АҚШ-тағы және Оңтүстік-Шығыс Азияның ірі мемлекеттеріндегі қытай диаспорасының мысалында Қытай Халық Ресубликасы мен шетелдік қытай диаспорасының қарым-қатынас тәжірибесін сараптау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1. ДИАСПОРА ТЕОРИЯСЫНЫҢ САЯСИ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Халықаралық қатынастардағы диаспора теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Хуацяолардың қалыптасу ерекшеліктері мен тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
2. ХУАЦЯОЛАРДЫҢ ТҰРҒЫЛЫҚТЫ МЕМЛЕКЕТТЕРІНДЕГІ САЯСИ.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
2.1 Шетел мемлекетерінің экономикалық процестеріндегі қытайлық іскери жүйенің рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2.2 Этникалық қытайлардың тұрғылықты мемлекеттердің саяси өміріне қатысуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
3. ШЕТЕЛДІК ҚЫТАЙЛАРДЫҢ ҚЫТАЙ ХАЛЫҚ РЕСПУБЛИКАСЫМЕН ҚАРЫМ.ҚАТЫНАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35
3.1 Эмиграция басталғанан бастап 1980.інші жылдарға дейін қытайлық эмигранттарға қатысты Пекин саясатының дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
3.2 Хуацяо және Қытайдағы реформалар: 1980.2001 жылдар ... ... ... ... ... ... ... ..41
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
Зерттеліп жатқан тақырыптың өзектілігі. 20-ншы ғасырдың соңғы ширегі Қытайда болып жатқан процестерге ерекше назардың көбеюімен сипатталады. Бұл 1960-70-інші жылдардағы әлеуметтік, экономикалық тәжірибелер әлсіреткен Қытай Халық Республикасын күшті аймақтық көшбасшыға айналдырған, елді әлемдік алдыңғы қатарғы мемлекетке айналдырған қытайлық реформалардың сәттілігімен байланысты. Реформалардың бағдарламасын жүзеге асырудағы маңызды ролды әлемде он мыңдағын адамды құрайтын шетелдік қытай диаспорасы атқарды. Нақ солар салған инвестициялар Қытай Халық Республикасының экономикалық әл-ауқатының өсуіне себеп болды. Сондықтан саяси және әлеуметтік ғылымдар шеңберінде жүргізіліп жатқан хуачяо мәселесіне арналған зерттеулердің көптігі таң қалдырмайтын жайт. Зерттеудің нәтижесі көрсеткендей, шетелдік этникалық қытайлар диаспорасы өзінің көптігімен ғана емес, ерекше экономикалық артықшылық, бірлік, мәдени және психологиялық ортақшылық пен оларға тұрғылықты жеріне қатыссыз бір организм ретінде әрекет етуге мүмкіндік беретін, қиылысатын байланыстар жүйесінің болуымен де таң қалдырады. Осындай жағдайда Қытай Халық Республикасының басшылығына өзінің шетелдік қандастарымен белгілі бір қарым-қатынас орнату қажеттілігі туындады. Экономикалық реформалардың басталуымен Қытайда диаспораға қатысты прагматикалық қатынас орнады. Тарихи отан мен шетелдік қауым арасындағы байланыстардың дамуы Қытай Халық Республикасының сыртқы саясатының маңызды бөлігіне айналды. Диаспора факторы пекин басшылығымен диаспораның тұрғылықты мелекетімен байланысын сараптау кезінде ескеріледі, себебі саны көп және экономикалық жағынан қуатты қытайлық қауымдастықтың сол мемлекеттердегі ішкі саяси үрдістерге әсер ету мүмкіндігі бар. Алайда, егер диаспораның өзінің тарихи отанының пайдасына әрекет етуі өзі шыққан мемлекеттің диспоралық саясатына байланысты болса, онда ондай әрекеттің мүмкіндігі диаспораның тұрғылықты мемлекеттегі тарихи, экономикалық және саяси шарттарға байланысты екендігі сөссіз. Бұл шарттарға шетелдік қытай қауымдастығының тұрғылықты мемлекеттегі саяси, экономикалық және әлеуметтік құрылымдарымен қарым-қатынас тәсілдері тәуелді. Қытай Халық Республикасының хуачяолармен қарым-қатынас тәжірибесін сараптау өзектілігі халықаралық байланыстар жүйесіндегі диаспораның ролы мен орнын жаңаша түсінуге жол ашатын трансұлттық жүйенің пайда болуымен қуатталады. Қазіргі диаспораның экономикалық, саяси және мәдени артықшылықтарына ерекше мән беріледі. Дисапора тарихи отанның сыртқысаяси және экономикалық ресурсы ретінде қарастырыла бастады.
Бұдан басқа, теориялық жағынан да, тәжірибелік жағынан да ерекше назарға пекин басшылығының ішкі саяси бағытына және тұрғылықты мемлекетпен екіжақты қатынастарына тәуелді диаспоралық саясаттың даму сараптамасы ие. Ол сол аймақ немесе мемлекетте нәтижелі болып табылатын қытайлық отандастармен жұмысқа қажетті тәсілдерді айқындауға көмектеседі [1, б.3].
1 Артюхова Ю.С. Зарубежные китайцы во внешнеполитической стратегии КНР. -М..: РГБ, 2005. -3 с.
2 Gungwu Wang. China and the Chinese Overseas//http//www.huainet.org/ culture/culture_chinese_diaspora.htm.
3 Гончаров С.Н. Зарубежные китайцы и программа «четырех модернизаций» КНР . -М..: ПДВ, 1986. -№3, -34 с.
4 Стенограмма рабочего совещания «Место и роль хуацяо в политике КНР в Азии», -М..: ИМО, 1980 г. -3 с.
5 Полоскова Т.В. Современные диаспоры. -М..:Научная книга, 2002. -38 с.
6 Андреев М.А. Зарубежная китайская буржуазия – орудие Пекина в Юго-Восточной Азии. -М..: Международные отношения, 1977, -13 с.
7 Левин З.И. Менталитет диаспоры. -М..: Крафт +, 2001. -29 с.
8 Бирюков В.И. Китайцы в США и американо-китайские отношения на современном этапе. -М..: Наука, 1983. -10-11 сс.
9 Цзинь Тионг Тан. Новые азиатские императоры: зарубежные китайцы, преимущества и стратегии. – Сан Франциско., 1998. -123 с.
10 Пурселл В. Китайцы в Юго-Восточной Азии. – Лондон.,1965. -404 с.
11 Тишков В.А. Реквием по этносу. -М..: Наука, 2003. -544 с.
12 Андрианов В.Л. Формирование «Большого Китая»: геополитическое измерение // Китай в мировой региональной политике: история и современность. . -М..:Наука, 2000. -93 с.
13 Chines Cultural Values and Their Implications in Business // http // static.highbeam.com/s/singaporemanagementreview/july012001
14 Кашин В. Китайский фактор в текущей президентской кампании в США // Проблемы Дальнего Востока. -М..:Международные отношения., 2004. -51 с.
15 Бокщанин А.А. Китай и страны Южных морей. -М..: Восток, 1968. -106 с.
16 Законодательные акты Китайской Народной Республики. На китайском языке. -М..:Наука, 1952. -65 с.
17 Конституция Китайской Народной республики. -М..:Наука, 1954. 29 с.
18 Новоселова. Л.В. Инвестиционная политика и экономическая реформа в КНР. -М..:Наука, 1996. -81 с.
19 Ларин А.Г. Китай и зарубежные китайцы.-М..:Дальний Восток, 2008. -7 с.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.....................................................3
1. ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу ерекшеліктері ... ... ... ... САЯСИ-ЭКОНОМИКАЛЫҚ
ЖАҒДАЙЫ.....................................................................
........23
2.1 Шетел мемлекетерінің экономикалық ... ... ... Этникалық қытайлардың тұрғылықты мемлекеттердің саяси ... ... ... ҚЫТАЙ ХАЛЫҚ ... ... ... ... бастап 1980-інші жылдарға дейін қытайлық
эмигранттарға ... ... ... ... және ... реформалар: 1980-2001
жылдар..............................41
Қорытынды...................................................................
.............................................48
Қолданылған ... ... ... ... ... ... соңғы ширегі
Қытайда болып жатқан процестерге ерекше назардың көбеюімен сипатталады. Бұл
1960-70-інші жылдардағы әлеуметтік, ... ... ... ... ... күшті аймақтық көшбасшыға айналдырған, елді
әлемдік алдыңғы қатарғы мемлекетке ... ... ... ... Реформалардың бағдарламасын жүзеге асырудағы
маңызды ролды әлемде он мыңдағын адамды құрайтын шетелдік ... ... Нақ ... салған инвестициялар Қытай ... ... ... өсуіне себеп болды. Сондықтан саяси және
әлеуметтік ғылымдар шеңберінде ... ... ... ... ... көптігі таң қалдырмайтын ... ... ... ... ... қытайлар диаспорасы өзінің көптігімен ғана
емес, ерекше экономикалық артықшылық, ... ... және ... пен ... ... ... қатыссыз бір организм ретінде
әрекет етуге ... ... ... ... ... ... таң қалдырады. Осындай жағдайда Қытай Халық Республикасының басшылығына
өзінің шетелдік қандастарымен белгілі бір қарым-қатынас орнату қажеттілігі
туындады. ... ... ... ... диаспораға қатысты
прагматикалық қатынас орнады. Тарихи отан мен ... ... ... ... ... ... Республикасының сыртқы саясатының маңызды
бөлігіне айналды. Диаспора факторы пекин ... ... ... ... ... ... ... себебі саны
көп және экономикалық жағынан қуатты қытайлық ... ... ішкі ... ... әсер ету ... бар. ... ... өзінің тарихи отанының пайдасына ... етуі өзі ... ... ... ... ... онда ондай әрекеттің
мүмкіндігі диаспораның тұрғылықты мемлекеттегі тарихи, ... ... ... ... ... сөссіз. Бұл шарттарға шетелдік қытай
қауымдастығының тұрғылықты мемлекеттегі саяси, экономикалық және әлеуметтік
құрылымдарымен қарым-қатынас ... ... ... ... ... қарым-қатынас тәжірибесін сараптау өзектілігі халықаралық
байланыстар жүйесіндегі диаспораның ролы мен ... ... ... ... ... ... пайда болуымен қуатталады. Қазіргі диаспораның
экономикалық, саяси және мәдени артықшылықтарына ... мән ... ... ... ... және ... ... ретінде
қарастырыла бастады.
Бұдан басқа, теориялық жағынан да, ... ... да ... ... ... ішкі ... бағытына және тұрғылықты мемлекетпен екіжақты
қатынастарына тәуелді диаспоралық саясаттың даму сараптамасы ие. Ол ... ... ... ... болып табылатын қытайлық отандастармен
жұмысқа қажетті тәсілдерді айқындауға көмектеседі [1, ... ... ... АҚШ пен ... ... шетелдік
қытай қауымдастығының зерттелу дәрежесі жоғары, алайда көпшілік зерттеулер
оның өмір сүруінің жеке аспектілерімен шектеледі. Берілген ... ... ... ... ... көрсету үшін қажетті
мағлұматтар шеңберін мүмкіндігінше кең ... ... бұл ... ... шетелдік қандастарына қатысты
қолданған саясатын айқындайтын құжаттар. Ең алдымен, ол – ... ... ...... және басқа да заңды актілер, диаспорамен
қатынас стратегиясын жасаумен айналысатын билік органдарының қызметі ... ... ... ҚХР ... мүшелерінің сөйлеген сөздерінің және
баяндамаларының мәтіні.
Екіншіден, бітіру жұмысының сүйенген негізгі ... ... ... ... во ... ... КНР» атты ... Бұл зерттеу жұмысында тақырыптың мәнін ашуға көмектесетін жан-жақты
мәлімет қамтылған. Хуацяолардың қалыптасы ... ... ... ... және экономикалық жағдайы айқын, тыңғылықты деректермен
дәлелденеді.
Үшіншіден, бұл ... ... ... ... ... «Новые азиатские
императоры: зарубежные китайцы, преимущества и ... атты ... ... ... аренадағы рөлі айқындалып, ... ... ... көрініс тапқан.
Төртіншден, бұл түрлі мемлекеттердегі қытай халқының санын ... ... Бұл жыл ... ... Халық Республикасы:
саясат, экономика, идеология», әр ... ... ... ... және ... ... ... мүмкіндік беретін
Statistical abstract of the United States атты ... ... ... ... және шетелдік ірі сайттардағы жаңалықтар, мысалы,
http://sina.com, http://russian.people.com.cn («Жінмин Жібао» газеті орыс
тілінде), ... ... ... ... екінші
жартысына жататын жаңалықтар мұрағаты қолданылды, одан ертерек архивтер
жоқтың қасы.
Қызметі қытай диаспорасымен байланысты ұйымдардың ... Бұл ... ... ... ... мәліметтер бар – тарихы, қазіргі жағдайы,
экономикалық және саяси ... ... ... ... ... ... Association: www.coea.org, Worldwide Chinese
Association: www.worldwidechineseasso.org.
Зерттеудің мақсаты мен ... ... ... жұмысының мақсаты
болып АҚШ-тағы және Оңтүстік-Шығыс Азияның ірі ... ... ... ... ... ... мен ... қытай
диаспорасының қарым-қатынас тәжірибесін сараптау болып табылады. Зерттеу
барысында біз қытай диаспорасының Қытайдың сыртқы ... ... ... ... және ... дамуына, өздері тұратын мемлекеттер мен Қытайдың
арасындағы экономикалық және әлеуметтік байланыстардың дамуына қандай үлес
қосқаны жайындағы сұрақтарға жауап ... ... ... ... келесі міндеттер қойылады:
1) халықаралық қатынастардағы қазіргі ... ... ... АҚШ пен ... Азия ... қытайлық дисапораның
қалыптасу ерекшеліктері мен тарихын қарастыру.
3) Қытай халқының қарқынды эмиграциясы басталғаннан ... ... ... ... ... ... ... Қытай Халық Республикасындағы экономикалық реформалар бағдарламасын
жүзеге асыруға хуачяолардың қатысу тәсілдері мен ... АҚШ және ... Азия ... ... ... ... ... ролін зерттеу.
6) қытай диспорасы өкілдерінің тұрғылықты мемлекеттегі саяси
процесстерге қатысуы тәсілдерін ... ... ... қытай диаспорасы мен Қытай Халық Республикасының
мемлекеттік-партиялық ... ... ... процессі
саналады.
Зерттеу пәні ретінде ... ... пен ... ... ... ... сол қарым-қатынастың бағыттары, формалары мен
тәсілдері ... ... ... ... және ... ... Пәнаралық тәсілді қолдануымыздың көрінісі болып тарих, саяси
ғылым, экономика, конституциялық құқық, этникалық психология ... ... ... ... кез ... әлеуметтік құбылысты элементтердің, байланыстар
мен қарым-қатынастардың бүтіндігі деп қарастырады. Бұл тәсіл бізге қазіргі
диаспораны трансұлттық жүйе ... ... ... ... ... ... - түрлі мемлекеттер диаспорасы – алуан түрлі байланыстармен
... ... ... ... ... ... Бұл ... әлемдік қытайлық диаспораны халықаралық аренада
өзінің жеке стратегиясы мен белгілі ... бар бір ... ... ... ... қорытындыларын Азия және Африка
елдерінің тарихы курсын, Азия-Тынық мұхиты ... ... ... ... ... болды. Берілген жұмыстың
нәтижелері қытай диаспорасымен қатынас мәселесімен айналысатын мемлекеттік
және қоғамдық ... ... де ... таба алады.
Жұмыстың құрылымы. Зерттеу жұмысы кіріспе, үш ... (әр ... ... ... және ... ... ... тұрады.
1. ДИАСПОРА ТЕОРИЯСЫНЫҢ САЯСИ АСПЕКТІЛЕРІ
1. Халықаралық қатынастардағы диаспора теориясы
Қазіргі ... ... ... мен құбылыстар дерлік әлеуметтік,
экономикалық және саяси жағынан түбегейлі өзгерістерге ... деп ... ... Атап ... ... ... ... төмендеуі мен былайша
айтқанда, ортақ біріктіруші ... бар ... ... ... ... ... туралы көп айтылады. Суперэтностар ұғымымен,
көбінесе, ... ... яғни ... тыс жерде тұратын ... бар ... ... ... 20 жыл ішіндегі нәтижелер
көрсеткендей, қазіргі кезде диаспораның тарихи отанының ... ... ... ... ролі өте ... Көп ... ... қуатты ұйымдастырушылық артықшылыққа ие бұндай құрылымдар тек ... ... ... және ... ... ... ... аренада оның ұлттық мүддесін қорғауға толықтай қабілетті.
Сонымен қатар, бүкіл әлемге ... саны ... көп және ... ... этникалық топтар тығыз трансұлттық байланыстарды, экономикалық ықпал
етудің ... ... ... ... ... мен ... деген ұстанымын
сақтайды. Бұл ақырында мемлекеттердің байланысының күшеюіне, онымен қоса
жаһандану үрдісіне де ықпал етеді.
Осындай жағдайда ... ... ... ... арта ... назар аударуға тұрарлық нәрсе қазіргі диаспораның экономикалық,
әлеуметтік-мәдени және қоғамдық-саяси потенциалдары, ... ... ... кейбір мемлекеттердің тәжірибесіне салыстырмалы сараптама. Бұл
өз кезегінде шетелдік отандастарымен мен мемлекет арасындағы және ... ... ... ... ... анықтауға көмектеседі.
Кез келген мәселені зерттеуде маңызды орынды негізгі ... ... ... ... ... ... көптігіне
қарамастан, бұл ұғымның жалпы қабылданған дефинициясы жоғысен күрделенеді.
Сонымен қоса, ... ... ... ... әр ... ... ... басылымдарда диаспораны ортақ
этникалық ... және ... ... бар, ... шыққан
мемлекетінен тыс тұратын ... ... деп ... ... ... ... басты назар тек қана халықтың
басқа мемлекетте тұратын бөлігі ... ... өзін ... ғана ... ... өзінің тарихи отаны мен тұрғылықты мемлекетпен жеке қарым-
қатынас стратегиясы болуын; ... ... ... ... ... бағытталған ұйымдар мен ... ... ... Заңи ... ... ... құрайтын адамдардың құқықтық
мәртебесі маңызды. Оның қандай-да бір ... ... ... ...... бір ... азаматтықты жоғалтқан немесе оны ешқашан
иеленбеген, бірақ осы ... ... ... ... немесе
басқа да туыстары иеленген, сондықтан олар өзін ... ... ... халықтың бөлігі ретінде сезінеді.
Жалпы алғанда, барлық зерттеушілер ... мен ... ... ...... ... диаспоралық ұйымдардың даму
мәселелері негізгі аспект ... ... ... ... В.Коннор
ұсынған дефиницияда, «диаспора – халықтың отанынан тыс жерде ... ... ... ... диаспораны «миграция нәтижесінде пайда
болған, өзі шыққан мемлекетпен байланыс ... ... ... ... ... фин ... ... бағасы бойынша, «диаспора
құбылысы халықаралық қатынастарға қатысты өлшемге ие». Шетелдік ... Дж. ... ... ... ... және ... отан арасындағы
қарым-қатынастың келесі формаларын атап көрсететді: өзі шыққан мемлекеттің
диаспорадан көмек сұрауы; диаспора өзі ... ... пен ... ... ... ету ... бар; ... шыққан мемлекет
диаспораның мүддесі мен құқықтарын қорғаушы ретінде шыға алады. Диаспораның
мәселесіне жан-жақты талқылама ... атты ... ... ... ... ... да диаспораға анықтама беруде өткір даулар
кем емес. Көпшілік ... ... ... ... ... тыс
тіршілік ететін этностың бөлігі ретінде қабылдаған. ... ... бұл ... өздерінің жеке ғылыми ... ... ... ... ... мен ... ... «титулды»
мемлекеттен тыс, бірақ ортақ бір мемлекетте тұратын этникалық қауымдастықты
жатқызады. «Әуелде бұл этникалық құрылымдар көпшілік жағдайда ... ... ... ... ... орындайтын шаруашылықтар күйінде»
тұрмыс құрды [1, б.14-17].
Диаспораның оригиналды теориясын орыс зерттеушісі В.А.Тишков ұсынды. ... жеке ... деп ... «Қатаң демографиялық, немесе
этникалық шындық емес, өмірлік тәртіптің стилі» деп қабылдайды. ... ... ...... отан ... ... ... құрылатын ұжымдық байланыстар, топтық ынтымақтастық және отанға
деген ашық ... ... отан ... шығу тегі ... ... мемлекет – ұлттық мемлекет, ал этникалық ... ... ... ... ... ... ... Белгілі дәрежеде
олар әлемдік диаспоралық ұйымдардың көпшілігіне тән. ... ... ... ең ... ... бірі – ... диаспорасының сыртқы
және ішкі қызметтері, бейімделу, қалыптасу мәселелері сөз етіледі. Бұл
жерде тағы да ... ... ... ... ... ... заманғы ресейлік және шетел әдебиеттерінде қытай диаспорасының
бірнеше атаулары ... оның ... ең кең ...... оны ... ... ... қолдану қаншалықты заңды? «Қытай және
шетелдік қытайлар» атты кітапта Ван ... ... 4 ... шаруалар (хуагун), саудагерлер (хуашан), уақытша мигранттар
(хуацяо) және реэмигранттар (хуаи) [2]. Бұл ... ... ... ... сипаты көрініс табады. Шаруалар – хуагун жерсіз шаруалар
мен қалалық кедейлерден тұратын. Олардың ... ... ... құлдықтың
жойылуымен байланысты: хуагун плантациялар, кен орындары мен ... ... ... ... яғни ауыр ... ... Ван ... ... ... аз уақыт болып, ХХ ғасырдың
басында жоғалғанын айтады. Саудалық миграция ... одан ... ... Оның ... ... мен ... кірді және ол
Оңтүстік-Шығыс Азияда кең етек алды. Хуацяо немесе уақытша мигранттарды
арнайы ерекше ... ... ... ... олар, Ванның ойынша,
барлық шетелдік қытайларды ... ... ... ... ... ... ХІХ ... соңында, саяси өзгерістердің нәтижесінде қытай
национализмі пайда бола ... ... ... ... ... хуаи – бұл
Батыс Еуропа, Солтүстік Америка және Австралиядан реэмиграцияланған Гонконг
пен Тайванның қытайлары (көбінесе, жоғары ... ... ... ...... ... өкілі «хуацяо»
терминін Қытайдан шыққандардың ... ... ... ... ... ... көзқарас қабылданған. 1985 жылы Қытай Халық Республикасында
келесі терминология ресми түрде қабылданған: «хуацяо» - бұл ... ... ... ... ... иеленген тұрақты шетелде
тұратын қытайлар, «вайцзы хуажэнь» - тұрғылықты мемлекеттің ... ... тегі бар ... Жиі бұл ... қысқартылған түрі –
«хуажэнь» (шетелдік қытайлар) қолданылады. «Хуаи» ... ... ... ... мен «шетелдік қытайлардың» ұрпақтары. «Гуйцяо» (реэмигарнттар)
деп ... ... ... ... ... оралған «хуацяо» немесе «шетелдік
қытайларды»; «цяоцзюань» деп Қытайда тұратын ... ... ... ... ... сонымен қатар үнемі шетелден қаржылай көмек
алып ... алыс ... ... [3, б. 34].
Терминология жөніндегі пікірталас ресейлік ғылымда да жүргізілуде. 1980
жылы «ҚХР-дың Азиядағы саясатында хуацяолардың ролі мен ... ... ... ... өтті. Жиналысқа қатысқан қытайлық ғалым Лю ... ... ... Оның ... хуацяо мен этникалық қытацлар
терминдарының арасында ... жоқ, ... ... ... ... ... [4, б. 3]. ... айтқанда, хуацяо термині Қытайда
әрқашан мемлекетке тиесілілік сипатын білдіретін, сондықтан ұғымдарды айыру
критериі болып заңи негіз ... ... ... мен өзге де ресми
өкілдерден басқаларға Лю Юнань «хуацяо» ұғымына Қытай ... ... және ... жоқ болып табылатын шетелдік ... ... ал ... ... тегін қосу арқылы тұрғылықты мемлекеті
бойынша (мысалы тегі қытай ... ... ... ... Бұдан басқа, канадалық стандартпен тілдік белгі бойынша ... ... ... ... және т.б. ... атау ... барлық
шетелдік қытайларға азаматтығына байланыссыз заңи тұрғыдан алғанда бейтарап
және ғылыми тұрғыдан алғанданда тура «этникалық ... ... ... біз осы ... келісеміз. Бұл еңбекте қытайлық диаспораны
суреттеуде ... ... ... ... ... ... ... 1985 жылы қытай үкіметімен анықталған
мағынада қолданылады.
Айтылғандарға қорытынды жасай отырып, диаспора ... ... ... ...... ... тыс өмір ... этникалық
топтардың жиынтығы. Оларға
а) тұрғылықты мемлекетпен де, этникалық отанмен де этноаралық байланысты
сақтап тұруға мүмкіндік ... ... ... ... диаспораны сақтауға және дамытуға бағытталған институттардың болуы
(халықаралық сипатта да);
б) тұрғылықты ... де, ... ... де ... болуы [5, б.38].
Біз негізге қытай диаспорасының М.А.Андреев ... ... ... және ... ... деп ... ... жартылай қытайлық тегі
бар, ҚХР немесе басқа да қытай ... ... ... ... ... діни және ... ... сақтап тұратын және
сонысымен олармен туған жеріне және ... ... ... адамдарды түсінеміз [6, б.13].
2. Хуачяолардың қалыптасу ерекшеліктері мен тарихы
Эмиграциялауға шешім қабылдаған ... адам ... ... мен ... басшылыққа алады, алайда оның бұдан кейінгі тағдыры, бүкіл
қауымның ... ... ... қоғамның жағдайына ... ... ... бүтіндігі мен тұрақтылығын сақтауды мақсат ... ... ... ... ... шектеу, егер әдеттегі
тіршілік сарынын бұзабса оларға немқұрайлы ... ... ... ... мүмкіндігі болу немесе өздерінің мүддесіне сәйкес келсе, эмиграцияны
құптау.
Әр түрлі мемлекетте иммигранттарға жеке шарттар болады, ... ... ... ... мемлекеттерде түрлі сипаттарға ие. Бұл ... ... ... орындалмайтын, жақсы әсерлі немесе әсері
жаман болуы мүмкін. Алайда, қауымның сақталуы мен ... ... ... оның жеке ... қабылдаушы қоғаммен интеграциясына кері
әсерлі болуы мүмкін. Қауымның ... ... ... ... дәрежеге жетуі кезінде ұлғаяды. Бұндай жағдайда
қорғаушы ... ... ... ... шайылуы баяулайды, оның
өкілдері мен қоршаған қоға арасындағы аралық ... ... ... ... ... пайда болады. Ол қауымға өзінің
даралығынан, оның ... ... ... қарым-қатынаста қорғау
құқығын бергендей болады [7, б.29].
Басқа жағынан алып қарасақ, иммигранттар мен тұрылықты халықтың арасында
өркениетті туысқандық байқалған ... ... ... ... болған қоғамдағы шарттар қауымның ынтымақтастығының шайылуына алып
келеді, бірақ иммигранттың бейімделу үрдісін жеңілдетеді.
Осыған ... ... ... ... ... қалыптасқан қытай
диаспорасы да ерекше сипатқа ие болады деп жорамалдауға болады.
Қытай этникалық топтарының қазіргі ... ... ... ... алмастырған мигранттардың әр түрлі аймақты қоныстануы
үрдісі нәтижесінде ... Бұл ... ... өзінің мәдени,
профессионалды және ... ... ... ... ... қоныстана отырып олар жергілікті халықпен және өзара, бір
жағдайларда бірін-бірі ассимиляциялап, кей ... ... ... бөліне отырып трансформацияға ұшырады. Жергілікті және келімсек
құраушылардың өзара белсенді ... ... ... ... орын ... ... дәстүрлі жүріс-тұрыс нормаларының ... ... де ... ... ... мен этникалық әсіре
сілтеушілікті тудырған өзара сенімсіздік пен мазасыздық ... ... ... ... ... ... оның ролі әсер ... тұрғындарының көп бөлігін түрлі саудагерлер алған Оңтүстік-Шығыс
Азияда колониализм дәуіріндегі олардың ... ролі ... ... ... биліктің саясатты қатаң жүргізуіне алып ... ... ... қытай диаспорасының жағдайы мемлекеттің
ішкі жағдайымен де, қаумның ... ...... ... ... құрамымен де анықталды. Диаспораның ... ... оның ... ... де, ... басшылық деңгейінде де қарым-
қатынас тәсілдері тәуелді болды. Жеке аймақтардағы қытай ... ... ... ... оның ... ... ... ету
тәсілдеріннің сол қоғамның қытайлық азшылыққа қатысты ... ... ... ... ... ... ... екі ең
қарқынды деген бағытарры – АҚШ және Оңтүстік-Шығыс Азия сөз етіледі.
Ең алғаш Америкада қытайлар түрлі ... ... ... ... Алайда, бұл кезеңде олардың саны аз, ал олардың елдегі тұрмысы
уақытша болды. ... ... ... ... қытайлардың жаппай
эмиграциясы ХІХ ғасырда басталды және ... ... ... ... ... ... ... империясы үшін барлық салалардағы құлдырау мен
дағдарыс уақыты болды. ... ... ... ... дәстүрлі құрылымдардың дағдарысымен және ... ... ... жаңа ... жүйе ... бастайды.
Экономикалық әлсіздікпен ұштасқан сәтсіз сыртқы және ... ... ... ... ... (1840-1842) жеңіліске және ... ... ... ... алып ... ... ... халқының өмірінде көрініс тапты: салықтар ұлғайды,
қосымша алымдар енгізілді, ... ... ... ... ... ... ... тежеді. Жауап ретінде шетелдіктерге және одан да аты шулы
манчжур әулетіне қарсы ... ... Бұл бұл ... ... ... олардың ең ірісі болып шетелдік қарулы күштердің
көмегімен биліктегілермен ... ... ... ... ... ... саналады. Цин әулетінің экономикадағы дағдарысты шешіп, ... ... ... ... ... ... апаттар
және келеңсіздіктермен әлсіреген Қытайдың оңтүстік ... ... ... ... басшылық эмиграцияға қатаң тиым салғанымен аштық
пен кедейшіліктен қашып бірсыпыра шарулар шетелге шығуға мәжбүр болды.
Қытай эмигранттарының ... ... ... ... ... ... ... Макао және Гонконг сынды ... ... ... ... оның ішінде АҚШ-қа да шығарушы ірі орталыққа
айналды. Эмигранттардың көпшілік ... ... және ... ... шарулар еді. Бұл негізінде ауыр физикалық еңбекті
қажет ететін жұмыстарда пайдаланылған маманданюбаған жұмысшылар шектен ... және ... ... ... ... ... басшылығы
қытайлық жұмыс күшін шетелге, соның ішінде АҚШ-қа шығаруға тосқауыл қоюға
тырысты. Алайда, ішкі ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бақылау орнатуға қабілетсіз болды,
тіпті, шетелдіктердің ... ... мен ... ... ... «ұрлап алынғандарды» (оңтүстік Қытайдан
шыққан шаруаларды) елден шығаруды толықтай ... ... ... эмиграциясын құраушы қытайлардың басқа тобы ... ... ... ... ... олар ... ұлы Орталық империяға
өзінің қалауын байлауға қабілеті жеткен батыстық ... ... ... ... Олардың көпшілігі қытай қоғамының жоғарғы табының
өкіледрі еді, мақсаттары қытай қоғамын жандандыруда ... үшін ... ... 1818 жылы ... Коннектитут штатында шетелдік
студенттерге арналған мектепке 5 жас қытай қабылданды.
Қытай эмигранттарының бұл екі ... ... ... ... ... бастамасын жасады және АҚШ-тағы қытай қауымдастығының
негізін қалады. ... ... ... ... ... мен ... өмір сүру ... әлеуметтік шығу тегіне
байланыстыбұл топтар қытайлардың ... ... ... де ұзақ ... ... жаппай миграциясының бір себебі ... ... ... ... ... кезеңі. Иммиграциялық бюроның
мәліметі бойынша, бұл кезеңде тек Сан-Францискоға 472 мың, яғни ... ... ... ... келген. 1850 жылы Калифорниядағы 57,7
мың алтын іздеушілердің арасында 0,5 мыңы қытайлар еді. ... ... шаю ... ... ... қытайлар алтынды өндірудің жеке
тәсілін жақтайтын ақ ... ... ... ... ... ... ... 82,5 мың кен қазушы есепте болды, оның ішіндегі 29,4%
қытайлар болды [8, б.10-11]. ... ... ... ... ... тау өндірісінің дамуына, әсіресе, алтын өндіру ісінің ... ат ... ... ... ... әсіресе Калифорниядағы темір ... кең етек ... ... ... күшеюімен байланысты ақ ... ... ... ... ... ... алтын
өндірудегі кірістің төмендеуі көптеген қытайлардың экономиканың ... ... ... мәжбүрледі. Алайда, мемлекеттік мекемелер,
банктер, іскерлік кеңселер, дүкендер жұмысқа тек ақ ... ғана ... ... кез ... ... ... ... істеуге дайын көп
мөлшерде арзан жұмыс күші ... ... ... ... жетуді
көздеген американ кәсіпкерлері пайдаланды. Айта кетерлік жайт, қытайлық
жұмысшылардың себебінен темір жол ... ... ғана ... ... ... ... ... Айдахо, Монтана, Орегона, Вашингтон және
Ютада) де қарқынды дамыды. 1880 жылы Канадалық тынық ... ... ... ... ... ... ... саны 105 мың
қытайларға тең болды. Екі жыл ішінде олардың 605 мыңы тіркеуге алынды.
Кез келген ... ... ... және жұмыстың арзандығы қытайлық жұмыс
күшін Калифорнияның ауыл шарушылығында қолдануға алып келді. Нақ ... ... ... ауыл ... жаңа ...... өсіру мен көкөніс өсіру ісі пайда болды. ... ... ... ... батыс бөлігінің көптеген экономикалық ... ... зор ... ... өте келе, экономиканың ... мен ... ... көбінесе қытайлық иммигранттардан болған ... ... ... та азайды. Бұл үрдіс ... ... ... ... ... ... көңіл-күйлердің күшеюімен жалғасты.
Бұл тенденцияның дамуының нәтижесі болып ... ... ... ... ... экономиканың барлық саласынан
қытайлық еңбекті ығыстыру саналды.
Өндірістің барлық саласынан қытайлық иммигранттарды ығыстыру ХІХ ... ... ... ... ХХ ... ... ... жалғасты. Осындай
жағдайда, олардың бір бөлігі елден кетуді жөн ... ал ... ... ... ... ... ... – Америкадағы қытайлардың көп бөлігі тұратын
және қазірге дейін экономикалық, әлеуметтік, саяси және ... ... ... ... америкалық қалалардағы қытай кварталдары. ... ... ... ... ... көптеген қытайлық эмигранттар үшін
чайнатаундар Америкадағы тіршілігін ... ... ... ... ... жеке ... ... жеке билік органдары бар қытайлық
гетто қытай диапорасының ... ... көп ... ... әсер ... өндірісінен қытайлық жұмысшыларды ығыстыру және калифорниялық
қалаларда ... ... ... ірі және орта ... ... ... ... қызмет көрсету саласынан асып
түсетін кәсіпкерлік ортаның бөлініп шығуымен қатар жүрді. В.И. ... ... 1920 жылы ... Нью-Йорк және Чикаго
қалаларындағы ірі қытайлық корпорациялар, фирма мен бактердің саны ... Сол жылы ... 4 ... банк - ... мен ... екі-
екіден жұмыс жасады. Сөйтіп, 1907 жылы 300 мың АҚШ ... ... оф ... 1920 ... қарай 5 млн. долларға жетерлік дипозиттерге
ие болып отырды. Оның қызметінің басты бағыты болып ... ... ... ... және Қытаймен сауда байланыстарын
қаржыландыру.
Қытайларға тиесілі тағы бір ірі өндіріс – қытай пароход компаниясы болды,
құрамында 3 пароход болды және АҚШ-тың ... ... мен ... ... тасу ... ... 1922 жыл ... бұл компания 6 мыңнан астам
адамдарды тасыды.
Бірақ қытайлық диаспорадағы үлкен кәсіпкерліктің дамуына ... ... тек киім жуу ... ресторан, кішігірім дүкендердің
иелері деген атақ тағылды. ХХ ғасырдың ортасына қарай қытай ... ... оның ... прогресс шарттарына
бейімділігін көрсететін өзгерістер байқалды. Жоғары ... ... ... ... өсуі мен ... ... салаласындағы қытайлар
үлесінің төмендеуі туралы сөз ... ... Бұл ... ... және ... ... ... дүниежүзілік соғыс
кезеңіндегі мобилизациялану қажеттілігімен, ... ... ... келуінің төмендеуімен және америкалық қоғамдағы расистік
көңіл-күйлердің әлсіреуімен түсіндіріледі. Бұл кезеңде ... ... жеке және ... ... ... ... ... алғышарттар
қалыптасады.
Айта кетерлік жайт, америкалық үкіметтің ... ... ... ... ... сәйкес болды. Бірақ қытай мигранттарына қатысты тек
экономикалық ұтымдылық принципі ... ... ХІХ ... ... ... ... ... эмигранттарға қатысты ресми ұстанымына
Калифорниядағы ... ... ... қамтыған нәсіларалық
келіспеушіліктер үлкен әсер етті.
Қытайларға ... ... ... ... қарсылық қозғалысы олардың
жаппай иммиграциясы басталғаннан кейін бірден пайда болды, бірақ ресми
заңдастырылмаған еді. Көп ... бойы ол ... ... ... ... штат ... заңи және сот деңгейінде және
АҚШ президенті мен конгресс деңгейінде дамыды.
Назар аударарлық жайт, Калифорниядағы қабылданған ... ... ... ... ... 1880 жылы ... штат билігімен кез
келген кәсіпкерлік қызмет түріне лицензия алу құқығынан айыру туралы заң
қабылданды. ... ... 1879 жылы ... ... штатының
конституциясында жеке корпорациялар мен қалалық үкіметке кез келген жұмыс
түріне ... ... ... салынды. Антиқытайлық заңнаманың
қалыптасуында ... ... ... жұмысшыларымен үнемі ... ... ақ ... ... ... үлкен роль
атқарды. Бұл жағдайды өздерінің саяси ... ... ... ... ... өте келе олар ... иелігін қиратуға
дейін барған қытайларға қарсы көңіл-күйлердің өршуіне себеп болып отырды.
Бірте-бірте қытайларды ығыстыру Калифорния шеңберінен ... ... ... ... ... ... штаттарының қысымымен 1876-1877
жылдары конгресте Калифорниядағы қытайлардың ... ... ... ... Баяндамалардың көбісінде көңіл бөлінген нәрсе ... ақ ... ... және ... ... ... тезистің төңірегі [9, б.123] Онда айтылған мәселердің қатарында
Калифорниядағы ақ ... ... аз ... ... ма ... ... соған байланысты Азиядан келетін келімсектердің санын шектеу болды.
Бұл жиналыстар 20 жылға ... ... ... ... ... ... ... тұрғыда 1882 жылы америкалық конгреспен қабылданған
«қытайларды шектеу тіралы заңда» ... Оның ... ... ... ... АҚШ-қа кіруге 10 жылға дейін рұқсат етілмейді. 2. АҚШ-
та тұрған және ... 1880 ... 17 ... ... АҚШ-тың кедендік
сертификатымен шыққан қытайларға елге орлуына рұқсат ... 3. ... ... тілінде келісім бойынша «жұмысшы» емес және АҚШ-қа
оралуға құқығы бар деп жазылған ... бар ... ... кіру ... 4. АҚШ-қа заңсыз кірген қытайлар сот ... ... 5. ... ... және ... сот қытайларға АҚШ азаматтығын
алуға тыйым салды.
«Шектеу» заңы қытайлық эмигранттердың ... ... ... бірге олардың америка территориясымен қозғалу ... ... ... ... ... әсіресе Нью-Йоркте қытайлар саны көбейді.
1882 жылғы заңның мерзімі бірнеше рет ұзартылды. 1890 жылы ... тағы 10 ... ... ... заңы» қабылданды. Ол заң бойынша,
АҚШ-тағы барлық қытайлар тіркелуден өтуге тиіс ... ... ... 1902 жылы американдық конгресс «қытайларды шектеу» заңын үшінші
онжылдыққа ұзартты, ал 1904 жылы ол ... жоқ деп ... ... ... ... тегі бар ... АҚШ-қа келуін және олардың
онда тұруын реттейтін, тоқтататын немесе тыйым салатын» басқа да қытайларға
қарсы акттармен толықтырылды.
«Шектеу» заңын қайта ... ... ... тек ... ... жылдарында, жапон агрессиясын қайтаруда Қытай Американың жақтасы
болып қалған кезде басталды.көп пікірталастан ... 1943 жылы ... ... шараларды қайтаратын заңға қол қойды.
«Қытайларды шектеуді жою және квоталар бекіту және ... да ... ... ... ұлттық шығу тегіне негізделді және келімсек қытайларға
американдық азаматтық алуға мүмкіндік ... Ол ... ... тек 105
қытайға кіруге рұқсат берген 1924 жылы бекітілген квотаны растады.
Қытайлардың қызметпен айналысу мүмкіндіктерін шектеу, ... ... ... ... ... ... ... болған
дискриминация диаспораның кейінгі тағдырында өз ізін қалдырған және осы
мемлекеттегі өзін ұстау мәнерін ... ... ... алып ... ... ... қоғамынан экономикалық, әлеуметтік, психологиялық
және мәдени жағынан ... ... Ол ... өзін-өзі басқару
органдары мен ерекше әлеуметтік құрылым құруға алып келді. Бұл құрылымдарды
сақтауды әкімшілік-территориялық базасы – чайнатаундар болды [1, ... ... ... ... мен ... ... ретінде
қарсылық көрсетуші ортада тұру жағдайында қытайлық ұлттық дәстүрді сақтау
қалауы, отбасылық және ... ... және ... ... болады.
Чайнатаундардың дамуы және адамдардың көп бөлігінің онда ... ... ... ... ... ... Көптеген зертеушілер, соның ішінде қытай диаспорасын зерттейтін
американ авторлары чайнаундардың ұйымдастырушылық құрылымының 3 элементі
жүйесін ... ... Бұл ... негізі - тегі бір қытайларды
біріктіретін отбасы немесе тек. Жүйенің ... ...... ... ... бір аймақтан шыққандар кіретін аудандық ассоцияция ... ... ... элемент жоғарғы арбитраждық ...... ... ... ... ретінде белгілі.
Ықпалы кең тектілер болып саны жағынан ең көп болған тек саналады. Жылы
бұл ең көп отбасылық ассоцияция болып ... ... ... ең ... ... Ван ... ... Бұндай жағдайда ұсақ қытай отбасыларына
өздеріне көбірек ықпал алу үшін және ірі кланның диктатына қарсы тұру ... тура ... ... ... осы ... ... ... бір
тәуелсіздікті сақтап қалуға тырысты.
АҚШ-тың қытайлық диаспорасындағы әлеуметтік ұйымның келесі деңгейін
аудандық қайырымдылық ... ... ... алып ... ... мен жер өндірушілер таныстырады.
Қытай эмигранттарының басым бөлігін екі провинция – Фуцзянь және Гуандун
аймақтарынан шыққандар құрайтын. Фуцзяньдықтар Калифорниядағы ... ... ... ... ... ... ұсақ саудагерлер мен
қолөнершілер басым болды. Сонымен қатар, эмигранттардың бір ... ... ... ... Бұл шаруа эмигранттар АҚШ-қа келісімен
Калифорниядағы барлық балық ... ... ... және ... фермаларын өз қолдарына алды.
Бұл эмигрант топтарының әрқайсысында аудандық ассоцияцуиялары болды.
Оларды құрудағы басты ... ... ... ... диалекттердегі
лингвистикалық түрлілік факторы болып саналды
Аудандық қайырымдылық ассоцияциялары әр ... ... ... ... және ... қарағанда чайнатаундардағы дәрежесі жоғары болды.
Осынгдай жағдайда клан мен ... ... ... ... ... ... ... дауды шешу үшін Сан-Францисконың
қытай диаспорасы ... ірі ... ... кірген жоғарғы
арбитрлық орган құрылды. Бастапқыда, ол ... ... ... ... Сан-Францискода ол оны құрған аудандық ассоцияция санымен - «Алты
компания» деген атпен белгілі. 1901 жылы бұл ... ... ... ... ... ... ... компаниямен» орындалатын
әр түрлі функциялар оларды ... ... ... қарастыруға алып
келді. Олардың міндеттеріне қауымдастықтағы тәртәптә сақтау, ... ... ... қадағалау, қытай халқының топтары
арасындағы дауларда арашашы ... ... ... мен ... мақұлдау, қайрымдылық кірді. Нью-Йорктегі қайырымдылық ұйымы бұдан
басқа қытайлар ... ... ... ... ... шығарумен, сауданың дамуы, маңызды жаңалықтарды тарату, білім
беру жүйесін ұйымдатыру, қоғамдық клубтарды құрумен айналысты.
Бірікен қытай қайырымдылық ассоцияциясының ... ... ... ол ... ... әлеуметтік дәстүрін сақтады, бір шетінен оның ... ... ... ... ... белгілерін көруге болатын
еді. Бұл отбасылық және аудандқ ұйымдардың ... ... ... еді. ... өзі 2 бірінен бірі тәуелсіз функционалды 2 органмен таныстырылады. Бірі
- ... ...... ... беделді аймақтық топтарынан
тең өкілділік принципі (әрқайсысынан бір бірден) ... ... ...... ... – сол ... ұйымдардан пропорционалды түрде
өкілділік ету (мүше адамдардың санына байланысты) негізінде жұмыс жасады.
Бұндай жүйе нәтижесінде ... көп ... ... ... көп ... алды. Директорлар кеңесі заңнамалық функциялары бар орган
ретінде ... ... Ол ... ... ... заңдарды
қабылдады немесе тыйым ... ХІХ ... ... ... төрағаларына
ротация енгізіліді.
Қытай диаспорасында әлеуметтік ұйымдардың басқа да ... ... бірі ... ... ... ретінде құрылған құпия ұйым жүйесі
болды. Жасырын ұйымдар ... ... ең ... ... ірі ... ... ... құрылған еді. Олардың әлеуметтік базасын
дағдарысқа ұшыраған кәсіпкерлер, ұсақ шенеуніктер, кедей ... ... ... ... ... ... ... топтардың
чайнатаундағы БҚҚА-ның доминанттық жағдайымен күресу болды. Осымен қатар
олар қылмыстық бизнес – жезөкшелік, құмар ... және ... ... ... алды. ХХ ғасырдың 20-30 жылдар олардың ... ... ... және өз ... ... компания» билігін шектеу функциясынан бірте-
бірте айырылғанымен де әлі күнге дейін жалғастыруда. Қытай ... ... ... ... ... кәсіпкерлер мен саудагерлердің
ұйымдары саналды. Оларға ... ... ... ... ... да ... ... басты міндеттеріне коммерсанттар арасында
туындаған келіспеушіліктерді ретке ... және ... ... ... ... ... қауымдастығының өкілдерімен қоғамдық ұйымдар да құрылып отырды.
Мысалы, 1904 жылы ... ... ... ... туған ұлдары» аты
ұйым алдына қытайларға ... ... алу ... ... ... ... құрушылардың ойлары басқа да ... ... ... таба ... ... бұл ұйым ... қытай-американ азаматтарының ұлттық одағына ауыстырылып, АҚШ-
та туған қытайларды дискриминациялауға қарсы күрес жүргізді. ... ... ... ұзақ жылдар бойы өзгеріссіз болып келеді.
Бұл эмигранттарды ... ... ... ... әлі ... ... ... көрсетеді. Тек 1960-ншы жылдардан
бастап, американдық иммиграциялық саясатының либерализацияланғанынан кейін
және ... ... ... жаңа иммигрантардың келуінен кейін қауымның
әлеуметтік-экономикалық құрылымы ... ... ... ... ... қытай диаспорасының ең көп бөлігі тұратын басқа аймақ
боып Оңтүстік-Шығыс Азия болып саналады. Бұл аймақтың ... ... ... ... ... ... үлесі жалпы мемлекет санағында
біркелкі емес. Берілген жұмыста ОША-дағы қытай диаспорасы ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұл -
қытайлар жергілікті халықтың үштен бірін ... ... мен ... ... көпшілік және мемлекет құраушы ұлт болып саналатын Сингапур.
Деректердің ... ... ... ОША ... б.з. І ... Алайда ол кезде миграция тұрақсы сипатта ... және ... ... ... ... ... бұл ... болмады. Жағдай тек
ХІІ ғасырдан бастап өзгере бастады, ал, ХІV-VX ғасырларда ... ... ... Бұл ... қытайлардың отынан оралуы байқалғаныменҚытайдан келген
эмигранттардың үлкен толқыны олардың әлеуметтік және ... ... ... ... ОША ... халықтың тұрақты бөлігі
ретінде қытай қауымдастықтары құрыла бастайды.
Эмиграцияның себептерін қарастыра отырып, Қытайдағы экономикалық және
саяси жағдайға ... ... Сун ... ... ... ... (Х-ХІІІ
ғғ) Қытайдың қоғамдық-саяси ... ... ... ... оңтүстік-шығысқа ығысты, сонда кейінірек, халықтың
жартысынан астамы шоғарланды. Бұл ... ... ... ... ... ... тым көп ... байланысты
бірқатар мәселелер туындады. Қытайдың бұл бөлігінде ... ... не ... ... не ... ... өзіне жұмыс таба
алмаған көпшілік пайда болды. Осындай адамдар ... ... ... ... ... ... бұл ... тауарларына өткізу
нарығын іздеген саудагерлер, екіншіден, қаражат ... ... ... ... сауда саласында байлық жинастыруға кең мүміндіктер беріп
отырды. Бұл аймақта ішкі жәе ... ... ... енді қаланған
еді, сондықтан жергілікті саудагерлер коммерциялық істе ... ... түсе ... Диаспорада сауда ісімен айналысу
сыйлы қызметтердің біріне ... да ... ... ... ... құраған адамдардың басқа тобы – жерсіз ... ... ... де жаңа ... ... ... таба ... ОША елдерінің
барлығында эмигранттардың еңбегіне мұқтаждық болды деп айтуға келмейді,
сондықтан олар ... ... ... тасушы немесе сатушы
жұмысына жалданатын. Кейінірек олардың кейбіреулері ұсақ ... ал ... ірі ... ... ... Мин әулеті келгеннен кейін (XIV-XVII ғғ) Қытай оңтүстік бағытта
белсенділік таныта ... ОША ... ... ... ... ... ... ал Аспанасты мемлекетінің билігі оларға номиналды
болсын тәуелділік орнатқысы келді. Қалай болмасын бұл ... ... ... да, ... ... ... да ... әсер тигізген
жоқ. ХVІІ ғасырғ қарай аймақтың барлық территориясында – Бирма мен Лаостан
бастап ... ... ... тұрақты қытай қауымдары тіршілігін
жалғастырды.
ОША елдерінің, сәйкесінше қытай ... ... ... ХVII ... ... саналады. Ғасырдың басынан бастап бұл аймақтың
құрлықты мемлекеттері бірінен ... бірі ... мен ... ... мен ... сияқты еуропалық державалардың колониялды
тәуелділігіне түсіп қалды. Осы кезден бастап ... ... ... ... өзгереді. Эмигранттардың келу толқыны мен оның темптері
өзгерді, ... өмір сүру ... ... құрылымы басқа түр ала
бастады, оның қоршаған қоғаммен байланысы ... ... ... ... ... ... мұра ... қауымдастығының әлеуметтік түріне ... ... ... ... ... ... өз ... ОША-ға еуропалық капиталды алып келген отаршылар ... сол ... ... ... ең ең ... ... ... Қытайлар бұған дейін де шетелдіктер – үнділер, араб ... ... ... ... болатын. Бірақ португалдықтар,
голандтықтар мен басқа да еуропалықтар түбірлі түрде өзгеше еді, олар ірі
әскери ... арқа ... ... ... ... ... ... кең аймақтарға дейін билеушілерімен бірге маңызды
пунктерді ... алды [1, ... ... еуропалық және қытайлық ... ... ... салалардың бар екенін байқады. Отаршылдар өздері қызығушылық
танытқан жергілікті тауарларға күрт сұранысты тудырды. Сонымен қоса ... ... ... ... көпестердің жетіспеушілігі байқалған
дәстүрлі әлеуметтік құрылым сақталып қалған болатын. Бұл ... ... ... ... алу мен порттарға тасу мәселесінде
бірқатар қиындықтар тудырды – тілді, ... ... ... ... өз ... ... Бұл мәселені шешуде жергілікті
халықпен жақындасып үлгерген және қажетті капитал жинаған қытай көпестері
қабілеттілік танытты. Олар ... мен ... ... қолөнершілер
және ақсүйектредің арасында делдал ... ... ... ... ... ... салық пен салымдарды ... ... ... ... ... бағасын анықтаған қытай кәсіпкерлері
ысырапшылықпен ... ... ... ... ... ... кем болмады, себебі олар үшін қытайлар өзгеше ... ... діні бар ... болып қала берді. Осының барлығы жергілікті
халықтың оларға деген ... пен ... ... тудырды. Бірақ айта
кетерлік жайт қытайлық саудагерлердің ролі сол ... ... ... ... ... ... экономикалық функцияларды орындады: сатып
алушылар тауарлы өнімнің өндірушілеріне нарыққа шығуға мүмкіндік жасады,
сатушылар ... ақша ... ... ... ... ... ... қолөнершілері жергілікті халықты бұған дейін белгісіз болған
кәсіп ... ... ... ... ... ... етіп
отырды.
ОША-ның әр түрлі мемлекеттерінде қытай диаспорасының тарихы және ... ... ... ... ... және қоршаған ортаның
әлеуметтік спецификасына тәуелді болды.
Отарлы биліктің өзгермелі саясатының ... ... ... ... Бұл елде қытай қауымдастығы айтарлықтай елеулі болды: 1733 ... ... және оған ... ... 80 ... кем емес ... өмір
сүрді [10, б.404]. Голландтық отаршылдар эмигранттардың ... ... олар ... көп ... ... таба алмайтын. Оған қоса
олардың жағдайын Цин ... ... ... қытайларға қайтарға рұқсат
бермеуі қиындатты.
Бұндай жағдайда отарлық әкімшілік Явада тұратын қытайларға ... ... ... ... ... елде жұмыс іздеу мақсатымен ... жаңа ... ... ашуға тыйым салынды. Салықтар бірталайға
көбейді, қытай заң бұзушыларға қарсы қатаң санкциялар ... ... ... ... ... ... қалалардан тыс жерлерге шығуға
рұқсат берілмеді. ... ... ... көзі ... қойылған
сұрағына қанағаттанарлық түрде жауап бермеген қытайды тұтқындап, басқа
Банда, Цейлон ... ... Үміт ... жер ... ... іс-әрекеттер, шененіктер тарапынан ... ... ... ... алып келді де 1740 жылғы ... ... ... ... ... тасталынды, шамамен 10 мың қытай қайтыс
болды. Бұл оқиғалардан кейін Батавияда 3 мың көлемінде қытай қалды. ... ... өз ... ... ... эмигранттарға тек белгілі
үкімет бекітіп берген орындар мен ... ... ... берілді,
басқа қалаға бару үшін рұқсат керек болды.
Сонымен бірге, отардың экономикалық өмірінде голландтықтар үшін ... ... үшін де ... ... атқарған қытайлықтардың маңызды
ролі байқалды. Сондықтан, отардағы тәртіп пен ... ... ... ... ... ... ортақ амнистия жариялап, ... ... ... ... ... істеуге рұқсат берген
салаларындағы мүдделерін ескеретінін айтты. Соның арқасында XVIII ғасырдың
екінші жартысында ... ... ... саны ... ... бұрынғы қалпына келді. XVII-XIX ғғ –да ОША-дағы
қытай диаспорасының экономикалық позициялары ... ... ... бұл ... ... емес, барлық аудандарда қолданылған монопольды
сатылу жүйесіне байланысты болды. Бұл жүйе жеке ... ... ... салық жинау, өндіріске монопольды ие болу және ... жеке ... ... ... ... ... беруді көздеді. Және бұндай тәжірибе оған
дейін болса да, ол XVIII ғасырда кең етек ... ... ... ... болды [10, б. 406].
Сатушылар (откупщики) базарда сауда үшін ... ... ... алды,
жергілікті халықпен өндірілетін өнімді сатып алды. ... ... ... отарлық әкімшіліктен басқаратындар болмады. Сонымен
қатар, ... ... ... мен ... балық ұстауға монопольды
құқыққа ие болды, темекі, ішімдік және ... сату ... ие ... ... жан ... ... салық та олардың мойнына жүктелді. Бұл
жүйені тұзды дайындау мен сатуда монополияға ие болған ... ... ... ... қытайларға жағалаудағы ауылдадың барлығын ... олар ... алу ... ... оны тек ... ғана ... болды.
Сатушыларға берілген кең мүмкіндіктер ... ... ... ... ... ... ... олар өздеріне қарауға берілген
территорияның әкімшілік ... өз ... ... жер ... ... ... ... Кей жағдайларда бұл жергілікті халық мойнына
көтерілмес жүк болып ... ... егер ... ... ... ... (1-2 жыл) ... жағдайда. әдетте бұндай келісімдерді қытайлар
голландтықтарға тәуелді ... ... ... ... ... аудан ресурстарына ұқыпты қарауға мүдделі болмады,
табысты кез келген жолмен қысқа мерзімде ... ... ... ... ауылдардың дағдарысына алып келетін және ол ... ... ... ... ... қытай кәсіпкерлерінің қызметтерінің
бағыттары болып ысырапшылықпен айналысу, ... ... ... ... өнімдерді сатып алу және оның бірінші өңделуі сияқты істер саналды.
Сонымен қатар, қытайлар жергілікті ... ... ... ... ... ... ... саласы), жеке меншікке ірі плантациялар ала
отырып, голландтықтармен плантациялық өнім өндіруде бәсекелес бола ... ... ... сөз ете ... ... тек әр ... ғана емес, әр түрлі аудандардағы формасы, құрылымы ... ... ... айта кету керек. Біз қытай қауымдастығының
АҚШ-тағы диаспоралық құрылымдарына ... ... ... ол нақ ... ... атап кету ... Бұл институттардың өміршеңдігін жапон
ғалымдары былай түсіндіреді: «Қытайдың оңтүстігінде ... ... ... мен ... ... ... Бұл күрес барысында жер
және клан бойынша ынтымақтастық қалыптасты, ол жер және клан ... ... ... алып ... олар өз ... орталық биліктің
әсерін шектеп, минималды деңгейге жеткізгісі ... Бұл ... ... ... бұл дәстүрдің ұстанушылары болып қалды» [1, б.57].
Басқа қытай диаспорасындағы сияқты ОША қытайлық ... ... 2 ... атап көрсетуге болады: тегі бір қытайлардың кландық
одағы және диалектілікке негізделген ... ... ... ... ... құрылымдары дәстүрлі деп атауға болады. Бірақ ХХ
ғасырдың басында ... ... ... жаңа типі – қытай сауда
палатасы пайда болды. Ол қауымдастықтың экономикалық дамуының нәтижесі ... ... ... ... қытай қауымдастығының сауда-кәсіпкерлік
қызметін реттеу мақсатымен құрылған ... ... ... кәсіпкерлік элитасы тұрды. Экономикалық қуаттың өсуімен қытай
қауымдастығының бұл бөлігі жалпы диаспораның барлық ... ... ... ... барлық иммигрант қауымында оларға басшылық ролі
берілді, барлық ұйымдарды бағындырып, жер, клан, мамандық, конфессиалылық
бойынша ... ... ... ... өз ... көндірді.
Алғашында тек сауда мен кәсіпкерлікті реттеген олар уақыт өте келе, ... ... ... қатар әлеуметтік, жер ұйымдары,
корпорация мен басқа да дәстүрлі құрылымдардың әлеуметтік, қоғамдық-саяси
қызметін де ... ... ... ... ... өкілділігі және
елшілігі жоқ жерлерде олар елшілік қызмет атқарады, өз ... ... ... ... мен ... ... қызметпен айналысады, биліктегілермен әр ... ... ... ... ... ... ... ең ірі сауда палатасы – 1906
жылы құрылған Сингапурдағы Қытай ... ... ... ... ... бұл ұйым ОША-ның, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-тағы және ОША-дағы қалыптасу процесін
қарастырдық, олардың тұрғылықты ... ... ... ... ... ... ... экономикалық және мәдени факторлар кешені
тұрғысынан зерттедік. АҚШ және ОША-дағы қытай диаспорасының қалыптасуы ... әсер ... ... ... уақыты. ОША-дағы қытай қауымдастығы,
Америкадағыға қарағанда ... ... ... эмиграция аудандары
– Гуандун және Фуцзянь провинциялары – екі жақта да бірдей болды.
Сондықтан ... ... ... ... ... және онда белгілі бір ... ... ... ... ... ... қатар, иммиграцияның
ұзақтығы қытайлардың этникалық тобынының санына да әсер етті ... ... 90 % ОША ... ... ... ... АҚШ-та да, ОША-да да келімсектер 2 топтан
тұрды:жерінен айырылған шаруалар және қаражат ... ... ... ... кедейлер мен тұрмысы жақсырақ кәсіпкерлер мен
саудагерлер. Алайда бұл екі топтың қатыстылығы бірдей болмады: ... ... ... аймақ болып саналды, олар
өз кезегінше диаспораның қалыптасу негізі болды, ал қалалық кедейлер
бұнда тек ХІХ ғасырдың ... ... ғана келе ... ... ... ... елге қанаушы шарттармен кіргізіліп,
ауыр ... ... ... ... ... ... өндіріс саласында жұмыс істеуін шектеу ... ... ... ... ... қызмет көрсету мен
кәсіпкерлікпен айналыса бастады.
3. Әлеуметтік құрылымы. АҚШ-та да, ОША ... де ... ... ... ... кландар, шыққан жеріне байланысты
біріккендер, профессионалды гильдиялар мен ... ... ... ... және ... ... әсерінен жеке
этникалық, саяси-экономикалық және мәдени кеңістік – чайнатаундар
құруға мәжбүр болды. Бұл салдарлары әлі ... ... ... ... ... ... ... экономикалық, саяси және мәдени
оқшаулануына алып келді. ОША-да қауымның әлеуметтік құрылымы ... ... ... ... ... ... құру бұл жерде екінші орында тұрса да, ... ... ... азиялық қауымы да жергілікті қоршаған
ортадан ... ... аман ... Мәдени және тілдік
түрліліктен басқа, бұл жерде қытай ... ... ... роль ... шетелдік қытайларға тән сипаттардың бірі – оның тұйықтығы және
жергілікті ... ... ... ... ... ОША-да
жоғары экономикалық жағдайы себебінен бұл оқшаулану диаспораның ... және ... ... ... ... ... ... есептелді [1, б.60-61].
2. ХУАЦЯОЛАРДЫҢ ТҰРҒЫЛЫҚТЫ МЕМЛЕКЕТТЕРІНДЕГІ САЯСИ-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Шетел мемлекетерінің экономикалық процестеріндегі қытайлық іскери
жүйенің ролі
Қазіргі заманғы халықаралық қатынастардағы диаспораның ... ... ... ... ғалымдар олардың әлемдік саясат пен мемлекетішілік
саясаттың ... ету ... мен ... ... аударуда.
Қазіргі диаспораның мемлекет үстілік деңгейге көтерілуі, оларғы әлемдік
көзқарасты бақылауға алуына ... ... ... оның өзі ... ... ... назар аударуға жол ашты. ... ... ... ... әсер ету осылайша жүзеге асырылады.
Диаспора мәселесін зерттеумен белгілі болған Й. Шаин ... ... ...... және ... ... атап көрсетті. Ол халықаралық аренада 3
ролдік жағдайды қалыптастырады.
Біріншіден, диаспора пассивті актор ретінде белгілі болуы мүмкін. ... ... ... өз ... ... ... болады.
Бұндай жағдайдың 3 себебі бар: 1. тұрғылықты мемлекетте белгілі қиындық
көргенде диаспораның көмек ... (1978 ... ... ... 2.
Отаны шетелдік қандастарының мүддесін олардың ... ... ... ... ... таңдағанда «қандық принципті» қолдану). ... ... ... ... объект ретінде қарастырылуы (қытай-
тайвань қайшылығында шетелдік қытайлар бәсекелестіктің объектісі ролінде
болды).
Екінші ролдік ...... ... ... ... ... ... Олардың ҚХР-на көмегінің маңызы соншалықты зор, елдің ... ... да ... бар.
Үшінші диаспоралық роль – тұрғылықты мемлекет өміріне белсенді араласатын
актор. Бұл ... сол ... ... мен түрлеріне жеке тоқталамыз [11,
б.544].
Диспораның белсенділігінің негізі болып тұрғылықты елдің экономикасы ... ... ... ... ... ... ... қуаттылығы саналады. Бұл қазіргі кезде бүкіл әлемде жұмыс
жасайтын шетелдік ... ... ... Оның ... мен ... 20
жыл бұрын болжау қиын болатын. Ол тек ... ... ... ... ... ... ... факторы болып қоймай, сонымен
қатар, іс жүзінде Тайвань, Сингапур және ... ... ... ... ... ... ... және Вьетнамда маңызды роль
атқаруда, қазіргі кезде Еуропа және ... ... ... ... ... жасау үстінде. 1997 жылдық баға бойынша, шетелдік
қытайлардың капиталы 200 млрд. ... ... оның 90% ... ... ... ... ... компанияларды зерттеудің
нәтижесінде олардың көпшілігі қытайларға тиесілі екендігі ... ... ... саны 1% ... Филиппин аралдарында 100 ірі
фирманың 67-сіне қытайлар басшылық етуде, ... (11%) ... ... 90% ... ... (4%) қытай диаспорасының өкілдері ұлттық
байлықтың 75% бақылауда ұстайды, бұл ... ... (31%) ... ... ... – көпшілік саналатын Сингапурде (90%) олар бүкіл
экономиканы бақылауда ұстайды [12, б.93].
Бұны «шетелдік қытайлардың ... ... ... ... ... ... тұрғылықты мемлекеттің іскерлік және ресми құрылымдарымен
қатынасын білмей, іскерлік ... ... ... ... ... білмей түсіну қиын. Осы тармақтарға ... ... біз ... ... ... мемлекеттегі экономикалық
дамуға қалайша әсер ететінін және ол ҚХР, ... ... және ... ... қарым-қатынаста қалай көрінеді деген сұрақтарға ... ... ... ... оның ... ... атап көрсету қытай
халқының көрші мемлкеттерге жаппай көшуімен тұспа-тұс келді. ... ... ... ... ... ... ... бойынша
ұйымдастырылған болатын. Оның үлгілері эмигранттармен жаңа тұрғылықты жерге
көшіріліп отырды. Алайда қытай капиталының ... ... ... тек ... ... дәстүрінің» тәжірибесі
әсер етпеді, бұл капиталдың ... ... ... да ... ... ... ... азиялық мемлекеттердің әлеуметтік-
экономикалық төмендігі, қытай капиталының көбінесе ... және ... ... ... ... ... тезірек әрекет етуі, ... ... ... ... ... ... ... іскерлік
жүйенің ерекше сипаттарының қалыптасуны алып келді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлерінің жоғары деңгейлі
ынтымақтастығы, серіктестік пен өзара көмектің дамуы, жеке ... ... ... ... қытайлардың біріккен одағы арасында байланыс орнату
кіреді.
Әуелден бастап, қытай ... ... ... ... ... болған байланыстарды құрады. Көлденеңінен ол кәсіпкерлер
ассоцияциясынан, ал тігінен көбінесе жер одақтарынан тұрды. Уақыт өте ... ... ... ... ... беруші ролін қытайлық кәсіпкерліктің
«штаб-пәтері» іспеттес болған сауда палатасы алды.
Бірақ қытайлық іскерлік әлемде елеулі өзгерістер соңғы ... ... ... ... ... ... барлық саласының
жаһандануы, заманға сай транспорт және байланыстың дамуы, ... көне ... ... жаңа ... пайда болуына
алып келді. Әңгіме түрлі мемлкетте «ұяшықтарға» ие, бірақ бір ағза ... ... ... жүйе ... жайында. Қазіргі кезед түрлі қытай
қауымдастықтарының арасындағы саяси қатынас пен ... ... ... түрлі мемлкеттің академиялық қауымы «қытай іскерлік жүйесі»
деген терминді қолданысқа енгізді (guangxiwang).
Оңтүстік-Шығыс Азиядағы қытайлық фирмалардың көпшілік бөлігі ... ... ... ... немесе орташа кәсіпкерліктер. Бірақ үлкен
отбасылық корпорациялар да жоқ емес. Екеуінің де ерекшеліктері бар. ... пен ... ... ... ... ... [1, б.111].
Кландық қатыстылық та маңызды сипаттардың бірі болып ... ... Азия ... мысалы ... ... көп ... бір ... ... ... мен
Индонезияның ең бай кәсіпкерлері Роберт Куок пен Лим Сайо ... ... одақ ... де ... қытайлары болғандығымен бекітіледі.
Қытай іскерлік жүйесінің маңызды институты болып гуанси (байланыстар)
саналады. Гуанси деп қысқа мерзімді жеке ... ... ұзақ ... ... ... ... жеке қатынастарды атайды. Одан да кең ұғым
- гуансиван пайдаланылады. Екі немесе бірнеше жақпен келісім ... ... ... жүйе деп ... болады. Гаунсиға қарағанда жүйе
күрделірек ... ... ... бір ... мысалы, А мен Б,
индивидтардың екінші тобы - Б және ... ... Б ... ... Бұл жеке қатынастардың үлкен әлеуметтік ауысу жүйесіне ауысуына
алып келеді. Әлеуметтік ауысу жүйесіне тауарлар мен ... ... ... ... ... сыйлықтар, мәлімет беру және т.б. кіреді.
Шығысазиялық аймақта барлық ... ... Оған ... ретінде Лим Сайо
Лайонгтың қызметін алуға болады. 1940 жылы ірі индонезиялық Salim ... ... ... Лим Сайо ... өз ... арахис майын
өндіру ісінде қызмет істеп жүрген ... Сол ... оның ... ... достығы басталады.
Жүйе ішіндегі қатынастар қатаң иерархияға бағынады. Бұл қатынастарда жас
мөлшерімен анықталатын жоғары дәрежеге ие ... ... ... жағдайы жоғары тұрақтылықпен сипатталады, ал статус пен ... олар ... ... сақтайды. Диаспораның жас өкілдерінің жағдайы
айқын емес. Жүйедегі олардың сәттілігі ... ... ... ... өте алу қабілеттілігіне байланысты болады. Қытайлық іскерлік
жүйе қытайлық салт-дәстүр мен құндылықтарды ... Бұл ... ... жүйе де ... Олардың ең негізгілері: сенім,
сенімсіздік, өзара көмек, гармония, жеке тұлға, ... ұзақ ... Бұл ... ... ... 7 ... жақсылық тілеу, гармония, ... ... ... ... ... және сөзде ұқыптылық таныту [13].
Сенімділік. Қытайда адамдармен ... ... ... ... ... болады. Қытайлықтар әлі байланыс орнатпаған, таныс емес
адамдарға тым сенімсіздік танытуы мүмкін. Олардың ойынша, алыс немесе ... ... ... ... ... ... адамдарға
сенбейтіндіктен, олардың отбасы мүшелерінен, туысқандарынан, ... және ... ... ... ... ... ... орта болып саналады. Бұл Қытайда жиі ... ... ... ... Іскерлік келісімдерде тауарларды
фальсификациялау, салмақты өлшеуді өзгертіп қою кездесіп отырады.
Иерархия және ... ...... ... ... ... роль ... маңызды ұғым. Қытайлық «тұлға» 2
типке бөлінеді: «лиан» және ... ... - ... ... ұғым ... ... - ... бен дәреженің көрсеткіші.
«Лианды» өзінің тұрпайы тәртібімен бұзып алған ... ... оған ... ... ... оның ... мүшелілігі үнемі
серіктестерді күмәндандырады. Сондықтан «тұлға» жүйе ... ... ... ... ... Бұл «guangxiwang» жүйесінің ұзақ уақыт
бойы институт ретінде сақталып қана қоймай, материалық Қытай мен ... ... даму ... ... қалу себептерінің бірі.
«Мианцзы» жаңа жүйе ... ... ... ... маңызды
сипаттарының бірі-үлкендерге деген құрмет. Ықпалы бар, ... ... ... адам ... көмек сұрауға құқығы бар. Ол жаңа ... ... ... ... ... ете ... ... достардан да
сұрауға болады. Сөйтіп «тұлға», иерархия ... ... ... ... ... ... мен ... тығыз байланысты.
Өзара көмек. Гаунси екі жақ ... ... ... ... ... ... болмаған жағдайда әрекет ете алмайды.екі ... ... ... орнаған жағдайда, норманың талабы бойынша бірінші
жетістікке жеткен адам пайдасының орнын серіктесіне толтырып ... ... ең ... кім ... және ... ... кім салады деген
мәселеде ешқандай күмән тумайды. Көптеген ... үшін ... ... екі жақ үшін де пайда келтіретін іс болған жағдайда жасалады.
Ұзақ мерзімдік серіктестік. Қытайлықтар үшін уақыт екі нәрсемен өлшенеді:
өткенге деген ... және ... ... ... ... ... қарым-
қатынасты бұзу өте қиын, ал бұзса, қалпына келтіру қиынға соғады. Бұл
қытайлықтардың ұзақ ... ... ... ... ... ... бойынша, адамдардың көзқарасында
«орташалылық» - ... ... бұл ... мен ... ... алып ... дейді олар. Гуанси екі ... ... ... алмайды. Гармониялық қарым-қатынассыз сенімділік жоқ,
«тұлғаның» беделі түседі, өзара көмек болмайды, ... ... ... дамуы мүмкін болмай қалады. Көріп отырғанымыздай, конфуцийлік
мәдени ... ... ... келу мен ... ... ... ... және жүйенің ұйымдасқан басқару формасы ретінде Қытай мен
шетелдік қытай қауымдастықтарында кең ... ... ... ... ... стратегиясының ерекшелігі болып бизнестің алуан
түрлілігінде. ... ... ... бір бизнес түрімен айналысумен
тоқтамай, әр түрлілігімен танымал. Мысалы, ... ... ... ... ... ... жоқ: ... тауарлары, орта классты қонақ
үйлер, қант және пальма плантациялары, газеттер, соның ішіне “South ... Post” ... ... ол ... ... ... ... Малайзия, Сингапур, Тайланд және ... ... ... ... ... ... жас шетелдік қытай
кәсіпкерлерді ... ... ... оқыту, Гарвард және Стэнфорд
университеттерінде ... ... алу ... ... жатыр. Шетелдік
қытай компаниялардың негізін салушылар жоғары интеллект ... ... ... ... ... ... болатын. Олардың экономикалық білімі
конфуцийлік мектептерде алған білімі мен ... ... ... олар ... ... ... әлеуметтік қатынастардың
конфуцийлік көзқарасты ... ... ... кейінгі жастар олай
ойламайды. Соның көрінісі ... ... ... ... ... ... Роберт Куоктың «Шангри-ла» қонақ үйлер жүйесінің ... ... ... ... ... [1, б. ... кей ... жетістікке алып келеді. Мысалы, Сингапур әуе ... ... ... ... ... бөлімі, рекламалық
бюджет және оқытудың күрделі ... ... ... ... ... ... экономикалық ықпалы соншалықты үлкен, тіпті оны
әлсірету бірқатар шаралар да жүргізілді. Оның мысалы – ... ... ... ... ... ... жұмыс күшін салалар бойынша
және мамандықтар бойынша жұмыс ... ... ... ... ... мақсат ететін бірқатар шаралар жүргізді. 1990 жылға
қарай акционерлік капиталдың жалпы көлемінде малай ... 30%, ... 40%, ал ... ... 30%-ға өзгертуді көздеді, бірақ ол жүзеге
аспады. Зерттеушілердің мәліметі бойынша, 1985 жылы ... және ... ... ... ... үлесі 56,7%, малайлықтардікі ... ... 90 ... ... ол ... тағы да ... [1, б.123].
Жоғарыда айтылған ұйымдасу принциптері мен қытайлық бизнеске тән сипат
АҚШ-тағы қытай ... ... дәл ... 1 тарауда айтылып
кеткендей, қытай эмигранттарының экономикалық ... ... ... және ... ... қызметі қызмет көрсету геңберінен
шықпады. Жағдай 1980-90 ... ... ... Бұл ... ... ... ... экономиканың барлық салаларына ене бастайды
(авиақұру саласындағы Loral Aerospace компаниясын, электроника ... ... ... ... ... ... ... болады).
Американ-қытай іскерлік қатынастары 1978 жылы екі ел арасындағы
дипломатиялық ... ... ... ... ... ... ... Сан-Францискода Біріккен қытай сауда палатасы құрылды.
Оның қытай кварталдары бар ... ірі ... ... бар, ... етіп ... текті американ бизнесмендерін біріктіріп, американ-қытай
сауда-экономикалық байланысты нығайтудағы ... ... ... қызметінің нәтижелілігі шетелдік қытай қауымдастығының
біріккен және ынтымақтасқан қарым-қатынастың болуында. Бұл ... ... ... Экономикалық шектерден шыға отырып, ... ...... әлемдегі диаспораны біріктіретін халықаралық
қатынастардың бөлігі. Шетелдік қытайлар өзінің ... ... ... ... ... қарым-қатынаспен байланысқан адамдар деп
қабылдайды. Бұл оларға отанынан айырылғанның өзінде онымен ... ... оны ... ... ... мүмкіндік береді [1, б. 109-117].
2.2 Этникалық қытайлардың тұрғылықты мемлекеттердің саяси өміріне қатысуы
Қытай диаспорасының экономикалық ... оның ... ... ... ... алып келуі тиіс еді. Алайда, қытай эникалық топтардың
саяси процестерге кірігуі ... ... ал ... формалары мен көлемі
ішкі саяси шарттармен тығыз байланысты болды. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... жер ... құпия қауымдар,
сауда палаталары сияқты құрылымдардың саяси шындыққа бірте-бірте бейімделу
процесі жүрді, ... бұл ... ... ... алып ... Қытай
диаспорасының саяси санасының дамуымен оның ... ... ... Бұл да ... ... ... жалпы саяси мәселелерді шешуге
белсенді түрде қатысуға алып келді.
Соған байланысты ... ... ... ... өмір сүру ... үшін оның ... ... қоғамдық құрылымдарымен байланыс
формаларын қарастыруға қажеттілік туындайды.
АҚШ-тағы қытай диаспорасының ықпалы оның ... ... ғана ... бірге оның Америка экономикасында алатын орнына байланысты.
Экономикалық, әлеуметтік, психологиялық және мәдени оқшаулануға ... ... ... ... ... ерекшеліктері олардың саяси
мәнеріне өз ... ... ... ... ... иммиграциясының басталуынан 20 ... ... ... ... ... ... өмірі чайнатаун шеңберінде
болды. Оның басты ерекшелігі - ... ... ... ... ... ішкі ... ... еді. Этникалық қытайлар іс жүзінде АҚШ-
тың саяси өміріне мүлде ... ... ... ... Америкада ұзақ
уақыт тұрса да, Қытайға бағытталып, оның ішкі істеріне белсенді араласты.
Тек 1960 жылдардың аяғында ... ... ... ... ... ... пайда болады. 1960 жылдардағы қытай
диаспорасының белсенділігінің ... бұл ... ... ... ... 1960 ... соына қарай қатаң ұйымдасқан құрылымы бар ұйымға айналуы
дәлел бола алады.
Алайда олардың қызметі жағдайды ... ... ... ... ... саяси инертті болып қала берді. Олардың көп бөлігі сайлауға
қатыспады. Тіпті қытай интеллигенция өкілдері мен студенттер АҚШ-тың ... ... ... ... мән ... ... элитасы да 70 ... ... ... ... ... блогын көбейтудің себебі ретінде қарамады.
1970 жылдардан ... ... ... ... ... ... құрылымында қызметі тек чайнатаун шеберімен шектелетін ірі
кәсіпкерлер ортасы бөлініп шыға ... ... тегі ... ... белсенділігі өсе бастайды. Бұған 1975 жылы Фордпен
қабылданған дауыс беру туралы заңы айтарлықтай ықпал ... Оған ... ... ... ... шет ... дауыс беру жүйесі
енгізілген болатын. Соның нәтижесінде чайтантаундарда алғышқы рет дауыс
берушілерді тіркеу ісі ... оны ... ... ... комиттер
басқарды. В.И.Бирюковтың мәліметтері бойынша, Сан-Францискода Азиядан
шыққан 26 мың адам ... ... 7%), ал 1980 ... ... тағы да 25 мың адам тіркеуге алынды. Олардың ішіндегі ... ... 20-30 және 55 жас ... ... 1970 ... ... диаспорасының АҚШ саяси өміріне американдықтар
сияқты қатысуы байқала бастайды. Бұл кезеңдегі өзгерістер 80-90 ... ... ... Бұл ... ... ... мен студенттердің санына болған
қозғаушы күшпен демократия мен азаматтық қоғам құру ... ту ... ... ... бастады. Бұл факт қытайлық оқшаулылықтың ... ... ... ... ... [1, б.130].
Қазіргі кезеңде диаспораның саяси саладағы ықпалы күшеюі байқалады. Атап
кету керегі, қытайлықтар бастапқыда қалыптасып қалған американдықтарға ... ... ... теріс қарым қатынасты жеңе білді. Егер алғашында қытай
диаспорасы американдық ... ... ... өз тарапынан жеке
стратегиясы болмағанымен сипатталған болса, 1990 жылдың ортасынан бастап ... ... ... ... ... мүддесіне қарай әрекет ете
бастайды. ... ... олар ... күрестің нәтижелі тетіктері арқылы
әрекет жасайтыны байқалды. Бұл диаспораның өзінің мүддесі үшін де, ҚХР ... ... ... етуші топтарында әрекет ететін қытайлық лоббилардың
қызметінде ... 1980 ... ... ... лоббилар деп АҚШ–та Қытайды ... ... ... ... келгені сияқты жағдайларды бақылауда
ұстаған Тайванның ықпал ету аймағы болып саналған топтар аталды. ... ... ... және ... арасындағы қарым–қатынастың жақсаруына қарсы
бағытталған ҚХР–дың да ... ... ... Жағдай Қытайда
экономикалық өзгерістердің басталуымен өзгереді. Екі ел арасындағы сауда
байланыстарының дамуымен қытайлық ... ... ... ала ... ... аяғына қарай Конгрессте «өзінің» сенаторлары мен өкілдіктер
палатасында мүшелері бар екенін ашық айта ... ... ... ... ... ... ұйымдасқан: елшілік–қоғамдық ұйымдар мен
сауда кеңесі–лоббистік фирмалар. Координациялық орталық болып АҚШ–тың
Конгресі ... ... ... ... жұмыс тобы, ол ҚКП–ның алты
мүшесінен тұратын.
Соңғы 10-15 жылда қытай лоббистерінің қызметі американ ... ... ... пайдаланылады. Мысалы, қытай ... ... ... қатынас жөніндегі теріс көзқарасатар кейбір
бұрынғы ... ... ... ... ... айтылып кеткен болатын. Сөйтіп, Б.Клинтонның екінші
мерзімінде Chinagate атты үлкен дау ... ... ... элитаның
қытайлық және Тайвань өкілдерінен заңсыз қаражат алуды айыптау әр түрлі
болып ... Ол, бір ... кіші Дж. Буш ... Нейлдің Grase
Semiconductor Manufacturing Corporation компаниясында бизнестің ... ... ... ... атқарумен байланысты. Бұл Буштың
өзінің АҚШ–тағы қытайлық сауда экспансияға қарсы ... ... ... ... ... айтқанда, АТР–дағы американдық ... ... ... ... мен ... әсері бар екені жайында қорытынды жасауға
болады. Мұндағы республикандықтар ... ... ... ... ... ... ортасын алып қарасақ та. Қытайға ... ол ... ... ... ең алдымен бұрын Клинтонға ... ... ... ... ... [14, б.51].
Алайда, АҚШ–тың саяси өмірінде қытай диаспорасының рөлі ... ... да, ... ... Азия ... маңызға ие емес.
Жергілікті қытай халқының АСЕАН елдерінің қоғамдық құрылымдарына терең
бірігуі, бұл ... ... ... ие болу ... ... ... байланыс орнатуға қызығушылығын арттыра түседі, бұл оның
билік құрылымдарында ықпал етудің ... ... ... ... ... орынды Сингапур тиесілі. Оның
этноұлттық құрамында қытай халқы ең көп, басқа ... ... ... құрайды. Сөйтіп, қытайлықтар мемлекет түзуші ұлт ... ... ... ... ... ... ... қытайлар туралы айтқанда жергілікті қытайлардың саяси
интергациясын емес, ал жеке ұлттық ... жүйе ... ... айту ... ... ... қытайлық билік етуші элита саяси курстың бағытын
анықтайтын басты күш болып ... ... ... ... ... ... ... Оған мемлекет басшысының қолында биліктің қатаң шоғырлануы тән.
Авторитарлы режимнің көрінісіне мемлекеттің абсолютті билігіне сүйену ... ... ... ... Осы ... ... өте зор. ... басқаруды қамтамасыз ететін көшбасшыға деген үлкен
сенім мен ... ... ... ... ... әлеуметтік және
саяси иерархияда төмен ... ... ... ... бола ... Бұл ... ... ұстанымдар «жаңа идеалдар
жүйелері» атты үкімет ұсынған бағдарламаның идеологиялық негізі ... ... ... ... ... жеке ... мемлекетке
айналуына бағытталған бағдарлама еді.
Қазіргі Сингапурдың құрылуында маңызды ролді 1965 ... ... ... ... ... ... Ли Куан Ю алды. Ол билік еткен жылдары
заңи тұрғыда ... және ... ... басты принциптері
бекітілді: Сингапурдың көпұлттылық принципі және барлық этникалық топтардың
мәдени ерекшеліктерін сақтай ... тең ... ... ету. ... ... ... ... қайшылықтарды болдырмай, түрлі ұлттық
қауымның ... ... ... ... келе ... ... ұлттың қалыптасуы қарқынды жүріп жатыр, өмірдің барлық
салаларындағы бірігу тенденциялары ... ... ... ... үнді ... ... ассимиляциялық процестердің дамуын қолдайды.
Ли Куан Ю бірнеше рет жалпы сингапур қоғамына конфуцийшілдік ... ... ... [1, ... ... Азия елдерінің ірі мемлекеттерінің бірі қытай халқының
біраз ... ... (31%) ... ... ... ... ... маңызды ерекшеліктері–басшылықпен мойындалған және заңнамалық
тұрғыда ... ... ... ... ішкі өміріне араласуды
шектеуі саналады.
Малайзия тәуелсіздік алғаннан кейін малайлықтардың ... ... ал ... экономикалық саладағы жоғары болуы
Малайлық Федерация (1957 ж) және ... ... (1963 ... жазылған болатын. Бұндай жағдай екі ... ... ... ... ... көбірек қатысу қалауы
малайлықтардың қарсылығын тудырды, сонымен бірге қытайлықтар ... ... ... ... ... ... ... дағдарыс: 1965 жылы Федерацядан Сингапурдың бөлінуіне алып ... ... та, ... та ... ... болған этноаралық ірі
қайшылыққа бастаған жағдайларға алып ... 1974 жылы ... ... ... ... ... екі қытай партиясы болды. Бұл 600 мың
мүшелері бар, көбінесе ірі ... ... ... ... Қытай
Ассоцияциясы (МҚА) және 120 мың мүшеден тұратын ... ... ... ... ... ... партиялардың мүшесі болып 1 млн.−ға жуық адам
немесе бұл елдегі қытайлардың 1/6 саналды.
Қытай диаспорасының ... ... ... ... ғана ... ... малай ұлттық ұйымына сын айтады. Бұл партияның өкілдері БАҚ
қолдана отырып, ... ... ... ... ... істейді.
Қытай қауымдастығының саяси эволюциясы елдегі саяси процестрге байланысты
бірнеше кезеңге бөлінеді. 1945−1948 жылдары Малайяда ... ... Сол ... ... ... күш ... ... жылдарында жапондықтарға
қарсы коалицияны басқарған Малайяның коммунистік партиясы саналды. МКП−ның
қытай диаспорасына ... ... ... ... ол ... негізде
отаршылдарға қарсы кш жинақтай алмады. Коммунистер соғысқа бүкіл қытай
қауымдастығын қоса ... ... ... ... 1949 жылы құрылған
Малайзияның қытайлық ассоцияциясы шықты. Бірнеше жыл бойы ол саяси элитаның
құрмында есептелінді. Елдің ... ... ... жж) ... этникалық қытайлардың саяси белсенділігі байқалады және жоғарыда
айтылық кеткен малайлықтардың билікте, ал қытайлықтардық бизнестегі артықша
ролі орнайды. Бұл ... елде оның ... ... ... ірі ... Ол ... ... нәтижесінде Сингапур мемлкетінің
Малайзиядан бөліну процесі.елдегі саяси жағдайдық тұрақтылығын ... ... ... ... 1965 жылы ... ... ... қол қойды. 1965 жылдың 9 тамызында
Сингапур Малайзия федерациясынан бөлініп шығады [16, ... ... ... әлеуметтәк мәселелердің ушығуымен
сипатталады. Бұл кезең аталып кеткен 1969 ... ... ... ... ... ... экономикалық саясатқа» елді көшіру кезеңі. Осы ... ... ... ... мен ... ... ортаға дамуға орта
жасау көзделген болатын. 1974 жылы ... ... ...... ... иүдделерін көздейтін саяси партиялардың коалициясы
құрылды. Оған қытай қауымдастығынан 2 ... ... ... ... ... ... қызметі биліктегілердің елдегі
тұрақтылықты сақтаудағы шаралар шеңберінде өтті.қытайлардың белсенділігінің
көрінісі болып ... ... ... ... құрылған студенттік
қозғалыстық кеңеюі болды.
1984-1980 жылдың соңында қытай қауымдастығының елдің экономикалық өміріне
ықпал ету дәрежесі төмендеп, саяси саладағы белсенділігі аса ... ... орта ... ... және ... ... ... алып
келді. Трансұлттық корпорациялармен ынтымақтастықта болып, өзіне тауарды
өткізу нарығын іздеу жолында болды.
Малайзиядағы қытай қауымдастығында елеулі өзгерістер ... ... ... Бұл ... ... ... ... партиясында билік үшін
бірнеше топтардың арасында ірі дағдарыс басталады. Бұл дағдарыс бүкіл қытай
қауымында үлкен резонанс тудырады. Ол ... ... ... ... ие ... Тан Кун ... ... Қытай Ассоцияциясына
басшылыққа келуіннен кейін тоқтады. Алайда биліктегі алдыңғы қатарлы ... ... ... ... ... ... малайлық басшылықты
қатты алаңдатты және жағдайға араласуға итермеледі. Нәтижесінде атақты
көшбасшылар ... ... ... оған қытайлардың саяси
құқықтарын алға тартуды мақсат етпейтін бірқалыпты саяси топ келді. ... келе ... ... ... ... мен ... қауымның жағдайы
тынышталды.
1980 жылдардың аяғынан қазіргі кезеңге дейін қытай диаспорасының жағдайы
тұрақты болды. ... ... ... ... ... ... ... бағытын анықтауға еш қатыспады.
Малайзиядағы қытай халқының жалпы алғандағы белсенділігіне қарамастан,
оның ресми билік ... ... жоқ. Бұл ... ... ... ... ие болуға мүмкіндік туғызатын заңдардың
қабылданыуна жол ... ... ... жеке ... ... аз. Атқарушы органдарда да ... ... ... Малайзияның
үкіметінің билігін министрлерден тұратын Кабинет жүзеге асырады. Министрлер
– премьер-министр бекітіп, жоғарғы басшы мақұлдайтын ... ... ... ... ... саны мен олардың этникалық
құраушысы айтылмайды, бірақ министрлер Кабинетін ... ... ... ... ... сақаталады. Үкіметте малайлықтар
басым, қытай диаспорасының өкілдеріне министрлердің 1/5 бөлігі ... ... ... ... тұрғылықыты елдегі саяси және ... ... ... ... ... және ішкі саясатына әсер етудің ... және 3 ... ... ... ... ... ... өкілі – саяси көшбасшылар арқылы тікелей әсер. Жоғарыда
айтылып өткендей, кей ... ... ... өзінің азшылығына
қарамастан, өте маңызды рольдерге ие. Көргеніміздей, диаспораның аз
болуы оның жоғарғы ... ... ... алып келеді.
Алайда қазір көптеген мемлекеттерде ... ... ... ... ... ... ... жатыр, сондықтан
дискриминацияның бұл түрінің жақын ... ... ... болады деп
болжауға келеді. Бұнда кірмейтін тек қана Сингапур, ондағы қытайлар
саны халықтың көп ... ... ... ұлты ... саяси
көшбасшыларға ие. Сонымен қатар, диаспораның жергілікті халықпен
тығыз байланыс орнатуына «жағдайлық этнолылық» тән, ... ... жиі ... ... және жергілікті мәдениетті сіңірген
қытай диаспорасының өкілдері жергілікті қоғам мен жағдайдың шартына
байланысты өзгеріп отыратын «өтпелі этникалылықты» ... ... үшін ... ... жергілікті биліктегі элитамен
байланысын нығайту үшін мүмкіндік туғызады. ОША ... ... ... ... көп ... болады. Мысалы,
Индонезияда Сухартоның биліктен кетіп, Абдуррахман Вахидтің ... жылы ... ... ... ... ... алып
тасталынады. Индонезиядағы қытай қауымдастығының ... ... Квик Киан ... ... ... ... және өндіріс
министрі болып тағайындалғаны маңызды бола түседі. ... ... ... ... ... МҚА және ... фронт пен
Гераканның саяси одағы оларға қандай да бір ықпал етуге мүмкіндік
береді. АҚШ-та бұндай әсер ету ... не қол ... ... орын
алуда. Қытайдан шыққандар жиі-жиі штат дәрежесіндегі ... ... ... ... диаспорасының саны көпшілікті
құраған аймақтарда.
2. Тікелей әсер: тұрғылықты ... және ... ... ... ... диаспораның сол елдегі беделіне байланысты. Бұны ҚХР ... ... ... жылдардағы қақтығыс дәлелдей түседі.
Сол кезеңде Вьетнамнан көптеген қытайлардың ... ... ... ... ... алып келді, кейіннен екі жақтың
да келісімге келіп, мәселені ... ... ... Оның нәтижесі
Қытайдың қаржылай көмегінің тоқтауы мен қытай-вьетнам шекарасының
жабылуы болды.
3. Жанама ықпал: ... Бұл ... осы ... ... ... ... әсер: тұрғылықты мемлекеттің ішкі саяси құраламдары арқылы.
Малайзиядағы қытай халқының аз ... ... ... ... қытай дауыс берушілернің 23% даусын ескермей қоя алмайды.
5. Жанама ықпал: қытайлық трансұлттық жүйе ... ... ... ... ... ... ұқсатуға келеді. Ол тор
басқа мемлекеттегі тура сондай тормен қарым-қатынас орнатады. Ортақ
мәдени құндалақтар кез келген ... ... ... өз
отандасымен байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Азиялық дағдарыс
кезеңінде индонезиялық қытайлықтардың қысылтаяң жағдайы ... ... ... ... ... ... резонансқа алып келді.
Тайландтағы қытай диаспорасының ... ... ... айыптады, Тайландттың парламентіне жолдау жіберді.
Малайзияда қытай диаспорасының көшбасшылары малазиялық үкіметті
Индонезияны қытайларды ... мен ... ... үшін ... ... [1, ... ШЕТЕЛДІК ҚЫТАЙЛАРДЫҢ ҚЫТАЙ ХАЛЫҚ РЕСПУБЛИКАСЫМЕН ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСЫ
3.1 Эмиграция басталғанан бастап 1980-інші жылдарға ... ... ... ... ... дамуы
Қытайдың реси биліктегілерінің шетелдік қандастарына қатысты ресми
саясаты туралы ... ... ... ... ... ... ... мәселені түсінуге мүмкіндік береді. Кез келген шетелдік
диаспорасы бар, әсіресе қытай диаспорасындай көп мемлекет үшін оның қолдауы
маңызды сыртқы саяси ... ... ... ... ... ... ... өз елінің экономикалық, тілдік және ... ... ... сол елді осы ... ... ... кез келген этникалық қауымдастықтың тұрғылықты елдегі жағдайы бұл
мемлекеттің олардың тарихи отанымен екіжақты қарым-қатынасына, оның ... ... ... ... өз кезегінде диаспора да екіжақты қарым-
қатынастарға ықпал ете алады, көп жағдайда екі ... ... ... атқарады.алайда бұндай ұмтылыс шыққан мемлекеттің сыртқы саясатына
тікелей ... ... ... ... ... ... билігімен
диаспораны өз жағына шығару үшін қабылданған ... және ... ішкі және ... ... ... ... ... қажеттілік туындап қалады. Оны қытай диаспорасының ... ... ... ... ... ... еткенін көру үшін
анықтаймыз.
Пекиннің шетелге кеткен отандастарына деген қарым-қатынасы ... ... ... ... және ... мүдделерге байланысты өзгеріп
отырды.
Қытай халқының Оңтүстік - Шығыс Азия елдеріне жаппай көшуі кезеңінде ... ... ... үкімет эмигрант қауымымен қарым-қатынас орнату
түгілі, олардан алшақ ... ... Бұны сол ... кең ... ... ... ... идеология әр жеке тұлғаны
сол кездегі қоғамның шегінде орны бар ... ... ... ... ... кеткендерді айыптады. Ресми қабылданған ... ... ... ... ... өзімен моралды норманы
бұзушы ретінде қарастырылды. Сонымен қатар, зерттеуші А.А.Бокщаниннің айтуы
бойынша, ... ... жеке ... ... қытай көшпенділері
билікпен үкімдерді бұзушы, шектеулерден аттаушы ... ... ... ... ... ... Цин әулетінінің негізін салған
манчжурлермен басып алынды. 1680 жылдарға ... ... ... ... провинциялар – Юньнань, ... және ... ... ... ... басты, тақтан кеткен мин әулетінің
адал ... бір ... ... Вьетнам,және ары оңтүстікке қарай
ығысты. Нәтижесінде Оңтүстік-Шығыс Азиядағы көптеген қытай қауымдастықтары
антиманчжурлік оппозицияның орталығы болып қалды, ... өте келе онда ... ... ... ... ... Цин ... құлату мақсатымен дәл
сондай қызмет атқарды.
Бұл жағдайлар цин үкіметінің көшуші қауымдармен қарым-қатынасында өз ізін
қалдырды. Үкімет максималды түрде ... ... кез ... ... ... ... Жаңа ... үкімімен қытай
жағалауындағы барлық тұрғындар теңіз бойынша ... ... үзу ... ... ... ... ... өлім жазасы қаупімен тыйым
салынды, сыртқы ... ... деп ... ... ... мәселедегі кейбір өзгерістер XVIII және XIX ғасырларда ... ... мен цин ... ... ... ... ... Қытайлық билік сыртқы сауда, елге кіру мен елден
шығудағы шектеулерді әлсіретуге мәжбүр ... 1860 ... ... ... аяқталғаннан кейін, еуропалық державалар Қытайды ... ... ... оны ... ... ... беруге мәжбүрледі.
Нақ осы уақытта сыртқы саяси тәжірибеде алғаш рет пекин басшылығының
эмиграция мәселесіне ... ... ... 1868 жылы ең ... деп ... ... келісімінің дайындалуы барысында
қытай үкіметінің АҚШ-қа ... ... ... ... ... ... «қытай азаматтарын олардың қалауынсыз еріксіз АҚШ және ... ... ... ... ... ... ... қуаттады. Екі жақ та
шынайы түрде «әрбір адамның өз үйі мен меншігін ... ... ... өз азаматтарын бір елден екінші елге көріп қайту, сауда және ... болу ... ... ... ... ... Бірақ
сонымен бірге, Бурлингем келісімі қытай иммигранттарына ... ... ... бермеді. Оның көмегімен өзінің шектеулі
мүмкіндіктерімен циндік ... ... ішкі ... ... ... Өз ... американ үкіметі Қытайдан иммиграцияның
жалғасуында мүдделі болды, бірақ оның жаппай сипат ... ... ... [8, ... АҚШ және ... Азиядағы құқықтық жағдайын 1909 жылы
Қытайда қабылданған заң қиындатты, оның негізінде, ... ... ... ... еді. Ол заң ... ... қытай болған
балалар туған жері мен ... ... ... ... азаматтары болып
саналды. Бұл принцип 1929 жылы ... ... ... ... заңда қайта бекітілді. Онда басқа елдің азаматтығын алғысы келген
адам, өзінің азаматтығын тек Қытайдың ішкі істер ... ... ... деп ... ... Азиядағы кейбір елдерде бұл заң
жергілікті заңнамамен қайшы келіп ... оның ... ... ... елдің территориясында туған адамдарды сол ... деп ... ... беретін «жер принципі» бойынша анықтау жатқан
еді.
Қытай халқының Оңтүстік-Шығыс Азиядағы мемлекеттердің саясатына ықпалы
шектелген болса да, циндік ... ... ... бақылауда ұстау үшін
шаралар қолданып отырды.
Мысалы, Индонезиядағы қытайлардың мәртебесі 1910 жылы ... ... ... ... ... Ол ... ... туылған және тұрып жатқан қытай голландтық деп саналды. ... және ... ... ... индонезиялықтардан жоғары тұрса
да, еуропалықтармен құқықтары бірдей болмады [1, б.66].
Қытайдың Британдық Малайядағы қытайларға ... етуі ... ... ... ... мәртебесі әлі белгісіз күйінде болып отырды.
Стрейтс-Сетлментста туып, ... ... ... британдық азаматтықта
саналды және ол жерден қуыла алмады. Сонымен бірге, малай князьдықтарында
тұрып жатқан ... ... ... протекторатының астында болып
саналды, алайда жергілікті билеушілер оларды өз ... ... ... ... ... ... жөнінде жасалған біртұтас
сыртқы саясат қалыптаспаған болатын. Ұзақ уақыт бойы Қытайдың ... ... ... ... ... ... бар екенін мойындап,
олардың қауым ынтымақтастығының басында тұруына еш ... ... Бұл ... асты ... ... ... саясатына
байланысты деп болжауға болады. Жағдай тек Цин әулеті билігінің ... ... ... алайда сыртқы саяси аренадағы күштердің жаңа
орналасуы ... ... өз ... орындауға мүмкіндігін шектеді.
Оңтүстік-Шығыс Азия мен АҚШ-тың отаршыл ... ... ... ... жүйедегі иммигранттардың рөлі жөнінде өз пікірлері болды.
Олардың азаматтық туралы қабылдаған ... 1909 жылы ... ... ... ... ... ... анықтауда «қандық
принциптің» енгізілуі көптеген шетелдік қытайларға «екіжақты ... ... ... Бұл ... ... ... ... жергілікті қытайлардың экономикалық қызметіне кедергі
болды, ал ... ... мен ... ... ... тұрғылықты
мемлекетпен байланыстың нашарлауына алып келді. XIX ғ. ... ғ. ... ... ... Қытаймен және революциялық оппозициямен де саяси
күш ретінде қабылдана бастайды. ... ... ... ... ... Сунь Ятсенді алуға болады, ол Гавай аралдары және
Жапониядағы қытай эмигранттарының материалды және ... ... ... ... тарихындағы алғашқы революциялық қоғам «Синчжунхуй» («Қытайды
жандандыру одағы») Гавай ... ... ... Сунь
Яьсенмен құрылған болатын. Жапонияда жергілікті қытайлардың негізінде сол
қоғамның бөлімін ашқан ... жж. ... ... Кан Ю-вей және оның жақтастары
АҚШ, Канада, Австралия, Гавай аралдары және Оңтүстік-Шығыс Азия ... ... ... ... ... ... ... сапар шегеді. Кан-Ю-вейдің жақын ... Лян ... ... ... эмигрантармен байланыс ... ... ... қоғамы») бөлімшесін құрды. Реформаторлардың қызметін
жалғастыру үшін диаспора арасынан 100 мың юань ... ... ... ... ... австралияға да сапар шекті. Осы жылдары реформаторлардың
белгілі қызметкері Оу ... Кан ... ... ... Сан-
Францискода басып шығарылатын қытай ... ... ... ... рефолюциясы кезінде Юань Шикай бастаған монархистер
Австралияның консервативті көзқарасты эмигранттық басшылыққа арқа сүйеді.
Алайда, бүл ... ... ... ... ... қытай
қауымдастығымен байланыс орнатуға қандай-да бір жүйелі бағыт ... ... анық ... 1949 ... ... ... Республикасында
жауапкершілікпен қарады. Жаңа биліктің диаспоральді саясатының негізінде
Ортақ майдан құру идеясы жатты, ол ... ... ... ішкі және ... ... көздеді. Ортақ майдан барлық өндірісшілерді,
саудагерлерді, ... ... ... саяси партияларды,
интеллигенцияны, ұлттық азшылықты, діни ... ... ... ... және ... ... тиіс еді. ... шетелдік қытайлардың құқықтары мен мүддесін қорғауды өз мойнына
алды, ал бұл ... ... ең ... ... ... барлық ресми
құжаттарда бекітілген барлық шетелдік ... ... ... болды. 1954 жылға дейін елдің мемлекеттік конституция қызметін
атқарып келген Қытайдың халықтық саяси консультативті ... ... ... ... ... шетелде тұрмыс құрған қытайлардың заңи
құқығы мен мүддесін ... үшін ... ... ... ... ... ... диаспораның көрнекті өкілдері қытайлық үкіметтің шақыруымен
ҚХСКК-ның жалпы ... ... ... ... ... ... қытайларды ҚХР-дың азаматтарына теңеді, ролардың
халық өкілдерінің бүкілқытайлық жиналысында және басқа да ... ... ие ... мәлімдеді. 1954 жылғы Конституция бойынша, ... ... ... ... жатқан қытайлардың құқықтары мен мүддесін
қорғайды»[17, б.29]. ҚХР-дың алғашқы құрылған жылдары шетелдік қындастарына
қатысты бекітілген саясат бойынша, кең ... ... ... және
қоғамдық ұйымдар жүйесі құрылды. Орталық комитетте бұл іске ... ... ... ... Бөлімшелер партиялық комитеттердің барлық деңгейінде
– проивинциялықтан бастап, уезд қалаларынмен аяқталып ұрылды.
Хуацяо саясатына және соған ... ... ... ҚХР-дің Мемлекеттік Кеңес жанындағы Орталық комиссиянің рөлі зор
болды. Комиссияның қызметі 2 ... ... ... 1) ... ... ... ықпал ету; 2) Қытайға оралған тұлғалар мен хуацяоның
туысқандарына қатысты ... ... ... ... кеңес
бекітетін комитет пен тұрақты қызметкерлерден тұрды. Бұндай комитеттер
жергілікті деңгей – ... және ... ... ... ... ... қытайлармен практикалық жұмыс жүргізіліп отырды.
Шетелдік қытайлар ісі жөніндегі Комиссия және Орталық ... ... ... ... ... қызметін ерттеп
отырды.
Сөйтіп, қытайлық қоныстанушылардың ... ... ... пекин басшылығының диаспоралық саясатының басты мақсаттарын орындауы
тиіс болды. ... ... ... ... ... оятуға бағытталды, ол шетелдік қытайларға деген ... ... ... ... ... тиіс ... Сол ... сыртқы
саяси жағдайда, яғни ҚХР-дың АҚШ ... «екі ... ... ... ... ... ... мойындау), БҰҰ-дағы Қытайдың
өкілдігін қалпына келтіру, халықаралық қатынастар жүйесінде ... ие ... бұл ... ... асуы ... ... қосымша қолдау
әкелуі тиіс еді. Екіншіден, экономикалық мақсат ... ... ... көмек, туысқандарға қаржылай аударым сияқтыларды
қолдады. Басты диаспоральды ... ... Ляо ... 1951 ... қытайлық эмигранттардың ісі жөніндегі Комитеттің отырысындағы
баяндамасында айтылғандай, шетелдік қытайлардың ... ... ... ... жөніндегі мәселе батыс елдердің тарапынан болған экономикалық
блокада контектінде қойылды [1, б.74]
1955 жылдың 22 сәуірінде қабылданған келісім негізінде Қытай ... ... ... ... ... болады. Бұл екіжақты
қытай-индонезиялық келісім құжаты ҚХР мен Индонезия ... ... ... ... екі ... қалағанының азаматтығын
қабылдауына еркіндігін айқындайды. Некеге тұрған бір жақ ... ... ... ... өз ... айырылады. Ата-аналары
немесе әкесі Индонезияның азаматтығында ... ... ... ... ... ... ... бұл ұстанымдар басты болып қала берді.ҚКП-ның
VIII съезінде Ортақ майданның ісі боцынша ... ... Ли ... ... ... қытайлардың өз еркі бойынша азаматтықты таңдай
екенін тағы да мойындады. Чжоу Эньлай ... ... ... да
бұл мәселені жиі қозғады. Сөйтіп, Сингапурдың бұрынғы басты министрі
Д.Маршалмен сұхбат барысында ол ... ... өз ... қабылдаған
қытайларды осы елге бейім болуын басып айтты.
Алайда, қытай ... ... ... ... белең алды. ҚХР-дың құрылуынан бастап екі онжылдыққа созылған
американ-қытай қатынастарының суық болуы АҚШ-тағы қытай диаспорасымен тығыз
байланыс ... ... ... өз кезегінше, американ басшылары
коммунистік Қытайға бұл ... ... ... ... ... ... ... біріккен Тайванның ықпалын тежеу ... ... ... сыртқы саясатының жалпы бағыты сияқты, шетелдік қандастарға деген
өзгеріс пекин басшылығының идеологиясының өзгеруімен ... ... ... ... ... ... еткен 1966-1976 жылдары болған
«мәдени революция» мен «үлкен секіріс» әлеуметтік тәжірибелері еді. Бірте-
бірте сыртқы саясаттың идеологиялық негізінің өзгеруі анық ... ... өмір сүру ... бас ... енді ол ... жол ... өзгерістерден бас тарту болып есептелді. ҚХР-дың бұл кезеңдегі
әрекеттері, ол көрші мемлекеттерге территориялық шағымдары болсын, ... ішкі ... ... ... да, бұл мемлекеттермен екіжақты қарым-
қатынасты ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... болып Пекиннің шетелдік қытайлардың тұрғылықты
мемлекеттердегі ... ... ... ... ... ... қытайлардың азаматтық мәртебесін анықтамай отырып,
оларға құқық барларын жариялады. ... ... ... ... ... қарсылыққа түсті. Шетелдік ... ... деп, ал ... ... ... ... ... деп танылды. Шетелдік қытайлардан ақшалай аударылым «тыңшылық
құралдар» деп танылды. 1960 ... ... ... ... ... ... өз жұмысыны тоқтатты. 63 мүше адамнан 21 адам,
көбісі репатрианттар ... ... Өз ... диаспоралық
саясатты жүзеге асырудың басты идеологы Ляо Чэнчжи босатылды.
ҚХР-ның шетелдік ... ... ... ... мәселе 1970 жылдардың
аяғында ерекше маңызға ие болды. 1977 жылдарға ... ... мен ... ... ... өрши ... ... Камбоджаның шығыс
бөлігінде вьетнам әскерлерінің қалып қоюымен ... ҚХР екі ... ... шақырғанымен, нәтижесіз болды. Ханой үш ... ... ... ... ... ал ... өз
территориясынан вьетнамдық әскерелрдің алып кетуін талап етті.
1978 жылы ... ... ... ... даурықты.КСРО Вьетнамға
әскери техника сатуды тоқтатпады, ал Қытай-Камбоджанмен жақые болды. 1978
жылы кеңес-вьетнамдық бейбітшілік және достық ... ... қол ... ... Вьетнамға ұзақ мерзім негізінде қолдау көрсететіні жайлы сөз
қозғалды. Бұл ҚХР-дың ... ... ... ҚХР ... ... ... деп, ... қысым көрсетемін деп бұл жағдайды
пайдаланды. 1978 жылы 24 ... ... ... ... ... ... ісі жөніндегі Канцеляриянынң мәлімдеуі ... ... ... ... қуғындау мен қудалауға» душар
етті.
1979 ... ... ... ... Камбоджалық эмигранттардың
қатысуымен Камбоджаның астанасы Пномпень алынды. Елде провьетнамдық үкімет
орнайды.
Сөйтіп, ... ... ... ... ... саясаты
айтарлықтай иілімді болып, сол кезеңде елдің ... ... ... ... ... ... ... 1949-1970 жылдардың аяғындағы
диаспоралық саясатына шетелдік қытай ... ... тек ... ... ... ғана емес хуацяоларға қысым арқылы
сыртқысаяси мәселелерді шешу де тән ... ... ... қытайларды
пайдаланудың мысалы ретінде 1978-1979 жылдардағы камбоджалық-вьетнамдық
дағдарыстың әсері аз ... ... бұл ... ... ... ... экономикалық ынтымақтастық пайдасына қытай қауымымен байланыс
тетіктерін қайт қарауға итермеледі. [1, б.85].
2. Хуацяо және Қытайдағы реформалар: ... ... ... аяғы Қытайда терең экономикалық реформалардың болуымен
сипатталады. ҚКП ОК-нің үшінші пленумы (1978 жылдың ... ... ... сонымен бірге қоғамның қатаң маоистік ... ... ... ... ... ... Бұл ... қабылданған
реформалар елдегі қоғамдық қатынастардың өзгеруіне алып келген ... және ... ... ... алып ... қытай басшылығының халықаралық саясатын да қамтыды. Басқа
мемлекеттермен, соның ішінде капиталистік мемлекеттермен ... ... ... ... түрлі мәселелерді шешу бойынша әлемдік
қауымдастықпен ынтымақтастық даму алды. ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты болды. Қытай диаспорасы
тұратын басқа мемлекеттермен қарым-қатынасты түзеу сол ... ... ... да ... ... ... ... бұл
кезеңде пекин басшылығының саясатында экономикалық сарындар байқалды.
Шетелдік қытайлардың ісімен айналысатын ... ... ... ... ... ... ... органы - Қытай эмигранттарының ісі
бойынша Канцелярия (ертеректе Орталық Комиссия болып аталған) өзінің басты
мақсаты ретінде ... ... ... экономикасын модернизациялау
процесіне қаржылық және материалды-техникалық механизмдерді ... ... іс ... практикалық қызмет атқарып жүрген ... ... (РБА) ... ... ... ... құндылықтарды қайтарумен шұғылданды.Хуацяолардың қажеттіліктерін
қанағаттандыру үшін ... ... ... ... және санаторийлер
ашылды. РБА шетелдегі қытайлрадың құқықтары мен мүдделерін қорғады, ... ... бұл ... ... және заң ... органдарға
жібереді (оның ішінде заңнаманы өзгерту үшін де). Бұл ... ... ... РБА-ның Әлеуметтік қамтамасыз ету және ... ... 1983 жылы ... ... ... ... эмигранттардың ісімен айналысатын Комитет құрылды. Оның басты
міндеттерінің бірі осы ... ... ... ... қандастарымен
байланысты жүйелеу болып табылды.
1988 жылы Бүкілқытайлық комитеттің Халықтық ... ... ... ... ... ісі ... ... құрылды.
Оның құрамына коммунистік емес саяси партиялар мен ұйымдар кірді.
Алға қойылған жаңа мақсаттар шетелдік қытайлардың ... ... жаңа ... жариялауға мәжбүрледі. Бұл 1980 жылғы ... ... ... ІІІ ... азаматтық туралы жаңа
заңда бекітілді. Оның басты ерекшелігі ретінде екі жақты ... ... айта ... жөн. ... ... ... заңының 8
бабына сәйкес, «қытайлық азаматтықты қабылдаған тұлғалар басқа мемлекеттің
азаматтығын ала ... ал 9-бап ... ... ... ... тұратын қытай азаматтары қытай азаматтығынан
айырылады, олар шетелдік азаматтықты өз ... ... ... ... ... ... анықтаудың критерийі болып «қандық
принцип» және «жер принципі» ... ҚХР ... ... ... ... ... еке ата-ана немесе біреуі қытай
азаматтары болса да. Басқа жағдайларда азаматтық алу үшін ҚХР ... ... ... қанағаттандырудың бірнеше шарты бар: 1) Қытай
азматтары шетелдіктердің ... ... 2) ... Халық Республикасын тыс
үнемі өмір сүреді; 3) басқа да ... бар. Заң ... ... алу ... қалдырды және азаматтығы жоқ тұлғаларды мойындады.
Бұдан бұрын ҚХР апатридтарды өз ... ... ... бұл ... Азия ... алаңдау туғызған болатын [1, б.88].
Азаматтыққа байланысты заңды қабылдаумен Қытай ... бір ... ... өз ... ... ал ... жағынан хуацяоның
жергілікті мемлекеттегі жергілікті билікпен қарым-қатынасын ... ... ... ... көрсетті.
Жергілікті әкімшіліктер азаматтық туралы мәселенің заңи реттелуі ... ... және ... ... ... ... ... деп үміттенді. Оңтүстік-Шығыс Азияның кей мемлекеттері ... ... ... шектеуге тырысты, алайда Қытайдың шекаралық
билігі бұл шектеулерді айналып ... ... ... Олар ... ... айналымға енгізді, ол бойынша жеке ... ... ... ... соғылмайды, нәтижесінде ҚХР-ға сапар тұрғылықты мемлекет
билігінен жасырын жасалды. Әсіресе, бұл ... ... ... ... Малайзияға тән болды. Сөйтіп, гонконгтық деректер бойынша, 1983 жылы
ҚХР-ға 52 мың ... ... ал ... малайзиялық дерек бойынша,
Қытайға шығуға рұқсат алғандардың саны тек 3 ... ... ... ... ... істер министрі У Сюэцяннің сапары
барысында талқыланды. Нәтижесінде, қытайлық бұқаралық ақпарат құралдарында
Малайзияның арнайы рұқсатын алмаған тұлғаларға кіру ... ... ... ... мәлімет кең тарады.
Пекин басшылығының диаспоралық саясаттағы басқа маңызды ... ... ... ... халықаралық аренадағы жағдайдың өзгеруі
септігін тигізді. 1960 жылдардың аяғы – 1970 ... ... АҚШ ... ... ... бас ... ... қарым-қатынасының
жақсаруы байқалады, 1979 жылы екі ел арасында дипломатиялық қатынастар
орнайды. Бұл жағдай көптеген ... ... ҚХР ... ... ... АҚШ-тағы қытай диаспорасының Қытаймен байланысының ... ... еді. ... да, Американың да сыртқы саяси бағытының
өзгеруі қытай билігінің АҚШ-қа эмиграцияны өз ... және ... ... ... жол ... Олар ... басшылығында екеу еді:
біріншіден, Гоминьданның ықпал ету ... ... ... ... саяси ықпалды күшейту. Екіншіден, ... ... ... ... ... ... органдарға және
қоғамдық көзқарасқа әсер етудің ішкі каналы ... ... ... Пекин қатынастырының жақсару процесін тездету болды.
Дипломатиялық қатынастар орнатылғаннан кейін қытайлық басшылық ... ... ... ... ... белсенді түрде
түзетуге тырысты, қытайлық диаспора ... ... ... ... ... [8, б.97].
Американдық қытайларға қатысты ҚХР-дың саясатын жүзеге асыруда үлкен
мәнді 1979 жылы қаңтар-ақпанда ҚХР ... ... ... орынбасары
Дэн Сяопиннің АҚШ-қа сапары атқарды. Тайваньдық режимді жақтаушылардың
митингісіне ... Дэн ... ... ... ... ... ... өткізді [8, б.98].
Қытайлық үкімет шетелдік қауымның көмегіне тек ... ... ... ... жету ... ететінін түсінді. Сондықтан,
1970 жылдың аяғына ... ... ... ... және олрадың
туысқандарына ... ... ... ... ... ретке келтіруге байланысты бірқатар шаралар қолданады.
Сондай шаралардың бірі ретінде ... ... ... мәселесін қарастыруға болады, алғашында олар «бай», «помещиктерге»
теңелген еді. Оларды толық ... ... ... ол атау ... ... ... ... «мәжени революция» кезеңінде реэмигранттар
және эмигранттардың туысқандарына байланысты жіберілген «әділетсіз, қате
және фальсификацияланған ... ... ... ... [3, б.36].
1981 жылы үкімет шетелдік қтайларға «мәдени ... ... ... берілген және 50-жылдардың басында жер реформасы және «жеке
меншіктің социалистік ... ... ... үйлері қайтарып
беріле бастады. Сонымен қатар, шетелдік қытайлармен жұмыс органдары
«реэмигранттарға», ... ... және ... ... ... ... ... жасауға бағытталған бірқатар ұстанымдар
жасайды. «Реэмигранттардың», «эмигранттардың туысқандарының» және олардың
балаларының ... ... ... ... ... ... қабылданады. Жас «реэмигранттар» және Қытайда өмір ... ... ... өту балы төмен жағдайда елдің орта және ... ... ... мүмкіндік алды. «Реэмигранттарға» және «эмигранттардың
туысқандарына» туысқандарын көру немесе тұрақты тұрмыс құру ... ... ... ... ... ... ... бірге 1985 жылы ... ... ... кіру үшін виза ... ... ... 1984 ... олар ҚХР-дің ішкі авиа жолдарынан билетті ҚХР азаматтары сатып
алатын бағамен ... ... ... шетелдіктер үшін ол айтарлықтай қымбат
болатын.
Хуацяолар өз кезегінде отанымен ... ... ... ... тарихи отанымен серіктесітк формасы болып туысқандарына
ақшалай аударым жасау ісі кең таралды. Ондай ... ... ... аяғына қарай ұлғайып, ҚХР-дың шетелдік қытайлар бағытында жасап
жатқан саясатының нәтижелі екендігінің ... ... 1979 ... жалпы саны 400 млн. долл., соның ішінде 75% ... ... ... 1980 жылы бұл ... ... төмендегенін
байқуға болады, ол аударылымдарды асауада ... ... ... Сол ... орын ... ... бойынша, шетелдік қытайлар
аударылымдарды Қытай Банкінің ... ... ... ... бар ... ... ... жүзеге асырылды. Қытайда бұл валюта
ресми курс ... ... ... ... ... ... екі түрі ... «отбасын қамтамасыз ету үшін
аударылымдар», «құрылыс үшін аударылымдар». Бірніші ... ... ... арнайы талондар беріліп, олар оны «хауцяо дүкендерінде»
керекті жоғары сапалы тауарлар немесе дефицит тауарларды ала ... ... ... тура сол ... ... ... немесе үй салуға
қажетті жабдықтарды алуға мүмкіндігі болды. Аударылымдардың жалпы сомасынан
арнайы бөлігін ... ... ... ... ... ... сату үшін
жұмсады.
Уақыт өте келе аударылымдардың құрылымы ... ... Егер ... тек ... ... ету ... ... 1980 жылдың екінші
жартысынан бастап, оның көп бөлігі эмигранттардың ... ... ... ... ... ... ... Қытайлық билік өндіріске
аударылымдарды салуды ... ... бұл ... ... бір ... еді [1, ... ... ҚХР-мен байланысының басқа дәстүрлі түрі болып
туған уездтері мен ауылдарына мектеп, аурухана, жо, ... және т.б. ... ... ... С.Н. ... ... ... Гуандун
провинциясындағы осындай көмектің сомасы 670 млн. юаньды құрады. Көмектің
негізгі ... орта және кіші ... ... ... ... бұл ... емес еді, ... гонконгтық ірі саудагер Ли Цзячен
Шаньтоуда университеттің құрылысына 180 млн. ... ... ... ... ... ... тарихи отанымен айтарлықтай көлемді және нәтижелі
түрі – ортақ өндіріс орындарына ақша құю, айта ... ... ... ... және ... ... орын алды. Мысалы, Гуандун
провинциясында 1980 жылдардың бірінші жартысында қытайлықт эмигранттардың
ақша салу ... ... ... 90% оның ... 96% ... ... отандастарынан» еді. 1990-жылдарда хуацяоның капиталына
ортақ өндіріс орындарының 80%-ы және ақш ... ... ... ... ... ... ... нәтижелі түрде пай далану үшін
ҚХР-нда 4 ... ... ... ... ... ... және ... олар бүкіл елдің «тәжірибе зертханасына» айналды. Осы
аудандағы хуацяоның жалпы инвестиция көлеміндені үлесі 90%-ды құрады. ... ... ... қандастарының ерекше маңыздылығын сезінген ҚХР-
дың басшылығы олармен ... жаңа ... ... Сөйтіп,
1985 жылдың екінші жартысында Шэньчжэньда арнайы «хуацяо» қалашығы құрылып,
олардың капиталын тартудың «терезесіне» айналды, онда ... ... ... ... ... енгізілді.
Шетелдік қытайлардың Гуандун және Фуцзян провинцияларына капитал ... ... ... ... ... ... айналысты.
Хуацяоның инвестицияларын ҚХР-да тұратын олардың туыстары арқылы тарту ісі
кең етек ... ал ... ... ... ... ... асырылды. Қытайда бұндай әдіс «артынан жіп ертеттін
ине» атауын алды.
ҚХР басшылығы қытай диаспорасы ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жасады. 1984 жылы
хуацяоның және «Гонконг және Макаодағы отындастарының» ақша салуына бұндай
жеңілдіктер Фуцзянда ... ... ... шешімі бойынша,
келісімнің шарттары негізінде шетелдік қытайлықтар капитал ... ... ... 10 ... ... болды немесе есеп кәсіпорын кіріс
алғаннан бастап есептелетін 5 жылға кірістің ... ... ... ... бастап, кірістің үстінен салынатын салықтың тек жартысы
төленді. Егер ... ... 5-10 ... ... ... ... салынатын салықтан алғашқы 3 жыл босатылды, 4-нші ... ... ... ... ... ... бұл ... жерге де жартылай
салық төледі. Бұндай жағдай шетелдік инвесторларға берілмеді, олар салықтан
жартылай ... ... 5 ... аса ... ... [18, б.81].
Бұндай жеңілдік шаралары тек экономикалық мүдделерді көздемей, шетелдік
қытайлардың ҚХР-дағы тустары мен достарына тартылыс сезімін де ... ... ... бір ... шетелдік қытайларға бірігіп
салған кәсіпорынға «өзінің туысы немесе досын» ... ... ... ... ... жұмыс орындарының 10% -н толтыруға
мүмкіндік алды.
Бұл ... ... 1980 ... ... ... ... көбеюіне алып келді. Ақша салу саласында өзгерістер
байқалды: ірі кәсіпорындарға инвестиция салу ... ... ... ... 65%-ы ынтымақтастықтың «әкелінген тауарлардың өңделуіне»
жіберілсе, 1984 жылы бұл ... ... үлес 4% ... ... ... ... ... тиді. Бұндай алға жылжудың себептерінің
бірі болып шетелдік ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезед де белсенді түрде дамуда,
кейде жағдайға байланысты өзгеріп отырады. Қытайлық диаспораның жаңа буынын
инветсиция ... ... ... ол ... немесе
сауда-делдалдық операциялар емес, өндірістің негізгі ... ... ... ... ... ... келе ... индустриямен біріктіре отырып инвестициялау.
Трансұлттық байланыстарды қалыптастыруда маңызды ... ... ... ... конгресін ұйымдастыру болды. Түрлі форумдарда тек
әлемдік экономиканың жаһандық ... ... ... ... жәе тағы басқа толғандыратын сұрақтары ғана талқыланып қоймай,
әлемдік қытай диаспорасы мен ... ... ... ... ... ҚХР-дың шетелдік қытайлармен серіктестіктің прагматикалық және ой
елегінен өткізілген шаралары нәтижесінде Оңтүстік-Шығыс Азия аймақтарындағы
қытай ... ... ... ... ... Бұл аймақтағы
экономикалардың тығыз байланысы кей ... ... ... ... ... ... Оның астарында Қытай, Тайвань, Гонконг, Макао,
Сингапурдан тұратын ... ... ... ... ... ... ресурстары
пайдаланылды. Қытайдың маңайына жинақталған экономикалық ... оған ... ... ... этникалық ортақтығы және
саяси ортақтық, оның ішіне «Қытайдың қайта жандану» идеясы. Айта ... ... ... ... ... ... Оңтүстік-Шығыс Азия қытайларының
рөлі ерекше.
Алайда, біздің ойымызша, бұл аймақтағы қытайлардың этникалық қауымдастығы
факторы өз маңызын жояды. Оған ... ... ... ... интеграциясын айтуға болар еді, мәдени фактордың елеулі әсері
жоқ, себебі, қытай халқының көп бөлігі өзі ... ... ... ... ... осы елмен байланыстырады.
Қытайдағы инвестициялардың көп бөлігі эмигранттардың үлесіне ... – 1996 жж. ол ... ... 83% , яғни 525 млн. долл., ал 1996 ж. -
67%, жалпы есеппен 124 млн. ... Бұл ... ... көрінісі,
себебі «инвестициялардың тең жартысы» Сянган арқылы өтеді деп есептелінеді.
Инвестициялар ... ... ... жабдықтар,
автомобильді және аэрокосмостық ... ... ... ... шетелдік қытайлардың серіктесі болып «Бритиш петролеум», «Сычуань
электроникс», Франции, Италии фирмалары болды. Жақсы мысал ретінде в ... ... ... Говардом Янгпен құрылған
«Нью вэйв семикондактор корпорейшн» компаниясын атауға болады. Ол АҚШ-та
ұзақ ... бойы ... ... мемлекеттік университетінде электротехника
саласы бойынша доктор дәрежесін алды, Силикон аймағында біраз қызмет істеп,
1994 жылы Қытайға ... ... ... ... ... ... ... кейін, Силикон аймағында ... ... жеке ... ашуға бел байлайды. Силикон аймағындағы бірқатар
фирмалар, ... ... ... ... ... және бірнеше жеке кәсіпкерлер жаңа компанияны 5,4 млн. долл.
Қаржымен инвестициялайды. Компанияның ... ... ... ... ... ... зерттеу және даму бөлімшесі, маркетинг, сату
бөлімі және әкімшілік бөлім ... ... ... ... ... ... ... семикондактор мэньюфэтчуринг» компанияның негізгі
құрушысы есептелді. ... ... ... ... ... ... 3
экономиканың экономикалық ресурстарын пайдаланылып трансұлттық компания
құрылды [19, б.7].
Қытайдың шетелдік қытайларға қатысты ... ... ... олар ... ... және ... ... сәйкес өзгерістер
көріп отырғанын айта ... жөн. Осы ... ... ... саясатында бірнеше кезеңді бөліп көрсетуге ... ... ... ... ғасырларға қарай) орталық биліктің қытай
қоныстанушыларына ... ... ... 2) ... (XVIII ... қарай – XX ғасырдың бірінші жартысы) Қытайдың сыртқы
саясатына ықпал етуші батыстық отаршыл ... ... ... ... ... ... эмиграция қарқын алады, еуропалықтардың ... ... ... ... алайда, цинь үкіметінің саяси және
әскери әлсіздігі бұл істерді тоқтатуға, кейінгі кезеңде де өз ... ... ... етуге мүмкіндігі болмады. 3) ... ... ...... ... ... соғыста коммунистік күштердің
жеңіп, Мао Цзедун басқарған ҚКП-нің билікке келуімен сипатталады. ... ... ... қытайларға қатысты саясатты бірнеше рет
өзгертіп отырды. Оның өзін де бірнеше ... ... ... болады: а)
саяси (1949- 1950 жылдарға қарай). Бұл ... ... ... ... ... ... кезінде «ортақ майданға» бірігу идеясы
төңірегінде халықты жинау міндеттерін басшылыққа лды. Бұл ... ... ... ҚХР-дың азаматтары құықығына теңелді,
хуацяоның ісімен айналысатын ұйымдардың ... ... ә) ... ... басы – 1970 ... ортасы). «Мәдени революция» жылдары
еңбекқор ... ... ... ... ... ... тұратын елдерде «мәдени революцияның» таратушы құралы
ретінде қарастырылды. б) экономикалық (1970 жылдардың ... ... бұл ... ... Дэн Сяопин бастаған «прагматиктердің» келуімен
басталады, олар елде ... ... ... мемлекетті әлемде
алдынғы қатарға шығарды. Бұндай жетістіктерге қол ... ... ... ... ... маңызды орын алды. Инвестицияның
басты көзіне ... ... үшін ... ... ... жоқ ... ... қарастырылды. Бұл кезең Қытай және хуацяо арасындағы ең
сәтті кезең деп атауға ... бұл ... ... жағы да ... ... өз ... үлкен болғаны соншалық, тіпті пекин басшылығы көп жағдайда
инвестиция сұраушылардан ... ... ... өз қолында ірі қаржылық
тетікті шоғырландырған хуацяолар ҚХР-да өз ... ... ... бар ... ... салудың шарттарының тиімділігі ... ... ... ... Сөйтіп, Қытай және хуацяо арасында
күштердің балансы байқалады. ... және ... ... пайда принципін
ұстанып, нәтижелі және беделді жүйе құру үстінде [1, б.106].
ҚОРЫТЫНДЫ
Хуацяо, басқа диаспоралар қатарлы – ... ... ... Бір ... ... ... елімен рухани байланысын сақтап, өз ... ... ... ... ... ... олардың көп бөлігі тұрғылықты
мемлекеттің азаматтары ... ... және ... ... жергілікті
құқықтық, әлеуметтік және мәдени ұстанымдарға өзінің шыдамдылығын
көрсетуіне ... ... Өз ... хуацяоларды халықаралық
аренада тарихи отанының мүддесіне сай әрекет етуге итермелейді, алайда ... ... ... өз ... қажетті шарттар жасауға еш кедергі
келтірмейді. Бұндай жағдайлар хуацяоларда батыстық зерттеушілер «жағдайлық
этникалылық» деп ... ... ... алып келді, яғни
қалыптасқан жағдайға сай өзін не ... ... не ... ... жатқызу қабілеті [1, б.148].
Бұндай феноменнің пайда болуы хуацяолардың ... ... ... Хуацяолардың американдық және азиялық қаумдастығын зерттеу, ... ...... ... жан-жақты оқшаулану – эмиграция
ауданына ... ... ... ... ... ... мәдени, тілдік,
діни, ал американдық жағдайда – нәсілдік кедергілер, сонымен ... ... ... және сол ... алатын орны
ойнады. Егер ... төрт ... ... көп ... ... ... алып ... қалғандары жергілікі мемлекет
билігінің белгілі шектеулер қоюымен сипатталады.
Оған жауап ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі ұйымдарды құрды – клан, жер, сауда палаталары. Алғашында
олардың мақсаты диаспораға ... ... ... ... ... ... ... қазіргі әлемде олардың басқа функцияға
өтуіне алып келді. Кланның мүшелері және басқа ... ... ... ... ... ... мәдени туыстыққа, үлкендерді
сыйлауға негізделген гуансилердің пайда болуына алып келді. Бұл байланыстар
хуацяолардың өмір сүру және ... ... ... ... ... ... диаспора шеңберінен шықпай көптеген ... ... ... ... ... ... туғызды. Бұндай байланыстар
кәсіппен айналысу кезінде үлкен ... ие ... Оғаг ... акционерлік
капиталға ие болу, іскерлік операциялар кезінде бір ... ... және ... ... ... ... Бұл тұрақты іскерлік шеңбердің қалыптасуына септігін тигізеді, ... ... ... мүдделері қарастырылады және оған ... ... Нақ осы ... ... тұрғылықты
мемлекетіне байланыссыз экономикалық жетістігінің ... ... ... іскерлік жүйе сыртқы жағымсыз ықпалдан тыс, қоршаған ортадағы кез
келген ... тез ... ... бар және ... ... ... ... алады.
Тұрғылықты мемлекеттегі үкіметке экономикалық әсер ету – хуацяоларда бар
маңызды тетіктердің бірі. Ерекше маңызды болып ол тұрғылықты ... ... ... лауазымға ие болған жағдайда ... ... ... қосымша преференциялар беру және Қытаймен екіжақты
қарым-қатынасты жақсартуға алып ... ... әсер ... тағы бір ... ... түрлі саяси
партиялар мен қытай халқының қатысумен қоғамдық одақтардың құрылуы болып
саналады [1, б.150].
Хуацяолардың ... ... ... ... ... пен ... ... пайдалануға тырысатын ҚХР басшылығы арасындағы қарым-қатынастың
дамуына кезінде ескеріледі. ... ... ... хуацяолардың ісімен
айналысатын көптеген мемлекеттік және қоғамдық құрылымдар құрылып, олардың
құқықтарын қамтамасыз ететін заңдар қабылданады, ... ... ... ... ... ... ... Конституцияда
бекітілген. Бұл шаралар өз жемісін берді. ҚХР-дағы экономикалық реформа
бағдарламасын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... нәтижесіне қарағанда, біздің ойымызша, хуацяоларды
Пекиннің қарамағындағы «тіл алғаш» тетік деп атау ... Олар ... ... мүддесіне сәйкес келгенде ғана ... ... ... ... ... ... ... аренада жеке және беделді
ойыншыға айналды деп атауға толық негіз бар. Бұл ... ҚХР ... ... те ... тура ... ... талдаудан тыс қалған әлемдегі басқа жерлердегі
хуацяолардың жағдайы. Бұл ... ... ... ... болады. АҚШ және
Оңтүстік-Шығыс Азия елдері хуацяолардың көп ... ... ... ... мысалға алынып отыр. Болашақта осы тақырып
бойынша жан-жақты ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. Артюхова Ю.С. Зарубежные китайцы во внешнеполитической стратегии КНР.
-М..: РГБ, 2005. -3 ... Gungwu Wang. China and the Chinese ... ... С.Н. ... ... и ... «четырех модернизаций»
КНР . -М..: ПДВ, 1986. -№3, -34 с.
4. Стенограмма рабочего совещания «Место и роль хуацяо в ... КНР ... -М..: ИМО, 1980 г. -3 ... ... Т.В. ... диаспоры. -М..:Научная книга, 2002. -38 с.
6. Андреев М.А. Зарубежная китайская буржуазия – орудие Пекина в ... ... -М..: ... ... 1977, -13 ... ... З.И. ... диаспоры. -М..: Крафт +, 2001. -29 с.
8. Бирюков В.И. Китайцы в США и ... ... ... ... -М..: Наука, 1983. -10-11 сс.
9. Цзинь Тионг Тан. ... ... ... ... ... и ... – Сан Франциско., 1998. -123 с.
10. Пурселл В. Китайцы в Юго-Восточной Азии. – Лондон.,1965. -404 с.
11. ... В.А. ... по ... -М..: ... 2003. -544 ... ... В.Л. ... «Большого Китая»: геополитическое
измерение // Китай в мировой региональной ... ... ... . ... 2000. -93 ... Chines Cultural Values and Their ... in Business // http //
static.highbeam.com/s/singaporemanagementreview/july012001
14. Кашин В. Китайский фактор в ... ... ... в США ... Дальнего Востока. -М..:Международные отношения., 2004. -51 с.
15. Бокщанин А.А. Китай и страны Южных морей. -М..: ... 1968. -106 ... ... акты ... ... Республики. На китайском
языке. -М..:Наука, 1952. -65 с.
17. Конституция Китайской ... ... ... 1954. 29 ... ... Л.В. ... ... и экономическая реформа в
КНР. -М..:Наука, 1996. -81 с.
19. Ларин А.Г. ... и ... ... ... 2008. -7 с.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жергілікті атқарушы органдардың жалпы сипаттамасы27 бет
Мемлекеттік қызмет пен басқару мүдделеріне қарсы сыбайлас жемқорлық қылмыстарының мәселелерінің түрлері51 бет
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы саясаты25 бет
Ортақ отан - Қазақстан6 бет
Алыс шет елдердегі қазақтар5 бет
Дүниежүзі қазақтар қауымдастығы және оның қызметі54 бет
Монғолия жерінде қазақ диаспорасының қалыптасуы, тарихы мен ерекшелігі97 бет
Түркиядағы қазақ диаспорасы37 бет
110/220 кв – тағы түйіспелі тартылым қосалқы стансасын жобалау17 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь