямызға ықпал етіп, қазақ аудиториясының қажетін
талап талғамына сай қанағаттандырып отыр?
Музыкалық формат – ... ... ... талғамын
қанағаттандыруға бағытталған музыкалық телебағдарламалардың ... ... ... ... белгілер:
1) жас мөлшері
2) музыка стилі
3) диджейдің эфирді жүргізу мәнері
4) ... ... ... беру пішіні, топтастыру тәсілі, ықшамдау әдісі
/2/.
Алдымен ауызға түсетіні жастардың сүйіп тыңдайтын бірден бір арнасы –
«ХитТВ» музыкалық ... ... ... таң ... қарауытып күн
батқанша шетелдік даңғаза ... ... ... ... дерлік атауы ағылшынша. Дженифер Лопес, Джастин
Тимберлейк, Энрике Эглесиас, Бритни ... мен 50 сент ... қара ... ... үшін» ән шырқайды . Джастин Тимберлейктің «Sexy
back», 50 сент пен Джастин ... ... «Ayo ... 50
сенттің «Disco inferno», Fresh-тің «Бренды» әні, Дима Биланның «Это ... ... ... ... ... ... ... аяқ
ұлттық болмысымызға қаяу түсіретін әрі мұсылмандыққа жат саналатын ұятсыз
әрекеттерге құрылған. Ол ... ... пен ... ... ... көрсетіліп жүр. Әлемнің көптеген елдерінде батыс-шоу
бизнесінің жұлдыздары Эминем, Бритни Спирс, ... ... т.б. ... қол ... бейнеклиптеріне тыйым салынған. Робби Уиллямстің
адам етімен қоректенетін ... ... ... ... соңы ... қиып тасталынған.
«ХитТВ»-дан түспей жүрген батысқа еліктейтін ресейлік әншілер ... пен ... ... ... ... ... алдына жан
салар емес. Жалаңаш денелер - Ресей әншілерінің де ... ... ... Адам ... ... ... теріс әсер
ететініне Германия мен АҚШ-тағы жасөспірімдер арасында орын ... ... ... ... ... опық жеп, ... алған батыстық БАҚ
бүгінде есесіне дәстүрлі отбасын насихаттайтын жарнамалық сюжеттер көрсетіп
жатыр. Бір қызығы ... ... ... ... пен зорлық зомбылыққа
үндейтін бейнеөнімдер еліміздің БАҚ-ынан бастап, таспа сататын дүкендерде
де ... тұр. ... ... ... үлгі ... ... ... мәселесін
шешуде немкеттілік байқатып отыр. Содан да әлемде ... ... ... ... ... ... жатыр. Өз кезегінде ... ... ... Үндістан сияқты елдерде басқа басқа , ел алдында
сүйісу жат ... ... ... ... ... ... ... көрсететін өнімдерге тыйым салынады. ... ... ... ... ... ... ... бейнетаспалар
басып қалған /8/. Осынау даңғаза музыканың зияндылығы жөнінде, өз кезегінде
Американ ғалымы Дэвид ... ... ... ... арқылы белокты қуырып
жіберуге болатынын дәлелдеді. Тіпті рок тыңдалған балықтың да көп ... ... су ... ... ... ... Ғалымдар бұдан адамдар
да шет қалмауы мүмкін дегенді айтады. Зерттеулер жарты сағат дискотекада
болған ... сол күйі ... ... ... гипнобель
жағдайына жақын күйге түсетінін анықтаған. Жимми Хендрикс ... ... ... «Біз ... ... адамдарға гипноз жасаймыз, оларды күйден-
күйге құбылтып ең осал ... ... ... Ал содан соң оның миына не
құям десең де еріктісің». Тағы да бір айқын ... ... ... Бен-
Гурион университетінің қызметкерлері жеті жылдан аса көлік ... ... ... ... ... Олар ... ... бойымен әртүрлі
музыка тыңдап көлік жүргізуге тиіс болған. Оның ... баяу ... ... ... да ... жай ғана ... та болған. Ырғақ минутына 60 тан
120 тактка дейін ... ... ... үшін кез келген музыканың дауысы
барынша жоғары қойылған. Тәжірибе барысында тыңдалған музыканың ырғағы
жылдамдатылған сайын көлікті абайлап ... ... ... ... көлік бағдаршамның қызылына өтіп кетіп, түрлі жол апаттары орын
алған. Ал «жылдам» музыкалар қойылғанда, ... ... ... екі ... ... ... ... не баяу музыка тыңдағандарға
қарағанда жылдам музыка тыңдаушылардың екі есе көп ... ... ... ... ... неге ... ... Өйткені аталмыш
арнаның таңнан кешке дейін тек дамыл бермейтін ... ... ... ... соқпасын деген ой. Қаламыздағы жол көлік апаттарына
ұшырайтындардың дені жастар ... ... жиі ... ал ... көлік жүргізудегі тәжірибесіздігінен іздейді. Жастар жүрген жерде
жастық ... қоса ... ... және ол ... ... шетелдік әуендер
болса ше? Біз бір мезет осы жайында ойланып көрдік пе?
Біз осы ... ... ... ... ... ... едік. –
Бүгінгі БАҚ-ымыздан таралып жатқан әуендер ... ... ... етіп жатыр деп ойлайсыз?
- Музыканың әу бастан адамның моральдық қажеттіліктерінің бірі ретінде
мойындалып келе жатқаны рас. ... ... ... мақсатта қолдануға
болады. Психология ғылымында музыкатерапия ... бар, ... ... Сондай- музыканы дұрыс бағытта қолданбаса оның кері әсері бар
екеніні де жоққа шығарамйды. Жапон ғалымдарының зерттеуі бойынша, адам бір-
біріне жақсылықты 20 ... ... 80 ... ... ... Сол 80 пайыз
жамандықтың 70 пайызы әр секунд сайын адамға ... ... ... екен.
Адамды жанға жайлы музыкамен демалтып емдеуге болса, өте қатты у-шу дыбысты
музыкамен адамды өлтіруге де болады.
Ал қазір, ... ... ... ... ... ... ... шетелдің даңғаза әуендері мен дені дұрыс
адам көргісі келмейтін клиптер. Осы ... ... ... ... ... ... жаратын) музыканың тұтынушысы - өрімдей ... ... ... ... ... ... ... музыкадан гөрі дауысы қатты
әрі жылдам ырқақты музыканың адам санасына тым тез әсер ... ... көп. Ал оған ... ... және қосыңыз. Мысалы, кезінде
Түркияда атақты «Тутамас» әнін ... күрт ... ... Оған ... осы ән
жарыққа шыққаннан кейін жасөспірімдер арасында өлім-жітім көбейіп ... Ал ... ... ... өз-өзіне қол жұмсайтын клипін жиі
береді. ... ... ... кезең» деген болады. Бұл уақытта
жеткіншектің мінезінде өзгерістер пайда болып, ... ... ... ... кездері кездеседі. Дәл осы тұста жаңағыдай
клиптерді көрген бала, бетін ... ... ... оқыс ... ... ғой. Қазір нарық заманында баланың тәрбиешісіне ата-анадан бұрын
осы көгілдір экран айналғанын тағы қосыңыз.
Соңғы кездері ... ... ... есте ... ... кеткенін жарыса айтып жүр. Мен психолог ретінде мұның басты себебі
- осы қатты дыбысты даңғаза әуендер, көшірме ... ... ... ... шығармалары да көбейіп кеткен тұс қой, ал қайталана
берген бір ... ... ... ... қоялық) екенін айтқым
келеді. Мұндай музыканың «фанаты» болған адамды ... ... ... ... ... уақытта жамандыққа итермелеуге болады. Қазіргі таңда психология
ғылымында жұмсақ әуендердің кісінің асқа ... ... ... ... ... ... оң әсер ететіні анықталып отыр. Сондықтан
мейрамханаларда ... ... ... қойылады. Қазір бұл тәсіл
емханалардың «күту залдарында» үрей мен үміт арасында отырған ауру ... ... ... қайғысын жеңілдету үшін қолданылуда.
Сонымен қатар музыканы интелектуалдық дамуға, ағзаның гормонды
дамуына қолдануына болады. Музыка ... ... ... не ... баса алады.
Ал адам психологиясына әсері дегенде алдымен ... ... ... ... ... әсерін баса айтқан жөн шығар. Мейлінше шетел
әуендері таралып солардың бейнеклиптері көрсетілетіндіктен ... ... ... бар дей ... ... біз ... ... көп екені де ... ... ... ... ... суицидті айтпағанда, клиптерде ... ... ... бейәдеп қылықтар, сатқындық, қылмыс т.б. біздің
психологиямызға мүлдем жат әрекеттер екені даусыз. Бұл ... ... ... ... ... лаж ... ... арнаның атауына «ұлттық» сөзінің жабыса қалғанына ... Мұны ... ... ... бағдарламаларының редакторы Әсел
Хайролла былай түсіндіреді:
- «Арна ... ... ... ... жүгі ... ... астарлы
сауал жиі алдымыздан шығады. Шындығы керек, ұлтжанды азаматтар үшін
қасиетті саналатын ... ... ... ... ... аса бағамдай бермейтін
арнамыздың атауына жабағы жүндей жапсырып қойғанына өзім де ... ... ... сөзі ... ... әр мекеме осы статусты ... ... ... да бұл атау ... ұнап ... ... қалмауды
ұйғарған секілді. Өкініштісі, бұл сөздің тек маңдайша мен қағаз жүзінде бір
сөз артық ... ғана ... жүгі бар деп ... лаж ... ... ... әу бастан сыни пікірлер көп-ақ. «Қазақ тідін
менсінбейді», «Жастарға ұлттық ... ... ... ... тек
шетелдік әуенді құюда, ұлттық музыканы, ұлттық эстраданы насихаттамайды»
деген секілді…Одан қалса ... ... ... арналарға өкпе-наздары
таусылмайды дегендей…
- Мойындау керек, біздің арнаның ... - 12-35 жас ... ... ал біз ... ... қарай қызмет көрсетеміз. Ауылдық
жерлерге ... ... ... ... қалалық жастар тыңдайтыны
да рас. Арнамызда көп үлес шетелдік музыкаға тиетіні тағы рас. Осы ... ... ... ... айту керек, Бізде мынандай жағдай
бар.Әншілеріміз бейне клиптерін, ... ... алып ... оны ... ... сұрыптайтын адамдар болады, яғни көркемдік кеңес жұмыс ... ... яғни ол ... ... әннің таза түсірілген, түсірілмегендігін,
дәрежесін, кәсіби деңгейін, әннің шырқалуын қадағалайды (басты назарды
түсірілуіне ... ... ғана оны ... ... бермеу туралы өз
ойларын айтады. Бізде көркемдік ... ... ... ... ... Баян ... ... біраз адамдар бар.
- Байқауымызша көркемдік кеңестеріңіз орыстілді ... ... ... ... ... Бұл ... бар ауру - ... әндеріне түсірілген клиптердің сапасыздығында
болып отыр. Ал ... деп ... ... біз ... ... ... ... қазақ әншілернің өкпе-реніштерін орынсыз деп ойлаймын. ... ... ... біз ешкімнің қолын қаққан емеспіз. Бағасына ... де ... ... анау ... ... Бритни Спирстер келіп сіздерге ақша төлеп
жатқан жоқ қой. Олар үшін Қазақстандағы «ХитТВ»-дің құны көк ... ... ... олар ... отандық телеарналарына жаңа әндерін
шығару үшін ақша ... ғой. ... ... ... коммерциялық арна.
Біріншіден, коммерциялық арна болғандықтан пайда табудың ... ... ... бір ... 20 ... бұл ... ... гөрі той-бизнестің қарқынды дамуын ескерсек, әр тойдан біраз
ақша ... ... ... үшін ... ... ... емес деп ойлаймын.
–Барлық әнші Айари секілді 70 мың долларға клип түсіре алмайды ғой. Десе де
қазақстандық шоу ... ең ... ... деп ... ... ... ... әннің сөзінен тыңдарман «көбелек» ... ... ... ... ғой. Оның ... «Жігіттердің» «Туған
күн» әнінің бейне клипі ... ... әні де ... де... ... рухын көтеріп, жеңіске деген құлшынысын артырады. Ал бізге керегі
де осы емес пе?
-Айаридің клипіне келетін ... өте ... ... сапасы жақсы
болды, ал жоғарыда айтқанымдай бізде басты назар оның қалай түсірілгеніне
аударылады. ( Түк те ... ... осы ... «Хит ТВ»дан жиі көрсетілетін
Айгүл Иманбаева, Айари секілді әншілер мен «Кеш ию» ... ... Баян ... екені сап ете түсті.)
Ал «Жігітердің» клипіне келер болсақ, сөзі мазмұнды болғанмен, клип ... клип ... ... ... киіз ... ... ... өрнектері кездесіп қалады, клипке түскен ... ... ... ... тән рең ... ... өзара әңгімелесе отырып аңғарғанымыз, арнада қызмет
ететін жастардың (көпшілігі жастар ғой) өз ұлтына ... ... тек ... ... ... ... ... шарасыздық
танытпасқа амал жоқ екен. Соңғы кездері ... осы ... ... етіп Роза ... «Аққу» әнімен, «Каспий» тобы «Жарығым», «Музарт»
тобы «Сен келерсің» ... ... ... ... да ... қыз ... қолқалауымен эфирге шыққан сыңайлы. Алдағы күндерде тағы бірді-
екілі қазақ ... атап ... ... ... «Қос ... «Жігіттер» тобын «Жан досым» әнімен көріңіз мүмкін.
Осыдан тура үш жыл ... ... ... ... ... гроуп»
компаниясының президенті Гүлмира Мықтыбайқызы «ХитТВ»-ге қатысты сын-
пікірлерге «Кейбір қазақ тілді ... ... ... ... ... етіп ... ал орыс тілді газеттер мақтамаса, сынап жазған
емес. «ХитТВ»-ны негізінен жастар көреді. Арнаның саясаты да сол ... ... ... ... ... көңілін көтеру. Яғни
әлемдік, отандық музыканы талғаммен ұсынып, бос уақыттарын тиімді ... ... ... адам үшін бұл өте ... ... деген еді бір
сұхбатында. Олк кезде де қайдам, ... ... бұл ... ... халі ... ешкімге жасырын емес. Таңнан кешке дейін 80 ... ... ... оның ... ғана ... әні (оның өзі
дүбара әндер). Әннің орны бір бөлек, әуендер арасында ... ... бар ... түгел ағылшынша. Мұны олар демеушілерінің талабы деп
түсіндіреді). «ХитТВ» телеарнасы төрт бағдарламадан ... ... ... ... шығарылымы 2004 жылдың 8-ші
наурызында шығып, тек ... қана емес және ... да ... Осы уақыт аралығында бағдарлама көрермендерін бірден жаулап алды.
Оған ... ... ... ... ... шалып, бағдарлама
барысында ойындар ойнап, әртүрлі қызықты оқиғалар ... ... ... мен ... және ... ... мен құттықтауларын
жолдауы. «Қалайсың» дос – жарандарыңызды қуанышқа бөлеуге өзінің септігін
тигізеді. Күн ... ... ... ... әрі ... ... Бір ... көлемінде виджей сыйлықтар ұсынып, ойындар,
сұрақ жауап ... мен, ұтыс ... ... ... Бағдарлама
көбіне жастар стиліне бағытталған, жеңіл, екпінді және позитивті көңіл күй
сыйлайды. ... ... ... «StarTruck» секілді
бағдарламалары бойынша күн сайын қызмет атқарады. Енді сол бағдарламаларға
тоқталып өтсек:
2). HeadLinе - әлем ... ... ... ... келе ме? Шоу бизнес
әлемі шын мәнісінде қандай екендігіне "HiTTV" көзімен көріп және білгің
келсе, сөз ... ... ... ... ... ... топтамасын
қара. Біздің репортерлар әрбір музыкалық жаңалыққа көңіл бөліп ... ... ... ... бар ... ашып ... (Бұл ... сөзінің анықтығының өзіне күмән келтіруге болады).Сонымен қатар
сен шетелдікжұлдыздар және өз отанымыздың ... ... ... ... ... жұлдыздарды мүлдем көрмейміз ғой. Тек шетелдік шоу-
бизнесіндегі кей жұлдыздардың өздерінің халық ... ... ... ... ... ... ... өзінің әлі де атышулы екенін еске
салып қою үшін ... ... ... ... ПР» жарнамасы да біздің
керісінше жарқырай алмай жүрген «жұлдыздарымызға» жұғыпты. Мысалы ... ... әнші өз атын ... үшін ... ... ... ... бір қызға
мойын бұрмай бетін қайтарып жатқанын, ал ол қыздың «екіқабат»да ... ... ... ... қызға мойын бұрмай бетін
қайтарып жатқанын " екенін айтып зар жылағанын ... ... ... ... Бұл ... шоу ... құпия боп саналғанмен
әдейі ұйымдастырылғаны ап-айқын көрініп-ақ тұр. Атам қазақтың «атың шықпаса
жер ... ... ... ... ... ... – кино ... арналған күнделікті тележурнал. Бұл
бағдарламада кино өміріндегі барлық болған, болып жатқан және ... ... ... ... ... ... шыңға шарықтау кезеңдері
сондай-ақ, каскадерлердің жарақаттанғанына күйзеліп, осының бәріне өзің
қатысқандағыдай әсер алып, түсірілім ... ... ... ... ... ... Өйткені бұл бағдарлама бәрін шын көрсетуге
тырысады. (Бұл ... ... да ... ... үшін таптырмас ермек
шығар)
4). StarTruck - еліктіріп әкетер сауық-сайран әлемінің пірлерімен әлемге
әйгілі жұлдыздардың толық және ... ... Әр ... ... (!) ... ... мен музыкалық әлемнің табынушыларына
пірлері ... бар ... ... ... ... ... ... (?) көптеген мәлеметтерді ақтарып, ең үздік дегендерін теріп
оны жаңа ... ... ... ... өз ... мансабы жайлы бастан аяқ осы бағдарламадан біле алады. (Ал ... ... ... ... ... ... ... сирек
береді, сүреңсіз, қардүрсіндеу етіп бере салады. Мәселен, «Музарт» тобының
есеп беру концертін алайық, екі күнге ... ... ... үшінші күнге созылды. Билет таппай сенделген халық. Билет құнын
25 мың теңгеге дейін көтерген алыпсатарлар. Залға ... ... Үш ... ... ... ... аяқ тірі дауыста өткен концерт. Халықтың
«Музартты» сағынғаны, олардың әндеріне сусағаны көрініп-ақ тұрды. «Өз ... ... ... зал ... ... қосыла шырқауының өзі бұл әннің
қазақ ұлтының рухын ... ... ... ... ән ... шара жоқ. Бұл жаңалық емей немене? ... ... ... бұл арна ... ... ... етіп бере ... Ал концерттен
отты репортаж беруге болар еді.)
Міне, жалғыз музыкалық арнаның форматы осы деңгейде. ... ... ... ... «Муз ТВ» бен ... арналарынан тіпті де кем санамайды
екен. ... ... ... ... ... сай тек орыс музыкасын беретінін
айтпағанда, Ресейдің барлық аймағына, ТМД, ... ... ... «МузТВ»-нің беретін әуендерінің 70 пайызы тек орыс
халқының «өнімдері» екенін көзі қарақты көрермен біліп, көріп ... ... ... ... ... ... ... арналары арасындағы
айырмашылықты көріп не жыларыңызды, не күлеріңізді білмейсіз... Бабамыз ... ... ... үшке бөліп қарастырған екен:
1. Адамды терең ойға жетелеп, жүректің қылын шертіп, ... ... ... Бұл ... көбіне суық һәм боздауық сарынды болып
келеді. Адамға жай ғана ... ... ... Дүниенің күйбең тіршілігін бір сәт ... ... ... ... ... ... ырғақтар адамның миында семіп,
қалғып кеткен сезімдерді оятып, адамды ерекше тәтті күйге ... ... ... ... ... ... ... ықпал
жасайды.
3. Құмарлық пен іңкәрлікті тудыратын, нәпсіні қоздыратын ырғақтар. Мұндай
музыка адамның бойына ... ... ... ... өз ... ... және ұшқалақ сезімдерге ұрындырады /15/.
Біздегі телеаудиторияға таралып жатқан ... ... ... атап
көрсеткен музыканың үш түрі де бар. Алайда, қайсысының үлес ... ... сіз бен біз ... ... Осы жерде тағы мәңгілік
өміршең «Музыканың ұлы кітабын» жазып кеткен Әл-Фараби ... ... мына үлгі ... мына ... ... ... жөн санадық. Әл-Фараби
бабамыз ән-күй десе ішкен асын жерге қоятын жан болған екен. ... ол ... ... ... сұрайды. Сырнай-керней, әуен – адамды аздырады,
ісінен қалдырады дегенді айтады. ... ... ... ... ... ... ... қолына күй аспабын алмайтын болды. Ән-күйді сүйіп
ойнайтын Әбу бір қымбатты қимас ... ... ... күй кешеді де
мынадай ойға батады. Әсем ән деген адамды жадырататын, көңілді көтеріп,
жүректің ... ... бір ... өнер ғой. Ендеше, ол қалай жаман
болады?
Осы бір ... ... бір ... ... Ол ... ... саз ... қасиетті нәрсе емес пе? Мұнда аспаннның сыры бар, әлемнің үні бар.
Қолыңнан келсе бұл ... ... ... Мұны ... ... ... ... ол үлкен ұстаз Әбу Мәлік хазіреттің өзінен сұрамаққа
бекінеді. Әбу Мәлік ұстаз былай деп ... ... Ол да ... ол да ... Екі айтушының екеуі де дұрыс ... та, ... та ... өз ... ... сүйенеді. Азғындық
пен ізгілік ежелден егіз емес пе еді? ... ... еріп ... қол ... ... емей ... Әсем әуен ... екі тамырыңды
бірдей қозғайтын кереметті, құдіретті нәрсе. Оның сені ... ... ... ... ... сені ... сақтандырады. Құдіретті өнерді керек жеріне
өлшеумен ұстап, тізгінді ақыл-ойға беріп, ізгілік іске ... одан ... көп. ... кеңіп, көңіл оята, қиял қозғап, қайрат берер тағы сол.
Ғылымның ататегі әрненің өлшеуін білуде емес пе? Сен ән ... ... ... жоқ. Құдіретті күйдің ... үнін ... ... ... ... мол ... ... екен. Біз бұл мысалды неге келтіріп отырмыз?
Шындығында, табиғатта әр нәрсенің өз елшемі бар, ... ... ... деген
құдіреттің де. Алайда, бұл дегеніміз өркениеттен алшақта ... сөз ... ... ... ... бүркеніп жатып аламын деу ақылға
сыймайтын жай. Ал енді ... «31 ... ... ... ... ... беру пішіні «ХитТВ»-нің музыкалық форматының
көшірмесі сынды. Сол ... ... ... алма ... клип ... ... ерекше пішін деген мүлде жоқ. Енді бір сәт кешегі күнге көз
жүгіртіп көрелікші.
Телеэкранда алғаш музыкалық ... ... ... ... ... ... , ... ақын Илья Жақанов жүргізетін музыкалық хабар
пайда болды. Көрермен музыканы жалаң қалпында ғана тыңдап қоймай, ... ... азық ... ... ... И. ... ... қазақ сазгерлерінің әндерін маман, өнертанушы ретінде талдап, ... ... мен ... ... ашып ... ... әсері
бұрынғыдан да әлдеқайда әсерлі шығатын болды. Кейінірек кадрде сөйлеуге
өнер адамдары да ... ... ... ... орай ... қонақ
көрермендер алдында сөйлеп, өнер жолындағы қуаныштары мен мен қиындықтарын
айтуға талпынатын болды. Әйтсе де, бұл ... аса бір ... ... дей
алмаймыз. Оған себеп, диктордың сұрағы редактор дайындап ... ... ... болғандықтан кейіпкердің жандүниесіне жетпей жататын.
Содан студия қонағы ашық әңгімеге бара ... көп ... ... ... ... концерттік бағдарлама болсын, музыкалық хабар болсын бәрі де
алғашқы да ... ... ... ... ... еді. ... орынды, олар ән
мен күйдің, әнші мен ... ... ... ... таныту
мақсатын ұстанды. Музыкалық бағдарламалардың бағы жанған тұс теледидар
экранына ... ... ... ... Сейдімбеков пен талантты әнші
Жәнібек Кәрменов шыққан кез еді. ... ... ... тұлғалардың
келуі телешығармашылыққа жаңадан бір тыныс ашқандай болды. Олай дейтініміз,
бұл кісілер өнерді жандүниесімен түсінеді, ... бір ... ... Оның үстіне екеуі де өнерге сырт ... ... сын ... ... , әнді ... ... ... Оның үстіне бұл кісілер
тілінен бал тамған сөзге шешен ... ... осы сөз ... еншілеген жан-
жақты дарын иелерінің теледидарға келіп, ... ... ... ... оң ... ... ... айту керек. Хабардың жақсы
жағы сол, онда әнмен сөз ... әсем де ... ... ... ... ... ағаның « «Үкілі Ыбырайдың» асқақ үнінің диапазондық
кернеуі қандай, шіркін!» деген сөзінде ... ... мен ... ... ... Автор өзі айтып отырған Үкілі Ыбырайдың сазгерлік, әншілік
қасиетін дөп ... ... ... ... ... ... да, кешегі
ғасырда өтіп кеткен қазақ даласының ұлы әнші-сазгерін көзімен көргендей,
тіпті бірге ... әнін ... ... ... ... екінші
кейіпкері, әрі жүргізушісі Жәнібек Кәрменов те әншілік дәстүрдің қыр-сырына
қанық болғандықтан, әрбір әннің қалай шыққанын ... ... ... ... ... замандағы сезім сәтін, шабыт шақыратын
құбылыстарды нанымды түрде әңгімелейді. Оның сөзіне илана отырып, ол ... ... ... ... Мәселен, бір хабарында әңгіме Балуан
Шолақтың шығармашылығы жайында сөз болды. Сонда ... аға ... ... ... ... әні ... тамаша сөз құдіретін көрсете алған еді. «О,
Зәуреш, сенің үшін елден келдім, баяғы өзің көрген жерден ... ... ... ... исі қазақ дегеннің жаны тебіренбей қалғаны жоқ
шығар. Өйткені, бұл қарапайым сылдыр сөзбен айта ... ... ... ... еркесі, өнердің дүлдүлі атанған Балуан Шолақтың басына ... ... ... ... ... Жәнібек ағаның сөйлеу
шеберлігінің арқасы деу керек. Ол ұлы сазгердің ... ... ... ән болып төгілгенін әбден әсерлеп айта білген. Мұндай әңгімеден
кейін айтылған ән әдетті концерт залынан айтылғандай ... өз ... ... ... сыр ... ... естіледі. Солай қабылданады. Міне, қазақ
теледидары тарихында әуенді хабардың әуезді ... ... ... ... ... алды деп ... жасауға болады.
Біздің телеақпарат кеңістігімізде «Қазақстан» ұлттық арнасының да алар
орны ... Десе де ... ... ... өзі ... форматтың ұлттық
үрдістегі озық үлгісін көрсете алып отырған жоқ деп анық айта ... ... арна ... ... ... ... бұрғанмен қаза музыкасының
басқа жанрлары мен музыканы танып- таңдаудағы ... ... ... ... ... алып, ақылына қарап шығарып салады»
деген мәтел бар. Өкініштісі сол, біздің ... ... ... не ... ... қарсы алу ұят, не ақылына қарап шығарып
салайын ... тағы ... ... ... ... ... таңдап жататыны да
бар. Ал олардың қандай кейіпте эфирге шығатыны да ... ... ... ... ... қыздар мен сымбатты жігіттер ... ... ... ғана емес, көрерменнің, бүкіл психологиясын, назарын
қылықты ... де, ... да ... ... де ... алатыны
белгілі. Сол себептен көрермен де ... ... киім ... отырысына да сын көзбен қарап бәрін де назардан тыс ... ... анық та ашық ... ... ... ... ... өзінің көркіне сай келіп жатса ... ... ... ... аз ... Осыған орай телеарналарымыздағы
музыкалық бағдарламаларды жүргізетін жүргізушілерімізге сыни көзбен шолу
жасап көрелік.
«Хит ТВ» арнасындағы Айка ... ... ... әудем
жерден қарасаңыз ұл ма екен деп қаласыз. Шындығын айту керек, жеке басын
тұқыртқанымыз емес, ... екі елі шашы ... ... ... ... күйге ғана емес, алуан түске түсетінін айтпағанда, ... кең ... ... өзі ... кей ... жүретін
осындай стильдегі бұзық ұлдарды елестететіні өтірік емес. Ең сорақысы да
осы. Бұндай шолақ юбка мен жыртық джинсыға ... ... ғана ... ... дұрыс. Бақсаңыз, бұл көрініс соңғы кездері ВВС көрерменін
де шамдандырып-ақ жатыр екен. Британияның ... ... ... қысқа юбка мен көлденең көк аттының кез келгені іліп алар
джинсыда ... ... ... өкпе-наздарын аямай төгіпті. «Осыдан
кейін эфирде қайдан құт ... ... ... ... жаңа ... оралғандығын көз алдыңа әкелер ... ... ... ... мүмкіндік бермек?» - деп сын ... ... ... ... ... Дэвид Дэвис те қоштайтынын білдірген. «Алдағы
уақытта корольдер отбасы жайында материал әзірлейтін ... ... мен ... кисе ... ... ... ... ол.
Алайда, ВВС басшылығы тележүргізушілер айналасында келеңсіз жай ... ... ... ... ... ... ... дресс-
кодтың қарастырылмайтындығын кесіп айтты. Бірақ, жеме-жемге келгенде
жүргізушілер киімінің ... ... ... ... ... дұрыс екендігімен келіскен. Демократиясы дамыған, ақыл-есі жетік
Батыстың, оның ішінде тіпті бүкіл әлемнің журналистикасына үлгі деп ... бір ғана ... ... ... ... ... сиқы ... ой салатындай /10/.
Көгілдір қобдишадағы ең маңызды нәрсе бейне көрініс болғанымен оның
мазмұнын ашатын кілт - сөз ... оның ... ... ... ... де көгілдір экраннан көзіңіз шалса таңданбай-ақ қойыңыз…
Мәселен, жақында «НТК» арнасынан музыкалық ... ... ... ... ... ... Ресейдің «Виагра» тобының әншілерін қызуқанды
деп есептейді. Дегенмен бізде де қызуқанды әншілер бар ғой. Десе де ... сол ... ... көрейік…»дегені бар. Осы бас-аяғы 3-4 сөйлемнен
не ұғып, не қойдыңыз…
Ал, енді кейбір түр-әлпеті келісті, киім ... ... ... ... ... да ... жүргізушілеріміздің өз «образдарын»
өздері құртып ... аз ... ... ...... аруларымыздың бірі.
Бірде көрерменмен телефон арқылы байланыста тұрған Маралдың әлгі адамнан
«Барса-келместе ... ... ... «Ол ... деп ... ... езуіне еріксіз ... ... Бұл ... ... ... ... бір ұпай ... болады. Өйткені, журналист ... ... ... ... білмеді десек те, сұрақтың ауанын
сәл өзгертіп («Барған екенсіз, ол жақта не ... ... ... тігісін
білдірмей жіберуге болатын еді ғой.
«31 арнаның» сайты «МУЗ зон» хитшеруінің диджейі ... «Ол ... ... да көрерменді көтеріңкі көңіл- күй ... ... ... ... ... ... ... оның қатысумен болған
хабар зерігу мен селқостықтан ... ... дәрі - ... ... ... Ал ... арасында жүргізілген зерттеу (« Қандай
диджей несімен ұнайды немесе ұнамайды?» Сұрақ-жауап) нәтижесінде Мигелге
«қазақшаға шорқақ , сөзі ... шала ... ... оқушыны еске
түсіреді. Мұнысы тіпті күлкі шақырады» деген пікірлер легі көптеп ағылды.
Кейбір жүргізушілер ... өзін ... ... ... ... әлем-жәлем киініп, бар жылтырағын анда-мында тағып алып шыққанда бұл
қылық, мұндай теріс киім киіс тележүргізуші қыздарға әсте жараса ма ... ... ... ол сән ... киім ... көрсететін модельер,
сұлулық сайысына қатысып жатқан ару ... ... ... емес қой! ... ... ... оның ... аржағында өзіне қарап отырған көрермен бар екенін әсте есінен
шығармай, әрі оларды құрметтеу керек. Экран ... ... ... үшін ... зор, ... мәселе. Мүмкіндігінше жеңіл сөздерді
көбірек қолданып, түсінігі терең әдеби сөзге көп ұрынбаған болса онда ол
журналист көптің көңіліне жол ... ... ... ... ... ... де жетерлік.
Қазбек, Марат есімді жігіттер ... ... ... ... ... Әния ... ерекше атар едік. Оның өз
әріптестерінен оқ бойы озық ... қос ... ... ... мүдірмей
сөйлейтіні (ол бағдарламаның екі тілдегі нұсқасын да бір өзі жүргізеді)
ғана ... оқыс ... ... ... көрсетпей эфир әдебін сақтайтынында
болса керек. (тек сұқ саусақ дегенді ... ... Сұқ ... ... ... жүргізушілері сұқ саусақтарымен ... ... оның ... ... ... алдында отырған адамның көзін
ағызып жіберердей болады. Қайсібірінің қылығына қарап отырып, ... ... ... ... ... ... журналистердің бойында әртістік қабілеттің болғаны да артықтық
етпейді. Бірақ, олар телестудияны театр ... ... ... ... бұл ... ... үшін ... қауіп.
Бүгінде көгілдір айнадан көрінбей кетсе де кезінде өзіне тән қолтаңбасымен
танылып, белгілі бір ... ... үлгі ... ісін ... ... ... сөйлеу ерекшелігімен, көрікті көркімен көрермен
жадында қалып қойған журналист қыз-жігіттер еліміздің ... ... ... бір ... ... ұлттық телеарнасының бір кезде
көркімен мақтанышы болған «Әнші балапанды» жүргізу арқылы ... ... ... де ... ... ... ... даусымен балаларды ғана
емес, көрермен жұртты баурап алған Рәбиға Аманжолованың өзі неге тұрады?!!!
Ол аз ғана мерзім ішінде ... ... ... балапан» байқауының ұйытқысы,
түрлі байқау, бәйгелердің шебер жүргізушісі ретінде танымал болды. «Қазақ
мектебін бітіре отырып, қазақ тілінің көптеген ... ... ... қарау-дұрыс емес…Арнайы тіл ... ... ... Олар ... ... ... ... асамын. Бірақ, қазір кейбір жастар осы ... ... ... ... бар. Олар ... осы тіл төңірегінде біздің ұлтымыздың
мәдениет, саясат, бар болмыс-бітіміміз жатқанын ескере бермейді… » дейді
Рәбиға ... ... ... ... ... ... көз жүгіртсеңіз кезінде «Супер стар»
мегажобасында қазылық ... ... ... назды үнді Ләйлә Сұлтанқызының
бастан-аяқ жалғыз өзі қазақша сөйлегені қазақ журналисіне тән ... ... ... өзі ... тіліне, ұлтының мәдениетіне, өнеріне
деген, ұлтына деген журналистің құрметін көрсетпей ме? Оған Ләйләнің ... ... бас ... болған кезде бағдарламаларының барлығының ... ... ... ... «Хит ... т.б Ал ... аталмыш
арнадан «Қалайсыңнан» басқа аты қазақша бағдарламаны шаммен ... ... ... екі ... «Алтын жұлдызды» жеңіп алған Ләйләні
көпшілік қазақ тіліндегі ең алғашқы диджей ретінде ... ... ... ... тек қазақша ғана сөйлейтінін «Бұл ешқандай талап та, ... ... мен ... да ... ... Алайда, мен орысша сөйлесем, біздің
бағдарламалардың орыстікінен айырмасы ... еді. ... ... ... ма, әлде өз тіліміз, діліміз, дінімізді
сыйламағанымыз ба…Мен ... тек ... ... деп ашық ... бұл ... ... ұлтжандылық қана»,-деп түсіндіреді /11/.
Шетелде бір хабардың көрермендері өз сүйікті хабарларын ... одан ... бір ... ... еш ... Бақыттарына орай
хабарлар да бірінен бірі өтіп өз көрерменін ... ... ... ... ... ... орай ол хабарлар өміршең келеді. Ал бізде
ше? Бізде көрерменнің сұранысын қанағаттандыратын тартымды хабарлар аз, не
тартымсыз. Музыкалық ... ... өте ... ... ... ... құбылыстан шаршады, ұқсастықтан жалықты. Олар жаңа
дүиені көргісі келеді. Ал ... ... ... ... мүмкіндігін сарқа пайдаланып сәтті дүние шығаруға құлық танытпай отыр.
Неге дейсіз ғой? Өйткені ... ... ... не
қызықтырады? Әуенсүйер қауымның қай музыкаға ықыласы басым? Хабарларды
қандай ... ... ... Кімнің жүргізгенін ... ... ... ... жүргілері жоқ. Соның салдарынан бір сарындағы
хабарлар дүниеге келеді де өз көрерменін таппай жөргегінде тұншығады. ... ... ... ән мен ... ... ... Нағыз дарын мен
«жасанды жұлдызды» ... бір ... бір ... көрген жас ұрпақ
жаман мен жақсыны айырудан ... ма? ... да ... ... ұтымды шықпай жатыр деп ... ... Осы ... ... өнертанушы,
домбырашы Абдулхамит Райымбергенов ағамызбен сұхбаттасқан едік.
- Қазіргі таңда ұлттық бағдарламаларға тіптен мұқтаж болып отырған жайымыз
бар, бұл ... тек ... ... ... ғана ауызға аларымыз. Ал
өзіңіз ... ... бір ... көрермендері тұщынатын он шақты арна
болса оның біразы дерлік коммерциялық арналар. Ал ... ... ... ... көріп, біліп отырмыз. Ал ұлттық мәдениет, ұлттық өнер ... ... ... ... коммерцияға салуға болмайды. Ұлттық қаймағы
бұзылмағын ауылға ... ... ... ... пен ... ... ... астарын жерге қояды. Ұлттық бағдарламаға сусап отыр, шөлдеп отыр.
Қазір ауылдың өзінде спутник ... ... ... ... ... ... ... бұқара ұлттық бояуға қанық хабар мен ұлттық әуенді ... Ал оның ... да ... ... ... ... ... атыс-
шабыс пен зорлық – зомбылықты көруге мәжбүр.
Мен 1984 жылдан бастап, жалпы ... ... ... тәжірибе
жүргізіп келем. Ондағы мақсатым- болашақ ұрпаққа қалай да ұлттық өнерді
қалай сіңірген, қандай ... ... ... ... ... ... Жүйеленген бағдарлама жасап шығардым. Сонау аңыз күйлерден ... ... ... тез сіңіруге болады. Осы ... ... ... Соның арқасындағы теледидардан бір кездері «Домбыра үйренейік»
деген хабар тұрақты шығып тұрды. Ал біз ... ... ... ... деп ... Ол үшін ... ұлттық музыкаға деген
қажеттілік тудыруымыз керек. Ол үшін барынша ... ... ... оның ... жақтарын - үлгі-өнегесін, халқының сезімін, көңіл күйін,
яғни әннің шығу тарихын түсіндіру ... ... ... ... ... ... шығару керек. Оны телеарналардан халыққа ұсыну
керек. Үлкен ... ... ... ... ... ... Әр арнаға мемлекет тарапынан арнайы қаржы бөлініп ... ... оны ... теледидар алдына ... ... ... ... ... деген идеология керек. Мысалы үшін,
азуын айға білеген Американың өзінде мемлекеттік туын насихаттау үшін ... ... ақша ... ... Міне, осындай қолдау қажет. Ал біз қазір барып
коммерциялық арналарға ұлттық музыканы беріңіз деп ... ... ... ... өз ... ... ... сіз бұл ұсынысыңызды
құп ала қояды деудің өзі екіталай. Коммерциялық арналардың мақсаты- ақша
табу ... ... ... ... ... ... сіздер өнерге келген кездеріңізде ... ... ... ... ... ... ... кеңес деген жұмыс
істеді. Сол ... ... ... ... ... ғана ... Ал ... сондай көркемдік кеңес дегенді мүлде естімейтін
болдық. Осы көркемдік ... ... ... ... ... бола ... сіз ... жасайтын «Қазақстан» арнасында көркемдік кеңес ... ... ... ... жоқ ... ... Қалиев сынды
ұлтжанды азаматтар бар. ... ... ... барып сұрыпталып
шығатын әуендер ғана эфирге ұсынылып жүр. Алайда мен көркемдік ... қос ... ... ... көркемдік кеңес белгілі
музыкатанушылардан, әнші-күйшілерден, арнайы кәсіби ... ... ... ... болғанын да жөн санар едім. Дегенмен
көркемдік кеңеспен бәрін дұрыс жолға ... дей ... ғой, ... өз ... ... ... алады. Ал кеңес жаңағы өзің айтып
отырған «ХитТВ»-нің көркемдік кеңесіндей болады да шығады»,- ... ... ... - ... қару деген ұғым баяғыдан бар. ... ... ... ... ... ... ... өтірік емес. Сіздіңше, осының астарында ... ... ... жатқан жоқ па?
- Әрине, мұның бәрінің артында сұмдық саясат жатуы ... ... ... ... үшін біздің арналарға миллиондап ақша құйып отырған шығар.
Жақында бір ... ... ... күллі әлемдегі әнсүйер қауымның
жүрегін жаулаған «Битлз» тобының әлемге танылу үшін Америка өзі ... ... бар ... ... ... ... бай ... қолдап, оны қаржыландырған. Олардың жат елдің арналарынан жарнамалануы
үшін аямай ақша ... ... ... ... Ал біз «Қазақстан»
арнасы, мәселен, үш күн ... ... ... ... ... ... ... оны көрсете бересіңдер?» деп дереу тоқтатқызатыны біліп
отырмыз. Көрдіңіз бе? Бізде ұлттық ... деп ... ... ... бітірер іске келгенде ештеңе жоқ. Ұлттық музыканы қолдау жоқ.
Ұлтжанды азаматтар жоқ деп айта ... олар ... жіп ... кебін киіп отыр. Ал ақшалы жерлерден оған қолдау жоқ және
құлық та жоқ ... ... ... ... ... ... рухани асыл мұраның небір інжу-
маржанын артта ... алыс ... ... жарқын заманымызға жеткізе
білді. Ғасырлар сілемінің құрдымында ұмыт қалмай, ... ... ... ... ... жетті. Жай жеткен жоқ: замана толқыны әлдеқашан
ізін шаюға айналған елдің елдігін, ердің ерлігін паш ... ... ... ... халықтың рухани әлемін бір сәт ... ... ... бойы жан ... ең ұлы ... болуымен жетті.
Осы әңгімеден кейін біздің есімізге Бекболат Тілеуханов бастаған бір
топ ұлтжанды азаматтардың ... ... ... ашық хаты есімізге
түседі. Ол хатта: « ... ... ... ... ... мен ... ... ... соң беріледі. Сонда қазақ әндерін тыңдау үшін ұйықтамау ... ... ... ана ... ... ... мен ән тыңдау мүмкіндігі
жоқ деуге болады. Жастар ... ... ... ... ... орыс тіліндегі сапалы арналарын көргенді қалайды. Міне осыдан
келіп ана тілін үйрену ... ... ... ... ... шығару үшін, оның авторларынан үлкен ... ... ... Бірақ сол отандық телерадио арналар шетелдік ... ... ... ... және ... оқиғаларды эфирге
ақысыз шығарады, ал біздің әртістерді тек ақшаға немесе ... ... ... ... негізде шығармай қояды. Өз кезегінде олар ... ... өте ... сондықтан біздің елге гастрольдік сапарға қомақты
ақшаға келеді. Ал қазақ тілінде ән орындайтын біздің әртістер Ресей ... ... ... ... мен ... ... ... тап болуда. Осының салдарынан әртістердің салы суға кетіп, ... орыс ... бұра ... мен ... ... ... тұжырымдамасын жасау
керек...
Отандық орындаушылардың телеарналарға шығуы үшін жеңілдіктер жасалуы
тиіс. Бұл ... ... ... ... өнім ... үшін жас ... ... болары сөзсіз. Жоғарыда баяндалғанның негізінде біздің
сауалымызда көтерілген сұрақтарға ... ... ... ... ... ... алып қаламқасқа хат жазғанмен» «Қаламқас»
мандытып жауап та бермеді.
Теледидар ... ... ... ... идея ... ... ... жобаларға келгенде аузын қу шөппен сүртетін не
ат-тонын ала қашуға дайын тұратын министрлікке жетуі ... ... ... ... ... ... хабарларға байқаулар жариялап, оны
халық көп көретін прайм тайм уақытта ... ... ол ... ... ... ... хабарлармен бәсекеге түсіріп қана ... ... озық ... деңгейге жеткізген жағдайда ісіміз оңға басары анық.
2. ... ... ... және телеаудиторияның ұлттық мүддесі туралы
көкейтесті мәселелер.
Осыдан біраз бұрын белгілі ... ... ... Ақселеу
Сейдімбек ағамыз: «Қазақ халқы әлем жұртшылығының алдында бір асылымен
мақтанса, ол асылы - музыкасы еді. Мың ... ... ... аясын қамтитын
музыкалық ұлы мәдениетімізді жалаңтөс, жалаңбұт жабайылар ығыстырып барады»
дегенді ... ... ... еді. ... ағамыздың бұлайша байбалам салуы
да жайдан жай емес. ... тек ... ... ... ғана ... жоқ, ... ... –теледидарымыздан да қадір-қасиет қашып бара
жатқан сыңайлы.
Жоғарыда бүгінгі БАҚ-ымыздағы ... ... ... ... ... шолу ... енді сол ... емес, экраннан түспей
жүрген жұлдыздарымыз жайында сіз не білесіз? Иә, ... ... ... ... ... тұнып, басыңыз айналады. Сол
әншілердің ресми ... қоса ... ... ... ... қоса ... ... өнердің киесін түсірмейтін, әннің
аманатын бұзбайтын ат төбеліндей ғана бір топ бар. Ал, ... ... ... ойнақы әуезді көздеген арзанқол әндердің орындаушылары ... ... ... өнер ... ... ... ... қазекемнің
құлағы жақсы-жаманды талғамсыз төге беретін қоқыс қапқа айналғаны ма, бұл?
Ән мазмұнының тереңдігін жеткізе білу әншінің көркемдік ақыл-ойына, ... ... ... ... келіп саяды. Ал мұндай таланты жоқ
әншіге ... ... деп, ... ... сөзбен бағасын береді. Сол
сияқты, сұлулығы, әсерлі сазы жоқ үнді де ... «ащы ... ... Егер ... әншіні жоғары бағаласа , «күміс көмей, жез таңдай
әнші» деп атайды. Бұл - әншінің табиғатынан туа біткен ... ... ... ... ... орай ... ... эстетикалық нәзік
баға. Халықтың дауыстың өзінен металдың қасиетін тауып-тануы, көмейді
күміске, таңдайды жезге теңеуі ... ... емес пе? Ал ... ... сұлу үнді ... балады. Ал қазір ше? Мұндай ұлттық ұғымнан
алшақтап, «есек ақыра бастағанда, бұлбұл ... ... ... ... ... ... телеарналардағы пікірталас, шоу-бағдарламалардағы
көтерілген мәселелердің де төрелігін айтатын төбе билері осы ... тұр. ... ... өз көзқарасын қазақы сөздің қаймағын ... ... ... ... екі ауыз сөздің басын құрап, қойылған нақты
сұраққа нақты жауап бере ... да ... ... ... ... сөзіне «сиынып», пір тұтып жүрген қазақтың жеткіншектеріне жаның
ашиды. Сол ... ... ... ой, ... сөз ... ... да, олар ... хабарлардың тұрақты қонағы. Біздің шамалауымызша
«жұлдыздар» қатысқан хабардың рейтингі жоғары болады /12/.
Алдыңғы ... ... ... жаңа шығармасын асыға
күтіп, жоғары оқу орындарының қабырғасында дүрілдеген кештер өткізіп, қызу
талқыласып жататын. Ал ... ... «Ана ... жаңа әні шығыпты ғой,
естідің бе?-деген әңгімеден әрі аса ... ... ... ... ... ... ... бара бермейді. Бұдан кейін
«Бәрі асығыстыққа құрылған, жедел заманның ... ... ... жатырмыз
ба?» деген ойға еріксіз келесің.
Қалай десек те, ... күні ... ... ... тұр. ... өз ... ... демекші, бұл да уақыттың талабы шығар, бұған
шоу-бизнестің ... ... көзі ... ... ... ат ... қалыспай, компьютермен өңделген дауысын саудаға салуға
асығатындар эфирге ... ... ... ... ... ... ұзақ кино ... уақыты жоқ.
Рухани сұранысты қанағаттандыруда бүгінгідей жедел ағымға лайықты , елгезек
өнер - ән болып ... ... ... ... ... ... әнші Нұрлан
Өнербай ағамыз: «Қазір ... мен ... ... қол ... ... ... Қаражаты, мүмкіндігі мол азаматтар қаржысын ... ... ... алып ... ... халыққа танылып , әншілер санатына
қосылуына сахна ғана емес, тәуелсіз телеарналар да көп үлес ... ... ... мен ... ... мен ... мән ... Бастысы 50-
50 деген мемлекеттік саясатты орындап, эфирді толтыру, сол үшін ... ... ... ... ... ән ... ... болатындай,
кімнің кім екенін айыратындай сыншылар жоқ. Мемлекеттік мекеме ретінде
біздің әлдекімнің етегінен тартуға ... жоқ. ... ... ... тарқату үшін сахнаны бермей, эфирді жаулап ... ... ... ... әкесі мен ағасына еркелеп, солардың ақшасына ... ... ... ... ... ... өмірдің басқа соқпағына түсіп,
жөндеріне кетті. Оларға әнші деп сүйінген, үміт күткен ... ... жоқ. ... ... өз ... өзінде, әннің естісі мен есерін
көрермен таразысына салған жөн»,-дейді.
Иә, адалдықтың емес, ақшаның құлына айналған бүгінгі телеарналар үшін
эфирден кім ... ... не ... ... деген сауалдар емес, қанша төлейді
деген сауал маңыздырақ сияқты. Соның кесірінен «жарты күндік ... ... ... қана ... жоқ, ... ... ... жүр. «Әй дейтін әже, қой дейтіе қожа жоқ» бетімен кеткен ... исі де ... ... не ... ... еріксіз.
Енді бір мезет теледидардан беріліп жүрген ән ... ... ... оның ... ... айта ... ең алдымен сұлулық пен
ұлылықты өз бойына жинақтаған ұлттық мәдениет ... ұғым ойға ... ... оның ... ... ... егер бар болса көркемдік
деңгейі қандай деген сауал туындайды. Ән мен ... ... ... ... ... ... көзіндей атысып-шабысып, тым сөлекет күйге түседі.
Халық әндерінің ... ... ... ... ... пен ... тұтастықта болуы кешегі кеңес дәуіріне жалғасып келді.
Мысалы:
…Ертістің ар жағынан көрдім сені,
Сырғаңды қайық қылып өткіз мені…
немесе
…Ақ боз үйдің сыртынан аттандырып,
Қош,қалқатай, ... ... ... ... ... ... сынды бұрынғының ән мәтіндерін алып қараңызшы. Мұнда шықтай мөлдір
мұң бар, қадірін білер сүйгеніне деген ерке наз да бар, ... ... та бар, ... қарс ... ... те бар. ... Абай ... да:
Ұйықтап жатқан көңілді ән оятар,
Оның тәтті оралған мәні оятар… деп тап ... ... ме?! Ал ... мұраны бөгденің дүниесіне қалай ғана айырбастарсың… Бұл тұрғыдан
қазақтың ... ... ... ... өн ... ... мол
жинаған аса текті рухани қазына ретінде назар аударады.
Біз мәдениет бірін-бірі ... ... ... ... ... бұл «байытудың» екінші бір жағы да бар. Ол екі мәдениеттің қайсысының
иесі сан жағынан болсын үстем, әрі басым болса сол ... анау ... ... ... жұта ... Яғни, әлсіз ұлттың ... ... кем ... ... ... ... ... өз
көркемдігінен айрыла береді. Ал мәдениет бірін-бірі байытатынын әлгі күшті
ел онша ... ... ... ... өзге ... мәдениетіне
еліктеу сатқындық болып есептеледі. Біздің ән мәтіндерінің де ... ... сол ... ... ... –бірте көрініс бере бастаған
болатын. ... ... ... ... ... ... таңсық көретін
еліктегіші де сеп болған шығар. Әйткенмен, бүкіл идеология құралдары аға
халықтың қолында отырғандықтын солай ... ... да ... Ән ... ... ... ... әсіресе қаладағы жаңалыққа, елдегі өнеркәсіптік
өзгерістерге байланысты, тіпті сол кезде –ақ жиілене түскен.
Мысалы,
«Жайнайды гүлдер далада,
Сүйгенім менің қалада,
Немесе
Қырманға кел ... ... ... сияқты әулекі, әуейі әндер сол кездің
«туындылары» болатын. Кейіннен ән мәтіндері бұдан да ... ... ... бастады. Сол дерт бүгінгі қазақ әнін, оның ... қоса ... жеп, ... ... ... ... ... есі бар ... ... ... ... ... жүрген ән де, оның
мәтіні де, орындаушысы да кейде қазақты ... ... ... ... ... ба ... ойда ... есімде,
Бәрі есімде,
Күлімдеген көктемнің кешінде,
Сені сүйемін дедім,
Сен де сүйем дедің,
Алматының кешінде.
Бұл Медеу Арынбаевтың ең бір жиі ... әні. Бұл ән ... ... ... ... Ару ... ... дегеніміз болмаса, адамды
баурап алмақ түгіл, тыңдап отырған орныңнан тұра ... ... аз ... айлар бойы эфирден түспей қойған Қайрат Нұртас деген жас
әншінің орындауындағы «Арман» деген ән бар. Осы ... ... ... ... қып ... соғатын әнді тыңдаңыз:
Қалай сүйдім сені,
Құлай сүйдім сені,
Жүрегімді ұстап,
Жылай сүйдім сені...
Бұл «жылаңқы» әннен кейін ғашық жандардың бәрі бейшара күйге ... ... ... ... оған бұл әнге ... ... ... қойылған орындықтарды айнала жүрген әншіні қосыңыз. Тұнып тұрған
мағынасыздық ... не ... Десе де бұл ... сол тұста хит болғаны
соншалық мейрамхана- кафелерде , түрлі мекемелерде , ... ... осы әнді ... аты шулы ... деген топтың:
Ақ қайыңның қасында
Қыз бен жігіт кездесті,
Кім кінәлі?!
Аһ,аһ!,- деп ырсылдап тұрғанын көргенде «күлкі ... ... рас ... біреулер ішек-сілесі қатқанша күлсе, енді сөз қадірін түсінер
базбіреулер төбесіне ... ... ... кете ... ... ... аталған топтың «Топан су» деген әнін алыыз, клипі күллі үрей
тудыратын сюжетке құрылған.
Ал «Н-Н-бек» деген ... ... ... ... ... ... ... шығарғаны былай ... оны ... ... қоймайтынын қайтерсіз. Әндерінің мәтіні «Қыздар-ай,
қыздар-ай, жігітсіз кімге керексіңдер…» дегенге саяды. Ал осындай сөзі де,
өзі де ауру ... мен ... ... эфирге
шығарып, елге таратып жатса , оларды ... ... бе, әлде ... ... бармайтын кездейсоқ адамдар дейміз бе? /13/.
Немесе
...Айтшы, жаным, тек шыныңды,
Түсінбедім мен ... ... ... ... бар ... - ... ән ... не ұқтыңыз...
Қалай десеңіз де ғасырлар бойы бүкіл шерін де , шаттығын да, жеңісін ... де ... бен ... қу шанағымен-ақ жетелеп отырып жететін
жеріне жеткізетін қазекемнің бүгінгі рухани азығының бірі ән ... ... ... ... Бұл – бүгін жай.
«Қазақстан» ұлттық арнасы - қазақтың дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... секілді фестивалдер мен
«Әлем арт», «Күй-керуен» сынды республикалық байқауларды, үлкен ұлттық
жобаларды ұйымдастырып жүрген де осы ... ... ... тартып әкете алмайтын жалғыз қасиеті болса, ол-
оның мәдениеті, ежелгі ... ... ... ... еді бір сөзінде Ғалым
Доскен ағамыз, шындығында қазақтың музыкасынан қасиетті ешнәрсе жоқ. ... ұлы ... ... ... ... ... мен ... «Қазақтың музыкалық тілінің (әуенінің) тарихи даму іздерін табу ... ... ... ... ... ... музыкалық шығармашылығы
да қоғамның белгілі бір мұқтажынан ... және оны тек қана ... ... байланыста ғана зерттеп біле аламыз. Мұның ... ... ... өз ... ... халықтың нақты тарихи талаптарына
байланысты этногенетикалық, әлеуметтік, ... ... ... ... ... ... және ... қапталында өркен жайып молығып
отырды» дейді ... ... ... Неге ... мектебінің арыны қатты болады, неге төкпе күй басым
келеді? Өйткені, батыс аймағымыз - «найза ... ... ... ... ... қоныстанған халық үнемі жаугершілік заманда өмір сүрді десе болады.
(Еске түсіріңіз: Исатай-Махамбет ... ... ... бастаған
көтеріліс, Пугачев бастаған шайқас, Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс…)
Демек, желдің ... ... ... жүрген халық шығармашылығынан төкпе
күйлер, құйынды, рухты оятып ... ... ... ... ... пе? Ол аз десеңіз, Арқа ... ... ... табиғат лирикасына
араналған жарқын әндерден тұрады. Өйткені бұл аймақ қазақ жерінің қақ
ортасында орналасқандықтан кей ... ... ... ... Оған ... ескен Сарыарқа, көк тіреген Көкше секілді сұлу табиғат ... ... ... ... Осы ... сал - ... да осы ... махаббат арқау болған. Байқап отырсаңыз,
қазақ жерінің әр аймағының өз музыка мектебі жергілікті халықтың ішкі жан
дүниесінен сыр ... ... жыр ... ... көш ... сайын бір тайлақ бос келеді.
Ел-жұртыңнан айрылған жаман екен,
Қара көзден мөлтілдеп жас келеді…» осы бір ән бойында қазақтың қаны жүгіріп
тұрған әр ... ... ... ... «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл
сұлама» деген ел басына күн туған ... ... ішкі жан ... ... психологиясын тап басқан ән. Іштегі қынжылыс, жауға деген
кіжіну мен өшпенділік ән боп ... Сол ... ... ... ... ән ғана ... тарихи құндылығы жағынан да жоғары тұрған ... ... ... ... ... ... танытатын дәстүрлі әндер мен
күйлерден аттап кете алмайтынымыз тағы ... ... ... ... ... ... - ... дәстүрлерін қайта жаңғырту, ұлттық музыканы насихаттау, сол ... ... зор үміт ... жастардың өз өнерлерін көрсетуіне
қолайлы жағдай жасау. Көрермен ... да ... бір ... ... ... өз ... ... жатты. Байқауға дайындық кезінде осыған ... ... ... де ... ... белсенділігіне
байланысты жеңімпаздарды анықтаудың үлгісі жасалынды, аса белгілі
адамдардан ... ... ... ... ... құрамында
елімізге белгілі: Роза Рымбаева, ... ... ... ... ... Болат Атабаев, Абдулхамит Райымбергенов сияқты мәдениет
қайраткерлері бар. Байқау өтті. Талай көрермендердің ... ... ... ... бiр-екi жыл бұрын жер-жердегi, ел-елдегi таланттарды табатын,
дарындарды ... бiр ... ... ... ... кезде, бәрiмiз
бөркiмiздi аспанға атып қуанғанбыз. Есiмi – ... тiлi – ... ...... ... соң, ... ... дескенбiз. Қайдағы,
басталғаннан-ақ, «көп ұлттылықты» насихаттауды паш еткен аталмыш бағдарлама
көп ұзамай-ақ сырын ... ... ... рас ... ... ... тамашаламаған жан жоқ шығар. Бағдарламаның мақсаты да
көрерменнiң көңiлiнен шығу ... ... ... ... ... дауыс та берiп жатты. Өкiнiшке қарай, бағдарламаның соңы
сиырқұйымшықтанып кеттi. Бүгiнде аты ... заты елдi таң ... Ал, ... ғана ... ... «ӘлемАрттың» жөнi бiр басқа. Басқа
болатын себебi, ұлттық өнердi насихаттауында ... Аты ... ... паш ... де, ... ... дәстүрден алыстап кетпеген
бұл жоба бар-жоғы екi-үш ай ғана өмiр сүрдi демесек, аз ... ... ... ... ... ... көрерменнiң есiнде қалғаны рас. Әрине,
ұлттық дүниенiң аз болса да, саз ... ... емес пе? ... ... құнды. Аталмыш жоба өткен жылы мамыр айының он ... ... ... ... кескен болатын. Жобаның
өмiрге келуiне арна себепкер болғанымен, демеушiлiк ... ... ... әлеуметтiк жобаларға банктiң демеушiлiк танытып жүргенi бұл
ғана емес. Белгiлi өнер саңлақтары Сәуле ... ... ... ... ... ... ... қазылар алқасы екi ай
бойы республиканың түкпiр-түкпiрiн ... ел ... ... әнге ... ... ... ... iздестiрiп, өнерлерiн
тамашалап, қызу дода жасаған болатын. Осы уақыт iшiнде қазылар әр облыстан
бiр әншi, бiр ... ... ... ... ... ... ... жiбердi. Әр
облыстан жиналған он екi өнерпаздың ақтық сынға соңында төртеуi ғана шықты.
Екi әншi, екi күйші. Бiрiнен-бiрi ... ... ... жас ... ... ... шек жоқ екен. 9-сыныптың оқушысының ... ... ... Қосбармақов Нұрымды өзi басқаратын Ж.Елебеков атындағы
эстрада және цирк колледжiне ... ... ... ... ... жас өреннiң үнiнен келешекте Ғарифолла Құрманғалиев сынды дауылпазды
аңғарған ... кiм ... ... ... ... өзi ... Бiрiн ... бiрiн
жеңiлдiрiп, сайыста өнерпаздар да мәреге жеттi. Ең басты ...... ... ... емес. Мәселе – халықтың арасында әлi де болса,
дәстүрлi өнерден алыс ... жас ... ... ... ... аш» демей ме, елдiң арасында Нұрым, Абылай, Эльза, Алмас
сияқты таланттардың тұсауы кесiлгендiгiнде. ... ... ... ... болса, елдiң арасында жүздеп табылатынына күмән жоқ.
Әр аптаның жұмасында телеарнадан ... ... ... де бұған
көзiмiз жеттi. Қазылар алқасының мүшесi ... әншi ... ... айтқанда, «бидайды сабағынан айырғандай, бағын сынап келген
балалардың iшiнен өнерлiсiн ... алу өте қиын ... рас. ... арасында дәстүрлi музыканың не екенiн түсiнбейтiндер де бар
шығар. Халық әнiн эстрадаға ... ... ... ... ... де көп. Аталмыш жоба осы тұрғыдан келгенде, ... үшiн ... ... ... ... ... арттыра түспек. Жерлестiкке
салынып, шын дарынның талабын түсiрiп, байқаудың ... ... ... ... бұл байқаудың ұзаққа шабатын түрi бар. Мұның жанында
«суперстарлардың» жiп есе ... ... ... ... ... арнасы әлі болса ұлттық музыканы дәрітеумен келе
жатыр. Оған ... ... ... беріліп жүрген «Дала думан», «Ауыл сазы»,
«Аламан» секілді ұлттық ... ... ... ... атауға
тұрарлық. Соның ішінде «Дала думанды » алайық.
«Дала думан»-қазақтың дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... ойын-сауықтық телевизиялық шоу.
Ұлттық өнеріміздің жағырафиялық ерекшеліктеріне қарай бірнеше ... ... да ... ... Батыс, Жетісу, Сыр өңірінңі дәстүрлі
мектептері). Әр мектептің әншілік және ... ... ... ... тән айрықша белгілер бар. «Дала думанның» мақсаты ... ғана тән ... ... ... дәріптеп, ұлттық өнерімізді
барынша жандандыру, болашаққа аманаттау.
«Дала думан» бағдарламасы ... ... ... ... өтіп
жатқан дүбірлі той, жәрмеңке түрінде жүреді. Сахара төскейінде болып
жатқан ... ... ... ... қоса, әзілқой, қалжыңбас
әншілер арасындағы астарлы қалжыңдармен астасып, әрленіп отырады. әдемі
әзіл, қағытпа ... қоса ән мен ... ... көрерменді бірден
баурап алады. Бабалардан қалған салт-дәстүр, әуелеген ән мен күй, ... ... ... ... болмысын танытар мұндай нышандар «Қазақстан»
арнасы ұсынып отырған осынау «Дала думанда» салтанат құрады. «Дала думан» -
бұл құдды баяғының ... ... ... ... ... құрған қауымның
ежелгі салты қайта жаңғырғандай көрініс береді. Тазыны ... ... ... сал-сері, мың бұралған бишілер, көне сарын ... ... ... тән бұл ... еңбектеген баладан, еңкейген
қария көрерменнің көңіл сарайын тербейтіндей. Бұл ... ... ... ... ... әрі осы ... ... Сағатбек
Қалиев ағамыз: «Байқасаңыздар, ұлттық музыкада балаларға арналған ән не ... ... күй бұл ... ... ... да. Жеті жасар балаға да ортақ. Әр
адамның рухани өресіне байланысты ол ... ... ... ... бұл
шексіз. Бұны бала да, ақсақал да көре ... ... Бір ... ... өне бойы тек ... жөн-жоралғыдан тұрмайды. Ауылы
аралас, қойы қоралас мемлекеттен келген меймандардың қонақкәдесі тағы ... ... ... кейіпкерлеріне де ерік беріледі. Қулығына найза
бойламайтын Әккі мен ... дәу ... ... ... езуін
тарттырады.
Сондай-ақ, «Қазақстан» ұлттық арнасындағы ірі жобалардың бірегейі –
жыл сайын оздырылатын «Күй-керуен» фестивалін ... Бұл ... да ... аға: ... ... ... тұрғандай, басы кетті, енді
қалғаны қазақтың дархан даласында жалғасуы керек. Тарихи өлке Көкшетау ... бар, Абай ... ... бар, ... ауылы бар, Маңғыстау
үстірті бар, Күй атасы - ... ата ... жер бар, ... ... бар, ... ... ... өлкелер бар,, сол жерлерде неге жалғастырмасқа?
Фестивальдің негізгі ...... ... ... ... тиесілі орнын көрсету, статусын көтеру. Сол үдеден
шығып жатса, бек абырой. ... бұл ... ... ... алуы үшін ... арна ... ... жұмыс істейді. Жалпы
этномузыкологияда 50 жылдардан бастап жазылған зерттеу жұмыстарында ... оның ... күй - ... деп ... ... ... терминге телу, меніңше, дұрыс емес, ол үлкен әбестік. ... ... ... ... ... ... Ықылас сияқты сияқты
музыканттардың туындысын көнеден келе жатқан ауызба-ауыз, ... ... ... ... ... ... ... Юрий
Тимирканов деген ресейлік дирижер: «Если музыка исполняется и слушаются
сегодня, то она ... Яғни біз ... ... ... ... ... көне болмақ? Осындай солақай дүниелерге дұрыс көзқарас
қалыптастыруымыз ... ... ... ... ... ... қол соға ... керек. Телевизиялық бағдарламалар әзірлеу
барысында соңғы оншақты жылдың көлемінде біз ауыл-ауылды ... ... ... ... Мол ... мұқият
редакцияланып, мүмкіндігінше қолма-қол эфирден көрсетілді. «Ел іші- ... ... ... ... ... шүбә ... алмаймын. Бірақ
өмірдегі бар дүние де өзгеретін сияқты. Біз күй ... бара ... ... ... ең ... нәрсе – тыңдарманның, тұтынушы ортаның
жоғалып бара жатуы дер едім. Бір ... ... ... өзі де ... ... екен. Кейін қайта тартты. ... ... ... ... биік ... еді. Сондықтан да халық музыкасы
ғасырдан ғасырға талмай жетті. Бұл ең бірінші ... ... үшін ... ... ... ... ... үнімен қуанатын,
Күй үнімен жылататын,
Күй үнімен өлтіретін,
Күй үнімен тірілтетін дәуір ... ... ,- ... ... Бабалықұлы./14/
Ал өң-түс бояудың алуан түрін атай білген қазақ халқы қоңыр атауын
ұлттық үн, ... ... уіл, ... ... ... ... «Алқоңыр»
текті ән шырқап, «Телқоңыр», «Қоңыр» текті күй тартатын елді «Қойдан қоңыр
қазағым-ай» ... ғой ... Бұл ... өнертанушы Жұмагелді
Нәжімеденов ағамыз : «Ұлтымыз неге қоңырды жақсы ... ... ... яғни ... ... ... ... біздің жеріміз де ,
жеген тамағымыз да, ... ... да, ... да, еңа ... үні де ... Табиғатта жеті түрлі түстен тұратын спект бар.
Олар өзара араласқанда қоңыр түске айналады екен. Демек ... ... ... түйсініп, оның ажырамас бөлшегі боп өмір сүрген. Кезінде Ахмет
Жұбанов та ... үн ... жиі ... ... үкіметі кезінде қазақты
ұлттық үнінен айыруды көздеген астыртын саясат жүргізілгені рас. ... ... ... ділінен айырылған халық жер бетінен жойылады»
деген екен./17/ Ғұлама неге тілден бұрын үнді айтады? Адам ... ... ... ... тілден бұрын үн жарып шығады. Демек, үн мен тілді
бір-бірінен айыру мүмкін емес. Қоңыр үн қазақтың қанында ... ... ... ... аша алсаңыз, кез келген қазақтың ұлттық үнге деген
махаббатын оятуға болады. Ал европалықтар қоңыр үнді ... ... ... етіп ... ... , ... ... суы мүлдем бөлек»
Кеңес Дүйсекеев: «Басқа еліктеудің қажеті жоқ. Батыс музыкасының
жетістіктерін пайдалануға болады. Соның өзінде ... ... ... бояу
болуы керек. Неге бүкіл Европаның бәрі Шығыс музыкасына бет бұрды. ... ... олар ... ... ... ... халықтар ғой», -
дейді. Ал «Ауыл сазы» бағдарламасы да ... ... ... ... ... ... сазы» - Қазақстанның барлық облыстары мен ауыл
аймақтары өнерпаздарын насихаттауға арналған музыкалық танымдық бағдарлама.
Бағдарламаның ... тобы ... ... ... ... шегі,
аралап, сол өңірдің таңдаулы әнші, домбырашы, орындаушылары мен мәдени-
рухани ... даму ... ... ... ... ... ... дәстүрлі әншілік, күйшілік өнер мектептерінің ... бір ... тағы 5 ... ... ... ... жез ... әншілер мен дәулескер күйшілердін
шоқтығы биік туындыларын насихаттауға арналған музыкалық хабар. ... сыр ... ... асыл ... ... ... ... де
дүниеден озған майталман өнер шеберлері. Бағдарламаның басты мақсаты-
бүгінгі ғарыштық ғасырдың қанжығасында ... ... ... ... ... ықпал ету.
Талай жыл тасада тұншығып келген ... ... ... ... ... ... талпынып, дәстүрлі өнерді насихаттайтын
хабарлардың тұсауын кессе, ... ... ... әлі де ... ... жасырын емес. Кей телеарналардағы түнгі бірден кейінгі
«құлақтан кіріп, бойды алатын» концерттерді ... ... ... ... ... мен ұйқысыздық ауруына ұшырағандарға арналғандықтан
көпшілік түгелдей көріп тыңдай бермейді. Телеарналарда ... ... ... ... ... ... ... келетін алыс ағайын»
есебінде десек артық. Кезінде «Қазақстан»телеарнасынан «Ән мен әнші» деген
хабар жүрді. Басында Жанатбек, кейін ... ... бұл ... ... ... гой?! Музыкалық бағдарламалар көбіне тек бейне клиптерді
берумен, әнші туралы әңгімелеумен шектелсе, бұл ... ... ... ... оның ... жаңа ... әні, альбомы, клипі ... ... ол ... қоса ... ... қызу талқысына
түсіп жататын. Бұл бағдарламаның ұтқан жері - жаттандылықтан жырақтығы
десек ... ... ... ... ... ... әлқиссасын
әншілердің өмірбаянынан бастауға әуес қой. ... ... ... ... ... ба?», «Сізге өнер кімнен дарыған деп ойлайсыз?» деген
секілді. Қанша қайталанып жатса да жалықпайды. Оған әншілеріміз де ... ... ... ... оның ... қорытылатынын біліп қояды
да, басын сәндене изеп, сан рет айтқан жауабын іштей жұптап күтіп отыратын.
Бірақ, бұл құбылыс ... ... ... ... ... сұрақтарына әншілердің өзі абыржып қалған ... ... ... сұхбат болды деп әнші ... ... ... ... ... ерекше атауға болады. Бағдат апайымыздың
сауатты және еркін сөйлеуі мен Жанар әншінің шынайылығы мен ашықтығы, ... ... ... ... ... кейде бағдарламаның бағын аузынан
сөзі түскен, екі ауыз сөздің басын құрап, әңгіме айта ... ... да бар. ... «Ән мен ... ... ... Г.Қаспақова
журналист қанша қақпақылдап, сөзге жетелесе де, әңгімеге мүлдем ілесе
алмаған еді. Сондықтан да сол ... ... ... ... Ал ... ... көрермендер үшін қызықты өтті. Барынша батыл да тік сұрақтар
қоюға дағдыланған Ж.Бәйтеков Бағдаттың «Біз естімеген бір ән» ... ән ... ... ... ... Д.Таңатаровтың
шырқап жүрген халық әні «Құралайды» өңдеуші мен орындаушының келісімінсіз
үлкен ... алып ... ... дейінгі аралықта ашық, бүкпесіз
әңгіме қозғады. Арасында алдын ала ... ... ... ... ... та ... Бағдарлама авторларының сұхбаттасатын адамының бұрынғы-
соңғы тосын ойлары мен ... ... ... әңгімеге әзірленетіні
байқалды /14/. «Өнер деген ... ... қой» деп ... ... гөрі ... өзін (өзі ... ойландырып тастайтын осындай
сұхбаттар тиімдірек. Тележурналистердің тағы бір сорты бар, сұрағын қояды
да құр ... ... ... Ол ... ... ма, жоқ па бәрібір.
Сосын ... еш ... жоқ ... ... ... Бұл жайт та «Ән мен
әншіде» көрінбеді. Жүргізушілердің сұрағын ... қоя ... ... ... осы клипіңіздің мынадай тұстары бар ғой…», « Сіз солай дейсіз
ал әнсүйер ... ойы ... ... деген секілді ұтымды үйлесім бар.
Әрине, алдын ала дайындалған сұрақтарсыз болмайды. , ... ... ... ... әзірлеп оған факс арқылы жауап алғандай болмау керек. Осы орайда
әдемі хабардағы ұлттық эстрадаға деген жанашыр ... ... атап ... Өкінішке қарай, «Ән мен әншіден» кейін қазақ эстрадасының ауылына ат
басын бұрып қалайсың деген адам болмады. ... үшін ... боп ... ... ... ... Мұнда Айнұр Сәрсенбекованың
«Әннің де естісі бар…» атты қазақ эстрадасын насихаттау мақсатындағы әдемі
хабары бар. ... аясы да кең. ... ... ... мен
мен эстрадалық әндердің музыкалық деңгейіне бойлау, сол ... ... осы ... ән ... ... ... ... тұлғаларға көркемдік
тұргыдан ақпар беру, атап айтсақ, қазақ эстрадасындағы жекелеген әндердің
көркемдік – эстетеикалық ... ... ... орындаушылығы және
сүйемелі, фонограммасы сынды эстрада жанрына тән ... ... ... ... ән ... ... шығармашылық екеніне
байланысты бір хабардың бойында әнді дүниеге ... ... ... ... көркемдеуші (аранжировщик), орындаушы сынды шығармашыл
тұлғалардың еңбегі осы ... ... ... ... ... ... отырады. Хабар соңында осы пікірлер мен лебіздерді
негізге ала отырып автор музыкатанушылық қорытынды ... Міне ... осы ... ... эстрадалық әнінің ұлттық негізде дамуына
қолдан келгенше ықпал етуге ... ... ... бұл ... ... оқырман мен тыңдарманнан гөрі көрерменнің көп
екенін ... ... ... гөрі ... ... жиі ... Олар ... Ахмадиева, Мақпал Исабекова, Алмас
Кішкенбаев, Айқын Төлепбергенов, Иван ... ... ... ... ... ... «Ринго», «Перцы», «Чайна тоун», «Кешию», «Рахат
Лукум», «Дауыс Интернейшнл»…құдды шетелдің «сыпырындысын» бізге әкеп төге
салғандай. Ал ... ... төл ... ... Роза
Рымбаева, Мақпал Жүнісова, Марат Омаров, Тоқтар мен Бейбіт, Қыдырәлі мен
Қарақат, «Музарт», Алтынай ... ... ... ... ... ... ... Қаспақова, Жеңіс Ысқақова, Бақыт
Шадаева, Гауһар Әлімбекова, Меруерт Түсіпбаева, ... ... ... әдейі барып солардың СД дискісін ... алып ... Ал ... ... ... ... ... Ескендір Хасанғалиев те, әндерін сыбырлап айтатын «Ринго»
деген топ та ... Бұл ... ... Қалжанның әдемі даусымен «Назқоңыр»
деген халық әні де орындалады, «Орда» тобының мағынасыз «Қайғы» ... ... ... жекелеген музыкалық бағдарламалардың кем кетік ... ... ... өзінде көзі қарақты көрерменнің өздері-ақ аңғарып
отырғаны аян. Әсіресе оған музыкалық шоу-бағдарламалар мен ... ... ... ... шоу-бағдарламалар әлемдік телевизия тәжірибесінде бар озық
үлгі. Ал ... шоу – ... бағы ... тұр ... ... шоу – бағдарламаларды Ресейден көшіріп алуға әуестеуміз. Мәселен,
«Субботный вечердің» көшірмесі ... шоу- ... ... ... ... «Әкесін сабағанды көрсем де арбаға байлап қойып сабағанды
көргенім осы» деген тіркес орала кетті. Талай көшіргенді ... те ... ... ... ... осы ... ... Есіңізде шығар,
орыстардың бағдарламасында ... екі ... ... ... екі ... ... риза. Осы бағдарламаны жүргізушілер
Нұрлан Қоянбаев, Нұрлан Абдуллин, Сабина Саякованың бәтуәсыз ... ... ... ... ... мезі ... әзілдері көрерменді шаршатып
жібергеніне кезіндегі «Тойбастардың» ... ... ... фактімен тұздықтай отырсақ, «Тойбастардың» кезекті ... ... мен ... ... Нұрлан Абдуллин туралы
«сақал жапсырған Нағима Есқалиева» деп әзілдеуі ... ... ... ... ойлайтындардың ғана езуіне күлкі үйірген шығар. Қазақ халқы әйелді
еркекке теңеп, не еркекті ... ... ... ... халықтың
қалжыңдарынан сол ұлттың мәдениеті мен эстетикасын тануға болады. Ол халық
неден жиренеді, нені құрмет тұтады-бәрі-бәрі ... ... ... ... ... ... көрінеді. Ұлттық әзіл- адамның
интеллектуалдық дәрежесінің көрсеткіші. Бүгінгі қалжың – қазақ ... да ... ... де ... ... ... ... барады
деуіміз де осыдан. Аты ғана қазақша деп жүрген ... ... боп ... ... атауын да көп көргені ме деп
қынжылғанымыз өтірік емес.
Аталмыш арнада «Қымызхана» деген шоу ... атай ... аты ... болғанымыз бұл бағдарламаның да стилі ... ... ... ... да ... ... жүретін кейіпкерлер
әзілдерін көңіл көншітпейді. Мағрипа мен Айнаш арасындағы достықтан гөрі
халық ... ... Екі ... бірі ... ... да ролі тым жасанды шыққан /20/. Тек қана ... ... ғана ... аңғал да адал болмысын өз ... ... ... де, осы бағдарлама ғана қазақтың төл эстрадасының өкілдерін аз
да болса көрсетіп ... ... ... ... Бұан да тәубе! Концерттік
шоу-бағдарламалар – қазіргі заман теледидарындағы рейтингі ең ... ... ... ... балалардың ойын-сауық қойылымдарына
деген сұранысқа тек ресейлік үлгілер ғана сай ... ... ... , ... сахналарда өнер көрсетуі кез келген жас мөлшеріндегі
телекөрермендерге – балалар мен ... ... ... ... ... ... ... арнасындағы әр жексенбі ... ... ... ... ... ... ... жүргізудегі түрлі
формаларының үйлесімділігі нәтижесінде, бағдарлама кез – келген көрерменге
жақын, тамаша ... және ... ... және ... ... ... » ... көрерменнің ықыласына бөлену үшін музыкалық
нөмірлерді тақырыпқа сәйкес қойылымдық элементтермен ... ... ... ... ... ... ... өз бағдарламаларына енгізген.
Әр бағдарлама белгілі бір тақырыпқа ... ... ... «Отбасы».
Таңдалынып алыған тақырып музыкалық материал мен ... ... ... Аз ... ... өз ... ... алған
«Айгөлектің» қаншалықты «Айгөлектің» деңгейіне жете қоятынын келер күндер
көрсетпек.
Сондай ... ... тиіс ... ... ... ... келе жатқан салт-дәстүрлерінің шама-шарқына
қарай қамтылып отырылуы жас ұрпақтың ... ... оны ... ... ... ... ... «Талай кездің қызық сырын сақтаған
«Алтыбақан» көгілдір экранда басқаша жаңа мазмұн алып, ол ... ... ... ... ... ... паш ету ... бастап, ән-күй
мен жырдың аялы ортасына айналыпты «Алтыбақан»- ... ... ... көне ... ... ... ... ток-думан типтес
хабар. Телеарналарда 70-80 жылдары экранға шыққан, жұртқа танылған
хабарларды ... ... ... ... ... бастағанын оң бағалау
ләзім. Өкініштісі, олардың ... ... ... да, ... кетеді. «Еларнада» көрерменге ұсынылған «Алтыбақан» аудиторияға
бұрыннан таныс, жүрекке жылы. ... ... мен ... бір ауыз ... ой кідіріп қалса, мақсатын айқындап тұрған негізгі ой, негізгі
арқау көрінбейді. ... бұл ... ала ... ... бір мақсатты
ойды көздеген тұтас хабар емес, әндер мен күйлердің бейберекет жиынтығы
ғана болып ... -деп ... ... ... ... Рас, қатысушы қыздар мен
жігіттердің әндері мен күйлері тәуір-ақ. Бірақ, «Алтыбақан» ... ... ... ... ... жоқ. Желі жоқ жерде жарасымды түр, айшықты
мазмұн да болмайды.Әрі хабар студия ішінде өтетіндіктен, ол ... ... көп ... ... Студиялық хабарды тартымды жасау
талантты режиссер мен автор-жүргізушінің көрегенділігіне ... ... ... көп ... ... алайда режиссерлер ескеретін бір
мәселе, ол студиялық ... ... ... үлгілердің кейбір
элементтерін пайдаланып көру де артықтық етпейді. Театр сахнасы мен студия
алаңы онша алшақ та ... ... мен ... ... ... ... де,
енді оған жан бітіру, тіл дарыту, жанрын белгілеп, формасын табу – автор
парызы. Егер ... ... ... ... ... түр, ... ... қатысушылар сөздеріндегі мазмұнмен жымдаса өрілмесе, еңбек зая
кетеді. «Алтыбақан» хабарында да көркемдік түр мен ... ... ... ... ... «сен тұр, мен ... дейтін
әншілер болғанымен, көпшілігі сахнада әншіден гөрі ... ... ғана тән ... ... ... ... әңгімелесіп,
сыңғырлай күлісіп, бірін-бірі қалжыңмен қағыстырып, ән айтысып, реті ... ... қыр асып ... ... ... еді. Бұл «Алтыбақан» жасанды,
қасаң, ... ... ... жүргендер «ретімнен жаңылып қалмайын»
дегендей, бірінен кейін бірі жаттанды сөйлеп, дайындап келген әнін айтудан
әріге аса алмады. ... ... ... ... қарағанда, сөзін
сөйлеп, әнін айтатын ресми концертке көбірек ұқсайды. Әр әнші ... әнін ... ... соң, ... ... бір-екі адамың
«бәрекелді» деген дауысын естіп қаласың. Сахнада Біләлдан басқа адам жоқ
сияқты, Асабаның сөз ... ... ... отырғандай әншілер әнін айтып
болғасын, қайтадан ... ... ... ... Әншілердің айтқан
әнінде мін жоқ. Мұнда хабарға жан беретін «сиқыр» ... ... ән мен ... сөздің арасы байланыспай жатады. Кәсіпқой
әншілерді шақырып ... ... әлі ... қоймаған жас
өнерпаздарды тартса , ауылда жүрген дарын иелерін тауып қонақ етсе, сонда
хабарға жан кірер ме ... ... ... ... ... ... оятатын, үш сағат
бойы әсерлі әңгімемен, тәтті ... ... ... ... ... бар. Бұл - әу баста сәтті ойластырылған жоталы жоба. Идеяның
авторы – қазақтың ... ... ұлт ... қара нары Шерхан
Мұртаза. Басқарған басылымын ... ... ... ... ... болып келген соң, ерекше таңертеңгілік
бағдарламаның тұсауын ... ... ... ... ... ... ... салиқалы әңгіме айтайық, сөйтіп, санасын ... таң ... ... ... ... ... деп ... ұқсас жоба Ресейдің, сондай-ақ ... да ... ... ... еді. ... бұл ... рухтың исі аңқыған
дәл мұндай бағдарламаның өмірге келуі сол кез үшін ... ... ... қалыптасқан қасаң логотивтер мен заставкаларға дейін ұлттық ... ... ... ... ... ... ... «Шарайна» деп
аталып, қыран бүркіттің дүр етіп сілкініп, қомданған сәтімен ашылатын
болды. Сол ... ... ... бүкіл қазақтың санасы қоса сілкінетін.
Телекорпорацияның өз ішінде әзілдеп , «Шарайнаны» «Шерайна» деп атайтын кез
осы тұс. ... ... ... ... ... «Таңшолпан» өте
мазмұнды болды. Елдің ең ... ... ... ұйқысын қиып, тікелей
эфирге келіп, салиқалы әңгіме айтты. Хабар ұлтты рухтандыратын ... ... ... «Бұл орыс ... ... ... көшірмесі
болып қалмай ма?» деген күдіктің тас-талқаны шықты, Таңмен таласа тұратын
«таңшолпандықтар» жаңа үлгідегі ұлттық бағдарламаны ... ... ... қан таратты. Мұнда ... ... өз ... Содан бері телерадиокорпорацияның басшылығы ауысуына байланысты
«Таңшолпан» тауыс құстай түрленді. Аты да ... заты ... Сол ... ... тек ... ... қалыптасты. «Таңшолпанның» орнын «Арай»,
«Шапағат», « Жаңа күн», ... ... ... ... басты. Қазір
бұл бағдарлама «Қайырлы таң, Қазақстан!» деген ... ... ... ... ... ... елді оятып, әлдилеу дәстүрін жалғастырып
келеді. Енді осы бүгінгі бағдарламаға келейік. ... ... ... ... ... Майя ... жүргізеді. Жалпы, бұл екеуі эфирде ... ... ... осы ... аралығында әбден төселген түр танытады.
Әсіресе, Майяның тікелей эфирдегі іс-қимылы жарасымды. Әдепті ... ... ... ... ... ... ... Ал жымиып
отыратын жігіт Бақыт болса, салмағы жеңілдеу сұрақтарға ... ... өзін ... ... әңгімемен сабақтас бермейді. Бір жолы эфирге
қонақ ретінде Ұлттық ... ... ... пәнінен дәріс
беретін оқытушысы Гүлімшат деген кісі шақырылды. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... педагогика мәселесі туралы болса керек-
ті. Бірақ Бақыт оған мектеп мұғаліміне арналған сұрақтарды төпелетіп қоя
бастады. Майя да оған ... желе ... ... ... ә дегеннен
бақандай бір университеттің ортан қолдай оқытушы-ғалымын геология пәнінің
мұғалімі деп таныстырды. ... ұғым ... ... ... ... ... ... Гүлімшат ассистент пе, аға оқытушы ма,
әлде доцент пе, соны ... ... ... ... сұрап алмасқа болмас
па еді?
Бақыт тікелей эфирдің қонағына «Сіз ұстаз болуды армандадыңыз ба?»,
«Үлкендерге сабақ берген қиын ба, әлде ... ... ... қиын ... ұстазыңыз есіңізде шығар?»,- деген секілді ... ... ... ... қояды. Бір тұста бағдарламаның жүргізушісі «Осы ... ... ... шәкірт түлеп ұшты?»,- деп қойып қалды. Бұл сұрақ та
«Көлдің суы ... ... ... ... ... қойылды. Күніге
пәленбай топқа дәріс беретін жоғарғы оқу ... ... ... ... жүр ... ... амалдап орағытып жауап берген болды. «Сабаққа
кешігіп келгендерге қандай жаза ... ... ... ... ... тұспалдап жауап бергеніне қарамастан жүргізуші
«Сонда шара қолданбайсыз ба?», «Дегенмен өзіндік тәсіліңіз бар ... ... ... ... ... ... тәжірибесіне журналистің
сонша неге қызыққанын кім білсін? Бақыттың қояр сауалы таусылды-ау ... ... ... ... ... сұрады… «Таңертеңгі лекциядан
қалып қоймаңыз, таяқ тастам жерде тұрған университетке үлгерсеңіз ... ... ... сабақтастырғысы келгенін түсіндік. Бірақ сұрақ сүреңсіздеу
шықты.
Эфирдің келесі қонағы - қазақтың әйгілі әншісі, халық әртісі ... ... ... ... салдырмайтын Қайрат ағаның суырылып
сөйлегенін көріп, жігерленді ме, ... ... ... ... ... ... бұл сұхбатта да «Неше жастан бастап сіз
ұстаз болуға дайын болдыңыз?» деген ... ... ... ... жоқ. Әділін айту керек, бұл жерде Бақыт ... бір ... Ол ... ... бала ... ән салып, әйгілі композитор
Нұрғиса Тілендиевтің көзіне түскенін, Нұрғиса атамыздың бала Қайратқа «Сен
маған бала ... ба?!» деп ... ... ... Жауабын тыңдап болған
Бақыт «Сонда сіз Нұрғиса ағамен кездескен он үш жасыңызда ән салып жүрдіңіз
бе? » деп қарап ... Сол ... ән ... ... атаның назарына іліксе,
әрине, ән салып жүрген де… ... ... ... ... жүргізу
оңай емес. Журналист сасқалақтайды, ойын жұптай алмай қиналады. Бірақ
аталған ... ... бұл ... ... ... өткерген
жастар емес пе? Олардың өз көрермендері бар. Солардың бірқатары эфир арқылы
ризашылығын білдіріп ... ... осы ... ... тұру ... өз-өзіне қоятын талабы қатты болуы керек. Кез ... ... ... эфирге шыққан жөн. Олай болса, оның да ашыла қоймаған
қырларын тауып, қызықты сауалдармен өрнектеу қажет еді. ... ... ... қара ... ... ... ... әдемі түйіндеді. Бағдарлама ... ... ... ... ... ... деп ... көрерменге әдемі әсер қалдырды.
Қысқасы, «Қайырлы таң, Қазақстанды» бұл жолы Қайрат аға алып ... ... ... ... әңгімеге өріс ашатын Қайрат табылар қоя
ма?
«Таңертеңгілік эфир адамның өмір ағысын, жүрек қағысын, ... ... ... ... ... жаңа ... адам бір
түрлі жаңа туған сәби тәрізді әлжуаз, нәзік күйде болады. Шыққан ... да, ... ... ... тыс, оқыс қимыл-қозғалыстарына да
тосырқай қарайды. Сөйте тұра жігерлі, ойнақы, құлаққа жағымды таныс ... ... ... Таңертеңгі қарбалас сәт пен теледидардағы ... ... әрі ... ... ... ... ... керек. Сондықтан да
таңертеңгілік эфирге басты белгі, біріншіден, музыкалық ... ... ... ... құлаққа сіңген таныс дүниелер, сонымен қатар
көңілге қанат бітіріп, бойға қуат беретін жігерлі ... ... ... әндерді қабылдау қиынырақ, өйткені оларға кәдімгідей көңіл ... ... ... тура ... сол себепті оның оң ықпалынан гөрі кері
әсері басымырақ ... ... бұл ... ... ... ... танымал (хит) кіреді. Таңертеңгілік бағдарламаны жүргізуші шын
мәнінде шоуға ... ... Ал өзі ... ... ... ... ... ол әдемі әзілге бай, көременін тез оятып, ... аяқ ... ... ... ойлап табатын тапқыр да шешен,
ақылды да көңілді, сергек те сезімтал, иненің ... ... ... адам ... ... ... филология ғылымдарының кандидаты Жидегүл
Әбдіжәділқызы «Тікелей эфир табиғаты» атты еңбегінде. Ал біздің «Қайырлы
таң, Қазақстанда» ... ... ... жоғары аталғандай жігерлі,
ойнақылығына, құлаққа жағымды да таныс әуен ... ... ... ... әншінің әніне беру, тіпті жаңа клиптерді жіберу «керек ... ... ... Бұл ... ... ... - әуендер таныс,
ойнақы, ырғақты болуымен қатар тақырыптық жағынан ... ... ояну ... ... ... бар, ... - ... әндерді алайық), ұлттық құндылықтарымызды, әсіресе, қазақы
мінезді, ұлттық болмыс-бітімімізді (ата-ананы құрметтеу, ... ... ... ... ... ... ... мысалы – «Достарым», «Әке туралы жыр», «Қос ... ... ... ... ... ... құба құп ... еді. Бұл үшін
«Қазақстан» ұлттық арнасын ... сөге ... Осы ... басқа
жүргізушілерінің шоумен деңгейіне көтерілмек түгіл өздері де ... ... ... ... отыратындығы да жоғарыда айтылды. Ал жүргізуші
Даниярдың дүмі дымды ... ... ... шырт ... ... адамды
шайға қақалдырып тастайды.
«Қайырлы таң, Қазақстан» таңертеңгілік ақпаратты-сазды бағдарламасы
күн сайын әр ... ... ... ... ... бұл ... ... жатқан жоқ десе болады. (Қазақтың тойы, ас атасы-нан, кітап- рухани
байлық, балаға ат қою, ат ... т.б.) ... ... ... ... ... одан еш әбестік көрінбес еді. Ұлтымызды ұлықтайтын
ұлттық арна ... ... осы ... жоққа шығармас деген
үміттеміз.
Өкініштісі сол, таңертеңгілік бағдарламаға ... ... ... ... ... ... да, ... Павлодардан ешкім танып
болмайтын жас әнші де келеді. Еріксіз ... ... ... бір
жалпақшешейлік танытып жүр ме деген ойға кетесіз. «Қазақстан» ... ... ... ... ... ... қауымның талғам-танымы қандай? Қазақ
аудиториясы қай әнге ұйып, ... ... ... жүр? ... ... қандай музыкаға сұраныс көп? Осыны анықтамақ мақсатта шағын
зерттеу жүргізгенбіз. Бұл зерттеу сауалнама түрінде 18-40 жас аралығындағы
қазақ азаматтары ... ... (50 ... ... ... байқағанымыз - қазақ аудиториясында батыстың
қазіргі ... ... ... (21%), бүгінгі қазақ эстрадасына (18%),
батыстың би музыкасына (12%), бүгінгі шетел эстрадасына (11%) қызығушылық
басым екен. Ал енді ... ... ... бард, авторлық әндерге,
қазақ операсына, классикалық романстарға сұраныс аз. Біз ... ... ... ... көріп тыңдағанды ұнатады екен.
Демек, біздің ... аз ... ... не ... ...... музыкамыз, қазақтың авторлық әндері,
операға деген сұраныстың аздығына да теледидар себеп болып отыр деп ... ... ... ... бағытында небір талантты әншілер бар (Нұржамал
Үсенбаева, Майра Мұхамедқызы т.б.), ... ... ... ... ... ... таланттар бар, бірақ, олардың насихаты аз. Сондықтан
оларды ешкім білмейді. Әр бір көрермен жүрегінде мөлдір ... ... ... ... «Махаббат бекеті» сынды фильмдерге музыка жазған
талантты компазитор Төлеген Мұхамеджановтың композицияларының өзі ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Міне, қазақ музыкалық бағдарламаларының бүгінгі ахуалы осындай күйге
жетіп отыр.
Қорытынды
Қазіргі кездегі бүкіл әлем бас ұрып, ... ... ... ... ... әндерін тыңдағанда ғалам түгел жазылмайтын ... ... әсер ... ... ... ... ... өзге
түгіл өзіміз түсінбейтін, саны бар сапасы жоқ шатпақ әндерді қоспағанда,
Қазақстанда афро-американдық музыканың үлес ... ... 60-70 ... ... ... ... халықтың орташа өмір сүру жасы 37 жас екенін
ескерсек, еліміз жас мемелекеттердің ... Бұл ... сол ... ... сол ... ... басым көпшілігі сусындауда
деген сөз. Осы мәдениетке ... ... ... ... қарайды. Ол аз
десеңіз америкалық халықтың ... ... ... Олар ... ... ... ... олардың ең беделдісі әрі көп ... ... және ... Ревю» деп аталады /21/.
Әлемде жаһандануға ... ... ... ... бар, ... ... ... осы құбылысқа қарсылық көрсетсе,
кейбірі ондағы америкалық мәдениеттің, америкалық ... ... ... білдіруде.
Европа жаһандану жағдайындағы афро-американдық мәдениеттің әсерінен
сақтанудың жолдарын қарастырып қойған. ... ... ... ... ... ... американдық сөздерден арылуға бағытталған шаралар
өткізіп тұрады.
Ал біздің елімізде ұлттық мәдениетті ... ... ... ... ... ешқандай шаралары жасалынып жатқан жоқ.
Неліктен елемізде тыңдалатын музыкада ... ... ... ... Оның ... ... жатыр.Қай қоғамда да музыкаға
деген қажеттілік ... ... Олай ... ... ... ... ... сол қажеттілікті өтеп тұр. Бұл дегеніңіз –
ұлттық кәусардан бастау алған жаңа заманғы төл ... аз ... сөз. ... ... ... ... ... төлтума музыкамен
алмастыру үшін халықтың рухани сұранысын қанағаттандыратын музыка тудыру
керек. Ол үшін музыкаға мемлекеттік ... ... ... ... классикалық өнер туындылары патшалардың
тапсырысымен дүниеге келген. Мұндағы айтпағымыз, шын өнер ... ... ... ... ... ... осы. ... әрі төл
өнерді дамытып, әрі афро – американдық қойыртпақтан ... та ... ... тумақ. «Аздап та болса» деуіміздің себебі – мынау ақпарат
ғасырында одан құлан таза ... деу бос ... ... ... ... әңгімеге тартып : «Сіздер неге осынау
әуенге қызығасыңдар? Өз ... ... ... ... - ... мен
күйлер бар»,- десек олар «Бізге осындай қабылдауға жеңіл, сан түрлі ойға
жетелемейтін ырғақты музыкалыр ... ... ... ... ... ... жетелеп шаршатады...» деген жауап естідік. «Өзіңді
өзін сыйласаң – жат жаныңнан түңілер» демеп пе ед ... ... ... ... ... сені түсінбегені – жаман, ал өзіңді өзің
түсінбегенің - қасірет» дегені ... ... ... келе мынадай ұсыныс - пікір айтқым келеді:
1) Бүгінге дейін 50 де 50 ... ... ... ... құралдарындағы
музыкалық желіге аса да бір ықпал етпеуі олардың нақты ... ... ... ... ... ... ... айдарлар ретінде жүзеге
асырылып келе жатқаны. Осыны қатаң қадағалайтын комиссия керек. ... «үш ... ... ... ... деп жатқандықтан күні ертең 35 те
35 те 35 ... ... ... ... да ... ... ... тәуелсіз арналарда жұмыс істейтін сөздері түсініксіз, дауысы
жағымсыз, тақырыпқа килігіп, содан саясат іздейтін, ... ... ... ... ... ығыр болғаны соншалық,
енді тың есімдерге зәрулікті ескеріп, ... ... ... ... алтын тамырымыз түрік дүниесінің бірлігін, дархан
даланың ұлы тұлғаларын, ана ... ... ... ... ... ... ... мәнері келісті
телебағдарламалар мен тележүргізушілерге байқау жариялауы керек. ... өзге ... ... өз ... ... байқату үшін керек.
3) Музыкалық телеарнаның болуы – талай ... ... ... бар ... ... бір Ресейдің өзінде «РуТВ», «МузТВ»
секілді музыкалық арналарының бар ... еске ... ... бізге де
мемлекет қаржыландыратын ұлттық форматтағы музыкалық арна ашу керек. Ал
мына «ХитТВ» арнасы ... ... ... ... бірақ, біздің бұл
музыкалық арнамыз одан мүлдем өзгеше ... ... ... ... ... ... 70-80 ... үлес-
салмағын ұлттық музыкаға береміз. («РуТВ»-нің таза орыс тіліндегі музыканы
тарататынын айтпағанда, «МузТВ»-нің ... ... 70 ... ... ... ... ... да оларда «орыс әні», «орыс
музыкасы» деген проблема жоқ). Бұл жерде базбіреулер ... ... ... тек дәстүрлі музыканы айтпаймыз. Ол сонау аңыз ... ... ... эстрадасы, шоу –бизнеске дейінгі аралықты қамтиды.
Мұнда арнайы көркемдік кеңес ... ... ... кеңес қазақтың
(міндетті) белгілі өнертанушылары-сыншылары мен ... ... мен ... стилистер мен дизайнерлерден, журналистер
мен психологтардан тұруы керек.
Көркемдік кеңестің ұстанымы – ұлттық идеологияға қызмет ету ... ... ... оң ... ететін әрі қазақ аудиториясының қажетін
талап-талғамына сай қанағаттандыру болмақ.
Көркемдік кеңестің қызметі – ... ... ... ... ... эфирге кететін әр ақпаратты қадағалау(ұлттық мүдде тұрғысынан).
Біз ұсынған бағдарламалар жобасы :
«Қайырлы ... ... ... - ... ... ... бағдарламасы.
«Сіз таңдаған үздік ән» (атауы шартты) - ... ... ... беруімен таңдалынған үздік клиптер.
«Сіз білесіз бе?» (атауы шартты) – қазақ эстрадасындағы су жаңа ақпараттар,
әлемнің шоу-бизнесіндегі жаңалықтарға ... ... ...... шоу – ... өкілдері және
белгілі музыкатанушылар, өнертанушылар, ... ... ... ... ... жаңа ... туындыларды көрерменмен бірге
тікелей эфирде отырып талдап – ... ... ... (атауы шартты) – орта жастағыларға өз ... еске ... үшін ... әндер. (50 ж.ж. бастап 2000 жылға дейінгі өз
кезінде хит болған танымал әндер кіреді)
«Өнерпаз болсаң...» ... ...... ... ... тұратын
бағдарлама. Балалар өздері жүргізе отырып, кішкентай жұлдыздармен әрі аға
буын жұлдыздармен сұхбат ... ... ... ... жас ... оның ... да да байланысқа шыға алады.
«Ән-аманат» (атауы шартты) – дәстүлі музыкаға арналған бағдарлама. ... шығу ... оны ... ... ... ... шырқайық!» (атауы шартты) – әншілердің арнаның ... ... ... ән ... әрі сол ... ... ... ажары» (атауы шартты) – кешкілік музыкалық ... ... ... мен пейджерге түскен смс хабарламаларынан көп
дауысқа ие болған әндер беріледі.
Бұл біз ұсынған бағдарламалар тек ойда ... ... ... ... ... Бұл жерде олардың эфирдегі уақыты, қай уақытта
берілетіні, берілу формасы, ... ... Егер арна ... ... ... кәсіби мамандар келіп жатса солардың арқасында бұдан да өткен
заманауи әрі ұлттық сипатта талай бағдарламалар ашылып, арнаның бағы жанып,
жұлдызы жарқырар еді. ... ... ... ... әуен де, ... ... ... та, сыни пікірлер де, мазмұнды мәдени жаңалық та,
тікелей эфирдегі ... ... да ... ... ... халқымыздың талғамы өсіп келеді. Олар ... ... ... ... арна бір ... аудиторияға зерттеу
(көрермендерден сауалнама, блиц опрос...) жүргізіп тұруы шарт.
Бұл жаңа арнаның басты ...... ... ... тірі ... ән ... ... эфирдегі тірі сұхбаттарға куә
болу. Бұл қазақ вальсінің королі, туған халқын ән-бесікте тербетіп өткен
талантты ... ... ... ... тура ... бес жыл бұрын
қазақ радиосына айтқан айтқан ұсыныс-пікірі болатын. Соның арқасында ... ... қоры ... ... Осы игі іс осы ... да тұрақты жүзеге
асса, қазақ халқының көз қуанышымызға ғана емес, қазақ телевизиясының Алтын
қорына айналар еді ғой ... ... ой ... ... ... бар.
Сөзіміздің басында айтып өткендей сол ұрпақ санасына әсер ететін
нәрсе - музыка. Ендеше түнгі клубтарды былай ... ... үйде ... ... ... ішінде жат мәдениеттің ... ... ... ... жөн. Мына ... заманында шет
елден келетін мәдени құндылықтардың қайдан, ... ... ... ... оңай емес.
Бұл бітіру жұмысымда түгел зерттедім деуден аулақпын. Дегенмен
телеақпарат кеңістіндегі ... ... ... ... ... ... ... Өз тарапымыздан біраз пікірлер айтуға тырыстық.
Ұлттық ерекшеліктерімізді паш етуді парыз санағанда барып діттеген
мақсаттың төбесін шаламыз. ... ... ... тілін қастерлемеген,
ұлттық намысына қызбаған қазақ ел болып еңсе де ... ... Бұл ... тәтті дәмін татқанша ұрпағымыздың санасын улап, ұлттық
өрнектерімізді қағажу қалдырып, теріні теріс илегеніміз ... ... ... ... Демек, бұдан былай тәуелсіз қазақ ... ... ... және өзіндік жүрек соғысын, қан ағысын, жаны мен сөлін тамыр
ұстағандай дөп басатын қазақи қасиеттеріміз бен ... ... ... ... сіңдіре алатындай жағдай жасау керек. Сондықтан кез
келген ақпараттың астарында, ... ... ... ... ... мүдденің ұшығы жатуы тиіс.
Сілтемелер
1. Қ.Тұрсын. Көгілдір экран құпиясы. Алматы: Қазақ университеті, 1998 - 45-
б.
2. ... ... эфир ... ... 2003 - 28 б.
3. Б. Дәулетбаева. Жаһандану және ұлттық музыка. Мәдениет журналы. 2006,
қазан.
4.Қ.Жарықбаев. Қазақ психологиясының ... ... ... 1996 – ... ... ... ... отын етіп жаққыларың келмесе, оның әнін
сақтаңдар! Қазақстан – Заман. 2008, 10 сәуір.
6. Ахмет Жұбанов. ... ... ... 1976 – 7-б.
7. Қ.Жарықбаев. Этнопсихология - ұлт тәрбиесінің өзегі. Алматы: Білім, 2005
– 123-б.
8. К.Тасболатова. Телеарналар және ұлттық ... ... 2005, ... ... ... Тележүргізуші, көңілден шығып жүрсің бе? Дала мен
қала. 2005, 8 шілде.
10. Қ.Мұхаметқали. ... ... ... ... және ... мен ... 2007, 23 ақпан.
11. Сұлтанқызы Л. Әлем мен эфирді құтқаратын - әдемілік. Айқын. 2008, 6
наурыз.
12. Жанар Әбдісадық. Дәурені ... ... ... Қазақ әдебиеті. 2008, 29
ақпан.
13. Мырзан Кенжебай. Әннен қашты сұлулық пен ұлылық. Ана ... 2008, ... ... Сыбанбай. Ән мен әншінің айнасы - «Ән мен әнші». Жас ... ... ... Мұхан Исахан. Мұсылмандық дүниетаным және қазақтың ... ...... 2008, 3 ... ... Дүтбаева. Сахнада кие, әнде жүйе жоқ. Қазақ әдебиеті. 2004, 17
қыркүйек.
17. Мұхан ... ... ...... ... ... жолы.
Қазақстан-Заман. 2008, 3 сәуір.
18. Сіздің қазақ телебағдарламаларына көңіліңіз тола ма? Адам ата Хауа ана.
2008, сәуір.
19. ... ... ... ... ... ... әдемі әуенді
іздеймін. Дала мен қала. 2007, 8 ақпан.
20. Е.Биеке. Дені дұрыс шоу-бағдарлама жасай алмай- ақ қойдық-ау. Жас Алаш.
2008, ақпан.
21. ... ... Әлем үні - әсем саз. ... ... 2006,
қазан.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Әл-Фараби. «Музыканың ұлы кітабы» трактаттары. Алматы, 1992.
2. М. ... ... ... әлде ... ... ... 2007.
3. Қ.Тұрсынов. Көгілдір экран құпиясы. Алматы: Қазақ университеті, 1998
4. Қ.Жарықбаев. Этнопсихология - ұлт тәрбиесінің өзегі. Алматы: Білім,
2005
5. Е.Брусиловский. ... ... ... Ана ... 1995
6. Ж.Әбдіжәділқызы. Тікелей эфир табиғаты. Алматы: Қазақ университеті,
2003
7. Қ.Жарықбаев. Қазақ психологиясының ... ... ... ... Образование, личность, культура: процессы взаимадействия в 21 веке.
Алматы, 2005
9. А. Сейдімбек. ... ... ... ... ... Н.Назарбаев. Тарих толқынында. Алматы: Атамұра, 1999
11. Ахмет Жұбанов. ... ... ... Жазушы, 1975
12. А.Сейдімбек. Күңгір, күңгір күмбездер. Алматы, 1995
13. Ахмет Жұбанов. Ән-күй сапары. ... ... ... Күй шежіре. Алматы: Ғылым, 1997
15. Д. Кабалевский. Музыка туралы әңгіме. Алматы, 1989
16. Қ.Тұрсын, Ж.Нұсқабайұлы . ... ... ... ... ... 2001

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлттық банк – ақша-кредит жүйесінің ортақ буыны, ақша айналымын реттеуші орган73 бет
Ұлттық банктің ақша нарығындағы ашық операциялар және оның ақша – несие реттеуіндегі мәні102 бет
Қазақ радиохабарының құрылымы6 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
200 орынға арналған залы бар және 100 оқушыға арналған музыкалық мектебі бар словяндық ұлттық мәдени орталығы41 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
Адамзаттың тұрақты даму философиясын қалыптастырудағы Рио-де-Жанейро конференциясы6 бет
Адамның дербес психологиялық қалыптастырудағы тұқымқуалау мен орта факторлары6 бет
Адамның дербес психологиялық қалыптастырудағы тұқымқуалау мен орта факторлары жайлы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь