Нарықтық экономикадағы халықаралық сауда

КІРІСПЕ

1.ТАРАУ. ОСЫ ДӘУІРДЕГІ ӘЛЕМДІК САУДА ЖӘНЕ ӘЛЕМ ЭКОНОМИКАСЫМЕН БАЙЛАНЫСТЫ ПРОБЛЕМАЛАР
1.1. Сауда капталы мен сауда пайдасының мәні
1.2. Капиталистік сауда үлгілері
1.3. Дүниежүзілік сауданың қазіргі кездегі түрлері және құрылымы

2.ТАРАУ. ҚАЗІРГІ НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ САУДА
2.1. Халықаралык экономикалық қатынастар жүйесіндегі халықаралық сауда
2.2. Дүниежүзілік сауданың қарқынды дамуы
2.3. Тарифтер мен сауда жөніндегі бас келісім. Бүкілдүниежүзілік сауда ұйымы
2.4. Еңбекақы, оның әлем саудасымен байланыстылығы

3.ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ САУДАДАҒЫ ОРНЫ ЖӘНЕ РОЛІ
3.1 Қазақстанның халықаралық сауда
3.2. Халықаралық сауданың дамуының басты бағыттары мен келешегі
3.3. Халықаралық саудадағы кедергілер
3.4 Сауда және валюта


ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Сауда капиталы өндірісте шығарылған құнның бір бөлігін иемденеді. Қосымша кұн тек қана материалдық өндірісте шығарылады. Басқа салалар қосымша кұн ендірмейді. Сауда иайдасы қосымша құнның турін өзгерткен үлгісі мен бір болігі. Сонымен, сауда пайдасының қайнар бұлағы, өнеркәсіп капиталистерінің пайдаларының кайнар көзі. Өндіріс саласында өндірілген қосымша кұн, сауда саласында жалпы кұн және қосымша құн да болуы ықтимал. Сауда капиталы осы қатарда тек жалдамалы еңбекті қанауға қатысады.
Тауарды сатып өткізу, айналыс процесінде жүзеге асады. Оған арнайы шығын кетеді. Осындай шығын түрлерін айналыс шығымдары деп атайды. Ол екіге бөлінеді: қосымша шығын және таза айналыс шығындары.
Тауарды сатып алу және сатып өткізу кезінде жарнама істерін және т.б. ұйымдастыруға кеткен шығындар таза айналыс шығыны түсінігін береді.
Тауарды толық тұтынушыларға жеткізуге кететін көптеген шығын түрлерінің жиынтығын айналыстағы өндірістің қосымша шығындары дейміз. Капитализмде сауданың 3 түрі бар: көтерме, бөлшек және сыртқы сауда. Сауда капиталистері тауарларды тікелей тұтынушыларға, халыққа сатады. Бөлшек сауда дегеніміз осы. Бір капиталистердің, басқа капиталистерге тауарларды қол көлемде сатып өткізуін көтерме сауда деп айтамыз.
Капитализмде сыртқы сауда ерекше ролін атқарады. Келешекте бұл тенденция үдей түседі. Шет елдерге шығарылған тауарлар экспорт, әкелінген тауарлар импорт деп аталынады. Экспорт көлемі импорттан асып түссе сауда балансы активті, ал импорт экспорттан басым болса сауда балансы пассивті болғаны. Қазір, әсіресе келешекте ел тағдырын шешетін күштердің бірі - әлемдік рынок.
Төлем балансына сырткы саудадан, тасымал кұралдары төлемінен, шетелге капитал шығарудан, шетел туризмінен және валюталық несиелік операциядан және т.б түскен табыстар кіргізіледі. Толем балансының маңызды құрамдас бөлігі сауда балансы. Онда елдің экспорт, импорт және экспорт бойынша кірістері мен шығындары анықталады.
1. Н.Ә. Назарбаев. «Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы». «Егемен Қазақстан», 16 мамыр, 1992 ж.
2. Н.Ә. Назарбаев «Еуразиялық одақ туралы» Казахстанская Правда 20.10.1999.
3. Послание Президента страны к народу Казахстана. Стратегия "Казахстан-2030".
4. Елемесов Р.Е. «Халықаралық қатынастар» Алматы 2002.
5. Курс экономической теории. Под ред. Чепурина М.Н., - Киров: АСА, 2002г.
6. Мамыров Н.К., Ихданов Ж. Государственное регулирование экономики в условиях Казахстана (теория, опыт, проблемы). Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 1998.
7. Таналинов А. «Бұрыңғы КСРО елдерінің кешегі мен ертеңі» Алматы 2003.
8. «Саясат» журналы #3 2002 жылы
9. «Саясат» журналы #4 2002 жылы
10. «Саясат» журналы #5 2002 жылы
11. «Континент», № 19. 23.10.2003 г.
12. «Континент», № 6. 29.03.2003 Г.
13. Азия – экономика и жизнь /1998 г. №27 (155)
14. Аль-Пари /98г. № 3
15. Вестник КазГУ. Серия экономическая /2004, №4(16)
16. Вестник КазГУ. Серия экономическая /2003, №9
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1-тарау. Осы дӘуірдегі Әлемдік сауда жӘне Әлем экономикасымен байланысты
проблемалар
1. Сауда капталы мен сауда пайдасының мәні
2. ... ... ... ... сауданың қазіргі кездегі түрлері және құрылымы
2-тарау. Қазіргі Нарықтық экономикадағы халықаралық сауда
2.1. Халықаралык экономикалық қатынастар жүйесіндегі халықаралық сауда
2.2. Дүниежүзілік сауданың ... ... ... мен ... ... бас келісім. Бүкілдүниежүзілік сауда
ұйымы
2.4. Еңбекақы, оның әлем саудасымен байланыстылығы
3-тарау. Қазақстанның халықаралық саудадағы орны жӘне ролі
3.1 Қазақстанның халықаралық сауда
3.2. ... ... ... ... бағыттары мен келешегі
3.3. Халықаралық саудадағы кедергілер
3.4 Сауда және валюта
Қорытынды
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе
Сауда ... ... ... құнның бір бөлігін иемденеді.
Қосымша кұн тек қана ... ... ... ... ... кұн ... Сауда иайдасы қосымша құнның турін өзгерткен үлгісі
мен бір болігі. ... ... ... қайнар бұлағы, өнеркәсіп
капиталистерінің пайдаларының кайнар көзі. Өндіріс ... ... кұн, ... ... ... кұн және ... құн да ... ықтимал.
Сауда капиталы осы қатарда тек жалдамалы еңбекті қанауға қатысады.
Тауарды сатып өткізу, айналыс процесінде ... ... Оған ... ... ... ... түрлерін айналыс шығымдары деп атайды. Ол екіге
бөлінеді: қосымша шығын және таза айналыс шығындары.
Тауарды ... алу және ... ... ... ... ... және ... кеткен шығындар таза айналыс шығыны түсінігін береді.
Тауарды толық тұтынушыларға ... ... ... ... ... ... ... қосымша шығындары дейміз. Капитализмде
сауданың 3 түрі бар: көтерме, бөлшек және сыртқы сауда. Сауда ... ... ... ... ... Бөлшек сауда дегеніміз
осы. Бір капиталистердің, басқа капиталистерге ... қол ... ... ... ... деп ... сыртқы сауда ерекше ... ... ... ... үдей түседі. Шет елдерге шығарылған тауарлар экспорт, әкелінген
тауарлар импорт деп аталынады. Экспорт ... ... асып ... сауда
балансы активті, ал импорт экспорттан басым болса ... ... ... ... ... ... ел ... шешетін күштердің бірі -
әлемдік рынок.
Төлем балансына сырткы ... ... ... ... ... шығарудан, шетел туризмінен және валюталық несиелік операциядан
және т.б ... ... ... ... ... ... ... сауда балансы. Онда елдің экспорт, импорт және экспорт бойынша
кірістері мен шығындары анықталады.
1-тарау. Осы ... ... ... жӘне Әлем ... ... Сауда капталы мен сауда пайдасының мәні
Капиталистік қоғамда сауда капиталы, капиталистердің ерекше тобы тек
қана айналыс саласында ... ... ... ... бір
бөлігі болып табылады. Сауда капиталының айналымы (Д-Т-Д) тауарды өткізу
процесінде саудагерлер авансыланған капиталдың орнын ... қана ... ... осы ... ... ... де көздейді.
Шын мәнінде сауда пайдасы дегеніміз - ... ... ... ... жасаған қосымша құнның өзгерген формасы. Бұл ... ... ... ... ... ... ... беретін қосымша құнның бір бөлігі. Өнеркәсіп және сауда
капиталистері жұмысшы табын бірлесіп ... ал ... табы ... ... ... ... ... пайданы, бірдей көлемді капитал ... ... ... ... процесі тауарды сатып алу үшін капиталды авансылауды ғана емес,
сонымен бірге тауарларды өткізу ісін ұйымдастыруға шығын жұмсауды да ... Бұл ... ... ... деп ... ... ... шығындары тауарды толык ұксатуға, орауға, ... ... ... ... ... шығындардан құралады. Таза айналыс
шығындары тауарларды сатып алу сату ... ... ... т.б ... шығындар.
Сауда қызметкерінің жұмыс күні де қажетті және қосымша ... ... ... ... ... ... және ... алумен айналысатын
сауда қызметкерлерін қанаудың айрықша өзгешеліктері бар. Қажетті жұмыс
уакыты ... ... ... ... ... ... күшінің құнына
ақы толеуге жұмсалатын қосымша құннын бір болігі болатын тауарлар массасын
еткізеді. Қосыміна жұмыс ... олар ... ... ... ... ... бір ... сіңірілтен тауарларды еткізеді, Сауда
капиталистері ұсақ тауар өндірушілерді (шаруалар мен қол ... ... Олар ... айырбас жасау аркылы ұсақ вндірупіілердің
еңбегімен жасалган құнның бір бөлігін иемденіл алады.
1.2. Капиталистік сауда үлгілері
Көтерме ... ... - бір ... ... ... ... көлемде сатуы. Сауда өнеркәсіп және сауда капиталистерінің ... ... осы ... топтарының ішінде жүргізіледі. Сауда
әдетте котерме сауда орталықтарында - тауар биржаларында, ... ... ... асырылады. Котерме сауда процесінде тауарлардың едәуір
белігі айналыс саласынан тұтыну саласына ... ... көшу ... аякталады.
Бөлшек сауда дегеніміз - сауда каииталистерінің ... ... ... ... ... бөлшек сауданы дамытудың негізгі
бағытты тұтыну сұранымы мен бәсеке күресінің универсал сипаты итермелейтін
сауданы, ірі универсал ... ... ... ... ... тауарлардың белгілі бір түрлерін сататын арнаулы магазиндер мен
ірі сауда ... ... ... ... қажеттігі және оның өсуі мынадай
факторларға байланысты болып отыр.
1. қоғамдык ... ... және ... ... ... кеткен тауар өндірісінің дамуы;
2. капиталиста: ... ... ... ... жедел дамып отырған ... мен ... ... үшін зат ... ... рыноктар қажет болады.;
3. неғұрлым көп тауар массаларын едәуір қашықтыққа тасымалдауды
экономикалық жағынан тиімді ... ... ... прогресс т.б.
Сыртқы сауда, тауарларды баска елдерге шығарудан ... ... ... ... ... импорттан құралады. Бешілі кезенде тауарлар
экспортының құны мен ... ... құны ... арақатынас сауда
балансы деп аталады. Егер экспортталатын тауарлардың құны импортталатын
тауарлардың құнынан асып кетсе, ел ... ... ... ие ... ... экспорттан асып кетсе пассивті сауда балансының жайкүйі сол елдің
дүніежүзілік ... ... ... ... ... ... ... жай-күйінің маңызды көрсеткіші.
1.3. Дүниежүзілік сауданың қазіргі кездегі түрлері және ... ... - ... және ... шаруашылықтар арасындағы
тауар және қызметтердің айырбасы. Ол ерте заманда калыптасып, бірақ тек XX
ғасырда ғана дүниежүзілік рынок формасына ие ... ... оған ... ... ... ғана ... Халықаралық сауда дүниежүзілік
еңбек ... әр ... ... ... даму ... ... ... жағдайларына сәйкес тауарлардың белгілі бір
түрлерін өңдіруге маманданудың нәтижесі ретінде керінеді.
Дүниежүзілік сауданың ... мен ... ... ... ... өндірістің кұрылымына тәуелді. Егер XIX ғасырда
айырбаста кебінесе шикізат, азық-түлік жеңіл өнеркәсіп өлімдері гана ... ... ... ... ... әсіресе машина мен жабдықтардың
үлесі елеулі түрде өсті. Соғыстан кейілгі уақытта шикізаттың дүниежүзілік
экспорттағы үлесі 3/5-тен 1/3-ке дейін ... ал ... ... 2/3-ке ... ... ... Μβΐϊ қосымша бөлшектер айырбасы
артты, ... тез ... ... ... ... түйіндерін
құрастыру және басқа да кұрал жабдықтар мен халық тұтынатын техниканы ... ... ... уақытта халықаралық ... ... ... ... ... ... және наухау мен сауда жасау),
олардың үлесі халықаралық сауданың ... ... 10%-ін ... ... ... лицензиялармен сауда-саттық жедел осіп
отыр. Егер 1970 жылы лицензиялардың дүниежүзілік экспорттағы көлемі 2,4-2,7
млрд доллар болса, 80 ... ... ... бұл сан ... 17 ... асты.
Халықаралық сауда объектілерінің катарына қазіргі уақытта жобалау
жұмыстары, ... ... ұзақ ... ... алу) ... ... ... атқару үшін жасалынған келісімдер) жатады.
Халықаралык саудада "жаңа индустриялды елдер" (Гонконг, Онтүстік Корея,
Сингапур, Тайвань) үлкен роль ... ... Бұл ... ... тауарлардың алатын орны елеулі және олардың дүниежүзілік
экспорттағы үлесі 1960-1985 жылдары екі еседен асып ... ... ... ... ... ... ... ұлттық мүддені қорғаудың
әр түрлі мемлекеттік формалары бар. XV-XII1 гасырларда ... ... ... ... ... болтан кезде мемлекеттер экспортың
ынталандыру және ... ... ... ... яғни ... қоаданды. Ұлттық өнеркәсіп өніндерінде тиімді жогары кеден
бажын енгізу арқылы белгілі бір ... ... ... мемлекеттік
монополия ақшалай байлықты арттыруга ұмтылды.
Бірақ қатаң ... ... ... ... ... оқшаулануына әкеп соқтырды. Сондықтан Ұлыбританиядағы
өнеркәсіптік төңкеріс елді еркін ... ... ... өтуге
мәжбұр етті. "Еркін сауда" саясатының негізін Р.Рикардоның ... ... ... Осы ... ... ... жаңа ... алып, дүниежүзілік экономикада жетекші орындарға ие болды. ... ... ... ... ... ... көше ... саудадағы тұрақсыздық экономикалық дағдарыстар XX ғасырдың
басында бірқатар елдерді ... ... ... ... ... яғни ... ... еркін дамуына бас тартуға итермелейді.
Мұның өзі ... ... ... ... ... әкеп ... ... кезде протекционизм ішкі рынокта ұлттық
компанияларға қолайлы жағдайлар жасауға және оларды шетелдік ... ... ... ... ... ... бағасына кеден
салынған арттыру арқылы олардың ұсынысы шектеледі, ... ішкі ... ... ... ... тауарлардың да, отандың өндіріс
өнімдерінің де бағалары ... ... ... - ... ... реттеу үшін халықаралық
ұйымдар құрылды. Олардың қатарына ГАТТ, ΕACT, ЮНКТАД т.б. жатады.
ГАТТ-тың тарифтер мен ... ... ... ... Оған ... ... ... нормалар мен ережелер негізінде айқындалады.
ГАТТ 1948 ... ... ... ... Бұл ірі халықаралық ұйымның
шеңберінде сыртқы саудаға қатысты барлық проблемаларды талқылау үшін ... ... ... ... ... ... ... толық құқылы мүшелерінің саны 1990 жылы 90-ға жетті.
ЕАСТ- Еуропалық еркін сауда ассоцияциясы 1960 ... ... ... Бұл ... 6 ... ... елдер кіреді. ЕАСТ-тың негізгі
мақсаты өзара еркін сауда жағдайын қалыптастыру.
ЮНКТАД- БҰҰ-ның ... және даму ... ... 170-ке ... ... көптеген халықаралық ... ... ... ... ... ... және реттелуіне
қолдау жасайды.
2-тарау. Қазіргі Нарықтық экономикадағы халықаралық сауда
2.1. Халықаралык экономикалық қатынастар жүйесіндегі ... ... ... ... ... және ең кең дамыған
нысанына сыртқы сауда жатады. Дүниежүзіндегі елдердің ... үшін ... ролі ... ... ғалымы Дж.Скастың пікірінше "қандай бір ел ... ... ... сыртқы саудаға байланысты. Дүниежүзілік экономикадан
окшауланып, ешқандай ел дені сау, жөні түзу экономика жасай алған жоқ".
Халықаралық сауда - ... ... ... әр ... ... ... ... пайда болатын байланыстардың нысаны және ... ... ... ... экономикада жүріп жатқан
құрылымдық ... ... ... ... мен ... ... ... күшейтеді. Мұның озі халықаралық
сауданың ... ... ... ... сауда дегеніміз: дүниежүзі ... ... ... тауар айналысы.
Сыртқы сауда да ... ... ... ... (өз ... өндірушілерін қолдау) таңдап алудағы ымырсыздық
өткен уакыттардың еншісіне қалды. Қазіргі ... бұл екі ... ... ... ... ... ең алғаш А.Смит өзінің "Салыстырмалы
артықшылықтар теориясында" анықтаған. Ол: ... ... елге ... ... ... ел одан абсолютті артықшылықтар табады", - деп жазған.
XX ғасырдың екінші жартысынан бастап ... ... ... ... дами ... сауданың жедел өсуіне мынадай факторлар әсер етеді:
1. халықаралық еңбек бөлінісі мен өндірісті интернационалдаудың дамуы;
2. экономикада жаңа ... ... ... және ... ... иті ... тигізген ғылыми-техникалық революция;
3. дүниежүзілік рыноктағы трансұлттық корпорациялардың ... ... мен ... туралы Бас келісімнің ... ... ... ... ... ... импортына кедергілердің жиылып, кеден ... ... ... аймақтардың құрылуы;
6. сауда-экономикалық интеграция процестері ... ... ... ... ... рынокқа бейімделген экономикасы бар "жаңа индустриалды
елдердің" пайда болуы т.б.
Соңғы онжылдықтарда ... ... ... ... ... Бұл ... ... белсенді қатысушы елдердің өзара сауда-
экономикалық қатынастарына әсерін тигізеді. АҚШ дүниежүзілік ... ... ... 1950 жылы ... ... ... ... 3/1 тиген болса,
1990 жылы ол тек қана 8/1 тең болды. Өз кезегінде Алманияның экспорты АҚШ-
тың деңгейіне жақындады.
Сөйтіп 90 ... ... ... халықаралық сауданың орталығына айналды.
80 жылдары халықаралық сауда-саттықта Жапония едәуір жетістіктерге жетті.
Бұл жылдары ... мен ... ... ... ... бірінші
орынға шықты. Сол кезең өз тауарларының ... ... ... ... ... индустриалды елдері" - Сингапур, Гонконг және
Тайвань ... ... ... классификациясы төрт жүзге жуық
критерийлерден тұрады. Олардың негізгілеріне жан басына шаққандағы ... ... және ... ... ... жатады Классификацияда,
аталғандардан басқа қазба байлыктар, инфрақұрылым, байланыс құрал-жабдықтар
т.б факторлар ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің дүниежүзілік рынокқа салыстырмалы түрде
бәсекелестерінен ... ... ... деп ... ... бойынша XXI ғасырдың алғашқы жылдарында бәсекеге ең
қабілетті елдер санатында АҚШ пен ... ... ... 2030 ... ең қабілетті үш мемлекеттің қатарында АҚШ, Қытай, Жапония болмақ.
Бұлардан соң Алмания, Сингапур Оңтүстік ... ... ... ... Швейцария мемлекеттерінің мүмкіндіктері мол.
Дамушы елдердің өз экспортын диверсификациялауға (шаруашылық қызметіне
жаңа өріс ... ... ... дамыған елдер тарапынан қандай
нысанда болмасын, қарсылыққа кездесуде. Дегенмен, кейбір ... ... ... ... ... ... өз экспорттарының құрылымын өзгерту
ісінде айтарлықтай жетістіктерге жетті. Олардың экспортында дайын өнімнің,
өнеркәсіп бұйымдарының соның ... ... мен ... үлесі артты.
Женевадағы дүниежүзілік сауда ұйымының деректеріне сәйкес 1894 жылы ... ... ... ... ... кіреді.
1-кесте.
|Мемлекеттер ... ... ... |
| ... ... |
| | ... ... АҚШ |512 |12,3 ... ... |421 |10,1 ... ... |397 |9,5 ... ... |236 |5,7 ... |205 |4,9 ... ... |189 |4,5 ... ... |165 |4,0 ... Гонконг |152 |3,7 ... ... |148 |3,6 ... Бельгия (Люксембург) |131 |3,1 ... ... |121 |2,9 ... Сингапур |96 |2,3 ... ... |96 |2,3 ... ... |93 |2,2 ... ... |73 |1,7 |
XX ... ... ... ... экономикалық қатынастар
жүйесінде Азия-Тынық мұхит ... ролі ... ... ... бойнша 2000 жылға қарай дүниежүзілік сауда ... 40% ... ... ... ... ... арасындағы халықаралық еңбек бөлінісінің
теңдеуі ... ... ... ... ... ... елдердің
үлестерін азайтады.
Қазіргі уақытта негізгі тауар тасқыны "үлкен үштік " АҚШ - ... ... ... ... ағылып жатыр.
2.2. Дүниежүзілік сауданың қарқынды дамуы
Дүниежүзілік сауданың ең қарқынды және ... ... келе ... өңдеуші өнеркәсіп саласының тауарлары оның ішінде ғылыми сыйымды
тауарлар.
Өнеркәсібі дамыған елдерде ғылыми ... ... ... ... 500
млрд долл құрайды, ал жоғары технологиялық ... ... 40%-ке ... мен ... ... да ролі артып келеді. Осымен байланысты
ғылыми-техникалық, өндірістік, ... ... ... кең ... ... Машиналар мен жабдықтар саудасының қарқыны
бірқатар жаңа ... ... ... алып ... Оларға: инжиниринг,
лизинг, консалтинг, ақпаратты-есептеу қызметтері жатады.
Инжиниринг - ... ... ... ... ... ... ... өндіріске жұмсалған күрделі қаржыны немесе басқа
шығындарды өтеуде жоғары нәтижеге жету. Ондай ... жету үшін ... ... ... және қаржы ресурстарын тиімді
пайдаланудың ... ... - ... мен ... белгілі бір мерзімде ареңдаға беру
туралы келісім. Лизинг халықаралық және ... ... ... ... ... кетуінің жаңа нысаны.
Консалтинг — жобаларды дайындау және жүзеге асыру кезіндегі кеңес беру
қызметі
Соңғы онжылдықта (1985-1996ж.ж) өнеркосібі дамыған елдердің ... ... ... үш есе ... ... электротехникалық және
электронды жабдыктарды экспорттау жедел қарқынмен дамып ... ... ... ... ... 25% тиеді.
Халыкаралық саудада жедел дамып келе жатқан саланың бірі химиялық
өнімдер ... ... мен ... ... ... саудасының қарқыны дүниежүзілік сауда қарқынынан ... ... ... ... ... ... ... өнімдерді өндіруді
ұлғайту; екіншіден, шикізаттың өзін ұтымды пайдалану арқылы, қалдықсыз
терең ... ... ... ... ... саудасының оған
деген сұраныстың біршама азайғаны байқалды. Бұл белгілі дәрежеде өнеркәсібі
дамыған елдерде ... ... ету ... жоғарылауымен
байланысты.
Халықаралық ұйымдардың (БҰҰ, ХВҚ) мәлімсттері бойынша соңғы онжылдықта
(1985-8бж.ж) халықаралық сауда жыл сайын орта ... 5,2% ... ... өсу ... ... бірдей емес. Мысалы, 1989 жылы 4%-ке дейін
төмендеген. ... ... ... ... ... ... байқалған
экономикалық тоқырау. Ал дәл осы ... ... ... индустриялды
елдерді" сыртқы сауда қарқыны 10%-тен асқан.
1994 жылы халықаралық сауданың көлемі 9,5%-ке жоғарылап, осы жылдардың
басындағы томендеу тенденциясы ... Бұл ... ... ... дәлелдейді.
2-кесте
Халықаралық сауданың 1980-96 жылдардағы көлемі.
| | |1987 -91 ... ... |1947 ... ... ... |
|Аннеси (Франция) |1949 | ... ... |1950 | ... |1956 | ... ... ... | |
| ... | ... ... ... ... ... |
| | ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... |ГАТТ-тың міндеттерін |
| | ... ... |
| | ... жасап, |
| | ... емес |
| | ... жою) ... ... ... ... кедергілерді азайту|
| ... ... құру ... келісім. |
| | ... ... ... |
| | |Бас ... ... ... ... ... Бүкілдүниежүзілік сауда ұйымының
бақылауында 5 трлн доллар тауар айналымы болмак. Бүкілдүниежүзілік ... ... ... экономикаға жылына қосымша 250 млрд доллар
жуық табыс әкелмек.
Бүкілдүниежүзілік ... ... ... ... ... — Министрлер
конференциясы.
Бүкілдүниежүзілік сауда ұйымы ГАТТ-тың қатысуымен ... ... ... ... ... ... ... әр-бір
қатысумен мемлекетке бұрын келісілген құжаттардың барлығының мүлтіксіз
орындалуын жүктейді.
Бүкілдүниежүзілік ... ... ... ... ... оның ірі саласы халықаралық сауданы жаңа белестерге ... ... ... ... ... ... ... бар
БСҰ-бейбіт, қатар өмір сүру принциптерін мейілінше тиянақтайтын беделді
халықаралық ... ... оның әлем ... ... тұтынушылар табысының басым көпшілігін құрайды, сондықтан ол
тауарлардың сұраныс көлеміне және ... ... ... ықпал етеді.
Жалақы дегеніміз не, оның дәрежесі мен динамикасы не нәрсеге ... ... ... ... түрі қалай ықпал етеді?
Осы мәселеге байланысты экономикалық теорияда екі тұжырымдама бар.
1. ... ... ... ... ... күшінің айырмашылығы
ескерілмейді), оның дәрежесі мен динамикасы рыноктық ... ... ... ... ... жұмыс күші тауардың құнының ақшалай көрінісі, еңбектің
бағасы емес, ... ... ... бола ... жалақы өндіріс жағдайы мен
де (жұмыс күшінің құны), рыноктық факторлар ... ... ... ... ... ... жұмыс күші құнының бірде ... ... ... ... екі ... да ... саяси экономикасының
классиктері А.Смит еңбек пен жұмыс күші ... ... ... ... Оның ... ... ... бағасы бар (немесе табити
жалақы) "тауар" деп саналады. Ал, табиғи баға ... ... Яғни ... және оның отбасының тіршілігіне қажетті кұн
минимумымен анықталады. Осыдан басқа жалақы тарихи және ... ... ... ... Смит жалақы мөлшерінің ұлттық айырмашылығы
болатынын түсіндіреді. Жалақы дәрежесінің төмендігін және оның ... өте ... болу ... ... ... ... ... байланыстырды. Жалақының ... ... ... ... ... ... ... деген сұраныс өседі де рыноктық
жалакы ... ... ... болады. Д.Рикардо да А.Смит сияқты
жалакыны еңбек ... деп ... ... ... ... ... өсімі теориясымен байланыстырды. Жалақы, осы теория бойынша, халықтың
табиғи өсу заңына сәйкес ... ... ... ... ... жалақының тұрақтылық заңы орын алды. Оның мәні мынада: жалақының өсуі
жұмысшының отбасында табиғи өсімді көтермелейді де, еңбекке деген ... ... ... әсер ... ... жалақының төмендеуі
жұмысшылар мен еңбекке ұсыныстың қысқаруына, тиісінше жалақының өсуіне әсер
етеді. ... ... ... ұсыныстың ауытқуы ықпалымен жалақы тұрақтылық
мөлшеріне күнкөріс заттарының ... ... ... ... оның ... күнкөріс заттарының физикалық минимумына деген
түсінік, жалакының "темірдей" қатты заңының негізін қалады.
Маркстік тұжырымдамаға сәйкес ... ... ... ... ... еңбек
тауар емес, олай болса оның кұны да жоқ. Жұмыс күші тауар бола ... ... осы ... ... яғни оның ... ... корінісі. Жұмысшы
жалақы түрінде бүкіл еңбегі үшін емес, тек кажетті еңбек мөлшерінің құнын
алады. Жалакының экономикалық ... ... осы ... ... ... ... орны ... білім алу, еңбекке дайындығы жүзеге
асырылады. К.Маркс жұмыс ... құны мен ... ... ... ... емес, күнделікгі қажетті тұтыну заттарының кұнымен
аныкталады деді. Жалакының мөлшері ... ... ... осер ... еңбек
онімділігіне, еңбектің қаркындылығына еңбектің күрделілігіне ... ... ... ... ... ... пен ұсыныстың
арақатынасына тәуелді. Еңбек рыногыңда сұраныс пен ... ... ... ... ... тең жалақы белгіленеді.
Жалақы еңбек бағасы. Олай болатыны жұмысшы жалақыны өз ... ... ... ... ... ... әрекет ету ұзақтығына
тәуелді, бірдей жұмыс ... ... ... ... орын ... ... түгелдей төленген болып көрінеді. Сондықтан
да ... ... ... ... жұмыс күші құнының өзгерген
нысаны (яғни мәнін бұрмалайтын нысан), шындығында жұмыс күшінің бағасы деп
көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... деген
көзкарас орын алуда. Самуэльсон мен Нордхаус "Жалакы ... ... ... ... ол ... ... деп ... Жаңа классиктер
жалақының дәрежесі мен динамикасын рыноктык факторлар (сұраныс пен ... ... және ... ... ... білу ... Номиналды жалақы
ақшаға шығарып берілетін жалақы, оны жалдамалы қызметкер күндік, ... ... үшін ... ... жалақының мөлшеріне қарай жалақы дәрежесі
туралы түсінік алуға ... ... ол ... мен ... ... ... сипаттай алмайды. Ол үшін нақты жалақыны білу ... ... ... ... ... ... ... жалақысы, яғни
жұмысшының тапқан ақшасына өзі үшін және ... үшін ... және ... ... ... ... ... көрсетеді. Нақты жалақының дәрежесі
тікелей номиналды жалақыға және тұтыну заттары мен ... ... ... ... нысандары. Жалақы негізгі екі нысанда мерзімде ... ... орын ... ... ... өндірістегі еңбек шығынының
ұзақтығымен анықталады, сондыктан ол ... ... және ... ақы ... ... ... ... мен еңбек қарқындылығы әр қилы болғанда,
нақты еңбекақы төлеу де әр қилы ... ... ... үшін ... ... ... ... салыстыру үшін "еңбек бағасын", яғни бір
сағаттық еңбекақысын анықтау қажет. Жалақының мерзімдік, нысаны кәсіпкерге
жұмыс кунінің ... мен ... ... ... мүмкінділігіне ие
болады. Кесімді жалақы жа ... ... ... өнім ... Жалақының бұл нысаны мерзімді жалақымен байланысты. ... ... ... ... мерзімді жалақымен және ол өндірілген өнім санына
белу арқылы анықталады. ... ... ... біρ өлшем өнім бағасын
өндірілген өнім көлеміне көбейту арқылы ... ... ... ... саны мен ... ... өнім арқылы бақыланып,
өлшенеді. Ол еңбек өнімділігі мен қарқындылығын арттыруды мүлделендіреді,
жұмысшылар арасындағы ... ... ... ... ... ... ... бәсекені ұлғайтады.
Өнеркәсібі дамыған елдерде жалақынын негізгі нысандары мен бірге
жұмысшының еңбек өнімділігі мен ... ... мен ... ... ... ... ... еңбекақы төлеудің
басқа да жүйелері қолданылады. Осы жүйелерге кесімді - прогрессивті,
кесімді ... көп ... т.б ... ... ... ... ... өнім сапасына, шикізатты үнемдеу, жабдықтарды пайдалану
коэффициенті т.б көрсеткіштеріне тәуелді.
3-тарау. Қазақстанның халықаралық саудадағы орны жӘне ролі
3.1 Қазақстанның халықаралық ... ... ел ... ... ... Ұйымына және басқа да
көптеген халықаралық ұйымдарға мүше болуы ел экономикасын халықаралық сауда
қарым-қатынастарына ... ... ... ... ... ... жағдайын талдап қарасақ, онда біз
мынадай оңды құбылыстарды байқар едік
1. Теңгенің тұрақтылығының нығаюы. Егер 1995 жылы ... ... 28,8 ... ... ... 1996 жылы 4,5 пайыз ғана
төмендеді. Бұл тенденция 1997 жылы және одан әрі де ... деп ... ... ... төмендеуіне байланысты Ұлттық банктің қайта
қаржыландыру ставкасы егер 1995 жылдың орта шенінде жылдық 75 ... ... ... ... 52,5, ал 1996 жылы 30 пайыз болды.
3. Өндірістің құлдырауы тежеліп, макроэкономикалық ахуал ... ... ... ... күйге жете бастады. Ішкі жалпы
өнім (І.Ж.Ө) 1996 ... ... ... 1995 ... сол ... 100,1 пайыз, соның ішінде өнеркәсіп орны - 100,2 пайыз ... жеті ... ... ... рет ... ... ... біршама экономикалық өсуге қол жеткізілді.
4. Экспорт онімдері тұрақты түрде ... егер 1995 жылы оның ... ... болса, кейінгі жылдар ыда едәуір өседі деп күтілуде.
Қазіргі кезде Қазақстанда колданылып отырған сыртқы сауда режимі, баға
жасау еркіндігі және ... ... ... ... ... ... ... отыр. Солардың ішінде облыстардың
лицензиялар беру құқығын ... ... ... ... ... ... мемлекеттік сыртқы сауда компанияларын бөліл,
олардан ... ... ... ... алу ... ... лицензиялар мен квоталарды (үлестерді) аукциондарда сатуды
заңдастыру керек. Мұның өзі пайданың бір бөлігін мемлекет қазынасына алуға,
меншіктің ... ... кез ... ... лицензиялар мен
квоталарға ашык және бәсекелесті түрде қол жеткізуіне мүмкіндік береді;
- ... ... мен ... ... ... беру ... мақсатында экспорттық салық салу жүйесіидс тұрақты түрде
талдаулар жасап, қажет ... ... ... ... ... бүгінгі
күннің талабы.
Қазақстанның сыртқы экономикалық байланыстар саласындағы ... ... ... арттыру бағыттарында қолға алатын жұмыстар
жеткілікті.
Бұл жұмыстардың негізгілерінің ішінде ... ... ... шикізат бағытын жеңу үшін сыртқы экономикалық байланыстар
саласын республика ... ... ... құру ... беру ... Бұл ... дайын онім өндіретін аяқталған
технологиялық кешендер ... ... ... ... ... ... кошіріп, дүние-жүзілік деңгейдегі жаңа технологияларды
пайдалануды мақсат тұту ... ... ... беру ... ... ауыл ... және тамақ өнеркәсібін жан-жақты дамыту жөніндегі іс шараларды батыл
қолға алу міндеттері тұр.
Аталған салалар мен ... ... ... мемлекеттің экспорттық
потенциялын ұлғайтып қана ... ... ... ... мәселесіне де
қолайлы жағдай жасайды. Егер республикадағы жұмысшы күшінің салыстырмалы
арзандығымен қолда бар шикізатты, мысалы өндірістік ... ... ... іске ... ... ескерсек олардың экономикалық тиімділік
деңгейі жоғары екендігі түсінікті.
Қазақстанның халықаралық саудадағы ... ... үшін оған ... ... ... ... ... ерекшелігі оның
дамыған, сондай-ак дамушы елдер қатарында бірдей болуы.
Бүкілдүниежүзілік ... ... ... ... ... - Министрлер
конференциясы. Бүкіл-дүниежүзілік сауда ұйымы ГАТТ-тың ... ... ... орындалуын кадағалайтын болады. БСҰ-ға мүшелік әрбір
қатысушы ... ... ... кұжаттардың барлығының мүлтіксіз
орындалуын жүктейді. БСҰ - бейбіт, ... өмір сүру ... ... ... халықаралық ұйым. "Төрттік" елдердің БСҰ-ға қосылу
туралы құжаттарды дербес жасайтыны және дербес ... ... ... ... ... ... экономикалық саясатты жасау мәселесінде
халықаралық саудада қалыптасқан жағдайлармен ... өз ... ... ... ... капиталы қанау процесінің шеңберін ұлғайтады. Оның өзгесіне
тек ... ... ғана ... ... және ... көпшілігі ұшырайды. Сауда капиталы ... ... ... ... Жалдамалы еңбек халық даналығындағы "Жығылғанға жұдырық"
дегенге осы жерде тап ... ... ... дамуының басты бағыттары мен келешегі
Әлем экономикасында тауарлар мен қызмет көрсетулерді ұлттық ... ... ... ... ... деп ... елдерден сатылып алынатын тауарлар мен қызмет көрсетулер - ... ... Ал, ... ... ... ... экспорт болып саналады.
Егер ұлттық валюта құны баска ... ... ... ... экспорты көбейіп, ол тауарлар басқа ел тұрғындары үшін арзандайды.
Осындай жағдайда, ... ... ... ... ал ... осы ... үшін кымбаттайды. Ал, ұлттық валюта құны басқа валюталармен
салыстырғанда артса, онда керісінше ... ... ... ... егеменді ел ретінде қалыптасуы ... ... ... ... ... ... оны оқуды жетілдіру көкейтесті
мәселеге айналып отыр.
Бір елдегі жеке кісілер мен фирмалар сияқты, ... ... ... ... ... ол екі ... да ... болады. Олай дейтін
себебіміз, сатылатын тауар бір жағынан керек емес және артық болатын болса,
екінші жағынан тауар қажетті ... оны ... ... ... ... саудаға екі ел емес, әр елдің жеке
азаматтары мен кәсіпорындары қатысады.
Қайсыбір елдерде, ... ... ... ... ... өндірілуі
мүмкін. Мысалы, жылы климаты мен
топырақ ерекшеліктеріне байланысты, Флоридада ... ... ... ... Ал, ... ... апельсинге қараганда бидай
өсірген тиімді. Флоридадаға және Канзастағы адамдарға апельсин де, бидай да
керек, ... әр елді ... ... бір ... ... ... артықтарын бір-біріне сатады. Әрине, Канзастағы
фермерлер арнайы жылы жерлер жасап, онда апельсиндер ... ... еді. ... сияқты Флориданың өзінде де бидай өсіруге болады, Алайда, ол екі жаңқа
да қымбатқа ... еді. ... да, әр елді ... ... ... ... ... алмасқаны екі жаққа да тиімді болады. ... ... ... ... ... бір аймақ белгілі бір онімдерді
өндіргенге бейім ... ... ... ... ... ... Ал енді
кейбір аймақтың табиғат ресурстары, ысылған мамандары, дамыған көлік желісі
қайсыбір саладағы тауарлар мен қызмет көрсетулер орындауға ... ... ... ... ... ... қайсыбір тауарлар және
қызмет көрсетулер жасауда артықшылықтар беріп, оларды өндіруден үлкен пайда
табуға ... ... Егер ... ... кәсіпорнына белгілі бір өнімді
шығару, басқа ... ... ... ... ... онда ол ... деп ... аталғандай барлық елдердің түбегейлі артықшылығы ... ... ... ... ... де ... сауда да, ездерінің
салыстырмалы артықшылықтарын ... ... ... ... ... бір ... шығаруда салыстырмалы артықшылығы бар дейді, егер ... ... ... ... ... ... ... болатын болса,
алайда, оны ұғыну қиындау болады, соған қарамастан келесі ... ... ... ... заң колледжінде оқып жүріп, сабақтан бос уақытында
шаштараз болып ... ... ... Ал, ... жоғары жалақы алатын заң
қызметкері болғанымен, егер қаласа маман шашгаразда жұмыс істей алар еді.
Алайда, ... үш ... ... ... жердегі
шаштаразға алдырады. Дороти бұл тұста, шаштараздың қызмет көрсетулеріне
төлеген ақшадан, оның ... ... сол ... ... қызметі
үшін табатын ақшасы артық болатынын ескеріп, өзіне тиімді шешімді қабылдап
отыр. Міне, осы шешім ... ... ... ... ... ... ... үшін оның озі заң жұмыстарымен
шұғылданып, баскаларға балаларының шашын алғызғаны тиімді.
Әлемдегі ... ... ... салыстырмалы артықшылықтарының ең үлкен
мөлшерлі салалары бойынша маманданып тауарлар және ... ... ... ... ... салыстырмалы артықшылық заңдары
түсіндіріп бере алады. Әрбір жеке елдер ... ... ... ... ... барлық елдер ұтысты болады, өйткені тек осындай
жағдайда ғана артық еңбек, қаржы және ... ... ... ... тауарлар және қызмет көрсетулер әндіруге болады.
Елдер арасындағы еркін сауданы қолдаушылар (ешқандай шектеулерсіз) оның
келесідей артықшылықтарын атайды:
1. ... ... ... ... қойылатын кез келген
шектеулер сол қорғалған ... ... ... ... тек
тұтынушылардан алады. Мысалға, Солтүстік Каролинадай ... ... ... осы ... Айовада дамуына көмегін тигізеді, алайда ол
ақшалар қымбаттатыла сатылған киімдерді тұтынушылар ... ... ... Бұл ... ... ... ... осындай қатынаста болады.
2. Қайта қойылатын шектеулік шараларды болдырмайды. Басқа елдің бір
елге қоятын ... ... оған ... жауап шараларын
қабылдауға алып келеді. ... ... ел ... ... ... ... ... ол елде Америка тауарларына сондай шаралардың
қабылдануына себеп болады. ... да ... ... ... ... онша ... емес салалары үшін колданылып, оны ... ... ... өзінде АҚШ-тың экспорт шығаратын салалары
ол шектеулерге қарсы жасалған шектеулерден зиян ... ... Бұл ... елдер америкада өндірілген тауарлардың ... тура ... енді ... ... ... ... болмауы кесірін
тигізеді.
3.3. Халықаралық саудадағы кедергілер
Жоғарыда аталған ... ... ... ... ... оған ... ... оның ішінде АҚШ-та бар.
Кеден тарифтері. Бұл импортқа келетін тауарлар және қызмет көрсетулерге
салынатын салық. Кеден тарифтерінің ... екі түрі бар. ... ... ... үшін ... ресми тарифтері және ұлт ... ... ... үшін ... ... ... 1910 ... дейін АҚШ-тың негізгі табыс көзі ресми тарифтер ... Бұл ... ... ... шетел тауарлары мен қызмет
көрсетулерін отаңдық өнімдерден, кымбаттатып, олардың сатылуына ... ... ... ... Бұл ... ... қайсыбір тауарлар және қызмет
көрсетулсрдің аты мен ... ... ... Бұл ... ... сияқты ұлт өнеркәсібінің белгілі бір салаларын ... ... ... ... ... 1980 жылдары АҚШ үкіметі
жапониядан импортқа келетін автокөліктер үшін ... ... ... ... ... ... да ... арасындағы сауда еркіндігін
шектейтін бір қатар әрекеттер бар. ... ... ... ... ... ... Бұл экспортқа тауар шығаратын кәсіпорындарға
өнімдерін шетелдерде төменірек бағамен сатуы үшін берілетін ақшадай жәрдем.
Шетелдегі тауарлардың осы ... ... ... ... кем бағада
сатылуы демпинг деп аталады. Халықаралық ... ... ... тағы ... ... деп ... Бұл ... мемлекеттік ережелер мен
тәртіптерге сүйеніп, кеденнен өтетін тауарлардың құжаттарының ... ... ... ... ... ... ... және басқа да шектеулердің негізгі
мақсаты, импорттық тауарлар және қызмет көрсетулерді кымбаттату ... ... оны ... ... саны ... адамдардың өмір сүру
деңгейі төмендейді. Онда ... не ... бар? ... ... ... ... да ... саудадағы шектеулерді қолдайтын дәлелдер
келтірейік.
Ұлт қорғанысына байланысты салаларды қорғау. Ұлт қорғанысы үшін ... ... ... маңызды болады. Сондықтан да, бұл ... ... ... ... ... бола қойған жағдайда, ол үлкен
тәуелділік жүктейді.
Жаңа салаларды ... ... ... ... ... ... тарифтер енгізіп, өзінін дамып келе жатқан онеркәсібін
қорғаған. Жаңа өнеркәсіп салалары мұндай көмексіз, ешуақытта ... ... ... ... котеріле алмас еді. 1791 жылы Александр
Гамильтон америка өнеркәсібінің барлық жаңа ... ... үшін ... енгізген. Мұндай әрекеттерсіз Америка өңдірушілері Батыс Еуропаның
тиімді кәсіпорындарымен бәсекелесе алмаған болар еді.
Экономиканы диверсификациялау. Бұл әрекеттің де ... ... ... ... ... экономикасы, әдетте, бір өнімге, әлде тауарлар
тобына байланысты болады. Егер осы ... ... ... тез ... ол ... қаржы шым-шытырығын тудырар еді, Осындай ... ... ... ... ... ... ... бөліп,
экономиканы диверсификациялайды (жанжақтылаңдырады).
Сонымен, әрбір елдің мамандандырылып, бір-бірімен сауда ... ... ... тауарлар жене қызмет көрсетулерді әздері
әндіргеннен, әлде қайда
тиімді болатындығын байқадық. Алайда бұл тұста, тарифтер мен ... да ... ... ... ... кедергі жасайтындығын тағы да
білеміз. Бұл екі ... ... ... ... ... ... ... жұмсап, еркін сауда ассоциацияларын және кеден одақтарын кұруға мәжбүр
етіп отыр.
Еркін сауда ... (ҒТА) ... ... ... ... ... ... келісімді қабылдау нәтижесінде
құрылады. Бұл ассоциация мушелері үшін оның мүшесі емес ... ... ... ... ... берілген.
Кеден одақтары мемлекеттер арасында еркін сауда мүмкіндігін ... ... үшін ... үшінші елдермен де бірдей мөлшердегі тариф
бойынша халыкаралық сауда жүргізілуін қамтамасыз ... ... ... 1992 ... ... ... ... құруды
жоспарлап отыр. Бұл жоспардың негізі 1986 жылғы шешімге байланысты жасалып,
1992 ... ... ... ... ... тауарлар, қызмет
көрсетулер, капитал және адам ресурстарының ... ... ... ... тұр. Бұл ... "Еуропа 1992" деген
атқа ие болды.
Егер біз қашан болмасын басқа елге барып ... онда біз ... ... ... ... біздің долларымызбен чектерімізді алғысы
келмейтіндігін байкаймыз. Оның олай болу себебі, әрбір елдің өз ... елде ... және ... ... сатушылары оларды осы елдің
ақшасына сатуды қалайды. Сондықтан да, экспорт иелері үшін де өз ... және ... ... алу ... ... ... және валюта
АҚШ-тың барлык, жерінде валюта ... әлде ... ... ... алып және сатып тұрады. Міне, осы банктер мен ... ... ... ... ... валюта нарығы әрқашанда еркін болмаған. 1944
жылдан 1970 жылдарға дейін көптеген елдерде тұракты ... ... ... ... яғни бір ... ... екінші елдің валютасына бекітілген
құн бойынша ауыстырылған және ол кұн, АҚШ ... ... ... жылы ... ... АҚШ ... мөлшері тым көбейіп
кеткендіктен, Құрама Штаттары ... ... ... қамтамасыз ете
алмайтын болғандықтан, Президент Никсон доллардың құны тек ... ... ... ... аныкталып, олардың басқа валюталарға ғана
айырбасталатындығы туралы шешім қабылдады.
Президент Никсон доллар, франк, песо және ... да ... ... ... ... ет сиякты тауар түрінде шетел валюта нарығында
сатылуы тиіс деді. Бұл тұстағы олардың құны ... мен ... ... ... атап ... Құрама Штаттарынан кейін осындай икемді айырбастау ... ... ... ... ... ... шетел валюталарының құнын
мемлекеттік ұйымдар емес, шетел ... ... ... мен ... ... кұны уакыт бойынша өзгеріл тұрады. Валюта құнынын өзгеруі
сұраныс пен ұсыныстың өзгеруіне байланысты болады. Ұлт ... ... ... ... мен ... ... ... ұсыныс халықтың ұлттық валютаны басқа елдің ақшасын сатып алу
үшін қалай ұстайтындығына ... ... ... ... ... ... ... алу үшін халықаралық валюта нарығынан өзінің
франктеріне доллар сатып алу ... ... өз ... олар өз ... тауар сатып алады.
Εл ішінде сауда қатынастары қалай ... ... сол ... ... ... қатынасы, осы елдерде өндірілмейтін тауарлар мен ... аз ... алу үшін ... Оның ... ... принциптері бойынша, яғни егер екі елде қайсыбір тауарлардың
өндірілетін ... ... ... ... онда ... ... ... тауарларға мамандандырылып, артық тауарлармен алмасуы
екі жаққа да тиімді болатындығына ... ... ... ... ... ... елдерге өз
өнеркәсібін шетел бәсекелестігінен қорғау үшін әртүрлі ... ... Ол ... ... ... және импорт үлесі түрінде іске
асырылады. ... ... ... төмеңдетіліп, сауда шектеулерінің басқа
түрлерінің кемітілу бағытында ... ... ... ... ... валютамен төленеді. Бұл салалардағы мәмілелерді
жеңілдету үшін халықаралық саудаға қатысатын елдердің валюталар нарығы
жұмыс ... ... ... ... ... ел ... ... бағасы валюта құны деп аталады. Валюта кұны ... мен ... ... ... ... ... оның негізі экономиканы зерттейтін ғылым саласы —
экономикалык теория. Қазіргі дәуірде ... ... ... адам өзін ... ... қатарына жатқызбақ тұрсын, күнделікті
омірге ... ... да ... бере ... Экономика мен саясат тығыз
байланысты. ... ... ... ... Қазақстанның ерекшеліктеріне
сай өзінің экономикалық теориясы болу керек. Әрине, тәуелділікке ие ... ... ... ... ... ... ... болмақ елдерден оқшау емес,
керісінше, экономикалық ... ... ... бөлінісі
артыкшылықтарын пайдалану кажет.
1991 ... ... ... ... ыдырауына байланысты, бұрынғы
одақтас республикалар, оның ішінде Қазакстанда ілгері дамудың ... ... ... ... ... Осы қиын ... кезеңде Республика
Президентінің стратегиясы жарияланды. Бұл стратегия бойынша ... ... 15-20 жыл ... ... ... ... ... демократиялык кұкықты мемлекет болуды көздеп отыр. Осы
ізгі мақсатты жүзеге асырудың ... ... ... ... ... ... сол ... металл-машина жасау, отын-
энергетика, халық тұтынатын өнеркәсіп бұйымдарын көбейту. ... ... жолы ... ... ... ... сауда
қатынастарын жетілдіру, нарық инфрақұрылымын қалыптастыру.
Тауар шаруашылығын ... ... ... жасалысымен-ак
методологиялык мәселе пайда болады. Бұл ... ... ... ... ... керек пе? Мәселені барынша қарапайым етіп,
былайша түсіндіруге ... ... ... ... ... байланысын "көлбеу
сызығы бойынша" қарайды, бірінші не екінші деген сұрақ койылмайды. Мысалы,
баға сұранысты анықтау ма әлде ... ... ... функционалды талдаудан айрмашылығы, ол тауар
шаруашылығы категорияларының шығу ... ... ... түпкі
қайнар көздерін, себептерін, зерттеуге басты көңіл боледі.
Бұл екі талдау тауар ... ... ... ... және ... ... сипаттайды. Догматтық бағыттағы кеңістік
экономикалық әдебиеттерде шектілік (маржиналистік) талдауды ... ... ... ... ... ... деп ... Алайда,
неоклассикалық мектепті ғылыми емес деп бағалау қате ... Бұл ... өз ... әлеуметтік-таптық қатынастарды анықтауды мақсат етіп
қойған жок. Олардың талдауы жеке ... ... не ... ... ... оңтайлы әдістерін іздеуге, ең жоғары
деңгейдегі әл-ауқаты жетудің барынша тиімді ... ... ... Бұл
көзқарас бойынша, еңбекші тап пен меншік иелерін бір-біріне қарсы қою ... ... ... ... те, ... да, жер де ұдайы өндіріс
процесіне өз үлестерін қосады және содан бұл факторлардың иелері ... өз ... ... ... ... қарама-қайшылық емес,
олардың өзара әрекеті, өзара бейімделуі экономиканың тиімділігін арттыруға
әкеледі.
Қоғамдық өндірістің ... ... ... шаруашылық, онсыз
шаруашылықтардың ... ... ... ... де ... соғады.
Натуралды шаруашылық еңбек өнімдері рынокқа түсетін айырбас үшін емес, ең
алдымен өндірушілердің өз қажеттерін өтеу үшін ... ... ... ... ... де жеке ... қажетін қанағаттандыруға арналады
да, ол тұтынушының қолына тікелей бөлу жолымен ... ... ... ... келеді де, олардың арақатынасын реттеуге қиынға соқпайды.
Мұндай қатынастар әсіресе, ... ... ... кең орын ... ... патриархалды шаруалар кожалығы және феодалдық
иеліктегі шаруашылықтар жатады. Натуралды шаруашылықтың ... ... ұзақ та, ... ... Атап ... натуралды шаруашылык әрі
тұйық, әрі тұрақты, әрі өсуі өте ... Бұл ... ... де ... ... ... әлсіз елдерде елеулі орын алуда. Тіпті ... ... де ... ... ... ... ... Тауарлы
өндірістің қалыптасуының жалпы негізгі қоғамдық еңбек ... ... ... әр қилы ... ... ... Екінші бір
шарты, жекелей өндірушілердің бір-бірінен экономикалық жағынан оқшаулануы
нәтижесінде өз ... ... ... ие болып рынокқа сатуға
шығады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Н.Ә. НАЗАРБАЕВ. «ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕГЕМЕНДІ МЕМЛЕКЕТ РЕТІНДЕ ҚАЛЫПТАСУЫ
МЕН ДАМУЫНЫҢ СТРАТЕГИЯСЫ». «ЕГЕМЕН ... 16 ... 1992 ... Н.Ә. ... ... ОДАҚ ... КАЗАХСТАНСКАЯ ПРАВДА
20.10.1999.
3. ПОСЛАНИЕ ПРЕЗИДЕНТА СТРАНЫ К НАРОДУ КАЗАХСТАНА. ... ... ... Р.Е. «ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР» АЛМАТЫ 2002.
5. КУРС ЭКОНОМИЧЕСКОЙ ТЕОРИИ. ПОД РЕД. ЧЕПУРИНА М.Н., - ... ... ... Н.К., ... Ж. ... ... ... В
УСЛОВИЯХ КАЗАХСТАНА (ТЕОРИЯ, ОПЫТ, ПРОБЛЕМЫ). УЧЕБНОЕ ПОСОБИЕ. –
АЛМАТЫ: ЭКОНОМИКА, 1998.
7. ТАНАЛИНОВ А. «БҰРЫҢҒЫ КСРО ЕЛДЕРІНІҢ КЕШЕГІ МЕН ... ... ... «САЯСАТ» ЖУРНАЛЫ #3 2002 ЖЫЛЫ
9. «САЯСАТ» ЖУРНАЛЫ #4 2002 ... ... ... #5 2002 ... ... № 19. ... Г.
12. «КОНТИНЕНТ», № 6. 29.03.2003 Г.
13. АЗИЯ – ... И ... /1998 Г. №27 ... ... /98Г. № ... ВЕСТНИК КАЗГУ. СЕРИЯ ЭКОНОМИЧЕСКАЯ /2004, №4(16)
16. ВЕСТНИК КАЗГУ. СЕРИЯ ЭКОНОМИЧЕСКАЯ /2003, №9

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі нарықтық экономикадағы халықаралық сауда15 бет
Қазақстан Республикасының халықаралық еңбек бөлінісінің алатын орны мен рөлі7 бет
Ұлттық есепшот жүйесінің мазмұны7 бет
Xix ғасырдағы сауда сипатының өзгеруі17 бет
«Alem Sauda.Ltd» ЖШС11 бет
«Сауда - көлік компаниясы» ЖШС кадрлық саясаттың қазіргі жағдайы мен даму деңгейі 58 бет
«Сауда фирмаларының тауар қозғалыстарын есепке алу» бағдарламасын әзірлеу65 бет
Адам саудасы және онымен күресудің өзекті мәселелері40 бет
Адам саудасымен күресудің халықаралық құқықтық механизмдері51 бет
Адамды саудаға салу қылмысының жасалуы мен күресуінің шаралары6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь